فهرست مطالب

نشریه پژوهش های تطبیقی زبان و ادبیات ملل
پیاپی 10 (زمستان 1396)

  • تاریخ انتشار: 1396/12/15
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سعیده سبزواری، فریبرز حسین جانزاده، محمد شایگان مهر صفحات 9-32

    احمد دحبور شاعر مقاومت فلسطین و از شاعران رمزگرای معاصر عرب است. با توجه به فضای سیاسی و اجتماعی فلسطین و به پیروی از نسل جدید شاعران رمزگرای عرب، وی به رمزگرایی و به‌کارگیری اسطوره در شعر پرداخت. استفاده از اسطوره در اولین دیوان او، الضواری و عیون الاطفال، به صورت ابتدایی و خام و در دیوان‌های هکذا و هنا و هناک انسجام بیشتری دارد و مرکب است. اسطوره‌های به‌کار گرفته در شعر دحبور از جنس اسطوره‏های یونانی و دینی هستند. او به دخل و تصرف در اسطوره‌ها می‌پردازد و هر یک از این اسطوره‌ها را با شکلی نوین و مورد نیاز عصر خود به‌کار می‌گیرد. اسطوره‌های یونانی چون مدوزا، میداس و ادیپ در شعر او نماد غربت و آوارگی و اسطوره‌های دینی چون مسیح(ع)، اسطوره قهرمان و ابراهیم(ع) اسطوره فداکاری و ایثار یحیی(ع) اسطوره آفرینش هستند. در این جستار، با نگاهی به روند اسطوره در شعر عرب و چیستی اسطوره و نیز رابطه اسطوره و ادبیات، به اسطوره‌های برجسته در شعر احمد دحبور پرداخته می‌شود.

    کلیدواژگان: اسطوره، شعر معاصر عرب، احمد دحبور، اسطوره های یونانی، اسطوره های دینی
  • صابره سیاوشی، صغری میرسالاری صفحات 33-59

    «شهر» و «روستا» از دیرباز دو پدیده متقابل بوده‌اند که تجربه زندگی در هر دوی آن‌ها دغدغه‌های فکری، روحی و اجتماعی زیادی به همراه داشته‌است. این تقابل و به تبع آن، تاثیرهای روحی ناشی از زندگی در این دو مکان، همواره در شعر شاعران وجود داشته‌است. در نگاه بیشتر آنان، «شهر» با وجود همه ویژگی‌های مثبت خود نماد تنهایی، تاریکی و تشویش، و در مقابل آن، «روستا» به سبب همه خوبی‌هایش، نماد سادگی، صمیمیت و پاکی است. این پژوهش به شیوه توصیفی‌ تحلیلی به بررسی تطبیقی شهرگریزی و روستاگرایی در شعر دو شاعر معاصر ایرانی و مصری محمدرضا عبدالملکیان و احمد عبدالمعطی حجازی، از طریق مراجعه مستقیم به دفترهای شعری این دو شاعر و با استناد به مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی پرداخته‌است. نتایج گویای این است که هر دو شاعر با وجود زندگی در شرایط سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و جغرافیایی کاملا متفاوت، حالات و اندیشه‌های مشترکی همچون حسرت بر گذشته، بازگشت به روستا و نفرت از شهرنشینی را تجربه کرده‌اند. تفاوتی که در شیوه بیان احساس دو شاعر نسبت به روستا دیده‌ می‌شود، اینکه بیشتر اشعار حجازی بر مدار حسرت بر گذشته و صمیمیت حاکم بر روستا می‌گردد و روایت زندگی فردی و تجربیات شخصی خود اوست، حال آنکه نگاه عبدالملکیان، نگاهی کلی و همراه با اشتیاق در عین دوری از حسرت نسبت به روستاست که برای هر مخاطبی ملموس و درک‌شدنی است.

    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، شعر معاصر پارسی و عربی، شهرگریزی، روستاگرایی، محمدرضاعبدالملکیان، احمد عبدالمعطی حجازی
  • فرزاد بالو، سیده فاطمه امینی صفحات 61-82

    در یکی‌‌دو قرن اخیر، در ایران (عصر مشروطه) و مصر (عصر نهضت)، شاهد تحولات عمده‌ای در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... هستیم که به‌ویژه در اثر آشنایی با غرب و دستاورهای دنیای غرب به وقوع پیوسته‌است. تبارشناسی این تحولات ما را به تجارب مشترک و سویه‌های مشابه و همانندی رهنمون می‌کند. در این میان، شاعران مصری و ایرانی یکی از طبقات اجتماعی بودند که در متن دگردیسی‌های زیست‌بوم خود، در مقام مصلحی اجتماعی برآمدند و نقش‌آفرینی کردند. سید اشرف‌الدین گیلانی و محمود سامی البارودی از جمله شاعرانی هستند که شعر را در خدمت اصلاح امور جامعه خویش قرار داده‌اند. مقاله حاضر با رویکرد ادبیات تطبیقی آمریکایی بر آن است تا تشابهات مفاهیم مطرح در شعر این دو شاعر را در زمینه اجتماعیات واکاوی کند. در مجموع، می‌توان گفت دردها و دغدغه‌های مشترک اجتماعی نسیم شمال و بارودی در موضوعاتی چون ترغیب مردم به علم‌اندوزی و مبارزه با جهل، باستان‌گرایی، ستیز علیه بیگانگان، عدالت‌خواهی، قانون، آگاهی‌بخشی و بیداری مردم, و... در اشعارشان بازتاب می‌یابند که شکل تفصیلی آن در مقاله خواهد آمد.

    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، نسیم شمال، بارودی، اجتماعیات
  • علیرضا حسینی، زهرا صابری نیا صفحات 83-99

    متن حاضر، مقایسه‌ای تحلیلی‌ توصیفی در ساختار و محتوای دو قصیده مشهور عربی است که با عنایت به رویکردهای نقد موازنه‌ای انجام‌ گرفته‌است و هدف آن، علاوه بر بررسی شکل ظاهری و ساختاری، بازخوانی روحیات، بن‌مایه‌ها، و پی ‌بردن به شگردها و تمهیداتی است که موجب شده‌است هر دو قصیده، مقبول نظر نازک‌اندیشان عرصه سخن و شعر قرار گیرد. «کعب‌بن زهیر» و «متنبی» از سخنورانی هستند که شاعران بسیاری از آن‌ها پیروی کرده‌اند. اهمیت موضوع اخیر و نیز یافتن رگه‌های ادبی و فکری هر دو شاعر در واقعیت‌های اجتماعی بازتاب‌یافته در شعرشان و گره‌خوردگی آن با تجربه زندگی اعراب موجب پژوهش حاضر شد. برآیند پژوهش نشان می‌دهد، هرچند هر دو شاعر در بخش تغزل هم‌گرایی فکری، فرهنگی و سبکی دارند، ولی قدرت ذهنی و کلامی آن‌ها در پرداخت مضمون و انتقال تم با هم متفاوت است، تا آنجا که جمال فنی، احساسات رقیق، ظرافت هنری، پویایی کلام و قوت در بوطیقای سخن، هویت منحصر‌به‌فردی به هر یک از این قصاید بخشیده‌است.

    کلیدواژگان: قصیده، کعب بن زهیر، متنبی، مدح، نقد موازنه ای
  • عزت ملاابراهیمی، مسعود باوان پوری، حدیثه متولی صفحات 101-128

    محتشم کاشانی، شاعر فارسی‌سرای عصر صفوی، و معروف عبدالمجید، شاعر معاصر مصری‌تبار شیعه‌شده، با بهره‌گیری از قرآن کریم ارزش و اعتبار شعر خویش را چند برابر نموده‌اند. آن‌ها در شعر خویش، اهتمام ویژه‌ای به رسول‌االله(ص) و امامان علی، حسین و رضا (علیهم‌السلام) داشته‌است و به مدح و رثای آن‌ها پرداخته‌اند. دو شاعر ارادت خود را به امامان شیعه (علیهم‌السلام) بیان داشته‌اند و اشعاری در مدح یا رثای آنان سروده‌اند و آن را با شعر خویش تلفیق کرده‌اند. مقاله حاضر می‌کوشد با استفاده از روش توصیفی‌ تحلیلی و بر اساس مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی و با بهره‌گیری از کلیات محتشم کاشانی و دیوان «بلون الغار بلون الغدیر» معروف عبدالمجید به بررسی شعر دینی دو شاعر پرداخته‌است و ابیاتی را که متحلی به قرآن کریم یا مدح و رثای بزرگان مذهب شیعه است، تبیین شده‌اند.

    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، شعر دینی، محتشم کاشانی، معروف عبدالمجید
  • مسعود دهقانی، محمد پاشایی صفحات 129-147

    پشتوانه فرهنگی شاعران در شعر دوره مشروطه از طریق ترجمه‌ها گسترش می‌یابد و علاوه بر فرهنگ سنتی ایران، شامل آثار اروپایی و به طور کلی، فرهنگ اروپایی نیز می‌شود. در سیر این انتقال فرهنگی، آثار اروپایی چه به طور مستقیم و چه غیرمستقیم و از طریق ترجمه، تاثیرهای بسیاری در حوزه‌های متعددی از جمله مضامین، تصاویر و زبان (واژگان، ترکیبات و...) در شعر جدید فارسی داشتند. شعر «یاد آر ز شمع مرده» دهخدا از نظر تاریخی و ادبی جایگاه ویژه‌ای در تاریخ ادبیات و شعر عصر جدید فارسی دارد و اولین شعر مهم و تاثیرگذار فارسی است که به صورت مستقیم از شعر فرنگی تاثیر پذیرفته‌است. در پژوهش حاضر، شعر «یاد آر ز شمع مرده» دهخدا در چارچوبی علمی با شعر «به یاد آر» آلفرد دو موسه و نیز شعر «یاد آیت بنی» رجایی‌زاده به صورت تطبیقی مقایسه خواهد شد و میزان و نوع تاثر دهخدا در سرودن شعر «یاد آر ز شمع مرده» از الگوهای فرانسوی و ترکی بررسی می‌شود. البته تکیه اصلی این مقاله، چنان‌که دهخدا خود صراحتا بیان کرده‌است و با توجه به قراین علمی و ادبی، بر الگوی فرانسوی این شعر خواهد بود.

    کلیدواژگان: دهخدا، آلفرد دو موسه، رجائی زاده، ادبیات تطبیقی