فهرست مطالب

تحقیقات مالی اسلامی - پیاپی 20 (بهار و تابستان 1400)
  • پیاپی 20 (بهار و تابستان 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/01/31
  • تعداد عناوین: 12
|
  • حسین عیوضلو، محسن رضایی صدرآبادی*، جواد نوری صفحات 445-494

    در طول تاریخ، علم اقتصاد ازلحاظ نظری سه سوال مبنایی و مرتبط با یکدیگر در حوزه پول وجود داشته است که هر نظریه پولی سعی کرده پاسخ های مناسب برای آنها ارایه کند. این سه سوال عبارت اند از:1- پول چیست؟- 2- منشا پول چیست یا چگونه وارد جامعه می شود؟- 3- پول چگونه ارزش به دست می آورد یا آن را از دست می دهد؟؛ در اقتصاد متعارف دو نحله و مکتب پولی «متالیست ها (فلزگرایان[i])» و «چارتالیست ها[ii]»، سعی کرده اند با مبانی و اصول نظری خویش به این سوالات پاسخ دهند. در این مقاله سعی شده است با استفاده از مبانی، اصول و چارچوب کلان نظام پولی اسلامی از منظر اقتصاد اسلامی به این سوالات پاسخ داده شود. بدین منظور ابتدا با استفاده از روش های معتبر فقهی اعم از فقه معاملات و فقه نظام مبتنی بر چارچوب اقتصاد اسلامی، مبانی، اصول و چارچوب کلان نظام پولی اسلام تبیین شده و سپس با توجه به آنها به سوالات مذکور پاسخ داده شده است.نتایج تحقیق نشان می دهد که در نظام پولی اسلامی، اولا هرآنچه که بتواند وظایف پول را ایفا کند و از نظر مردم (عرف) مورد قبول واقع شود، می تواند نقش پول را در نظام اقتصادی ایفا نماید ولی حکومت اسلامی حسب وظیفه و جایگاهی که دارد، در صورت انحراف مصادیق پول از شروط و موازین شرعی، تایید و اعتبار خویش را از پول الغا می نماید؛ ثانیا در خصوص ارزش پول، باید گفت که پول یا باید ارزش ذاتی داشته یا مابه ازاء ارزشمندی در عالم واقع داشته باشد تا با اصول و مبانی نظام پولی تطابق داشته و بتواند در مقام مبادلات و معاملات مورد استفاده قرار گیرد.

    کلیدواژگان: اقتصاد اسلامی، نظام اقتصادی اسلام، نظام پولی اسلامی، ارزش پول، منشا پول
  • محمد نظری پور* صفحات 495-530

    پس انداز ازجمله مقوله هایی است که ضمن تاثیرگذاری بر موفقیت افراد، خانوار و جامعه؛ مورد تاکید دین اسلام نیز است. بنابراین پژوهش حاضر تلاش دارد تا الگوی پس انداز جوانان دانشگاهی را با رویکرد اسلامی مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. پژوهش حاضر برحسب روش انجام کار توصیفی و از نوع پیمایشی و به لحاظ هدف کاربردی است. جامعه آماری پژوهش حاضر دانشجویان علوم اداری و اقتصادی بودند که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. در پژوهش حاضر از پرسشنامه برای گردآوری داده های موردنیاز استفاده شده است. روایی محتوایی پرسشنامه با نظر پانلی از متخصصان و کارشناسان تایید شد. به منظور بررسی روایی سازه (شامل روایی همگرا و واگرا) و پایایی ابزار تحقیق (پایایی مرکب و میانگین واریانس استخراج شده) و برآورد مدل اندازه گیری پژوهش از تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی و برای آزمون فرضیات از مدل سازی معادلات ساختاری استفاده شده است. براساس نتایج پژوهش حاضر به استثنای متغیر تاثیر همسالان بقیه متغیرها (سواد مالی، جامعه پذیری از طریق والدین و خودکنترلی) بر الگوی پس انداز دانشجویان اثر مثبت و معناداری دارند. متغیر سواد مالی تنها متغیری بود که بر روابط بین سایر متغیرهای مستقل و الگوی پس انداز دارای اثر میانجی بود. به علاوه اثر متغیرهای جمعیت شناختی جنسیت، سن، مقطع تحصیلی، رشته تحصیلی، نوع دانشگاه، تاهل و اشتغال نیز به عنوان متغیرهای تعدیل گر در ارزیابی مدنظر قرار داده شده اند. برای نمونه الگوی پس انداز دانشجویان پسر و دختر با یکدیگر متفاوت بود.

    کلیدواژگان: الگوی پس انداز جوانان دانشگاهی، سواد مالی، جامعه پذیری از طریق والدین، تاثیر دوستان، خودکنترلی
  • محمدمهدی عسکری*، احمد محمدی پور صفحات 531-574

    بودجه ریزی و استقلال آن از نفت یکی از مهم ترین مشکلات اقتصاد ایران به شمار می رود. این مهم نیازمند اصلاح نظام مالیاتی و ساختار بودجه نویسی کشور است. یکی از مواردی که در این راستا کمتر موردتوجه قرار می گیرد توجه به سازوکارهای در نظر گرفته شده در اقتصاد اسلامی برای تامین مالی دولت اسلامی است. بررسی منابع درآمدی و مصارف آن بیانگر این است که شارع مقدس یک ساختار کلی را برای پرداخت های شرعی در نظر گرفته است. این مقاله به بررسی نحوه تامین مالی دولت با توجه به نظام مالیاتی اسلام می پردازد. برای پاسخ به این مساله ابتدا الگوی تامین مالی اسلام در نظام اقتصاد اسلامی بررسی شده و براساس آن به استخراج الگو پیشنهادی خود در حالت وجود چند مرجع تقلید در نظام اسلامی پرداخته است و بیان می شود که باید یک همکاری و هماهنگی مستمر بین مراجع تقلید و دولت اسلامی تحت نظارت حاکم، ایجاد شود. در این ساختار مراجع نیز علاوه بر دولت اسلامی، بودجه خود را با توجه به دفاتر سطح کشور و ارتباطات مردمی ارایه می دهند. تصمیم گیری در مورد وجوهات خمس و موقوفات عام در «شورای هماهنگی وجوه شرعی» که نمایندگان مراجع و نمایندگان دولت اسلامی در آن حضور دارند انجام می شود. وظیفه اصلی این شورا تصمیم گیری برای منابع در راستای اهداف مشترک و جلوگیری از تخصیص های موازی و شفاف سازی در تخصیص وجوهات شرعی تحت نظارت حاکم جامعه است. همچنین در ادامه به بررسی امکان اجرایی بودن الگوی پیشنهادی پرداخته شده و ظرفیت پرداخت های شرعی از قبیل خمس، زکات، موقوفات و سایر پرداخت ها و مالیات ها برآمده از مبانی اسلام در اقتصاد ایران محاسبه شده است. بر این اساس روشن گردید که با طراحی سازوکار یکپارچه و براساس الگوی پیشنهادی، درآمدهای دولت برای سال های گذشته بدون احتساب درآمدهای نفتی بیش از 90 درصد رقم بودجه آن سال را پوشش می دهد.

    کلیدواژگان: تامین مالی، بودجه، دولت اسلامی، خمس، زکات
  • وهاب قلیچ*، ماندانا طاهری صفحات 575-608
    یکی از نهادهای مرتبط با حوزه تامین مالی، نهاد تامین مالی خرد است که در چند دهه اخیر در بسیاری از کشورها به عنوان راهکاری مناسب جهت افزایش کارآفرینی و اشتغال زایی و کمک به رفاه خانوارهای ضعیف و متوسط مطرح شده است. نظر به کمبود توسعه ابزارهای مالی تامین مالی خرد در نظام بانکی ایران متناسب با شرایط گروه های کم درآمد و متوسط جامعه، ارایه هدفمند این خدمات کمتر به اهداف مدنظر نایل آمده است. ازاین رو ضرورت طراحی شیوه های نوین برای تامین مالی این دسته از اقشار جامعه که در عین کارآمدی، متناسب با اهداف و کارکردهای بانکداری ایران نیز باشد، شدیدا احساس می شود. مقاله حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی- پیمایشی و نقطه نظرات خبرگان تدوین شده و ارایه الگویی نوین جهت تامین مالی خرد در نظام بانکی کشور را نتیجه داده است. الگوی پیشنهادی این پژوهش، مبتنی بر جذب سپرده از طریق عقد وکالت خاص و پرداخت تسهیلات از طریق عقود قرض الحسنه و مرابحه باهدف تامین مالی اقشار ضعیف و متوسط جامعه است.
    کلیدواژگان: تامین مالی خرد، تامین مالی اسلامی، عقد مرابحه، عقد وکالت، عقد قرض الحسنه
  • دیبا جعفری*، منصور امینی صفحات 609-638
    ریسک اعتباری به مثابه احتمال نکول بدهکار در پرداخت دیون، منجر به دست یازیدن طلبکاران به ابزاری جهت پوشش آن گردیده است. سواپ نکول اعتباری به عنوان یکی از اوراق مشتقه در شمار کارآمدترین ابزارهای مدیریت ریسک است. چه اینکه علاوه بر مدیریت ریسک، امکانی جهت رواج بازارهای ثانویه و تعمیق بازار سرمایه فراهم می آورد. بیمه اعتبار نیز گونه دیگری از ابزار مدیریت ریسک اعتباری است که در بسیاری از موارد با سواپ نکول خلط می گردد. تشبیه سواپ نکول اعتباری به بیمه اعتباری نه تنها در نظام حقوقی و فقهی ما که در حقوق غرب نیز ریشه دارد. با توجه به پذیرش شرعی بیمه در فقه اسلام، از این تشبیه به منظور توجیه فقهی و شرعی قرارداد سواپ نکول اعتباری استفاده گردیده است. در این پژوهش با تکیه بر شیوه توصیفی- تحلیلی و با روش کتابخانه ای، تلاش شده علاوه بر ترسیم مرزی میان این دو نهاد، ایرادات فقهی وارد شده بر سواپ نکول اعتباری نیز شرح گردیده و امکان پذیرش این عقد به عنوان یک عقد مستقل موردارزیابی واقع گردد. با این توضیح که تشخیص ماهیت سواپ نکول اعتباری، در سنجش صحت انعقاد چنین عقدی از منظر فقهی اثرگذار خواهد بود و این بحث از این حیث حایز اهمیت است که امکان پذیرش سواپ نکول از منظر شرع و مآلا در بازار سرمایه ایران را نمایان می سازد.
    کلیدواژگان: اوراق مشتقه، بیمه اعتبار، پوشش ریسک، سواپ نکول اعتباری، فقه
  • مرضیه امیربیک*، محمدمهدی برادران، سید جلال الدین حسینی واعظ، سیدسجاد انوشه صفحات 639-678
    مقدمه و هدف

    این مطالعه باهدف تدوین مدل توسعه تامین مالی جمعی در سازمان های دینی صورت گرفته است.

    روش

    این مطالعه از نوع کیفی و بنا به ماهیت اهدافش با استفاده از چندین روش ازجمله روش های اسنادی و کتابخانه ای، مرور نظام مند و نیز با استفاده از مصاحبه های اکتشافی و با رویکرد تحلیل تماتیک بهره گرفته است. در بخش مربوط به احصاء مسایل، نقاط قوت و ضعف از ابزار مصاحبه بهره گرفته شده است. مصاحبه های پژوهش حاضر، مصاحبه هایی چهره به چهره و نیمه ساختاریافته، عمیق و با سوالاتی باز می باشد و برای تحلیل داده های گردآوری شده، تحلیل مضمون به کارگرفته شده است. انتخاب مشارکت کنندگان در پژوهش حاضر از روش نمونه گیری هدفمند و جامعه موردمطالعه تحقیق حاضر تمامی خبرگان و مسیولین بلندپایه حرم مطهر رضوی در معاونت های مختلف این سازمان هستند که با تعداد 14 نفر از آنها-بسته به معیار اشباع نظری- مصاحبه هایی عمیق و نیمه ساختاریافته انجام شده است.

    یافته ها و نتیجه گیری

    نتیجه تحلیل 16 مصاحبه با مدیران بلندمرتبه حرم مطهر رضوی برای کاوش مدل توسعه تامین مالی جمعی در حرم مطهر رضوی، شامل 278 مضمون پایه، 44 مضمون سازمان دهنده و درنهایت، 16 مضمون فراگیر بود. تغییر رویکردهای مدیریتی سازمان، درونی سازی مشارکت جمعی در سازمان، مهندسی مجدد ساختاری، موانع ساختاری و عملکردی سازمان، ایجاد زیرساخت های فناورانه، به کارگیری گروه های متولی، ایجاد برنامه های جامع، زمینه سازی نگرشی وقف در جامعه، روش های توسعه الگوهای تامین مالی جمعی، جذب مشارکت های فرهنگی مذهبی مردمی با پروتکل های خاص سازمان، منابع و شرایط تامین مالی جمعی، پروژه محوری و الگوهای توسعه احصا شده است. نتایج به دست آمده را می توان در سه بخش وضعیت ساختاری سازمان، ارتقاء سرمایه اجتماعی مردمی و زمینه سازی نگرشی وقف در جامعه و جذب مشارکت و انواع سطوح تامین مالی جمعی (خرد، میانه، کلان و عمده) طبقه بندی نمود.

    کلیدواژگان: تامین مالی جمعی، مشارکت مالی، مشارکت مردمی، سازمان های دینی، حرم مطهر رضوی
  • زهره حاجیها*، زهرا رازقی، ابراهیم باقی، فروغ لطفی صفحات 679-712

    اوراق بهادار اسلامی مبتنی بر شریعت یا همان ابزارهای مالی اسلامی صکوک، می تواند نقش بسیار مهمی در توسعه اقتصادی کشورهای اسلامی ایفا کند. در چند سال گذشته تلاش های بسیاری برای توسعه بازار سرمایه اسلامی در ایران صورت گرفته اما توسعه بیشتر و جذب منابع داخلی و حتی خارجی نیازمند توجه بیش از پیش دولت، نظام مالی و همه ارکان و نهادهای دخیل در این حوزه است. اگر سیاستگذاران بخواهند این ابزار مالی را برای جذب سرمایه سرمایه گذاران و هدایت آنها به سوی تولید و خدمات توسعه و ترویج کنند، نیازمند شناخت عوامل موثر در رونق سرمایه گذاری بر روی صکوک هستند. بنابراین مساله اصلی پژوهش حاضر این است که اولا عوامل موثر در رونق سرمایه گذاری بر روی صکوک چه شاخص هایی است و دوما کدام یک از شاخص های مورد مطالعه بیشترین نقش را در رونق سرمایه گذاری این اوراق ایفا می کند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است که با استفاده از مرور ادبیات پژوهش و انجام مصاحبه با خبرگان این حوزه در ایران به کدگذاری و شناسایی عوامل رونق و توسعه صکوک می پردازد. در ادامه ضمن تایید 13 عامل موثر شناسایی شده، با استفاده از تکنیک فرایند تحلیل شبکه ای به رتبه بندی این عوامل پرداخته شد. نتایج نشان داد زیر معیار "اشراف کامل متخصصین مالی به حوزه مالی اسلامی در جهت پیشرفت صکوک" که متعلق به معیار اسلامی می باشد با وزن 0.583 دارای بیشترین اهمیت در میان زیر معیارهای موثر بر گسترش سرمایه گذاری صکوک می باشد. همچنین یافته ‍ های تحقیق نشان داد در رتبه دوم زیر معیار "اجرای دقیق و ملموس قوانین شرعی و مالی اسلامی در خصوص صکوک" که از معیارهای اجرایی می باشد با وزن 0.536دارای بیشترین اهمیت می باشند.

    کلیدواژگان: صکوک، ابزارهای مالی اسلامی، فرایند تحلیل شبکه ای، سرمایه گذاری، بازار مالی اسلامی، انتشار اوراق بدهی
  • عباسعلی جعفری ندوشن*، سمیه سادات موسوی، صبا قاضی عسگری، زهرا نفر صفحات 713-756

    بانک ها یکی از اصلی ترین ارکان نظام اقتصادی هر کشوری به شمار می روند و عملکرد صحیح آن ها موجب پیشرفت اقتصادی کشور می شود. با توجه به افزایش تقاضای تسهیلات بانک ها و ریسک موجود در این فعالیت ها، بررسی ابزارهای مدیریت ریسک برای ساماندهی، کنترل و مدیریت ریسک اعتباری بانک ها الزامی است. در این پژوهش با بررسی ادبیات موضوع و جمع آوری اطلاعات از خبرگان از طریق نمونه گیری گلوله برفی، ابزارهای مدیریت ریسک اعتباری در بانک ها در قالب 15 ابزار استخراج گردید. سپس با تدوین پرسشنامه و کسب نظرات متخصصین، هشت ابزار نهایی انتخاب و به کمک روش های ویکور فازی، تاپسیس فازی و واسپاس فازی رتبه بندی شد. به منظور تعیین رتبه بندی نهایی ابزارها بر اساس نتایج به دست آمده از روش های فازی از دو تکنیک میانگین رتبه ها و کپلند استفاده شد. نتایج نشان داد که وثیقه و ضمانت به عنوان مهم ترین ابزار در مدیریت ریسک اعتباری به شمار می آید. همچنین طراحی نظام تعیین درجه اعتباری و تعیین سقف تسهیلات نیز در رتبه های بعدی قرار دارند. بنابراین بانک ها جهت کنترل و مدیریت ریسک اعتباری خود لازم است به این ابزارها توجه ویژه ای داشته باشند.

    کلیدواژگان: بانکداری اسلامی، ریسک اعتباری، ویکور فازی، واسپاس فازی، تاپسیس فازی، روش کپلند
  • شهلا عباس زاده*، جمال بحری ثالث، سعید جبارزاده کنگرلوئی، یونس بادآورنهندی صفحات 757-798

    نقش بی بدیل نظام بانکداری به عنوان راهبردی اصولی برای اجرای سیاست های اقتصادی، وجود بحران های مالی چند دهه اخیر در صنعت بانکداری، اقتصاد مبتنی بر بانک در کشور، نقش اصلی گزارشگری مالی در مجهز کردن ذینفعان به اطلاعات مفید و تمرکز اولیه آن بر سود، همچنین میزان شیوع و پیامدهای قوی مدیریت سود، زمینه را برای ورود پژوهش های حسابداری به منظور بررسی صنعت بانکداری مهیا می نماید. باتوجه به خلا پژوهش های کیفی، هدف شناسایی و رتبه بندی انگیزه ها و ابزارهای مدیریت سود در این صنعت می باشد. روش شناسی این پژوهش، دلفی فازی و فرایند تحلیل سلسله مراتب فازی با ابزار مصاحبه و پرسشنامه است. به همین منظور با 15 نفر از خبرگان این صنعت مصاحبه هایی انجام گرفت؛ سپس پرسشنامه های دلفی و مقایسات زوجی در اختیار 23 نفر از افرادی که در تهیه، تحلیل و حسابرسی صورت های مالی بانک ها فعالیت داشته اند قرار گرفت. نتایج نشان داد عوامل علی موثر بر مدیریت سود به ترتیب عبارتند از: عوامل مبتنی بر تداوم فعالیت، اقدامات انسانی و نفع شخصی، کفایت و کیفیت استانداردها و قوانین، فشار محیط قانونی. به علاوه راهبردهای این پدیده به-ترتیب عبارتند از: مدیریت سود واقعی، مدیریت ارایه اطلاعات و مدیریت سود تعهدی. تحلیل ها نشان می دهد انگیزه بقای بانک، انگیزه خاص مدیریت، کیفیت استانداردهای حسابداری و انگیزه قانونی، عوامل اصلی تاثیرگذار بر مدیریت سود بوده و ابزارهای اصلی مدیریت سود در صنعت بانکداری کشور شامل مدیریت خرید و فروش اوراق بهادار، نحوه شناسایی سود سپرده و ذخیره مطالبات مشکوک الوصول می باشد این اطلاعات می تواند برای سرمایه گذاران، بانک مرکزی، استانداردگذاران، بازرسان و حسابرسان در اجرای حسابرسی های موثر و کارآمد مفید واقع شود.

    کلیدواژگان: مدیریت سود، صنعت بانکداری، عوامل علی، راهبرد، روش دلفی فازی، فرایند تحلیل سلسله مراتب فازی
  • مهدی خطیبی* صفحات 799-830

    امروزه بانک مرکزی و بسیاری از بانکهای کشور با بانک های خارجی و نهادهای بین المللی تعامل دارند. با توجه به آنکه نظام بانکداری متعارف بر نرخ بهره -یعنی ربای قرضی- استوار است، و در فعالیت های خود التزامی به رعایت چارچوب های شریعت اسلام ندارند، تعامل با چنین بانک هایی خواه ناخواه بانک را در مجاورت محرمات الهی قرار می دهد؛ مگر آنکه تعامل مزبور در چارچوب مبانی فقهی تعریف شود. بدین منظور در مقاله حاضر که به روش تحلیلی -توصیفی انجام شده، قواعد و ضوابطی برای تعامل بانک مرکزی و بانک های کشور با بانکهای خارجی و نهادهای بین المللی استخراج شده است؛ از جمله: قاعده نفی سبیل؛ حرمت تقویت کفر، قاعده الزام، جواز استنقاذ مال کافر حربی، جواز دریافت ربا از کافر حربی؛ و در هر مورد نیز تطبیقاتی ذکر شده است. طبق اقتضای این قواعد و ضوابط، بانک ها نیز به چند دسته تقسیم شده است تا برای تعامل با هر دسته ای به قواعد و ضوابط مربوطه توجه شود. در پایان نیز نمونه هایی از تعامل بانک های کشور با بانک های خارجی و نهادهای بین المللی بر شمرده شده که قواعد و ضوابط پیش گفته می تواند در نوع تعامل اثر گذار باشد.

    کلیدواژگان: مبانی فقهی، بانکداری اسلامی، بانکداری بین الملل اسلامی، تعامل با بانک های خارجی، اقتصاد اسلامی
  • ایمان زارع، رضا غلامی جمکرانی*، محمد مرادی، اسدالله بابایی فرد، حسین جهانگیرنیا صفحات 831-855

    چارچوب نظری حسابداری مبتنی بر پاسخگویی تاکید بر ضرورت پاسخگویی در نظام حسابداری دارد. پژوهش حاضر باتوجه به اهمیت تیوری های جامعه شناسی در دانش حسابداری و با استفاده از مبانی نظری اسلامی درصدد بررسی این مهم است. هدف پژوهش حاضر ارایه تبیین مفهوم و مولفه های پاسخگویی در حسابداری از منظر اسلام با محوریت تیوری ساخت یابی است. مقاله حاضر در دسته پژوهش های کیفی است که در راستای هدف پژوهش با بررسی متون علمی و قرآنی و مصاحبه با 15 نفر از خبرگان علوم قرآنی و اعضای هییت علمی دانشگاه رشته های حسابداری، جامعه شناسی و علوم اسلامی صورت گرفته است. در این مطالعه از روش تحلیل تم، اطلاعات به دست آمده تحلیل گردید. ابزار تحقیق در بخش کیفی، مصاحبه عمیق و نیمه ساختاریافته و نمونه پژوهش با استفاده از ترکیب روش های غیراحتمالی ، هدفمند قضاوتی و گلوله برفی انتخاب شدند.مطابق یافته های پژوهش، رویکرد پاسخگویی، سطوح پاسخگویی، ابعاد پاسخگویی، ارکان(اجزای) پاسخگو، اصول پاسخگویی، تقویت پاسخگویی به عنوان تم های اصلی تحقیق شناسایی شدند که مولفه ها و مدل پاسخگویی حسابداری از منظر اسلام در چارچوب تیوری ساخت یابی را تبیین می کنند. نتایج پژوهش نشان می دهد که الگوی اسلامی با تمرکز بر عاملیت در تیوری ساخت یابی، ضعف های این تیوری شامل نادیده گرفتن اخلاق و نیت قوی در عاملیت را پوشش می دهد. تقویت عاملیت، تقویت ساختار و نهایتا تقویت نظام های اجتماعی را به دنبال خواهد داشت. این امر منجر به شکوفایی زبان پاسخگویی در نظام حسابداری خواهد شد.

    کلیدواژگان: پاسخگویی، پاسخگویی حسابداری، چارچوب نظری، رویکرد اسلامی، تئوری ساخت یابی
  • فرانک مفاخری نیا، جعفر جمالی*، علی سعیدی صفحات 856-884

    نظارت و ایجاد اطمینان برای سرمایه گذاران از مهمترین زمینه های تحکیم و توسعه بازار سرمایه به شمار می آید. . اسلام برای کسب و کار، تجارت و فعالیت اقتصادی، آداب و شرایطی را در نظر گرفته که از جمله آنها می توان به انصاف در معامله و ذعایت حقوق طرفین در معاملات اشاره کرد.سرمایه گذاران در انواع اوراق بهادار شامل سهام و انواع اوراق بهادار اسلامی (صکوک) به شفافیت و اطمینان از رعایت حقوق سرمایه گذاران از سوی ناشران توجه دارند. هر چه این اعتماد در بین آحاد جامعه گسترش یابد، تمایل به سرمایه گذاری افزایش می یابد و در مقابل توان تامین مالی ناشران برای اجرای پروژه های سرمایه گذاری و نیز تامین سرمایه در گردش بیشتر می شود و چنین است که بازار سرمایه به اجرای ماموریت اصلی خود که همانا تامین مالی است ، نایل می گردد.هدف اصلی این تحقیق سنجش میزان کفایت نظارتی است که توسط نهاد ناظر بازار سرمایه بر ناشران انواع اوراق بهادار در بورس ها اعمال می گردد. در این تحقیق 200 نفر از سهامداران بصورت تصادفی، به عنوان نمونه آماری انتخاب شده اند. داده های تحقیق با کمک ابزار پرسشنامه گردآوری شده است. برای سنجش روایی سازه از الگوی معادلات ساختاری و برای سنجش روایی محتوایی ابزار از نظرات اساتید و صاحب نظران آگاه به موضوع استفاده شده است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که از دید سهامداران میزان نظارت سازمان بورس اوراق بهادار بر ناشران بورسی از دیدگاه سواد مالی، افشاء و شفافیت و فعالیت های آموزشی در حد قابل قبولی است اما میزان نظارت بر حاکمیت شرکتی،کیفیت حسابرسی و نظارت بر اطلاعات نهانی در حد قابل قبولی نیست

    کلیدواژگان: ناشران بورس، حاکمیت شرکتی، کیفیت حسابرسی، اطلاعات نهانی، افشاء و شفافیت
|
  • Hosein Eyvazloo, Mohsen Rezaei Sadrabadi *, Javad Nouri Pages 445-494

    Throughout the history of economics there have theoretically been three fundamental and interrelated questions in the field of money: 1) What is money 2) What is the source of money or how does it enter society? 3) How does money gain or lose value? In conventional economics, the two branches of monetary school, namely metallism and chartalism have tried to answer these questions using their theoretical foundations. In this article, we have tried to answer the questions from the perspective of the principles and general framework of the Islamic monetary system. For this purpose, first, with the help of valid jurisprudential methods including transactional jurisprudence and systemic jurisprudence based on the framework of Islamic economics, the principles and general framework of the Islamic monetary system are explained and then the above questions are answered.   The research results show that in the Islamic monetary system, firstly, anything that can fulfill the functions of money and wins people’s acceptance can play the role of money, but in case of deviations of the instances of money from Sharia, the Islamic government is bound to revoke its approval. Secondly, concerning the value of money, it should be said that money must either have intrinsic value or some valuable extrinsic equivalent in order to comply with the principles and foundations of the monetary system and be used in transaction.

    Keywords: Islamic Economics, Islamic Economic System, Islamic monetary system, value of money, Source of money
  • Mohammad Nazaripour * Pages 495-530

    Saving, emphasized in Islamic lifestyle, influences the success of individuals, households and society. This research, therefore, studies the factors affecting the saving behavior of the college youth with an Islamic approach. The methodology is descriptive and exploratory and in terms of target, it is functional. The population of this study was administration and economics students selected through convenience sampling. The research instrument was a questionnaire the validity of which was confirmed by a panel of experts. In order to evaluate the construct validity (including convergent and discriminant ones) and the reliability of the research instrument (composite reliability and average variance extracted) and to estimate the research measurement model, exploratory and confirmatory factor analyses have been used. Also, partial least squares structural equation modeling was used to test the hypotheses. According to the research results, with the exception of the variable of peer influence, the other variables (financial literacy, parental socialization and self-control) have a positive and significant effect on students' saving behavior. The financial literacy variable was the only variable that mediated the relationship between other independent variables and the saving pattern. In addition, demographic variables such as gender, age, education, field of study, type of university, marital status and employment are also considered as moderating variables in the results analysis. For example, the saving patterns of male and female students are different.

    Keywords: College Youth Saving Pattern, Financial Literacy, Parental Socialization, Peer Influence, Self-Control
  • Mohammad Mahdi Askari *, Ahmad Mohammadipour Pages 531-574

    One of the problems of financing the Iranian state is its dependence on oil revenues. This requires reforming the tax system and budgeting structure in the country. One of the least considered issues in this regard is paying attention to the mechanisms involved in Islamic economics. A survey of revenue resources and their expenditure indicates that in sharia a general structure has been dedicated to money allocation. This article addresses the issue of how to finance the Islamic government with due consideration of the prescribed tax mechanism. To do this, first, the model of state financing in the Islamic economic system is mentioned, and based on it, the recommended model is extracted in the presence of several fiqh authorities, and it is maintained that there should be a continuous cooperation and coordination between fiqh authorities and the Islamic government. According to this structure, the fiqh authorities should offer the funds collected by their offices throughout the country to the Islamic government. Decisions on khums and general endowments are made in the "Sharia Fund Coordination Council" consisting of representatives of fiqh authorities and the Islamic Government. The main task of this council is to decide on resources in line with common goals and to ensure transparency and prevention of parallel allocations of funds. Also, the executive capacity of the model has been examined and based on the calculations made, it has become clear that by designing an integrated mechanism including the religious payments such as khums, zakat and endowments , it can help the government to cover 90 percent of its budget apart from oil revenue. This can facilitate the implementation of divine commandments in society and motivate people to abide by their religious duties.

    Keywords: Financing, Budget, Islamic government, khums, Zakat
  • Wahab Qelich *, Mandana Taheri Pages 575-608
    In recent decades, micro-financing institution has been proposed in many countries as a suitable solution for increasing entrepreneurship and job creation and improving the welfare of poor and moderate households. Due to the deficiency of microfinance instruments appropriate for low and average income groups of the society in the Iranian banking system, the targeted provision of these services has failed to achieve its goals. Hence, it is necessary to design new methods for financing these social groups, so that while efficient, they keep in line with the goals and functions of Iranian banking. This paper has designed and presented a new model for microfinance in the Iranian banking system by using a descriptive- exploratory method and experts' points of view. The proposed model is based on attracting deposits through special contract of mandate and payment of facilities using Qarz al-Hasan and Murabaha contracts with the aim of financing the weak and middle classes of the society.
    Keywords: Microfinance, islamic finance, Murabaha Contract, Advocacy Contract, Qarz al-Hasan contract
  • Diba Jafari *, Mansour Amini Pages 609-638
    Credit risk as a possibility of a debtor’s default in its obligations has led creditors to acquire some tools to cover it. Credit default swap as a derivative is one of the most effective risk management tools, because in addition to risk management, it provides an opportunity for the spread of secondary markets and the deepening of the capital market. Credit insurance is another type of credit risk management tool that is often confused with default swaps. Finding some homologies between credit insurance and credit default swap geos back to our legal and jurisprudential system as well as the Western law. Due to the acceptance of insurance in Islamic jurisprudence, these similarities have been used to justify credit default swap contract. In this research, an attempt has been made to draw a border between these two institutions. It should be noted that recognizing the nature of credit default swaps will affect the assessment of the validity of such a contract from a jurisprudential point of view, and this discussion is crucial as it shows the possibility of accepting credit default swaps in the Iranian capital market.
    Keywords: Credit Default Swap, Credit Insurance, Derivatives, Risk Coverage, Jurisprudence
  • Marzieh Amir Beik *, Mohammad Mahdi Baradaran, Seyyed Jalal-Aldin Hoseini Vaez, Seyyed Sajjad Anoushe Pages 639-678

    This study has been conducted with the aim of providing a model for the development of collective financing in religious organizations focusing on the Holy Razavi Shrine. It is qualitative and, based on its objectives, has used several methods including documentary and library ones, systematic review, exploratory interviews and thematic analysis approach. To evaluate strengths and weaknesses, interviews have been conducted. They have been in-depth face-to-face, semi-structured interviews with open-ended questions. Content analysis has been used about the collected data. The participants were selected by purposeful sampling and the statistical population consisted of experts and high-ranking officials of the Holy Razavi Shrine from its different departments. Fourteen people were given in-depth and semi-structured interviews following the theoretical saturation criteria. The analysis of 16 interviews with senior managers of the Holy Razavi Shrine to explore the model of collective financing development there, include 278 basic themes, 44 organizing themes and 16 comprehensive themes: Changing the management approaches to the organization, internalization of collective participation in the organization, structural re-engineering, structural and functional barriers of the organization, creating technological infrastructure, employing responsible groups, creating comprehensive programs, paving the way for the endowment attitude in society, methods of developing collective financing patterns, attraction of popular cultural and religious partnerships with specific organization protocols, resources and conditions of collective financing, core projects and development patterns are included. The results can be classified into three parts: the structural status of the organization, the promotion of popular social capital and paving the way for creating endowment attitude in society and promoting their participation and various levels of collective financing (micro, medium , macro and major).

    Keywords: Collective Financing, financial participation, public participation, religious organizations, holy shrine of Razavi
  • Zohreh Hajiha *, Zahra Razeghi, Ebrahim Baghi, Forough Lotfi Pages 679-712

    Sharia-based Islamic securities or Islamic financial instruments, sukuk, play a very important role in the economic development of Islamic countries. In the past few years, many efforts have been made to develop the Islamic capital market in Iran, but further development and attraction of domestic and even foreign resources requires more attention from the government, the financial system and all the pillars and institutions involved in this field. If policymakers want to develop and promote these financial instruments to attract investors and direct them to production and services, they need to recognize the factors influencing the boom in Sukuk investment. Therefore, the main issue of the present study is, firstly, what are the factors affecting the investment boom on Sukuk and secondly, which of the studied indicators plays the most important role in the investment boom of these securities. The present study was conducted using a descriptive-analytical method that uses the literature review and interviews with experts in this field in Iran to codify and identify the factors of prosperity and development of Sukuk. Then, while confirming the 13 effective factors identified, these factors were ranked using the Analytic Network Process (ANP) technique. The results showed that the sub-criterion of "complete nobility of financial experts in the Islamic-financial field for the development of Sukuk" which belongs to the Islamic criterion with a weight of 0.583 is the most important among the sub-criteria affecting the expansion of Sukuk investment. Also, the research findings showed that in the second rank under the criterion of "accurate and tangible implementation of Islamic Sharia and financial laws regarding sukuk", which is one of the executive criteria with a weight of 0.536 are the most important.

    Keywords: Sukuk, Islamic Financial Instruments, Analytic Network Process, Investment, Islamic financial market. Debt issuance
  • Abbasali Jafari Nodoushan *, Somayeh Mousavi, Saba Ghazi Asgari, Zahra Nafar Pages 713-756

    Banks are one of the main pillars of any country's economic system and their proper functioning will lead to the country's economic development. Due to the increasing demand for bank facilities and the risk in these activities, it is necessary to examine the risk management tools to organize, control and manage the credit risk of banks. In this study, by examining the literature and collecting information from experts through snowball sampling, credit risk management tools in banks in the form of 15 tools were extracted. Then, by compiling a questionnaire and obtaining the experts' opinions, eight final tools were selected and ranked using fuzzy Vikor, fuzzy TOPSIS, and fuzzy vaspas methods. In order to determine the final ranking of instruments based on the results obtained from fuzzy methods, two techniques of mean averaging and Copeland were used. The results showed that collateral and guarantee are the most important tools in credit risk management. Also, the design of the credit rating system and the facility ceiling determination are in the next ranks. Therefore, banks need to pay special attention to these tools to control and manage their credit risk.

    Keywords: islamic banking, Credit Risk, Fuzzy Vicor, Fuzzy Vaspas, Fuzzy TOPSIS, Copeland Method
  • Shahla Abbaszadeh *, Jamal Bahri Sales, Saeid Jabbarzadeh Kangarluei, Younes Badavar Nahandi Pages 757-798

    The irreplaceable role of banking system as a strategic principle for implementing economic policies, the presence of financial crisis in recent decades in banking industry, the bank-based economy in a country, the major role of financial reporting in providing useful information to stockholders and its primary focus on income, and also the prevalence and powerful consequences of earning management allow accounting studies to survey banking industry. Due to the lack of qualitative studies, the paper aims to identify and rank incentives and tools for earning management in this industry. The methodology of this research is Fuzzy Delphi and Fuzzy Analytical Hierarchy Process using interview and questionnaire. For this purpose, 15 experts in this industry were interviewed; then, the questionnaires of Delphi and pairwise comparisons were given to 23 people who were active in preparation, analysis and auditing of financial statements of banks. The results showed that the effective causal conditions on earning management are as follows, respectively: factors based on the constant concern, human measures and personal profit, sufficiency and quality of standards and principles, and pressure of legal environment. Furthermore, the strategies of this phenomenon are as follows, respectively: real earning management, information-presenting management and accrual earning management. The analyses show that incentive of bank survival, the special managerial incentive, quality of accounting standards and legal incentive are the major influential factors in the earning management; also, the major tools for earning management in banking industry of a country include: management of transactions in securities, the way of identifying deposit interest and loan loss provisions. This information could be useful for investors, The Central Bank, standard setters, inspectorate and auditors in performing effective and efficient auditing.

    Keywords: Earning management, banking industry, Causal Conditions, Strategy, Fuzzy Delphi method, Fuzzy Analytical Hierarchy Process
  • Mahdi Khatibi * Pages 799-830

    Today, the central bank and many banks in the country interact with foreign banks and international institutions.Considering that the conventional banking system is based on interest rates - that is, loan usury - and they are not obliged to observe the frameworks of Islamic law in their activities, interaction with such banks will inevitably place the bank in the vicinity of divine prohibitions; Unless the mentioned interaction is defined in the framework of jurisprudential principles.For this purpose, in the present article, which has been done by analytical-descriptive method, rules and regulations for the interaction of the central bank and the country's banks with foreign banks and international institutions have been extracted;Including: the rule of negation of the mustache; The sanctity of strengthening infidelity, the rule of obligation, the permission to abstain from the property of a military infidel, the permission to receive usury from a military infidel; And in each case, adaptations are mentioned.According to the rules and regulations, banks are also divided into several categories to pay attention to the relevant rules and regulations for interaction with each category.Finally, examples of interaction of the country's banks with foreign banks and international institutions are listed that the aforementioned rules and regulations can be effective in the type of interaction.

    Keywords: Jurisprudential Principles, Islamic Economics, islamic banking, International Islamic Banking, Interaction with Foreign Banks
  • Iman Zare, Reza Golami-Jamkarani *, Mohammad Moradi, Asadollah Babaaeifard, Hossein Jahangirnia Pages 831-855

    Accountability-based accounting theoretical framework emphasizes the need for accountability in the accounting system. The present study, considering the importance of sociological theories in accounting knowledge and using Islamic theoretical foundations, seeks to investigate this important issue. The purpose of this study is to explain the concept and components of accountability in accounting from the perspective of Islam with a focus on Structuration Theory. The present article is in the category of qualitative research that has been done in line with the purpose of the research by reviewing scientific and Quranic texts and interviewing 15 Quranic science experts and faculty members of public and private universities in the fields of accounting, sociology, and Islamic sciences. In this study, the obtained information was analyzed by the theme analysis method. The research tools in the qualitative section were in-depth and semi-structured interviews and the research sample was selected using a combination of non-probabilistic, purposeful judgment, and snowball methods. According to the research findings, accountability approach, accountability levels, accountability dimensions, accountable elements, accountability principles, accountability reinforcement were identified as the main research themes that explain the components and model of accounting accountability from the perspective of Islam in the framework of Structuration Theory. The results show that the Islamic model, focusing on agency in Structuration Theory, covers the weaknesses of this theory, including ignoring ethics and strong intentions in an agency. Strengthening agency will lead to strengthening the structure and finally strengthening social systems. This will lead to the flourishing of accountability language in the accounting system.

    Keywords: Accountability, Accounting Accountability, Conceptual Framework, Islamic approach, Structuration Theory
  • Faranak Mafakhrenea, Jafar Jamali *, Ali Saeedi Pages 856-884

    Supervising and assuring investors is considered as one of the most important bases for strengthening and developing the capital market. . Islam has considered customs and conditions for business, commerce and economic activity, among which we can mention fairness in transaction and protection of the rights of the parties in transactions. Transparency and certainty about respecting the investors' rights by the issuers are the concerns of those investing in different securities, including stocks and various types of Islamic securities (Sukuk). The greater the trust among the individuals in a society, the more the desire for investment, and in return, the more the issuers’ financial capabilities to launch investment projects and also to provide working capital. Thus, the capital market will succeed in financing as its main mission. The main purpose of this study is to evaluate the level of supervision sufficiency applied by the Capital Market Supervisory Authority over the issuers of various securities in the stock exchange. In this study, 200 stockholders were selected randomly as statistical samples. Data were collected using a questionnaire. The structural equation model and the opinions of experts and informants were used to assess the construct validity and content validity, consequently. The results of the study indicate that, according to the shareholders, the level of the Stock Exchange supervision over the issuers is acceptable considering financial literacy, disclosure and transparency, and training activities; while, the supervision over corporate governance, audit quality, and insider information is not acceptable enough.

    Keywords: issuers, Corporate Governance, audit quality, insider information, disclosure, transparency