فهرست مطالب

جغرافیایی سرزمین - پیاپی 70 (تابستان 1400)
  • پیاپی 70 (تابستان 1400)
  • تاریخ انتشار: 1400/06/31
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمود اکبری*، مهران اکبری صفحات 1-20

    در حال حاضر کشورهای مختلف جهان در بسیاری از مسایل اجتماعی و زیست محیطی و توسعه پایدار دچار مشکلات حاد و فوری است؛ دستیابی به توسعه پایدار هدف هر جامعه ای است و توجه به بهزیستی و رفاه در جامعه موثرترین ابزار برای نیل به توسعه پایدار است. در پژوهش پیش رو که نگاهی کمی دارد با استفاده از تکنیک تصمیم گیری چند شاخصه کوکوسو سعی شده است که به تحلیل فضایی شاخص های بهزیستی و تامین اجتماعی در ایران پرداخته شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که در استراتژی اول (Ka) استان تهران با کسب امتیاز (0.042) و استان خراسان رضوی با کسب امتیاز (0.041) و استان آذربایجان شرقی با کسب امتیاز (0.039) بیشترین امتیازات را در این استراتژی به خودشان اختصاص داده اند. در استراتژی دوم (Kb) استان تهران با کسب امتیاز (17.55) استان خراسان رضوی با کسب امتیاز (14.734) و استان اصفهان با کسب امتیاز (13.104) بیشترین امتیازات را در استراتژی دوم به خودشان اختصاص داده اند. در استراتژی سوم (Kc) استان تهران با کسب امتیاز (1)، استان خراسان رضوی با کسب امتیاز (0.981) و آذربایجان شرقی با کسب امتیاز (0.938) بیشترین امتیاز را به خودشان اختصاص دادند. در شاخص های مورد بررسی 22 استان در وضعیت متوسط و محروم قرار دارند و بهبود شاخص های بهزیستی و تامین اجتماعی در این مناطق نیازمند توجه ویژه تصمیم سازان و تصمیم گیران است.

    کلیدواژگان: تحلیل فضایی، بهزیستی، مدل کوکوسو، ایران
  • علیرضا ناصری پور، آزاده اربابی سبزواری*، معصومه سهرابی، حمیدرضا جودکی صفحات 21-40

    بلایای طبیعی پدیده ای است که بی توجهی به آن خسارات جبران ناپذیری را به دنبال خواهد داشت.. باقر شهر به عنوان یکی از شهرهای مهم استان تهران به واسطه قرار گرفتن چندین گسل فعال ونیز رودخانه های فصلی و دایمی در اطراف و درون آن ونیز وجود ارامستان بزرگ بهشت زهرا از آسیب پذیری بالایی در برابر خطرات طبیعی و کالبدی برخوردار است، وجود بافت متراکم شهری ، گسل اصلی ری گرمسار ،رودخانه های شمال تهران و نیز بافت فرسوده عواملی است که منجر به بررسی عوامل موثر مدیریت بحران می باشد . بنا به ماهیت روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی است. ابتدا یافته های تحقیق شامل معیارهای مورد بررسی در مدیریت بحران شامل وجود نظام ذخیره سازی ،تجهیزات تخصصی و تشکیلات مناسب عملیاتی،نیروی انسانی متخصص،نظام اطلاع رسانی،اث بخشی عملیات و نظام اطلاع رسانی برای ساکنین،زیرساخت ها وتاسیسات ارتباطی ،.که تمامی این عوامل توسط کارشناسان شهرسازی ،برنامه ریزی شهری توسط اطلاعات پرسشنامه ای در سطح محدوده مورد مطالعه انجام گرفته است و تحلیل عوامل و متغیر ها از روش تحلیل چند عاملی، واریانس ،رگرسیون و ازمون پیرسون صورت گرفته است.

    کلیدواژگان: مدیریت بحران، بلایای طبیعی، بحران های محیطی، باقرشهر
  • بنفشه شفیعی، هما ایرانی بهبهانی، امیرحسین جاوید*، حسن دارابی، فرهاد حسین زاده لطفی صفحات 41-64

    هدف این تحقیق، بررسی تغییرات ساختار منظر در یک بازه ی زمانی 30 ساله و کسب اطلاعات در مورد وضعیت فعلی کاربری ها با استفاده از متریک های منظر در حوضه ی آبریز سد لتیان است، تا با تحلیل یافته ها، خلا های موجود جهت رسیدن به برنامه ریزی پایدار برای این حوضه، شناسایی گردد.کاربری اراضی با بهره گیری از چهار تصویر ماهواره ی لندست برای سال های t1 (1987) ,t2 (1998), t3 (2007)وt4 (2017) مشخص و بررسی شدند و به صورت چهار طبقه (الف) نواحی جمعیتی ، (ب) پهنه های واجد پوشش گیاهی، (ج) اراضی بایر و (د) پهنه های آب طبقه بندی شدند. سپس با استفاده از 7 متریک در سطح منظر و 8 متریک در سطح کلاس، ساختار منظر در این حوضه آبریز با استفاده از نرم افزار4.2 Fragstats کمی سازی شد. نتایج بررسی نشان داد که افزایش تعداد لکه ها (NP) ، کاهش میانگین مساحت لکه ها (AREA-MN) و افزایش شاخص مجاورت (IJI) از59 در سال 1987 به 64 در 2017، بیانگر افزایش گسیختگی در سطح منظر است. هم چنین، تعداد لکه ها (NP) در سطح منظر از 376 به 428 لکه در دوره تحقیق افزایش یافته که بیانگر گسیختگی در منظر است، . میزان لکه گی برای طبقه نواحی جمعیتی با توجه به افزایش میانگین مساحت لکه ها (AREA-MN) از 7643 هکتار در 1987 به 118200 هکتار در 2017، بیانگر گرایش این طبقه به سمت ساختار درشت دانه تر و کاهش این متریک از 29470 هکتار به 23813 هکتار طی همان سال ها در طبقه پوشش گیاهی، بیانگر گرایش این طبقه به سمت ساختار ریزدانه می باشد.

    کلیدواژگان: تغییرکاربری اراضی، متریک های منظر، برنامه ریزی پایدار منطقه ای، حوضه ی آبریز سد لتیان
  • سحر منصوری، شهریار خالدی*، فریده اسدیان صفحات 65-84
    تحقیق پیش رو با هدف بررسی نقش جزیره گرمایی در روند تغییرات دمایی منطقه یک شهری تهران طی سال های 2010 و 2018 میلادی معادل سال های 1389 و1397 می باشد، برای سنجش تغییرات، پنج نقطه بر روی نقشه منطقه 1 و نواحی 8گانه آن مشخص شد. سپس ماه میانی هر فصل از سال های 2010 و 2018 برای بررسی انتخاب گردید. برای تحلیل جزیره گرمایی و اثرات ساخت وساز شهری بر تشدید این پدیده از داده های ماهواره ای لندست 8 استفاده شد. اطلاعات دمای حداکثر، شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی، و دمای سطح زمین استخراج گردید.این پژوهش نشان می دهد که سطح پوشش گیاهی در سال 2018 نسبت به سال 2010 کاهش شدیدی داشته است، به طوری که سبب تغییرات دمایی و همچنین ایجاد جزیره گرمایی در سال های اخیر در منطقه شده است. افزایش دما در دماهای صبحگاهی و ظهر گاهی در تمام ماه های انتخابی از چهارفصل سال مشاهده می شود. درعین حال مقدار افزایش در دماهای کمینه بیشتر از دماهای بیشینه بوده است.
    کلیدواژگان: تغییرات دمایی، جزیره گرمایی، پوشش گیاهی، منطقه 1 تهران
  • ناهید نعمتی کوتنائی، رحیم سرور*، فریده اسدیان صفحات 85-105

    امروزه توسعه شهری بیش از هر زمانی نیازمند رویکردهایی است که بتواند بر مشکلات متعدد شهری و وارد ساختن فضاهای متروکه و بلااستفاده که بخش قابل ملاحظه‏ ای از شهرها را به خود اختصاص داده و دارای ارزش زیادی هستند، به فضاهای پویا فایق آید. قلمرو مطالعاتی این تحقیق سه محله همجوار با محور فداییان اسلام تهران از منطقه 16 است که علاوه بر دارا بودن اراضی قهوه ‏ای بسیار، در پهنه تجارت جهانی نیز قرار گرفته ‏اند که می‏تواند این محدوه را تبدیل به یک دارایی‏ ارزشمند برای شهر تهران گرداند. بعد از شناسایی هر سه محله و شناسایی اراضی قهوه ‏ای در آنها این محلات بر اساس معیارهای بازآفرینی شهری پایدار به کمک تکنیک آراس اولویت ‏بندی شدند. نتایج حاکی از آن است که محله شهرک شهید بعثت با درجه مطلوبیت 993/0 رتبه اول، محله علی ‏آباد جنوبی با درجه مطلوبیت 533/0 رتبه دوم و محله باغ‏ آذری با درجه مطلوبیت 264/0 رتبه سوم را جهت بازآفرینی پایدار شهری دارا هستند. در انتها به دلیل وجود چالش‎هایی در بازآفرینی زمین‎ه ای قهوه ‏ای در پاکسازی و توسعه مجدد آنها، استراتژی کاتالیزور یا محرک توسعه شهری که ابزاری در درون استراتژی بازآفرینی شهری است جهت برونرفت از این مشکلات پیشنهاد شده است.

    کلیدواژگان: اراضی قهوه‏ای، بازآفرینی شهری پایدار، تکنیک آراس، مدل انتروپی شانون، محور فدائیان اسلام
  • محمدرضا اوطاری، مجید شمس*، پروانه زیویار صفحات 106-120

    برنامه ریزی سلامت شهری یک اصطلاح نسبتا جدیدی است که امروزه توسط آن دسته از برنامه ریزان شهری و منطقه ای که همواره در پی آن اند تا محیط شهری را با سلامت فیزیکی و روحی شهرنشینان پیوند بزنند، پا به عرصه وجود نهاد. هدف پژوهش حاضر تحلیل ساختار شهر سلامت محور در بهبود فضاهای عمومی منطقه یک تهران است. تحقیق حاضر از نظر هدف از نوع پژوهش های کاربردی، از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. تجزیه وتحلیل داده های پژوهش به دو شکل انجام شد، نخست با استفاده از کاربرد فنون آمار توصیفی و دیگری با استفاده از کاربرد فنون آمار استنباطی (آزمون آماری تی تست و فیشر) صورت پذیرفت.

    کلیدواژگان: شهر سالم، فضا، فضاهای عمومی، منطقه یک، شهر تهران
  • روح الله نمکی، اکبر عبدالله زاده طرف*، حسن ستاری ساربانقلی صفحات 121-139

    آلودگی هوا در شهر یکی از مهمترین مسایلی است که روی محیط زیست، سلامت جامعه، اقتصاد، مدیریت مناطق شهری و... تاثیر می گذارد. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر مولفه های چیدمان فضا، کاربری زمین و ترافیک و شبکه معابر بر آلودگی هوای شهری می باشد. روش تحقیق حاضر، توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق را خبرگان و کارشناسان ساکن تبریز تشکیل می دادند. حجم نمونه در نظر گرفته شده 45 نفر بود. برای تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی و رگرسیون در محیط نرم افزار spss استفاده شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که کاربری زمین، چیدمان فضا، ترافیک و شبکه معابر و تراکم شهری بر آلودگی هوا تاثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین از بین مولفه های مربوط با چیدمان فضا مولفه هم پیوندی دارای بیشترین تاثیر است. از بین مولفه های مربوط به کاربری زمین، مولفه تراکم فضای سبز تاثیری معکوس بر آلودگی هوا دارد.

    کلیدواژگان: چیدمان فضا، کاربری زمین، ترافیک، شبکه معابر، آلودگی هوا
|
  • Mahmood Akbari *, Mehran Akbari Pages 1-20

    Nowadays different countries of the world have serious and urgent problems in many social and environmental issues and sustainable development; achieving sustainable development is the goal of every society and attention to welfare and well - being in society is the most effective means to achieve sustainable development. The aim of this study is to investigate the spatial analysis of welfare and social security indices in Iran using multi - criteria decision making technique of CoCoso. The findings show that in the first strategy (Ka), Tehran province with a score (0.042), Khorasan Razavi province with a score (0.041) and east Azerbaijan province have the highest scores in this strategy. In second strategy (Kb) Tehran province with a score (17.55) Khorasan Razavi province with a score (14.734) and Isfahan province with a score (13.104) they have the highest scores in the second strategy. In the third strategy (Kc) Tehran province with a score (1), Khorasan Razavi province (0.981) and East Azerbaijan scored the highest score by scoring (0.938). In the 22 provinces in the medium and deprived state, improving the welfare and Well-being indices in these areas requires special attention of decision makers and decision - makers.

    Keywords: spatial analysis, well - being, Cocoso model, Iran
  • Alireza Nasripoor, Azadeh Arbabi Sabzevari *, Masomi Sohrabi, Hamidreza Joodaki Pages 21-40

    Natural disasters are a phenomenon that neglecting them will lead to irreparable damage. Baqershahr as one of the important cities of Tehran province due to the presence of several active faults and seasonal and permanent rivers around and inside Venice. Behesht Zahra large sanctuary has a high vulnerability to natural and physical hazards, the presence of dense urban fabric, the main fault of Rey Garmsar, rivers north of Tehran and worn texture are factors that lead to the study of effective factors in crisis management. Due to the nature of the research method, it is descriptive-analytical. First, the research findings include the criteria considered in crisis management, including the existence of storage system, specialized equipment and appropriate operational organization, specialized manpower, information system, operational effectiveness and information system for residents, infrastructure and communication facilities. These factors have been done by urban planning experts, urban planning by questionnaire information in the study area and the analysis of factors and variables has been done by multi-factor analysis, variance, regression and Pearson test. In fact, factors and coefficients in storage criteria And support equal to 16.2 percent, specialized equipment and the existence of a suitable structure of operational organization 11.65 percent,

    Keywords: Crisis management, Natural disasters, Environmental crises, Baqershahr
  • Banafsheh Shafie, Homa Irani Behbahani, AmirHossein Javid *, Hassan Darabi, Farhad Hosseinzadeh Lotfi Pages 41-64

    Landscape changes occur by natural trends or disturbing events. The current study evaluated the landscape structure changes of Latian Dam watershed by means of landscape metrics to achieve the ecological approach in order to formulate sustainable regional development and planning for area of the study. Land use changes were identified using four time-series atmospherically-corrected surface reflectance Landsat images from 1987 to 2017.Then,7 metrics in landscape level and 8 metrics in class level were chosen to quantification the landscape structure by Fragstats 4.2 software, in order to analyze the landscape changes. The results and analysis show the increase in NP and IJI, and the decrease of AREA-MN which mean the fragmentation occurs in landscape level. The increase of AREA-MN and NP in built-area class shows the tendency to coarse grain structure (homogeneity), and the decrease of AREA-MN and increase of NP in vegetated area class, shows the tendency to fine grain structure (heterogeneity) in landscape level. These scientific findings of past, present and ability to estimate the future land use of the study area will assist planners and decision-makers to formulate environmental protection plans to conserve natural heritage.

    Keywords: Landscape metrics, Land use changes, Sustainable regional planning, Latian dam watershed
  • Sahar Mansouri, Shahriar Khaledi *, Farideh Asadian Pages 65-84
    This study aims to investigate the role of heat island in the process of temperature changes in an urban area of Tehran during 2010 and 2018, equivalent to 1389 and 1397. To evaluate the changes, five points were identified on the map of region 1 and its eight regions. Then the middle month of each season from 2010 and 2018 was selected for review. Landsat 8 satellite data were used to analyze the heat island and the effects of urban construction on the intensification of this phenomenon. The maximum temperature data, normalized vegetation difference index, and ground surface temperature were extracted. This study shows that the level of vegetation in 2018 compared to 2010 has decreased sharply, so that it has caused temperature changes and also the creation of a heat island in recent years in the region. The increase in temperature in the morning and noon is observed in all selected months of the four seasons of the year. At the same time, the amount of increase in minimum temperatures was greater than the maximum temperatures.
    Keywords: Temperature Changes, heat island, Vegetation, Tehran Region 1
  • Nahid Nematikutenaee, Rahim Sarvar *, Farideh Asadian Pages 85-105

    Nowadays, urban development requires approaches that can overcome various urban problems and changes the abandoned and useless areas which consist of high values and make a significant part of the city into the most dynamic spaces. The case study of this research is three neighborhoods of zone 16 neighboring with the Fadaiyan Islam Axis of Tehran that consist of vast Brownfield and located in the Trade World Zone which can turn this area into a valuable asset for the city of Tehran. After identifying all three neighborhoods and their Brownfield, these neighborhoods were prioritized by sustainable urban regeneration criteria using the ARAS technique. The results indicate that Shahid Besat neighborhood with a desirable rating of 993/0 ranked first, the southern Aliabad neighborhood with a desirable rating of 533/0 ranked second, and the Azeri garden neighborhood with a desirable rating of 264/0 ranked third for sustainable urban regeneration. Finally, Urban Catalyst strategy has proposed which is a tool within the urban regeneration strategy to overcome the challenges of Brownfield Regeneration in their purification and redevelopment.

    Keywords: Brownfield, Sustainable Urban Regeneration, Aras technique, Shannon entropy model, Fadaiyan Islam axis
  • Mohammadreza Otari, Majid Shams *, Parvaneh Zivyar Pages 106-120

    Urban health planning is a relatively new term coined today by those urban and regional planners who have always sought to link the urban environment with the physical and mental health of urban dwellers. The aim of this study is to analyze the structure of a health-oriented city in improving the public spaces of District One of Tehran. The purpose of this research is applied research in terms of descriptive-analytical method. The analysis of research data was done in two ways, first using descriptive statistical techniques and second using inferential statistical techniques (T-Test and Fisher Test).

    Keywords: City Health, space, PUBLIC SPACES, district one, Tehran city
  • Ruhollah Namaki, Akbar Abdollahzadeh *, Hasan Sattari Sarbangholi Pages 121-139

    Air pollution in the city is one of the most important issues that affect the environment, community health, economy, management of urban areas, etc. The aim of this study was to investigate the effect of space layout components, land use and traffic and road network on urban air pollution. The method of the present research is descriptive-analytical. The statistical population of the study consisted of experts living in Tabriz. The sample size includes 45 people. Descriptive statistical tests, regression in SPSS software were used to analyze the data. The results of this study showed that land use, space layout, traffic and network of roads and urban density have a positive and significant effect on air pollution. Also, among the components related to the arrangement of space, the interconnected component has the most impact. Among the land use components, the green space density component has the opposite effect on air pollution.

    Keywords: Space Layout, . Land Use, Traffic, Road Network, Air Ppollution