فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال بیست و هفتم شماره 4 (پیاپی 102، زمستان 1400)
  • سال بیست و هفتم شماره 4 (پیاپی 102، زمستان 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/02/06
  • تعداد عناوین: 7
|
  • عباس بازرگان* صفحات 1-23

    موفقیت نهادهای ملی ارزیابی و اعتبارسنجی کیفیت به اقدامات آنها در انجام دادن ارزیابی برونی بستگی دارد. به رغم این واقعیت، بیش از دو دهه از آغاز کوشش ها در ارزیابی مستمر در آموزش عالی ایران می گذرد، اما ارزیابی برونی در آموزش  عالی (غیرپزشکی) هنوز به طور سازمان یافته انجام نشده است. علاوه بر آن، در خصوص فرایند ارزیابی مستمر نیز دلبستگی لازم در مدیران و اعضای هییت علمی به وجود نیامده است. در راستای ارزیابی مستمر، سه نهاد ملی (آموزش عالی جامع، پزشکی و مهندسی) در سطح کشور دایر شده است. این نهادها یاری دادن به فرایند ارزیابی درونی و اجرای برونی را در زمره وظایف خود منظور داشته اند، اما به استثنای نهاد ایجادشده در آموزش پزشکی، دو نهاد دیگر تا کنون نتوانسته اند شرایط لازم برای تبدیل شدن به نهاد ملی ارزیابی و اعتبارسنجی را احراز کنند. در یک مطالعه، رسالت نهادهای ملی ارزیابی، چارچوب مورد استفاده آنها، موانع اجرای ارزیابی درونی و فرایند حایز شدن شرایط برای تبدیل شدن به نهاد ملی بررسی شد. برای این منظور، سه سوال پژوهشی مطرح و با استفاده از روش مطالعه موردی به آنها پاسخ داده شد. نتایج مطالعه در این مقاله عرضه شده است. نتایج نشان داد که "نهاد ملی ارزیابی آموزش پزشکی عمومی" نسبت به ارزیابی کیفیت دوره دکتری پزشکی عمومی موفق بوده است. اما، وضعیت موجود نهاد نظارت و ارزیابی آموزش عالی (ناتک) و نهاد ارزشیابی آموزش مهندسی تا وضعیت مطلوب فاصله بسیاری دارند. ضمن برشمردن ده عامل بازدارنده ارزیابی مستمر، برای کاهش فاصله یادشده پیشنهادهایی عرضه شده است.

    کلیدواژگان: نهاد ملی، ارزیابی برونی، اعتبارسنجی، موانع ارزیابی مستمر، آموزش عالی
  • آذر عباسی، مقصود فراستخواه*، مجتبی معظمی صفحات 25-54

    بین المللی سازی از پدیده های مهم در آموزش عالی قرن 21 است. پژوهش های بی شماری در این حوزه در کشورهای مختلف و همچنین کشورمان صورت گرفته است. یکی از جنبه های قابل توجه در بین المللی سازی، کیفیت آموزش عالی است. اساسا ورود به جامعه جهانی و بین المللی سازی آموزش عالی، بدون توجه به کیفیت و مولفه های آن امکان پذیر نیست. از آنجا که اعتبارسنجی شناخته شده ترین فرایند اطمینان از کیفیت آموزش عالی است، در مطالعه حاضر کوشش شد تا با بررسی تجارب کشورهای پیشرو در اعتبارسنجی نظیر آمریکا، انگلستان و سایر کشورهای موفق در این زمینه مانند مالزی، انواع تلاش های جاری در این زمینه بررسی شود. در این پژوهش با استفاده از رویکرد توصیفی و روش تحلیل همایندی به این سوال پاسخ داده شد که آیا کوشش های کشورهای منتخب در اعتبارسنجی آموزش عالی در جهت بین المللی سازی آن بوده است؟ نتایج نشان داد که بین مولفه های اعتبارسنجی و بین المللی سازی رابطه وجود دارد. کشورهایی که به اعتبارسنجی و ارزیابی اهمیت بیشتری می دهند و استانداردهای بین المللی کیفیت را به دست آورده اند، به ویژه آنها که در شبکه های بین المللی تضمین کیفیت نظیر INQAAHE، APQN و... عضویت دارند، در کسب مولفه های بین المللی سازی نیز موفق تر عمل کرده اند.

    کلیدواژگان: کیفیت آموزش عالی، اعتبارسنجی، بین المللی سازی آموزش عالی
  • اباصلت خراسانی، مریم پناهی*، رضا قنبری صفحات 55-82
    پذیرش دانشجویان بین المللی یکی از مهم ترین مولفه های بین المللی سازی آموزش عالی است. به رغم در اقلیت بودن جمعیت دانشجویان بین المللی، به دلیل آثار و پیامدهای تحصیل این دانشجویان بر نظام های آموزشی کشورهای مختلف، رضایت آنها از کیفیت خدمات دانشگاهی حایز اهمیت است. با وجود اهمیت این موضوع، در پژوهش های پیشین کمتر به آن توجه شده است. تحقیق حاضر با هدف بررسی کیفیت خدمات دانشگاهی از منظر دانشجویان خارجی مشغول به تحصیل در دانشگاه شهید بهشتی انجام شد. روش تحقیق توصیفی- پیمایشی و جامعه آماری پژوهش شامل تمام 221 نفر دانشجویان خارجی در دانشگاه شهید بهشتی بود. حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 140 نفر تعیین شد که با در نظر گرفتن ضریب افت، تعداد 150 پرسشنامه بر اساس روش نمونه گیری تصادفی ساده بین آنها توزیع و تعداد 126 پرسشنامه پاسخ داده شد. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته بود که شش بعد از کیفیت خدمات ارایه شده در دانشگاه شامل خدمات آموزشی و پژوهشی، خدمات کتابخانه ای و رسانه ای، خدمات اداری، خدمات رفاهی، کیفیت فضای کالبدی و فیزیکی و خدمات اجتماعی و فرهنگی در دو سطح انتظارات و واقعیت ها آزمون شد. برای سنجش روایی پرسشنامه از آرای متخصصان و خبرگان دانشگاهی استفاده و پایایی پرسشنامه با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ در سطح انتظارات 96/0 و در سطح واقعیت ها 96/0 برآورد شد. یافته ها نشان داد که بین وضعیت انتظارات و واقعیت ها از کیفیت خدمات ارایه شده شکاف وجود دارد (001/0 = p) که بیشترین میانگین نمره شکاف منفی به بعد کیفیت خدمات اداری (45/1-) و کمترین نمره به بعد کیفیت خدمات آموزشی و پژوهشی (73/0-) مربوط می شد.
    کلیدواژگان: آموزش عالی، ارزیابی کیفیت خدمات، بین المللی سازی آموزش عالی، دانشجویان خارجی، مطالعه موردی
  • حمید رحیمیان، عباس عباس پور، سعید غیاثی ندوشن، غلامرضا گرایی نژاد، هادی غریب* صفحات 83-110

    مطالعه حاضر به منظور بررسی ساختار و ترکیب هییت امنا و ارزیابی عملکرد هییت های امنای دانشگاه های سطح دو کشور در قالب تحلیل محتوا، کیفیت مصوبات و الگوی حاکم بر جریان تصمیم گیری ها با تاکید بر آثار مالی مصوبات و حیطه اثرگذاری مصوبات در سه دوره 1396-1394-1392 انجام شد. برای جمع آوری اطلاعات از روش کتابخانه ای استفاده، مصوبات بررسی و مطالعه و اطلاعات مورد نیاز استخراج شد و سپس با روش کدگذاری باز کمی سازی صورت گرفت. جامعه آماری دانشگاه ها و نمونه مورد بررسی دانشگاه های سطح دو کشور بودند. نتایج نشان داد که به طور متوسط در سه دوره مورد بررسی، بیش از 50 درصد مصوبات بار مالی دارند و هزینه های جدیدی را بر دانشگاه ها تحمیل می کنند. همچنین در دوره بررسی سهم بیشتر مصوبات مربوط به امور مالی و بودجه ای و اداری و استخدامی دانشگاه هاست. درواقع، حوزه های آموزشی، عمرانی و توسعه فیزیکی دارایی سرمایه ای، دانشجویی، پژوهشی، بین المللی، فناوری و سایر به ترتیب در رتبه های بعدی قرار دارند. ساختار انتصابی با اختیارات محدود، متمرکز و با تغییرات متاثر از تغییرات سیاسی دولت را می توان ویژگی های غالب ترکیب هییت های امنای دانشگاه ها در کشور ایران نامید که فاصله بسیار زیادی با الگوی مورد انتظار و مطلوب هییت امنای مستقل و حرفه ای دارد.

    کلیدواژگان: دانشگاه، آموزش عالی، هیئت امنا، تحلیل محتوا
  • جواد صدقی، رضا خدائی محمودی*، سلیمان ایران زاده، یعقوب علوی متین صفحات 111-141

    هدف از این پژوهش ارایه الگوی خط مشی گذاری در نظام آموزش مهارت و فناوری کشور بود. پارادایم و فلسفه حاکم بر این مطالعه تفسیری از نوع ساخت گرایی و روش شناسی کیفی بود. این پژوهش با استفاده از نظریه داده بنیاد (طرح استراوس و کوربین) انجام شد. برای خلق یک مدل و الگوی خط مشی گذاری، با خبرگان موضوع خط مشی آموزش مهارتی مصاحبه و مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی طی شد. جامعه مورد بررسی 41 نفر از مدیران دانشگاه جامع علمی کاربردی کشور بودند که از این تعداد 19 نفر با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. با توجه به موضوع مورد مطالعه از روش مصاحبه عمیق و نیمه ساختاریافته برای گردآوری داده ها استفاده شد. یافته ها نشان داد که شناسایی نیازهای آموزشی بازار کار و ضرورت خط مشی گذاری پویا و منعطف برای آن مقوله محوری است که تحت تاثیر شرایط علی شامل عوامل سیاسی، عوامل اقتصادی و عوامل مدیریتی است. عوامل درون سازمانی و برون سازمانی به عنوان شرایط مداخله گر و محیط درون سازمانی، محیط برون سازمانی و عوامل اجتماعی شرایط زمینه ای هستند که بر راهبردهای خط مشی گذاری تاثیر می گذارند. مدل خط مشی گذاری با راهبردهای مدیریتی و آموزشی به نتایج در سه بعد اجتماعی- فردی، مدیریتی-حاکمیتی و علمی منجر می شود.

    کلیدواژگان: خط مشی گذاری، نظام آموزش مهارت و فناوری کشور، نظریه داده بنیاد
  • اردشیر شیری*، زهرا حیدرنژاد صفحات 143-172

    مراقبت حرفه ای اعضای هییت علمی دانشگاه ها در توسعه منابع انسانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نقش مهمی دارد. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی برای مراقبت حرفه ای اعضای هییت علمی دانشگاه ها انجام شد. این تحقیق از نوع کاربردی و از نظر ماهیت، آمیخته اکتشافی (کیفی کمی) و شیوه گردآوری داده ها در بخش کیفی نظر خبرگان با استفاده از روش دلفی بود و در بخش کمی از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. جامعه آماری پژوهش در بخش کیفی مدیران و کارشناسان دانشگاه شهید چمران بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند 17 نفر انتخاب شدند و روش دلفی اجرا شد. در بخش کمی از 605 نفر جامعه آماری، شامل اعضای هییت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با شیوه تصادفی متناسب با حجم، 235 نفر با استفاده از جدول مورگان به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها در بخش کیفی چک لیست روش دلفی و در بخش کمی پرسشنامه مبتنی بر خروجی دلفی بود. داده ها با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی تجزیه و تحلیل شدند. بر پایه یافته ها در سه دور انجام شده دلفی، 82 شاخص شناسایی شد که در قالب 25 مولفه بود که در میان آنها بالندگی آموزشی، بالندگی تحقیقات علمی، انتظام بخشی اخلاقی، هدایتگری تخصصی، توسعه برنامه های فرهنگی و سرزندگی رفاهی بالاترین ضریب تاثیر را داشتند؛ همچنین 6 بعد شامل آموزش، پژوهش، اخلاق، اداری، فرهنگی و حمایتی ارزیابی شدند. بر اساس یافته ها، مراقبت حرفه ای در 6 بعد شناسایی شده و در خصوص 25 مولفه موثر بر مراقبت حرفه ای از اعضای هییت علمی با مقدار ضریب توافق کندال 804/0 میان خبرگان اتفاق نظر حاصل شد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که تمام ابعاد و مولفه های مراقبت شغلی دارای بار عاملی بالاتر از 5/0 هستند.

    کلیدواژگان: مراقبت حرفه ای، مراقبت پژوهشی، مراقبت آموزشی، مراقبت فرهنگی
  • مسعود غفاری، محمد گنجی*، نرگس نیکخواه قمصری صفحات 173-205

    بازاندیشی در جامعه شناسی ضرورت دارد، اما مطالعات متعدد در این حوزه اگر در قالب تلاش های مروری ارزیابی نشود، خود می تواند به تنوع، آشفتگی و بعضا تناقض در یافته ها و نتایج به دست آمده منجر شود. در چنین فضایی علاوه بر اتلاف تلاش بازاندیشانه، میدان حمله به مشروعیت و جایگاه جامعه شناسی نیز گسترش می یابد. مبتنی بر این مسئله هدف پژوهش حاضر تامل در بازاندیشی های صورت گرفته از جامعه شناسی در ایران با تکیه بر راهبرد مرور نظام مند بود. جامعه آماری شامل پژوهش هایی است که در بازه زمانی 1370 تا 1399 درباره جامعه شناسی در ایران انجام و به صورت مقاله، پایان نامه و کتاب چاپ شده است. پرسش اساسی این است که دانش انباشته از نظر شکلی، روش شناختی و محتوایی چه ویژگی هایی دارد؟ برای پاسخگویی به این سوال، بر اساس مراحل روش شناختی، به ترتیب بررسی ادبیات موضوع از طریق مطالعه اسنادی، جست وجوی آثار و منابع، گزینش، مطالعه، فیش برداری، کدگذاری و درنهایت، توصیف و تحلیل انجام و نتایج در دو بخش یافته های شکلی و محتوایی ارایه شد. از برآیندهای این توصیف و تحلیل، تاکید بر ضرورت طرح دقیق سوالات، شفافیت بخشیدن به مفاهیم و تکیه بر رویکردهایی مانند رویکرد جامعه شناسی جامعه شناسی در تلاش های بازاندیشانه آینده است.

    کلیدواژگان: جامعه شناسی، جامعه شناسی جامعه شناسی، مرور نظام مند، فراجامعه شناسی
|
  • Abbas Bazargan* Pages 1-23

    Success of national institutions of quality assessment (NIQA) and accreditation of quality depends on the external quality assurance (EQA) processes. In spite of the fact, it is more than two decades that continuous quality assessment started in higher education in Iran. Nevertheless, the external in higher education quality assessment (non-medical), has not been done in an organized way yet. At the national level, three institutions have been established to act as national quality assurance agency (QAA):1) comprehensive higher education, 2) medical education, and 3) engineering education. The QAA in medical education has been active in conducting EQA. However, the other two NIQA have not yet been able to carry out EQA and therefore not eligible for being recognized as an accredited QAA agency.  Based on the above, a research project was conducted to find out the actual and desired states of the NIQA in Iran. In doing so, three research questions were framed and answered in the research project. This article reports the findings of the research project. The results indicated that the National Institution of Quality Assessment of general medical education has been successful. However, there is room for improvement of the other two NIQA. In this regard, factors which are affecting such situation are analyzed and towards improving the conditions of these two NIQA, a set of measures are proposed.

    Keywords: National institution, External assurance, Accreditation, Barriers to continuous assessment, Higher education
  • Azar Abasi, Maghsoud Farasatkhah*, Mojtaba Moazzami Pages 25-54

    Internationalization is an important phenomenon in 21st century higher education. Numerous researches in this field have carried out in different countries as well as in Iran. One of the significant aspects of internationalization is the quality of higher education. Essentially, entering the world community and internationalizing higher education is not possible without considering its quality and components. Since the accreditation is one of the most widely known higher education quality assurance methods. In the present study, an attempt was made to examine the types of current efforts in this field by examining the experiences of leading countries in accreditation such as the United States, the United Kingdom and other successful countries in this field like Malaysia. In this study, using a descriptive approach and a method of collocational analysis, the question was answered whether the efforts of selected countries in accrediting higher education have been in the direction of its internationalization? The results showed that there is a relationship between the components of accreditation and internationalization. Countries that pay more attention to accreditation and evaluation and have achieved international quality standards, especially members in international quality assurance networks such as INQAAHE, APQN, etc.,  have been more successful in acquiring internationalization components.

    Keywords: Quality of higher education, Accreditation, Internationalization of higher education
  • Abasalt Khorasani, Maryam Panahi*, Reza Ghanbari Pages 55-82
    One of the important components of the internationalization of higher education is recruiting international students.  Despite the small number of international students and due the effects and consequences of their education on the educational systems of different countries, their satisfaction with the quality of university services is important.  Given the importance of this issue, few studies have focused on the evaluation of the quality of university services from the point of view of international students in Iran. Therefore, the purpose of this descriptive survey study was to evaluate the quality of university services from the point of view of international students studying at Shahid Beheshti University. The statistical population was all 221 international students studying at Shahid Beheshti University.  sample size was determined 140 via Krejci & Morgan table. Based on simple random sampling method and Considering the drop coefficient, 150 questionnaires were distributed among students and 126 questionnaires were collected. The instrument was a researcher-made questionnaire. It included 6 components of the quality of university services including educational-research services, library, and media services, administrative services, welfare services, physical spaces, social and cultural services. These 6 components were measured in expectations and real existing levels. To assess the validity of the questionnaire, the opinions of academic experts was used and the reliability of the questionnaire was estimated at 0.96 at the expectations and 0.96 at the existing   levels, using the Cronbach's alpha test. Findings indicated that there is a gap between the expectations and reality (p=0.001). Most gaps between expectations and reality included the quality of administrative services (-1.45) and the quality of educational and research services (-0.73).
    Keywords: Higher education, Evaluating services, Internationalization of higher education, International students, University services
  • Hamid Rahimian, Abbas Abbaspour, Saeed Ghiasi Nodooshan, Gholamreza Geraee Nejad, Hadi Gharib* Pages 83-110

    The present study was conducted to investigate the structure and composition of the Board of Trustees and to evaluate the performance of the boards of trustees of second level universities in Iran. This research was conducted in the form of content analysis, quality of approvals and the pattern governing the decision-making process with emphasis on the financial effects of approvals and the scope of approvals in the three periods of 2013-2015-2017. In order to collect the required information, the library method was used, approvals were reviewed and the required information was extracted and quantified by open coding method. The statistical population of the study was universities and the samples were second level universities. The results showed that, on average, in the three periods under review, more than 50% of the approvals have a financial burden and impose new costs on universities. The results also showed that in the review period, the majority of approvals were related to the financial, budgetary, administrative and employment of universities. In fact, educational sections, development and physical development of capital assets, students affairs, research, international, technology and others are in the next ranks, respectively. The appointment structure with limited powers, centralized and with changes affected by the political changes of the government can be called the dominant features of the composition of university Board of Trustees in Iran which is a long way from the expected and desired model of an independent and professional Board of Trustees.

    Keywords: University, Higher education, Board of trustees, Content analysis
  • Javad Sedghi, Reza Mahmoodi Khodaei*, Soleyman Iranzadeh, Yaghoub Alavi Matin Pages 111-141

    The purpose of this study was to present a model for policy making in technical and skills education. Ruling paradigm over this study was a constructivist interpretation and a qualitatively methodology. This research was conducted using Grounded Theory (Strauss and Corbin design). In order to design a policy-making model, the experts in the subject of skill training policy were interviewed and the open, axial and selective coding procedure. The study population was 41 of University of Applied Sciences and Technology' administrators of which 19 were selected by purposive sampling method. According to the aim of the study, in-depth and semi-structured interview method was used to collect data.  Findings showed that identifying educational needs of the work market and necessity of the dynamic and flexible policy-making is for those axial components that is being affected by casual factors including political, economic and managerial factors. Internal and external factors such as intervening conditions and internal organizational environment, external organizational environment and social factors are the underlying conditions that influence policy strategies. Internal and external factors such as intervening conditions and internal organizational environment, external organizational environment and social factors are the underlying conditions that influence policy strategies. The policymaking model with managerial and educational strategies leads to results in three dimensions: social-individual, managerial-governance and scientific.

    Keywords: Policy-making, System of skill, technology education, Grounded Theory
  • Ardeshir Shiri*, Zahra Heidarinejad Pages 143-172

    Professional care of university faculty members plays an important role in the development of human resources of the Ministry of Science, Research and Technology. Present study was implemented to design a university's faculty members professional care framework. This research was an applied type, exploratory combined (qualitative- quantitative) by nature in which data gathering at qualitative part was done through experts' opinions using Delphi technique and in quantitative part, researcher made questionnaire was utilized. Population of study consisted of administrators and staffs in Chamran University among which 17 individuals were selected through purposive sampling and Delphi technique. In the quantitative part, 235 out of 605 faculty members were selected as sample of study by Morgan's table. Data gathering tools were Delphi Checklist and a questionnaire based on Delphi output at qualitative part.  Data were analyzed using Kendall's coefficient and confirmatory factor analysis.  According to findings through three Delphi's rounds, 82 indicators and 25 components were identified among which instruction and research development, ethical regulatory plan, professional leadership, developing cultural plans and welfare vitality had the highest impact. In addition, 6 dimensions of instruction, research, ethics, administrative, culture and support were evaluated. According to findings, professional care was evaluated in terms of 6 dimensions and a consensus was obtained by experts upon 25 components effective on professional care of faculty members with Kendall coefficient of 0.804. The results of factor analysis showed that all dimensions and components of occupational care have a factor load higher than 0.5.

    Keywords: Professional care, Research care, Instruction care, Cultural care
  • Masoud Ghaffari, Mohammad Ganji*, Narges Nikkhah Ghamsari Pages 173-205

    There is a need for rethinking in sociology, but numerous studies in this area, if not evaluated in the form of review efforts, can themselves lead to diversity, confusion, and sometimes contradiction in the findings and results obtained. In such an atmosphere, in addition to loss of rethinking effort, the field of attack on the legitimacy and position of sociology also expands. As stated on mentioned problem, the present study aimed to reflect on the reflection of sociology in Iran based on the systematic review strategy. The statistical population includes research done on sociology in Iran from 1991 to 1999 and published as articles, dissertations, and books. The fundamental question is, "What are the characteristics of accumulated knowledge in terms of form, methodology, and content?" To answer this question, based on the methodological steps, the literature on the subject was reviewed through field study, searching for works and sources, selection, studying, filing, coding, and finally, description and analysis. Finally, the results were presented in two sections: formal and content findings. Suggestions from this description and analysis emphasize the need to carefully ask questions, clarify concepts, and rely on approaches such as the sociological approach of sociology in future reflection efforts.

    Keywords: Meta-sociology, Sociology, Sociology of sociology, Systematic review