فهرست مطالب

تحقیقات مالی اسلامی - پیاپی 19 (پاییز و زمستان 1399)
  • پیاپی 19 (پاییز و زمستان 1399)
  • تاریخ انتشار: 1400/07/26
  • تعداد عناوین: 12
|
  • ماندانا طاهری*، یاسین امینی صفحات 1-38
    حاکمیت شرکتی همسویی منافع بین مدیران و سهامداران و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی است. بر این اساس چهاراصل شامل انصاف، شفافیت، پاسخ گویی و مسئولیت پذیری معرف حاکمیت شرکتی مبتنی بر سهامداران و حفاظت از منافع سهامداران است. اخیرا و مبتنی بر متون اسلامی هدف حاکمیت شرکتی مبتنی بر رعایت حقوق تمامی ذی نفعان و رعایت اصولی توازن بین حقوق برابر سهامداران و سایر ذی نفعان مطرح است. بر این اساس و با توجه به آنکه بانک های ایران مبتنی بر شریعت اسلامی فعالیت می کنند، سطح استقرار حاکمیت شرکتی مبتنی بر سهامداران یا ذی نفعان در مقاله حاضر موردتوجه قرار گرفت و با استفاده از پرسشنامه و آزمون مقایسه میانگین چند جامعه سطح استقرار حاکمیت شرکتی مبتنی بر سهامداران یا ذی نفعان در گروه بانک های دولتی، بانک های خصوصی و موسسات مالی و اعتباری موردبررسی و تحلیل قرار گرفت. پرسشنامه های بررسی شده در مقاله با مطالعه ادبیات مساله و منطبق با اصول حاکمیت شرکتی سازمان توسعه و همکاری اقتصادی طراحی و معیارها و زیر معیارهای تشکیل مدل به دست آمد. نتایج این بررسی حاکی از آن است که بانک های خصوصی در مقایسه با بانک های دولتی و موسسات مالی و اعتباری وضع مطلوب تری در پیاده سازی حاکمیت شرکتی داشته و بانک های خصوصی در سطح ذی نفعان اصول حاکمیت شرکتی را پیاده نموده و این در حالی است که سطح پیاده سازی حاکمیت شرکتی در بانک های دولتی و موسسات مالی و اعتباری در سطح سهامداران است.
    کلیدواژگان: حاکمیت شرکتی، رعایت حقوق ذی نفعان، آزمون مقایسه میانگین چند جامعه. طبقه بندی JEL: G34، M14
  • مجید نیلی احمدآبادی*، امیدعلی عادلی، مرضیه نعمتی فرد صفحات 39-66
    ارایه تسهیلات در قالب عقود بانکی اگرچه باعث کسب درآمد و بقای بانک می شود اما هم زمان باید به توان پاسخ گویی بانک به سپرده گذاران و ریسک مطالبات غیرجاری نیز توجه شود، زیرا اینها عواملی هستند که می توانند به ورشکستگی بانک یا موسسه اعتباری منجر شوند. در این زمینه بانک ها باید به بهینه سازی منابع و مصارف خود بپردازند. در این تحقیق، مدل برنامه ریزی خطی برای شناسایی ترکیب بهینه منابع- مصارف بانک همراه با توجه هم زمان به افزایش درآمدها و کاهش ریسک ها، ارایه شده است؛ لذا این تحقیق از نوع کمی و کاربردی است. داده های لازم از منابع اطلاعاتی یک بانک تجاری در سال 1397 تهیه شده اند. متغیرهای مدل، مقادیر تسهیلاتی هستند که در قالب عقود مختلف پرداخت می شوند و روش تحلیل داده ها، مدل سازی و برنامه ریزی خطی است. نتایج تحقیق مقادیر بهینه هر یک از تسهیلات را مشخص کرد و این نتایج با ارقام واقعی مقایسه شد. همچنین سطح ریسک برای هر وام مشخص گردید و درنهایت پارامترهای مدل مورد تحلیل حساسیت قرار گرفتند. نتایج حل مدل برنامه ریزی خطی نشان داد که مقادیر بهینه با مقادیر واقعی در وام قرض الحسنه، مضاربه، جعاله تفاوت معنی داری دارند. همچنین ضرایب سود تسهیلات اجاره به شرط تملیک، تسهیلات سلف و تسهیلات خرید دین بیشترین نقش در عایدی بانک دارند. به کارگیری این مدل می تواند باعث کاهش منابع بیکار، افزایش درآمد و کاهش ریسک مطالبات معوق در بانک شود. حتی در مواردی که بانک در حال زیان دهی است این مدل می تواند زیان را به حداقل برساند و از این طریق، احتمال ورشکستگی بانک را نیز کاهش دهد.
    کلیدواژگان: منابع و مصارف، برنامه ریزی ریاضی، بانک، پرتفولیو، ریسک تسهیلات. طبقه بندی JEL: E51، E44، E43
  • مهدی شهبازی*، امیر حصیرچی، محمد سلگی صفحات 67-110
    بانکداری اجتماعی، رویکرد جدیدی از بانکداری است که همه بانکداران و مجموعه های اقتصادی را برای تصمیم گیری راهنمایی می کند و هدف های اقتصادی و اجتماعی را باهم مرتبط می سازد. مقاله حاضر به دنبال شناسایی پیشایندها و پیامدهای الگوی بانکداری اجتماعی در ایران است. ازاین رو، پژوهش دارای جهت گیری های بنیادین و کاربردی است. رویکرد فلسفی این پژوهش استقرایی- قیاسی است و استراتژی آن ترکیبی از رویکردهای کیفی و کمی است که با طرح شیوه های ترکیبی اکتشافی انجام می شود. جامعه آماری شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران ارشد بانکی کشور است. به همین منظور، بانک هایی که در این زمینه فعال بودند برای بررسی انتخاب شدند و با استفاده از روش نمونه گیری نظری (گلوله برفی)، به مرور با 11 نفر مصاحبه های عمیق صورت گرفت. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که مقوله هایی مانند ارزش مداری، فرهنگ، نیاز به حکمرانی خوب و زیرساخت ها پیشایندهای بانکداری اجتماعی هستند. مقوله های مسئولیت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، کارآفرینی اجتماعی، معنابخشی، سرمایه گذاری در بخش سلامت اقتصاد، قرض الحسنه، تامین مالی خرد و هم راستایی با تولید ملی، ابعاد بانکداری اجتماعی هستند و درنهایت، مقوله های بهبود برند سازمانی، خلق ارزش برای مشتریان، پیامدهای اجتماعی، بهبود مسایل فرهنگی، پیامدهای اقتصادی و پیامدهای جهانی از پیامدهای بانکداری اجتماعی هستند. در بخش کمی نیز الگوی استخراجی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری مورد آزمون قرار گرفتند.
    کلیدواژگان: بانکداری، بانکداری اجتماعی، بانکداری اخلاقی، پیشایندهای بانکداری اجتماعی، پیامدهای بانکداری اجتماعی. طبقه بندی JEL: G21، G29، D63، A13
  • سید محمدجواد میرطاهر*، سید عباس موسویان، غلامرضا سلیمانی امیری صفحات 111-150

    ریسک و مدیریت آن یکی از مهم ترین نگرانی های بنگاه ها و صنایع مختلف است. یکی از نهادهای مهم در این زمینه، بیمه است. همچنین عنصر اطمینان، از مهم ترین و اساسی ترین ارکان بازار سرمایه است که صنعت بیمه می تواند به راحتی آن را برای فعالان این بازار فراهم کند. یکی از ابزارهای نوینی که در سال های اخیر توسط صنعت بیمه و بازار سرمایه به منظور مدیریت ریسک موردتوجه قرارگرفته است، اوراق بهادار بیمه ای است. همچنین معاوضات حوادث فاجعه آمیز یکی از ابزارهای اوراق بهادار بیمه ای است که برای انتقال ریسک دو طرف معامله جهت به کارگیری در صنعت بیمه و بازار سرمایه است. ایده معاوضات حوادث فاجعه آمیز می تواند به شکل گیری بازار معاوضات بیمه های غیرزندگی کمک زیادی بنماید.در مقاله پیش رو ضمن بررسی معاوضات حوادث فاجعه آمیز از دید تعریف ها، انواع، ویژگی ها، سازوکار، کاربردها، مزیت ها و معایب و... به روش تحقیق توصیفی - تحلیلی تلاش خواهد شد که طرح نهایی بازار معاوضات بیمه های غیرزندگی مشتمل بر بازیگران، ارکان و ابزارهای مورداستفاده در بازار که از حیث فقهی و مالی مورد تایید است ارایه گردد.

    کلیدواژگان: اوراق بهادار بیمه ای، معاوضات حوادث فاجعه آمیز، طراحی بازار، صنعت بیمه، بازار سرمایه. طبقه بندی JEL: G01، G10، G22، Z12
  • صمد صداقتی*، روح الله فرهادی، میرفیض فلاح شمس لیالستانی صفحات 151-186

    بازار سهام یک سیستم مالی پیچیده با اعضایی ناهمگن است که حجم عظیمی از داده ها در آن تولید می شود و پیداست که توانایی تحلیل این داده های عظیم و استنتاج نتایج کاربردی از آن یک مزیت رقابتی قابل توجه برای مشارکت کنندگان آن ایجاد می کند. یکی از روش های تحلیل داده های بازارهای مالی که پس از بحران مالی جهانی گسترش چشم گیر داشت، تحلیل های مبتنی بر شبکه های پیچیده است که ساختار وابستگی های متقابل اعضای یک سیستم را در نظر می گیرد. ازاین رو در تحقیق حاضر، بازار سهام ایران با استفاده از نظریه گراف در ریاضیات مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته است. ابتدا شبکه همبستگی گروه های بازار سهام در سه مقیاس زمانی روزانه، فصلی و سالانه ساخته شده و سپس توپولوژی آنها مورد ارزیابی و مقایسه قرار می گیرد. پس ازآن با استفاده از معیارهای مرکزیت در نظریه گراف، درجه اهمیت هر یک از گروه های بازار محاسبه شده و گروه ها ازنظر اهمیتی که در شبکه دارند رتبه بندی می شوند. نتایج تحقیق مضامین قابل توجهی برای مشارکت کنندگان بازار و نهادهای ناظر، به منظور اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری، مقررات گذاری و کنترل ریسک دارد.

    کلیدواژگان: شبکه پیچیده، نظریه گراف، معیارهای مرکزیت، شبکه بازار سهام، توپولوژی بازار سهام. طبقه بندی JEL: G17، G11، G4
  • شهرام طارمی، فرهاد شاه ویسی*، فرشید خیراللهی، علی اصغر طاهرآبادی صفحات 187-234
    فناوری های نوین مالی باعث تقویت نظام مالی جهت ارایه خدماتی هوشمندتر، چابکتر و گسترده تر می شوند. نفوذ گسترده فناوری های نوین مالی، موجب تغییر سبک زندگی مردم و نیز قواعد بانکداری شده است. شرکت های فعال و پیش رو در حوزه فناوری مالی، هر روز بخش های بیشتری از زنجیره ارزش بانک ها را تحت پوشش قرار می دهند. یکی از شرط های اصلی در مباحث رشد اقتصادی، بحث دسترسی عموم به خدمات مالی (شمول مالی) بوده که با اصول عدالت و برابری در نظام مالی اسلامی منطبق است. یکی از دیگر ثمرات مهم فین تک ها، ایجاد شفافیت مالی است که مورد تاکید اکثر ذی نفعان است. پژوهش حاضر با توجه به اهمیت بخش خدمات مالی و ظرفیت تحول آفرینی که فناوری های جدید در ارتقای خدمات بانک ها در راستای توسعه اقتصادی کشور و نقشی که در تداوم حیات و قدرت رقابت آنها دارند، انجام گردیده است. این پژوهش از لحاظ طبقه بندی بر مبنای هدف، از نوع تحقیقات کاربردی و از نظر گردآوری داده ها، از نوع پیمایشی است. برای تحلیل داده ها، از روش تحلیل عاملی اکتشافی و از نرم افزارهایSPSS  و AMOS استفاده شده است. نتایج حاصل از پرسشنامه ها برای طراحی مدل موردتایید قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که متغیر مستقل باعنوان فناوری های نوین مالی از طریق شاخص های کاهش هزینه، بهبود ارایه خدمات مالی، افزایش درآمد، امنیت مالی، شفافیت مالی، مدیریت دارایی ها، افزایش جریان نقدی، کاهش عدم تقارن اطلاعات و زمان انجام حسابرسی، بر متغیر وابسته(زیست بوم مالی بانک ها) به ویژه بانکداری بدون ربای ایران موثر است.
    کلیدواژگان: بانکداری بدون ربا، شمول مالی، عملکرد مالی، فناوری مالی، نوآوری، زیست بوم مالی بانک، شفافیت. طبقه بندی JEL: G21، M41، O31
  • سید صادق طباطبائی نژاد*، غلامعلی معصومی نیا، سید عبدالحمید ثابت صفحات 235-268

    نهادهای مالی امروزه با ارایه خدمات گوناگون، تاثیری شگرفی بر اقتصاد داشته و فعالیت های نوآورانه در نظام مالی جایگاه ویژه یافته است. تشریع نظام مند و شبکه ای دین خاتم، ما را بر این باور استوار می سازد که نیازها و احتیاجات عصر حاضر در کنار علاج دردها و معضلات جهان مدرن در پرتوی تمسک به دستورات الهی قابل دستیابی است. نگرش اساسی نظام اقتصادی اسلام مبتنی بر این اصل است که در اقتصاد باید رعایت حال همه افراد جامعه بشود، نه اینکه عده ای با سوء استفاده از اموال مردم ثروت اندوزی نمایند.در این مقاله که براساس هدف، اکتشافی و از نظر ماهوی، توصیفی- تحلیلی است، از روش شناسی کیفی و تکنیک دلفی به جهت تجزیه وتحلیل داده ها و رسیدن به اتفاق نخبگانی استفاده شده است. این پژوهش به بیان اصول و ضوابط حاکم بر فعالیت های نهاد مالی تراز جامعه اسلامی می پردازد تا در پرتو رعایت قواعدی همچون توجه به ارزش های معنوی، حمایت از خلق ارزش افزوده واقعی، عدم گردش ثروت در دست گروهی خاص، ایجاد منفعت برای تمامی افراد جامعه و صیانت از سرمایه های جامعه حرکت به سوی تمدن اسلامی تسریع گردد. نهاد مالی تراز نظام اسلامی باید پایبند به ضوابط و معیارهای باشد تا بتواند مزین به وصف اسلامی گردد، از این رو پیشنهاد می شود در طراحی نظام مالی اسلامی ضمن رعایت ضوابط حاکم بر ابزارها و اسلامی نمودن آنها، بازارها و نهادهای متکفل ساماندهی آنها در چارچوب اصول و قواعد دینی باز تعریف شوند تا در پرتوی آن نظام مالی برآمده از شریعت جایگزین نسخه های با پوسته ظاهری اسلامی گردد.

    کلیدواژگان: نهادسازی مالی، تولید ثروت، خلق ارزش افزوده واقعی، توازن بخش اعتباری و واقعی، کسب قانونی درآمد. طبقه بندی GEL: G41، G00، G63، G47، A12
  • محمد مهدی دژدار* صفحات 269-308
    شرکت های لیزینگ در دنیا از روش های متنوعی جهت تامین و تخصیص منابع استفاده می نمایند ولی در ایران این روش ها کمتر موردتوجه قرار می گیرد. یکی از این روش ها که اشکال مختلفی نیز دارد، عاملیت است. عاملیت یکی از شیوه های نوین در تجهیز و تخصیص منابع شرکت های لیزینگ می باشد. با توجه به اینکه تخصص اصلی این شرکت ها در انجام امور اعتباری است، این ظرفیت می تواند جهت کمک به افزایش توان بنگاه ها و همچنین تامین مالی آنها استفاده گردد. شرکت های لیزینگ در این فرایند می توانند نقش دوگانه ای را ایفا نمایند. اولا، به عنوان عامل نقش وصول مطالبات را برعهده بگیرند، ثانیا با توجه به حجم بالای حساب ها و اسناد دریافتنی در صورت های مالی خود می توانند با تعامل با یک شرکت عامل که توان اعتباری مناسبی دارد موجبات دسترسی بیش از پیش خود را به وجه نقد فراهم گردانند.مقاله حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکردی فقهی صورت پذیرفته پس از بیان ماهیت و اقسام عاملیت از منظرهای گوناگون، به تبیین انواع روش های کاربردی آن در شرکت های لیزینگ پرداخته است. با توجه به اینکه فرایند عاملیت، خواه شرکت لیزینگ به عنوان کارفرما باشد؛ خواه در نقش عامل، ترکیبی است از فعالیت های مختلف ازجمله وصول مطالبات، تامین مالی و ترکیبی از این دو، عقودی که در این جهت می تواند مورداستفاده قرار گیرد، مانند بیع دین، وکالت، جعاله و ضمان از منظر فقهی مورد واکاوی قرارگرفته است. ازآنجاکه عقود نامبرده شاکله اصلی فرایند عاملیت را تشکیل می دهند و مطابق با ارزیابی فقهی که در این مقاله از این عقود انجام گرفته، مانعی جهت به کارگیری آنها وجود ندارد، می توان استفاده از روش عاملیت جهت تجهیز و تخصیص منابع را در شرکت های لیزینگ مدنظر قرار داد.
    کلیدواژگان: لیزینگ، عاملیت، بیع دین، وکالت، جعاله، ضمان. طبقه بندی JEL: E58، G21، Z12
  • محمدباقر آرایش، مصطفی رضایی راد*، محمد ایدی، تحفه قبادی لموکی صفحات 309-348
    بانکداری مبتنی بر پلتفرم یکی از گرایش های نوآورانه در صنعت بانکی است که با فراهم نمودن سرویس های متنوع در قالب واسط های توسعه نرم افزار جهت مصرف کنندگان عمده شرکتی و فین تک ها، توانسته است نظر بسیاری از بانک های بزرگ دنیا و ایران را به خود جلب کند. هدف از اجرای تحقیق حاضر این است که از طریق بهره مندی ازنظر خبرگان بخش بانکی، الگوی مفهومی از پیاده سازی استراتژی بانکداری پلتفرمی در فضای بانک های تجاری ایران ارایه شود. برای دستیابی به هدف بیان شده، از طریق نمونه گیری هدفمند، اطلاعات20 نفر از خبرگان بانکی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته، گردآوری تجزیه وتحلیل شدند و با استفاده از روش نظریه برخاسته از داده، الگوی پیاده سازی استراتژی بانکداری مبتنی بر پلتفرم ارایه شد. یافته های این تحقیق کیفی نشان می دهد که الگوی پیاده سازی استراتژی بانکداری پلتفرمی دارای شش مولفه مدیریت اقتصادی و اصلاح فرایندهای بانکی، مدیریت تجربه مشتریان، مهندسی زیرساخت ها و مکانیسم های پیاده سازی، مدیریت استراتژیک دیجیتال، داده محور مشتری و تسهیل دستیابی به بهره وری ساختاری و راهبری دیجیتال، در سایه شراکت دانشی با شرکای رقیب است که توسعه و پیاده سازی الگوی بانکداری پلتفرمی درگرو مدیریت برتر این مولفه ها است. نتایج پژوهش نشان داد که الگوی پیاده سازی استراتژی بانکداری پلتفرمی را می توان در51 مولفه، 25 مقوله فرعی و 6 مقوله اصلی طبقه بندی نمود.
    کلیدواژگان: استراتژی، بانکداری پلتفرمی، بانک های تجاری، الگوی پیاده سازی، داده بنیاد. طبقه بندی JEL: G24، G21، G18
  • مریم محمدپور، عبدالمحمد کاشیان*، محمدجواد سعدی صفحات 349-376
    تامین مالی حوزه سلامت و بهداشت در ایران از یک مدل چندگانه بهره می گیرد که در آن دولت، بیمه ها و بیماران به طور هم زمان هزینه های بهداشتی و درمانی را متقبل می شوند. علی رغم مخارج گسترده دولت و پرداخت برخی هزینه ها توسط بیمه ها، سهم پرداخت از جیب بیماران قابل توجه بوده و لذا حمایت از بیماران امری ضروری است. یکی از روش های تامین مالی بیماران اختصاص تسهیلات بانکی است که در بانک های کشور از طریق قرض الحسنه انجام می گیرد. ازآنجاکه بانک ها به دلیل حفظ منافع شان، تمایلی به اعطای تسهیلات قرض الحسنه ندارند عملا این شیوه از تامین مالی رونقی ندارد و در بسیاری از موارد بیماران با دریافت وام هایی غیر از درمان، به رفع نیازهای خود مبادرت می ورزند که درواقع نوعی صوری سازی محسوب می شود. هدف از مقاله حاضر ارایه یک مدل به منظور رفع این نقیصه در نظام تامین مالی سلامت است. این مدل با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی و مقایسه تطبیقی به گونه ای ارایه می شود که علاوه بر تامین منافع بانک ها، پاسخگوی نیازهای درمانی متقاضیان تسهیلات نیز باشد. نتایج نشان می دهد تنوع نیازهای پزشکی در قالب خدمات تشخیصی، خدمات درمانی، خدمات پرستاری و پرستاری در منزل سبب شده است که به طیف متنوعی از عقود بانکی نیاز باشد. انطباق نیازهای پزشکی با عقود بانکی نشان می دهد که تسهیلات جعاله، مرابحه (فروش اقساطی)، استصناع و اجاره به شرط تملیک می تواند در تامین نیازهای درمانی مورداستفاده قرار گیرد. سه بازیگر اصلی مدل بانک،بیمار و بیمارستان هستند و مکانیسم ارتباطی آن به گونه ای طراحی شده که از کژمنشی و کژگزینی جلوگیری نماید.
    کلیدواژگان: جعاله، مرابحه، استصناع، اجاره به شرط تملیک، تسهیلات درمانی، خدمات پزشکی. طبقه بندی JEL: G21
  • رضا کریمی وردنجانی*، حسین حسن زاده سروستانی، محمدحسین قوام، امیر غفاری صفحات 377-410
    امروزه پدیده بنگاهداری بانکی به یکی از معضلات بزرگ نظام بانکی تبدیل شده است. نظام بانکی اصلی ترین منبع تامین مالی بخش تولید و اقتصاد کشور است که متاسفانه ورود بانک ها به حوزه بنگاهداری توان تامین مالی آنها را برای اقتصاد کشور با چالش های جدی مواجه کرده است؛ البته می توان ادعا کرد که هر نوع بنگاهداری مذموم و ناپسند نیست و اگر حدومرز بنگاهداری در چارچوب قوانین و مصالح کشور توسط بانک ها رعایت گردد، می توان از این پدیده در راستای رونق اقتصاد کشور در شرایط تحریمی بهره برد. هدف از این پژوهش استخراج و شناسایی عوامل موثر بر بنگاه داری بانک ها در ایران است. این پژوهش از منظر هدف کاربردی و از جهت گردآوری داده ها، توصیفی است. همچنین برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش معادلات ساختاری و روش حداقل مربعات جزیی بهره گرفته شده است. نتایج این پژوهش، 10 عامل را که منجر به ایجاد بنگاهداری می شود تایید نموده و هر عامل را با توجه به مدل مفهومی ارایه شده، ذیل یکی از متغیرهای پنهان دولت، بانک مرکزی، عملکردهای بانک ها و فضای اقتصاد کلان قرار داده است. در پایان نیز مهم ترین راهکارهای پیشنهادی بیان شده است.
    کلیدواژگان: بنگاهداری بانکی، نظام بانکی، بانک مرکزی، حداقل مربعات جزئی، بانک. طبقه بندی JEL: G32، G21، E58، C12
  • میثم کریمی*، محمدصادق خرمی صفحات 411-444

    تغییر نظام بانکی ربوی به بانکداری بدون ربا و حذف نرخ بهره و جایگزینی نرخ سود به عنوان یک متغیر کلیدی در بازار پول، ازجمله تحولات بنیادین در اقتصاد ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی به شمار می آید. نرخ سود سپرده از جنبه عملیاتی در سال های اجرای قانون بانکداری بدون ربا با چالش های فراوانی مواجه بوده است. در این پژوهش پس از مطالعه منابع کتابخانه ای و مصاحبه با خبرگان، عواملی که موجب بروز این چالش ها شده است شناسایی و پس از دسته بندی مفهومی هریک از آنها در 6 حوزه سیاست گذاری، سپرده گذار، ساختار بازار، فعالیت بانک ها، اقتصاد کلان و نظارت و مجازات، با استفاده از روش حداقل مربعات جزیی مورد اعتبارسنجی قرار گرفت. 17 چالش درنهایت به عنوان عواملی که موثر بر کژکارکردی نرخ سود هستند، تایید گردید. در پایان، راهکارهای متناسب با هریک از ابعاد چالش های نرخ سود، پس از بررسی و تایید در گروه کانونی پژوهش، ارایه گردید.

    کلیدواژگان: سود سپرده، بانک مرکزی، نرخ سود تسهیلات، نظام بانکی. طبقه بندی JEL: E59، E50، E44، E42
|
  • Mandana Taheri *, Yasin Amini Pages 1-38
    Corporate governance is aligning interests between managers and shareholders and reducing information asymmetry. Accordingly, four principles including fairness, transparency, accountability, and responsibility are representing corporate governance based on shareholder and protecting shareholder interests. Recently and based on Islamic research, the aim of corporate governance is respecting the rights of all stakeholders and taking care of maintaining equilibrium between shareholders and other stakeholders. According to the fact that Iranian banks operate on the basis of Islamic law, the level of establishment of corporate governance based on shareholders or stakeholders was considered in this paper. We use the questionnaire method and ANOVA test for analyzing the level of establishment of corporate governance based on shareholders or stakeholders in state banks, private banks and financial and credit institutions in Iran. The questionnaire in this paper was designed by studying the literature and the criteria and sub-criteria for model development in accordance with the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD). The results show that private banks are in a better situation than state and financial and credit institutions in corporate governance. In other words, private banks implement corporate governance at stakeholder level while state banks and financial and credit institutions are at the shareholder level.
    Keywords: Corporate Governance, Stakeholder Management, ANOVA Test. JEL Classification: M14, G34
  • Majid Nili Ahmad Abadi *, Omid Ali Adeli, Marzmarzieh Nematifardieh Pages 39-66
    Providing facilities in the form of bank contracts increases the bank's income and survival, but this should not reduce the bank's ability to respond to depositors, nor should it increase the risk of overdue receivables, as these are factors that can lead to the bankruptcy of the bank or credit institution. Banks are more successful in this space, having a better strategy for combining their resources and consumption. In this research, a linear programming model is presented to identify the optimal combination of resources and expenditures of the bank with simultaneous attention to increasing revenues and reducing risks. Therefore, this research is quantitative and applied. The necessary data have been gained from the information sources of a sample bank in 2018. Model variables are facility values that are paid in the form of various contracts and the method of data analysis, modeling and programming is linear. The results of the research determined the optimal values of each facility and these results were compared with real figures. Also, the level of risk for each loan was determined and finally the parameters of the model were analyzed sensitively. The results of solving the linear programming model showed that the optimal values ​​are significantly different from the real values in qarz al-hasan, mudaraba and ju’alah. Also, the interest rates of conditional lease facilities, predecessor facilities and debt purchase facilities have the largest role in the bank's income. Applying this model can reduce unemployment resources, increase income and reduce the risk of overdue receivables in the bank. Even in cases where the bank is making a loss, this model can minimize the loss and at the same time reduce the likelihood of the bank going bankrupt.
    Keywords: Resources, Uses, Mathematical Programming, Banking, Islamic Loan, Portfolio, Facility Risk. JEL Classification: E51, E44, E43
  • Mahdi Shahbazi *, Amir Hasirchy, Mohammad Solgi Pages 67-110
    Social banking is a new approach to banking that guides all bankers and economic groups to make decisions and links economic and social goals. The present study seeks to identify the antecedents and consequences of the social banking model in Iran. Hence, the research has fundamental and practical orientations. The philosophical approach of this research is inductive-deductive and its strategy is a combination of qualitative and quantitative approaches that are done by designing combined heuristic methods. The statistical population includes academic experts and senior banking managers of the country. For this purpose, banks that have been active in this field were selected for review and in-depth interviews were conducted with eleven people using the theoretical sampling method (snowball). The results of this study showed that categories such as value orientation, culture, the need for good governance and infrastructure are the preconditions of social banking. The categories of social responsibility, social capital, social entrepreneurship, meaning-making, investment in the health sector of the economy, qarz- al- hasan (benevolent loans), micro-financing and alignment with national production are the dimensions of social banking. Finally, organizational brand improvement, customer value creation, social implications, cultural enhancement, and economic and global implications are consequences of social banking. Structural equations were tested. In the quantitative part, the extractive model was tested with the structural equation modeling approach.
    Keywords: Banking, social banking, Ethical Banking, Social Banking Antecedents, Social Banking Consequences. JEL Classification: A13, D63, D29, G21
  • Seyed Mohammad Javad Mirtaher *, Sayyed Abbas Mousavian, Gholam Reza Soleimani Amiri Pages 111-150

    Risk and its management make one of the most important concerns of different firms and industries. Insurance is one of the most important institutions in this field. Also the origin of confidence is one of the most important pillars of the capital market that the insurance industry can easily provide for market participants. One of the new tools used by the insurance industry and the capital market for risk management in recent years is Insurance-Linked Securities. After the introduction of Insurance-Linked Securities into the insurance industry, there emerged a variety of securities in this industry. Catastrophe swaps are one of the Insurance-Linked Securities instruments for transferring risk on both sides of transaction in the insurance market. The idea of a trade-off for catastrophe swap can greatly help to form the market for the non-life insurance market swaps. In this paper, besides investigating the catastrophe swaps from the perspective of definitions, types, features, mechanisms, applications, advantages and disadvantages using the descriptive-analytical method, we attempt to present the final design of the non-life insurance market swaps including actors, pillars and instruments used in the market that are jurisprudentially and financially approved.

    Keywords: Insurance-Linked Securities, Catastrophe Swaps, Market Design, Insurance Industry, Capital Market. JEL Classification: G01, G10, G22, Z12
  • Samad Sedaghati *, Ruhollah Farhadi, Mirfeyz Fallah Shams Liyalestani Pages 151-186

    The stock market is a complex financial system with heterogeneous members; it can produce huge amounts of data. It is clear that analyzing this huge data and inferring practical results from that creates a significant competitive advantage for its participants. One method of analyzing financial market data expanded significantly after the global financial crisis is complex network-based analysis that considers the structure of interdependencies of a system's members. Therefore, the current study analyzes the Iranian stock market using the graph theory in mathematics. First, the correlation network of stock market groups is constructed in three time scales of daily, seasonal and annual, and then their topology will be compared. In the next stage, using the centrality indexes in the graph theory, the importance of each market group is calculated and the groups are ranked in the network. The results of this study have significant implications for market participants and regulators for making investment decisions, regulating and controlling risk.

    Keywords: complex network, graph theory, centrality indexes, stock market network, Stock Market Topology. JEL Classification: G4, G11, G17
  • Shahram Taromi, Farhad Shahveisi *, Farshid Kheyrollahi, Aliasghar Taherabadi Pages 187-234
    New financial technologies strengthen the financial system to provide smarter, more agile and broader services. The widespread influence of new financial technologies has changed people's lifestyles as well as banking rules. Leading companies in the field of financial technology are covering more and more parts of the value chain of banks every day. One of the main conditions in the discussions of economic growth is the discussion of public access to financial services (financial inclusion), which is in line with the principles of justice and equality in the Islamic financial system. Another important benefit of fintechs is financial transparency, which is emphasized by most stakeholders. The present study has been conducted with regard to the importance of the financial services sector and the transformative capacity of new technologies in promoting banking services in the direction of economic development of the country and the role they play in their survival and competitiveness. In terms of purpose-based classification, this research is of applied research type and in terms of data collection, it is of survey type. For data analysis, heuristic factor analysis method and SPSS and Amos software were used. The results of the questionnaires have been approved for model design. The findings show that the independent variable called new financial technologies, through indicators of cost reduction, improvement of financial services, revenue growth, financial security, financial transparency, asset management, increase in cash flow, reduction of information asymmetry and time dependent auditing on the variable (Banks' ecosystem), is especially effective in interest-free banking in Iran.
    Keywords: interest-free banking, Financial Inclusion, Financial performance, Financial Technology, Innovation, Bank Financial Ecosystem, Transparency. JEL Classification: G21, M41, O31
  • Seyyed Sadegh Tabatabaei Nejad *, Gholam Ali Masuminia, Seyyed Abdol Hamid Sabet Pages 235-268

    Financial institutions today have a tremendous impact on the economy by providing a variety of services, and innovative activities have found a special place in the financial system. The systematic legislation and networks of The Seal of Religions, i.e. Islam, make us believe that the needs and requirements of the present age, along with the cure of the pains and problems of the modern world, can be achieved in the light of adherence to divine commands. In this article, which is exploratory in purpose and descriptive-analytical in substance, a qualitative methodology and Delphi technique have been used to analyze the data and achieve elite consensus. This study expresses the principles and rules governing the activities of the financial institution at the level of the Islamic society so that by observing rules such as paying attention to spiritual values, supporting the creation of real added value, prohibiting the circulation of wealth in the hands of a particular group, creating benefits for all members of society and protecting social capitals, we could accelerate the movement towards the ultimate Islamic civilization. The financial institution at the level of the Islamic system must adhere to certain rules and criteria so that it could be adorned with an Islamic character. Therefore, it is suggested that in designing the Islamic financial system , while observing the rules that govern tools and Islamizing them, markets and institutions be redefined within religious principles and regulations and replace the versions that have a mere Islamic appearance.

    Keywords: Financial Institutionalization, Wealth Generation, Real Value Added Creation, Credit & Real Sector Balance, Legal Income. JEL Classification: A12, G47, G63, G00, G41
  • Mohammad Mahdi Dejdar * Pages 269-308
    Leasing companies in the world use various methods to finance and allocate resources, but in Iran these methods are less considered. One of these methods, which has different forms, is factoring. Factoring is one of the new methods in equipping and allocating resources to leasing companies. Given that the main specialty of these companies is in credit affairs, this function can help the increase of the firms’ capacity as well as their financing. Leasing companies can play a dual role. First, they can act as agents for collecting receivables from manufacturing companies. Second, given the high volume of receivables in their financial statements, they can gain more access to cash through interacting with a firm that has appropriate credit ability.  
    This article, which has used a descriptive-analytical method and a jurisprudential approach, after mentioning the nature and types of factoring from different views, has explained the various methods of its application in leasing companies. The factoring process, whether the leasing company acts as an employer or factor, is a combination of different activities such as collection of claims, financing and combination of them. Here, contracts that can be used in factoring, such as buying debt, wakalah, ju'alah and ziman (guarantee) have been studied from a jurisprudential perspective. Since the mentioned contracts constitute the main structure of the factoring, and according to the jurisprudential assessment of these contracts there is no obstacle to using them, factoring is suitable for financing and allocating resources in leasing companies.
    Keywords: Leasing, factoring, Buying Debts, wakalah, Ju'alah, Guarantee. JEL Classification: E58, G21, Z12
  • Mohammad Bagher Arayesh, Mostafa Rezaeirad *, Mohammad Aidi, Tohfeh Ghobadi Lamouki Pages 309-348
    Platform- based banking is one of the most innovative trends in the banking industry that has attracted the attention of many major banks around the world and Iran by providing a variety of APIs for major corporate consumers and fintechs. The purpose of this paper is to utilize banking expert views for developing a conceptual model of platform- based banking strategy implementation in Iranian commercial banks. To achieve the stated purpose, and through targeted sampling, the data of twenty banking experts were collected and analyzed through semi-structured interviews, and using the data-driven theory approach, a platform-based banking strategy implementation model was presented. The findings of this qualitative research show that this model has six components: economic management and banking process reform, customer experience management, infrastructure engineering and implementation mechanisms, digital and data-based strategic management of customers, and achievement of structural productivity and digital governance facilitation through knowledge partnership with competitors. Also, development and implementation of platform-based banking model depends on the superior management of these components. The results showed that the platform-based implementation model can be classified into 51 components, 25 sub-categories and 6 main categories.
    Keywords: Platform-Based Banking, Strategy, Commercial banks, Implementation Pattern, Grounded Theory. JEL Classification: G18, G21, G24
  • Marayam Mohammadpour, Abdolmohammad Kashian *, Mohammad Javad Sadi Pages 349-376
    Health care financing in Iran uses a multiple model in which the government, insurance companies and patients simultaneously bear the costs of health care. Despite the government's extensive expenditures and the share of some expenses by insurance companies, patients’ out-of-pocket payment is significant which necessitates their being supported. One is banking facilities provided through Qard al-Hasan (benevolent loan). This, however, being somehow against Banks’ interests, is practically unsuccessful, and in many cases patients need to apply for loans to meet their needs, which is a form of formalization. The purpose of this paper is to provide a model to address this shortcoming in the health financing system. This model is presented using analytical-descriptive method and comparative comparison so that in addition to securing the interests of banks, it also meets the medical needs of facility applicants. The results show that the diversity of medical needs in the forms of diagnostic, medical, nursing and home nursing services has necessitated a diverse range of banking contracts. Compliance of medical needs with banking contracts shows that facilities like Ju’alah, Murabaha (installment sale), Istisna’ and Ijarah can be used in such cases. The three main players in this model are banks, patients and hospitals, and the communication mechanism is designed in such a way as to prevent moral hazards and adverse selections.
    Keywords: Ju’alah, Murabahah, Istisna’, Leasing, Medical Facilities, Medical Services. JEL Classification: G21
  • Reza Karimi Vardanjani *, Hossein Hasanzadeh Sarvestani, Mohammad Hosin Gavam, Amir Ghafari Pages 377-410
    The phenomenon of banking entrepreneurship has become one of the major problems of the banking system today. The banking system is the main source of financing the production sector and the country's economy, but, unfortunately, banks' involvement with entrepreneurship has created serious challenges for their financing of the country's economy. Certainly, one cannot blame entrepreneurship altogether, and if it is performed within the framework of the country's regulations and interests, it can benefit the country's economy under sanctions. The purpose of this study is to extract and identify the factors affecting bank entrepreneurship in Iran. This research is practical in terms of purpose and descriptive in terms of data collection. Structural equation and partial least squares methods have also been used to analyze the data. The results confirm ten factors that lead to the creation of entrepreneurship, and has placed each factor under one of the hidden variables of government, central bank, banking performance and macroeconomic environment in regard to the proposed conceptual model. In the end, the most important solutions are suggested.
    Keywords: Banking Entrepreneurship, Banking System, Central Bank, Partial Least Squares, Bank. JEL Classification: C12, E58, G21, G32
  • Meisam Karimi *, Mohammad Sadegh Khorami Pages 411-444

    Transition from conventional (interest-based) to usury-free banking system by eliminating interest rates and replacing them with profit rates as a key variable in the money market is among the fundamental shifts in Iran's economy since the victory of the Islamic Revolution. Deposit rates have faced many operational challenges in practice during the enforcement of usury-free banking law. In this study, after reviewing library resources and analyzing interviews with experts, the factors that led to these challenges have been identified and each conceptually validated within six areas of policy-making, depositors, market structure, bank activity(performance), macroeconomics and supervision and punishment using the partial least squares method (PLS). Finally, a number of seventeen challenges were acknowledged as factors affecting profit-rate inefficiency. At the end, appropriate solutions for each of profit-rate challenges were presented after their being reviewed and confirmed in the focus research group consisting of some banking and finance university professors.

    Keywords: Interest Rate, Resilience Economy, Resilient Banking Sector, Central Bank, Money Market. JEL Classification: E42, E44, E50, E59