فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 59 (تابستان 1399)
  • پیاپی 59 (تابستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1399/06/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سید مجتبی حسینی، فریدون اکبرزاده*، حامد عامری گلستانی، روح الله شهابی صفحات 1-27
    دولت، در تاریخ معاصر ایران، یکی از مهم ترین نهادهایی بود که در گفتمان تجددخواهی مورد توجه قرار گرفت و خیلی زود، تحول در آن، ذهن نوگرایان ایرانی را مشغول کرد. نخستین تلاش ها برای تحول در آن، با گفتمان «دولت مستقل منظم» توسط ملکم خان در دوره ناصرالدین شاه صورت بندی شد و به سرانجامی نرسید و در حد طرح باقی ماند، اما این ایده به جا ماند که بدون داشتن دولتی قدرتمند، نمی توان متجدد بود. این ایده، در گفتمان مشروطه نیز وارد شد و اگرچه مشروطه به دنبال تحدید دولت بود، اما، در دل خود ایده دولت مقتدر را داشت و با ناتوانی در ایجاد آن، و آشفتگی هایی که پس از مشروطه ایجاد شد، دولت مطلقه رضا شاه بر سر کار آمد، که روندی معکوس در ایجاد دولت مطلقه بود. این مقاله با در نظر داشتن روش گفتمانی، به دنبال یاسخ به این پرسش است که چرا فرآیند تحول دولت در این دوره، معکوس بوده و دولت مطلقه به جای پیش از مشروطه، پس از آن برآمد و مهم ترین نتیجه ای که به دست آورده آن است که یکی، ناقص بودن فرایند دولت سازی نوین در عصر ناصری و دیگری ناتوانی مشروطیت در دولت سازی، علی رغم داشتن ابزار آن از جمله قانون اساسی، دلایل این فرآیند معکوس بوده است.
    کلیدواژگان: دولت مستقل منظم، دولت مشروطه، دولت مطلقه، عصر ناصری، رضا شاه
  • فریبا امینی، قاسم مطلبی*، سمانه دباغچی صفحات 2-22

    هنر ایرانی در زمان قاجار به واسطه ی ارتباط این دوره با غرب پیشرفت چشم گیری داشته و هنرمندان زیادی در این دوران به اروپا و کشورهای غربی سفر کردند، تاریخ قاجاریه و از جمله سفرنامه های ایرانیان به فرنگ به عنوان منبع مهم متنی در هنر معماری قاجار مطرح می باشد. در این زمینه، تزیین مهم ترین عنصری است که تاکنون در هنرهای مختلف ایرانی نقش پررنگ داشته است. تزیینات معماری که به شکل های مختلف، خود را در نما، ورودی ها و فضاهای داخلی بیان می کنند، هویت و ارزش خود را در مسیر تحول زیبایی شناسانه بیان می دارند. تزیینات را نمی توان از معماری جدا کرد، اما به مراتب، نسبت به معماری، بیشتر می توان نشانه های تاریخی، هویت اجتماعی و ارزش های فرهنگی را از آن دریافت کرد. لذا با توجه به اهمیت بناهایی با عملکرد کاخ در پایتخت ، آنچه در این تحقیق به آن پرداخته شده است بررسی زیبایی شناسی تزیین در معماری کاخ های اواخر قاجار می باشد. این بررسی می خواهد با روش تحلیل محتوای متون تاریخی قاجاریه (اواخر قاجار)، به عبارتی تحلیل مضمونی و ساختاری معماری این دوران، به این پرسش بپردازد که زیبایی شناسی هنر اواخر قاجار بر اصل تزیین استوار است یا خیر؟ زیبایی شناسی تزیین در هنر قاجار در چه عواملی ریشه دارد؟ این تحقیق بازنمایی روشنی از سهم تزیین در معماری کاخ های سلطنتی قاجار خواهد داشت.

    کلیدواژگان: تزئین، قاجاریه، معماری، زیبایی شناسی، تزئینات کاخ
  • الهام جعفری، محمدرضا پاکدل فرد*، حسن ستاری ساربانقلی، سیروس جمالی صفحات 23-46
    هدف پژوهش حاضر، بیان کهن الگوهای تزیینات تاریخی بکار رفته در امام زاده های شهر تبریز است. کهن الگو ها، به عنوان نمادهای جهانی و مولفه های فرهنگی، به صور مختلف در فرم ها و تصاویر گوناگون در سراسر جهان یافت می شوند؛ از تصاویر در غارها، تا فرم های معماری. در معماری ایران نیز، به واسطه غنای تاریخ فرهنگی آن، باید کهن الگوهای متعددی باشند که توانسته اند این جامعه بزرگ را، درپی قرون متمادی، در کنارهم حفظ و گروه های اجتماعی را به هم پیوند بزنند. هنر تزیین در معماری ساختمان به خصوص بناهای مذهبی ایران، ساختمان را به مانند قالبی در بر می گیرد. هنرمند تزیین کار با الهام از حدیث " إن الله جمیل یحب الجمال" همواره در پی بیان زیبایی در خلق آثار هنری است. ، خلق آثار هنری و ساخت و پرداخت نقش های آذینی توسط ایرانیان ، به طور کلی ملهم از دو منبع بزرگ و فیاض طبیعت و فرهنگ است، صرف نظر از اینکه طبیعت پایگاه اصلی و درون مایه الهامات و صورت بندی اشکال تزیینی در ذهن معماران ، صنعتگران و هنرمندان بوده ، لیکن القای مفاهیم و اندیشه های فرهنگی - دینی و اعتقادی و آرمان جمعی در خلق آثار فوق تاثیر بسزایی داشته است. لذا پس از مطالعات کتابخانه ای و میدانی بروش عکاسی، بصورت توصیفی- تحلیلی، کهن الگوهای مشاهده شده در تزیینات تاریخی امامزاده ها را از جنبه ظاهری، مفهومی و... در 7 دسته ی:کهن الگوهای انسانی، طبیعی، موقعیتی، عددی، هندسی، کالبدی و حیوانی بررسی خواهیم کرد.
    کلیدواژگان: کهن الگو، تزئینات، امامزاده، تبریز
  • محمدرضا سوقندی*، شهربانو دلبری صفحات 75-92

    ملامتیان فرقه ای مذهبی بودندکه براساس مکتب تصوف درنیشابور و درعصرحکومت سامانی، مقارن باقرن سوم هجری درسرزمین خراسان ظهورکردند. اساس تفکرآنان به واسطه ی پیوندی که با آیین فتوت داشتند براساس تشویق به کسب و کار حلال و تاکید بر رونق امور اقتصادی و بازار در مقابل عزلت گزینی و خرقه پوشی سایر صوفیان و فرقه های مذهبی زهاد هم عصر و پیش از خود بود.اگر جریان کلی تصوف را دنیاگریزی وبه نوعی کاهلی و دوری ازکسب وکار جدی ورونق اقتصادی بدانیم ، می توان گفت که با ظهور ملامتیه در نیشابور زمینه های مناسبی برای رشد اقتصاد و تجارت در سرزمین خراسان مهیا گردید، بر این اساس هدف اصلی این مقاله واکاوی در تاملات فتیان و متصوفه و آمیخته شدن این دو جریان در نحله ی صوفیانه ی ملامتیه و تاثیر مثبت آنان بر بازار و اقتصاد آن دوره می باشد، روش تحقیق به صورت کتابخانه ای است.

    کلیدواژگان: ملامتیه، فتوت، بازارپیشه وران، سامانیان، اقتصادنیشابور
  • امپراطوری عثمانی و تجددخواهی امیرکبیر
    طالب عابدی کله سر*، محمدرضا روزبهانی صفحات 91-108
    افکار تجدد خواهانه امیر کبیر و دوره تکامل آن،ریشه در مدت سفارت چهار ساله او در دیار عثمانی دارد، وی در این مدت با تنظیمات و تحولات اصلاح طلبانه جامعه عثمانی آشنا شد، تحولات نو گرایانه جامعه عثمانی برای امیر کبیر عبرت انگیزو آموزنده بود و باعث تحول فکری او شد، و زمانی که به صدارت رسید در اقدامات تجدد گرایانه خود از تنظیمات عثمانی الگو برداری کرد.این پژوهش کوششی است مستند با استناد به مدارک و اسناد معتبر تاریخی، با نگرشی پژوهش محور برای روشن شدن چگونگی تاثیر تحولات جامعه عثمانی در عصر تنظیمات بر افکار تجدد خواهانه میرزا تقی خان امیر کبیر به نگارش در می آید.کلید واژه : امپراطوری عثمانی امیر کبیر تجدد تنظیمات ایران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
    کلیدواژگان: امپراطوری عثمانی، امیر کبیر، تجدد، تنظیمات، ایران
  • محمد هادی فرقانی* صفحات 109-132
    بی شک شناخت ابعاد مختلف شخصیت پیامبراکرم، شیون و مقامات ایشان، بر مدعیان پیروی از سیره و سنت آن حضرت، امری ضروریست؛ در این میان، موثق ترین راه شناخت آن حضرت، مراجعه به آیات و روایات صحیحه ای است که به این مهم پرداخته اند. با این وجود دیرزمانی است که دشمنان اسلام، در راستای پروژه اسلام ستیزی، سخیف ترین اتهامات را به ساحت مقدس آن حضرت، نسبت می دهند تا آنجا که به جرات می توان گفت، مهمترین منابع ایشان در شناخت و معرفی پیامبر اسلام، میراث روایی مکتوب اهل سنت، است. از طرفی میان باورها و دیدگاه های بزرگان و پیروان مذاهب مختلف اهل سنت پیرامون شخصیت، شیون و مقامات رسول خدا، با آیات قرآن، تنافی و تضاد آشکاری مشاهد می شود که از توجه و اعتماد ایشان به اخباری حکایت دارد که به دلیل تقابل آنها با نصوص قرآن و روایات اهل بیت، تردیدی در ساختگی بودن آنها وجود ندارد تا آنجا که گویی همین اخبار است که دستمایه مستشرقان غربی در اهانت به رسول خدا قرار گرفته است. از این رو بررسی و شناخت زمینه ها و علل جعل اخبار سخیف در شان رسول خدا بسیار حایز اهمیت است که نگارنده در این نوشتار به این مهم می پردازد.
    کلیدواژگان: شخصیت پیامبر، اخبار سخیف، وضع و جعل اخبار، زمینه های جعل، علل جعل
  • سهیلا کامجو، زهرا حامدی*، الهام ملک زاده صفحات 133-148
    روایت پهلوی متنی به زبان فارسی میانه است که اطلاعات نسبتا گسترده ای از تفسیرهای دینی،و مباحث حقوقی ، اجتماعی و آیینی دین زرتشتی در آن بیان شده است .هویت نویسنده و تاریخ دقیق تالیف متن مشخص نیست اما با توجه به محتوا و ویژگی های خاص متن به احتمال قریب به یقین این تحریر در قرون نخستین هجری با هدف تبیین و حفاظت از آموزه های دین زرتشتی تالیف شده است. جستار حاضر بر اساس روش توصیفی تحلیلی بر آنست تا وضعیت زنان را در این متن پهلوی مورد واکاوی قرار دهد و در پی پاسخ گویی به این پرسش است که وضعیت حقوقی زنان زرتشتی در قرون نخستین اسلامی به استناد متن روایت پهلوی چگونه بوده است؟ بررسی ها بیانگر اینست که دستاوردها و استقلال حقوقی زنان عصر ساسانی همچنان اعتبارش را در بین زنان زرتشتی در قرون نخستین هجری حفظ نموده و در چارچوب معطوف به زندگی خانوادگی زنان حاضر به پذیرش محدودیت و تبعیت محض از شوهران خویش نبودند یافته های پژوهش بیانگر آنست که نویسنده متن برای ملزم نمودن زنان به تبعیت از کدخدای خانه با لحنی نسبتا تند در قالب فتواهایی دینی فقهی وظایفی را به زنان متذکر شده است.
    کلیدواژگان: قرون نخستین هجری، روایت پهلوی، قوانین حقوقی، زنان زرتشتی
  • محمد قاسمی، فیض الله بوشاسب گوشه*، بهزاد معینی سام، شکوه السادات اعرابی هاشمی صفحات 149-172

    شاهنشاهی هخامنشی پس از شکل گیری در جنوب غربی ایران امروزی به وسیله کوروش بزرگ، نیرومندترین دولت آریایی بود که تا این زمان شکل گرفته بود و بر بیشتر قدرت های بزرگ آسیای غربی غلبه نمود. یکی از اهداف کوروش تسخیر مصر بود، و پسرش کمبوجیه در سال 525پ.م، توانست مصر را فتح کند. جانشین او، داریوش اول دست به اقدامات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گسترده ای برای اداره ساتراپی های سراسر شاهنشاهی، به ویژه در مصر زد و همین عوامل سبب گردیدند تا منابع مصری از او به عنوان فرعون بزرگ و قانونی یاد کنند. هدف از انجام این پژوهش، بررسی اقدامات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی داریوش بزرگ در جغرافیای مصر است و اینکه بر پایه تطبیق منابع موجود کهن و نو، سیاست های داریوش را در اداره این ساتراپ کهن بررسی و نقش او را در اداره ساتراپی مصر ارزیابی نماییم. بر پایه این اسناد، می توان داریوش را یکی از شاهان بزرگ دوران باستان دانست که نبوغ خاصی در اداره شاهنشاهی و ساتراپی ها داشته است

    کلیدواژگان: مصر، داریوش اول، هخامنشی، ساتراپ، پارس
|
  • Mojtaba Hoseyni, Fereydoun Akbarzadeh *, Hamed Ameri Golestani, Rohollah Shahabi Pages 1-27
    The government was one of the most important institutions in the contemporary history of Iran, which was considered in the discourse of modernity, and its transformation soon occupied the minds of Iranian modernists. The first attempts to change it were formulated by Malcolm Khan during the reign of Nasser al-Din Shah with the discourse of "orderly independent state" and did not succeed and remained as planned, but the idea remained that one could not modernize without a strong government. This idea also entered the constitutional discourse, and although the constitution sought to limit the state, it had in its heart the idea of ​​a powerful state, and with its inability to create it, and the turmoil that arose after the constitution, Reza Shah's absolute government over It worked, which was the reverse process of creating an absolute state. Considering the discourse method, this article seeks to address the question of why the process of state transformation in this period was reversed and the absolute state emerged after the pre-constitutional period, and the most important result is that One is the imperfection of the new state-building process in the Nasserite era, and the other is the inability of constitutionalism in state-building, despite its tools, including the constitution, to be the reasons for this reverse process.
    Keywords: Regular Independent Government, Constitutional Government, Absolute Government, Nasserit Era, Reza Shah
  • Fariba Amini, Ghasem Motalebi *, Samaneh Dabaghchi Pages 2-22

    Persian art during the Qajar period had a significant development due to the connection of this period with the West and many artists traveled to Europe and Western countries during this period. Is raised. In this regard, decoration is the most important element that has played a significant role in various Iranian arts. Architectural decorations that express themselves in different ways in facades, entrances and interiors, express their identity and value in the path of aesthetic evolution. Decorations cannot be separated from architecture, but far more architectural symbols, social identities, and cultural values can be derived from them than architecture. Therefore, considering the importance of buildings with the function of a palace in the capital, what has been addressed in this research is the study of the aesthetics of decoration in the architecture of late Qajar palaces. This study wants to use the method of content analysis of Qajar historical texts (late Qajar), in other words, thematic and structural analysis of the architecture of this period, to address the question of whether the aesthetics of late Qajar art is based on the principle of decoration or not? What are the factors behind the aesthetics of decoration in Qajar art? This research will have a clear representation of the role of decoration in the architecture of Qajar royal palaces.

    Keywords: Decoration, Qajar, architecture, aesthetics, palace decorations
  • Elham Jafari, Mohammadreza Pakdel Fard *, Hasan Sattarisarbangholi, Siroos Jamali Pages 23-46
    The goal of this research, is the expression of archetypes of historical ornaments in shrines of Tabriz.Archtypes are as global symbols and cultural components. They are available in a variety of forms and images around the world. In Iranian architecture, due to the richness of its cultural history, there must be several archetypes. Archetypes have been able to keep this great community together for centuries and to connect social groups. The art of decoration in building architecture, especially in Iranian religious buildings, surrounds the building like a mold. The decorative artist is always looking for beauty in the creation of art. The creation of works of art and the making and payment of decorative patterns by Iranians are generally from two sources of nature and culture. Therefore, in this research, after library and field studies by means of photography, in a descriptive-analytical manner, the archetypes observed in the historical decorations of shrines will be investigated. We will investigate these archetypes in terms of appearance, concept, etc. in 7 categories: human, natural, situational, numerical, geometric, physical and animal archetypes.
    Keywords: Archetype, decorations, Imamzadeh, Tabriz
  • Mohamadreza Soghandi *, Shahrbanoo Delbari Pages 75-92

    Mamatiyya were a muslim mystic group active in 3 and 4 century and in the era of Sassanid rule who lived in Great Khorasan, neyshabur city. The malatiyya because of the belief bond with fotovatism.all of the Malamati values and practices attempt to earn Halal livinghood solvent which leads to boost the economy versus other soffies isolating and other contemporary or before this period sects.Even if we consider Sufism as a form of Islamic mysticism which emphasizes introspection and spiritual closeness with God in which people avoid doing businesses or anything about economical prosperity 1we might declare that by the rise of malamatiyya in neyshabur suitable base for economical growth in Great Khorasan was provided so the main purpose of the dissertation is an analysis on Analyzing sufism and Fatian,s thought as a mystic group and the combination of these two beliefs in malamatia and the positive effects of them on economy during the time mentioned.more over the research methodology chosen is library research.

    Keywords: Malamatiyya, fotovatism, craftsmen market(bazazar) sassanid, neyshabur economy
  • The Ottoman Empire and the modernism of Amir Kabir
    Taleb Abedi Kalesar *, Muhammad Reza Roozbehani Pages 91-108
    Amir Kabir's modernist thoughts and its evolution period are rooted in his four-year embassy in the Ottoman Empire. During this period, he became acquainted with the reformist settings and developments of Ottoman society. The modernist developments of Ottoman society are instructive and instructive for Amir Kabir And led to his intellectual transformation, and when he came to power he modeled on the Ottoman arrangements in his modernist actions. This research is a documentary attempt based on authentic historical documents, with a research-oriented approach to clarify how developments affect Ottoman society is written on the modernist thoughts of Mirza Taghi Khan Amir Kabir in the era of adjustments.Key words : Ottoman Empire Amir Kabir adjustment Modernization Iran. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
    Keywords: Ottoman Empire, Amir kabir, Modernization, Iran
  • Mohammad Hadi Forghani * Pages 109-132
    Undoubtedly, it is necessary for those who claim to follow the manners and traditions of the Holy Prophet to know the different dimensions of the personality of the Holy Prophet, his affairs and officials; In the meantime, the most reliable way to know that Imam is to refer to the correct verses and hadiths that have dealt with this important issue. However, it has been a long time since the enemies of Islam, in line with the anti-Islamic project, attributed the most heinous accusations to the holy site of the Imam, so much so that it can be boldly said that his most important source in recognizing and introducing the Prophet of Islam is the legacy of Sunni narration. On the other hand, there is a clear contradiction between the beliefs and views of the elders and followers of different Sunni religions about the personality, affairs and positions of the Messenger of God, with the verses of the Qur'an, which indicates their attention and trust in news due to their conflict with the texts of the Qur'an and The narrations of the Ahl al-Bayt, there is no doubt that they are fabricated, as if it is the same news that the Western Orientalists have used in insulting the Messenger of God. Therefore, it is very important to study and recognize the grounds and causes of fabricating obscene news in the honor of the Messenger of God, which the author addresses in this article.
    Keywords: The personality of the Prophet, ugly news, setting, falsifying news, grounds for forgery, causes of forgery
  • Soheila Kamjoo, Zahra Hamedi *, Elham Malekzadeh Pages 133-148
    Pahlavis narration is a text in Middle Persian with relatively extensive information from religious commentaries and the ritual of Zoroastrian religion is stated in it. The identity of the author and the exact date of writing the text are unknown. But given the specific content and features of the text, it is almost certain that this writing dates back to the first centuries AH it has been written with the aim of explaining and protecting the teaching of Zoroastrianism. Based on the descriptive analytical method, the present study aims to investigate the situation of women in this Pahlavi text. And it seeks to answer the question of the legal status of Zoroastrian women in the first Islamic centuries according to the text of the Pahlavi narration, how wazs it?studies show that the achievements and legal independence of Sassnid women continue to be valid among Zoroastrian women in the first centuries AH,it was preserved and accepted in the context of womens family life they were not limited to their husbands.the research findings show that the author of the text to compel women to follow the code of the house with a relatively sharp tone in the form of jurisprudential religious injunctions, women have been assigned duties.
    Keywords: first centuries AH, Pahlavi narration, legal rules, Zoroastrian women
  • Mohamad Ghasemi, Feizollah Boushasb Gousheh *, Behzad Moeini Sam, Shokouhossadat Arabihashemi Pages 149-172

    After establishing the Land of Persia by Cyrus the Great, The Achaemenid Empire, as the most powerful Aryan state, conquered most of the great powers of Asia. After the death of Cyrus, Cambyses invaded Egypt in 525 BC and occupied it by taking advantage of country's turbulent condition and dissatisfaction of people. Darius I did many important actions in that country, including the development of roads, Religious reform, developing laws, and excavating the Nile channel. All these factors led him to be considered as the great and legal pharaoh. This research is a library research and written as descriptive-analytical. The purpose of this study is to examine the various dimensions of Iran-Egypt relation during the time of Darius I.. Through conducting this study, we can conclude that after the conquest of Cyrus over many adjacent territories such as Lydia, Babylon and the eastern part of the country, Cambyses was able to add one of the largest civilization centers of that era, Egypt, to his father's property. Also Dariush I, after gaining power, paid special attention to Egypt, because he wanted to expand the Achaemenid realm. Furthermore, Egypt was a civilized and wealthy country, thus he could increase the wealth of his own nation and at the same time weakened the Greek Empire by not allowing them to obtain Egypt’s wealth.

    Keywords: “Egypt”, “Darius I”, “Achaemenid”, “Satrap”, “Persia”