فهرست مطالب

مطالعات محیط زیست، منابع طبیعی و توسعه پایدار - پیاپی 18 (زمستان 1400)
  • پیاپی 18 (زمستان 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/01/16
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سعید کریمی*، علی صیادی صفحات 1-9

    شهر تبریز از موقعیت جغرافیایی بسیار مناسبی به جهت قرارگیری بر سر راه ارتباطی ایران اروپا برخوردار است، این شهر با رشد چشمگیر جمعیت طی چند دهه اخیر روبه رو بوده و این رشد جمعیت همواره نیازمند تامین مسکن بوده است. توسعه شهرها همواره نیاز به برنامه منظمی برای جلوگیری از آسیب به محیطزیست و دستیابی به توسعه ی پایدار دارند. در این پژوهش با استفاده از داده های ماهواره های لندست 5 و 8 وضعیت رشد ساختمانهای شهر تبریز طی سالهای 1991 الی 2021 موردبررسی قرارگرفته است، بدین منظور ابتدا داده های ماهواره لندست در نرم افزار 3.5 ENVI تصحیح و پایش شده و با استفاده از شاخص NDBI رشد و پیشرفت بافت مسکونی در شهر تبریز مورد بررسی قرارگرفته است، در ادامه با استفاده از نرمافزار 8.10 ARCGIS خروجی بهصورت نقشه تهیه گردیده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد در سال 1991 تمرکز ساختمانهای شهر در مرکز شهر قرارگرفته بوده، در ادامه در سال 2000 افزایش ساختمانها در مرکز شهر و همچنین پیشرفت ساختمانها بافاصله از مرکز شهر مشخص گردیده است، همچنین در سالهای 2010 و 2021 رشد چشمگیر ساختمانها در تمام جهات به خصوص از غرب و شرق (مسیرهای ورودی و خروجی شهر) صورت گرفته است. الزم به ذکر است که در این پژوهش فضای بیشتری نسبت به شهر موردبررسی قرارگرفته و تغییرات مناطق همجوار این شهر نیز در تصاویر مشخص گردیده است.

    کلیدواژگان: توسعه شهری، شهر تبریز، NDBI، لندست، Gis
  • میترا چراغی*، امین ذرتی پور صفحات 11-14

    با توجه به اینکه در اغلب حوضه های آبخیز کشور، وقوع سیل و خسارت های ناشی از آن روند افزایشی دارد، تعیین مناطق مولد سیل و اولویت بندی زیرحوضه از نظر پروژه های کنترل سیل و مدیریت جامع حوضه آبخیزها ضرورت دارد. در این تحقیق از 11 شاخص تاثیرگذار برای تهیه نقشه های خطر سیل خیزی حوضه آبخیز رکعت بر اساس مدل ویکور و AHP استفاده گردید. نتایج نشان داد که مدل AHP ،بیشترین تطابق را با اطلاعات پایه منطقه نسبت به مدل ویکور دارد و بعنوان مدل بهینه در این منطقه پیشنهاد می شود. بر این اساس می توان بیان نمود که مدل امتیازی از جامع ترین نظام های طراحی شده برای تصمیم گیری با معیارهای چندگانه است.

    کلیدواژگان: AHP، VIKOR، سیل خیز
  • غلامحسین لکزائیان پور*، محمدمهدی چاری صفحات 15-24

    رودخانه مرزی هیرمند(هلمند) که از کوه های هندوکش افغانستان سرچشمه میگیرد، در ابتدای مسیر، رودخانه کوچکی است، ولی در طول مسیر رودخانه های دیگری از جمله ارغندآب و اورزگان نیز به درون آن میریزند و رودخانه بزرگ هیرمند تشکیل میشود که پس از حدود 1100 کیلومتر به دریاچه هامون در سیستان ایران میریزد. از دیرباز رودخانه های مرزی به عنوان یکی از مهمترین عوارض طبیعی ،همواره منشا اختلافات بسیاری در روابط بین دولتها و کشورها محسوب میشوند. رودخانه هیرمند به عنوان شریان اصلی دریاچه هامون، رودخانه مرزی ایران و افغانستان است که سبب بسیاری از مجادلات مرزی از ابتدای مرزبندی مشخص بین این دو کشور تا به امروز بوده است. عدم پایبندی افغانستان به قرارداد 1351 مبنی بر تامین حقابه رودخانه هیرمند و بهتبع آن، خشکی هامون به عنوان دریاچه ای که حیات سیستان به آن وابسته است، چالشهای فزایندهای را در منطقه سیستان رقم زده است.متاسفانه احداث بند یا سد کمال خان بر روی رودخانه هیرمند و به بهر ه برداری رساندن این بند در افغانستان در اواخر سال 1399 بیشازپیش مشکلات زیست محیطی و اجتماعی را در منطقه سیستان نمایان ساخته است. در این تحقیق سعی گردیده است تاثیر رودخانه مرزی هیرمند بر شرایط آبی منطقه سیستان موردبررسی قرار گیرد.

    کلیدواژگان: هیرمند، سیستان، افغانستان، حقابه، هامون
  • محبوبه رحیمی*، عبدالرحمان محمدخانی صفحات 25-31

    تنش خشکی مهمترین عامل ناتوانی بذور برای جوانه زنی میباشد. لذا پژوهش حاضر، به منظور بررسی اثر سطوح مختلف تنش-خشکی بر جوانه زنی بذور زوفا، در قالب طرح پایه ی کاملا تصادفی انجام پذیرفت. در این آزمایش، سطوح مختلف -0/5 و- 0/2 ، -1/8 ، -1/0 ،-1/3 ،(مقطر آب)صفر(اسمزی پتانسیلهای با 6000 گلیکول پلی اتیلن محلول مگاپاسکال) در چهار تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. هر تکرار شامل یک پتریدیش حاوی کاغذ صافی واتمن بدون خاکستر و 30 عدد بذر ضدعفونی شده توسط محلول قارچکش بنومیل بود. درضمن، جهت اعمال تیمارها، به مقدار01 میلی لیتر از محلولها به کار برده شد. پتریدیشها توسط پارافیلم شفاف درزگیری و سپس به مدت 14روز در اتاقک رشد تحت دمای °C2±20 و دوره فتوپریودی هشت ساعت تاریکی،12ساعت روشنایی با لامپهای فلورسنت نگهداری شدند. شاخص بنیه بذر، میانگین سرعت جوانه زنی، درصد جوانه زنی، ارتفاع گیاهچه، طول ریشه چه و ساقه چه برای هر تیمار اندازه گیری شد. نتایج آزمایش نشان داد که شاخصهای مورد آزمون در سطوح مختلف خشکی دارای اختالف معنیداری بودند و با افزایش تنش خشکی روند کاهشی را در پیش گرفتند. با افزایش تنش خشکی تا 0/1 -مگاپاسکال، طول ریشه چه نسبت به شاهد افزایش یافت. بنابراین، با اعمال تنش خشکی بین 3/1 -تا 0/1 -مگاپاسکال در مرحله جوانهزنی زوفا، می توان موجبات بهبود خصوصیات جوانه زنی بذر را فراهم نمود. به عبارت دیگر، زوفا با ایجاد سازوکارهای سازشی نظیر تولید یک سیستم ریشه ای نسبتا طویل، در حد ی که بتواند به طرز موثری از منابع استفاده نماید، متحمل به تنش-خشکی می باشد.

    کلیدواژگان: پلی اتیلن گلیکول، تنش خشکی، جوانه زنی بذر، ریشه چه، زوفا
  • طاهره نیک پور*، علی اصغر کیا، محمدرضا رسولی صفحات 33-47

    با توجه به فراگیر شدن استفاده عموم مردم از فضای مجازی و استفاده راحت از این تکنولوژی توسط افراد جامعه، مطالعه ابعاد مختلف فضای مجازی به منظور به کارگیری پتانسیلهای آن در ترویج و توسعه فرهنگ زیست محیطی از اهمیت خاصی برخوردار می باشد. هدف از این پژوهش ارزیابی تاثیر کارکردهای اطلاع رسانی، آموزشی و همبستگی فضای مجازی بر ترویج فرهنگ محیط زیستی بود. جامعه آماری شامل کارکنان سازمانهای مردم نهاد فعال در حوزه محیط زیست بود که تعداد 217 نفر نمونه آماری به صورت تصادفی ساده از میان جامعه آماری انتخاب شد. برای گردآوری اطلاعات برای متغیرهای تحقیق، از پرسشنامه محقق ساخته که شامل 39 گویه بود، استفاده شد. روایی صوری و محتوایی آن به تایید 10 تن از متخصصین رسید و پایایی آن برای تمامی متغیرهای مورد بررسی بالاتر از 7.2 به دست آمد که در حد قابل قبولی می باشد. برای تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی و استنباطی از آزمون کولموگروف-اسمیرنف و رگرسیون در نرم افزار SPSS استفاده شد. یافته ها نشان داد که علاوه بر این که فضای مجازی بر ترویج فرهنگ محیط زیستی تاثیرگذار است، مولفه های آن شامل کارکردهای اطلاع رسانی،آموزشی و همبستگی نیز بر ترویج فرهنگ محیط زیستی تاثیرگذار است. بر اساس نتایج بدست آمده میتوان پیشنهاد مشارکت هرچه بیشتر فعالان محیط زیست در قالب NGOها و فعالان فضای مجازی (جریان سازها) در ایران با دانشگاه ها به منظور تهیه برنامه های پر محتوا و ارزیابی هر ساله ی برنامه های فعلی فضای مجازی با نظرسنجی یا اعالم فراخوان به منظور گرفتن بازخورد از مردم داد.

    کلیدواژگان: فضای مجازی، کارکرد اطلاع رسانی فضای مجازی، کارکرد آموزشی فضای مجازی، کارکرد همبستگی فضای مجازی و ترویج فرهنگ محیط زیستی
  • یعقوب آشنا*، مریم کامیاب، ابوطالب زاهدی صفحات 49-55

    آلودگی صدای ناشی از کارخانه ها صنعتی یکی از معضلات زیست محیطی است که کاهش ریسک و اثرات سوء آن نیازمند استفاده از برنامه های مدیریت و پایش ریسک زیست محیطی منسجم با استفاده از روش های ارزیابی استاندارد است. در این مطالعه نمونه موردمطالعه که شرکت پروفیل حدید الرستان است، سعی شد تا با بهره گیری از روش ویلیام فاین و AHP به پایش ریسک و ارایه برنامه مدیریتی ریسک زیست محیطی (آلودگی صدا) ناشی از این کارخانه اقدام گردد. پس از گردآوری داده ها از طریق مصاحبه، اطلاعات در محیط تصمیمگیری چند معیاره و به کمک روش دلفی و با استفاده از نرمافزار آماری choice Expert مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد دامنه تراز فشار صدای مناطق دارای آلودگی از 90 دسیبل برای ایستگاه خط تراشکاری A4 تا 114 دسیبل برای ایستگاه کارگاه سیم بود که اغلب این ریسکها در سطح متوسط به بالا میباشد. بنابر نتایج مدل تصمیم گیری دلفی مشخص شد که معیار "هزینه سرمایه گذاری اولیه" با وزن نسبی 130/6 مناسبترین معیار جهت انتخاب بهترین روش کنترل آلودگی صدا بود، و معیار "بهروز بودن روش" با وزن نسبی 610/6 ، آخرین اولویت را به خود اختصاص داد. بنابراین به نظر میرسد که این شرکت با بهره گیری از روش ارزیابی ریسک ویلیام فاین و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP)بتواند ریسک زیست محیطی آلودگی صدا در این شرکت را به طور قابل توجهی کاهش دهد

    کلیدواژگان: پروفیل، ریسک زیست محیطی، آلودگی صدا، ویلیام فاین، A