فهرست مطالب

گنجینه اسناد - پیاپی 124 (زمستان 1400)
  • پیاپی 124 (زمستان 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/02/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • کیوان شافعی*، ابوالفتح مومن، انور خالندی، سید محمد شیخ احمدی صفحات 6-31

    دامنه نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران علاوه بر تهران به شهرهای دیگر ازجمله همدان نیز کشیده شد. مردم همدان با ارسال تلگراف به آیت الله کاشانی و دکتر مصدق بارها حمایت خود را از نهضت ملی کردن صنعت نفت و دولت اعلام کردند. در جریان انتخابات دوره هفدهم مجلس شورای ملی در سال 1330ش در همدان احزاب و گروه های سیاسی موافق و مخالف نهضت ملی و دولت حضوری فعال داشتند.

    هدف

    تحلیل فعالیت های احزاب و گروه های سیاسی و نتایج حاصل از این مشارکت سیاسی.روش/ رویکرد پژوهش: داده ها از اسناد آرشیوی و منابع کتاب خانه ای استخراج شده است.

    یافته ها و نتیجه گیری

    در انتخابات دوره هفدهم مجلس شورای ملی همه احزاب و گروه های سیاسی و متنفذین همدان اعم از موافق و مخالف نهضت ملی فعالیت کردند و هرکدام اهداف خاص خود را داشتند. روحانیون و جمعیت طرفداران جبهه ملی همدان در این مرحله باهم دچار اختلاف شدند؛ ارباب جراید هم یکدست و همراه نبودند و به دو گروه تقسیم شدند. این دوگانگی و اختلاف احزاب و گروه های سیاسی، و قاطع نبودن انجمن نظارت بر انتخابات موجب شد که انتخابات در همدان برگزار نشود و نماینده ای راهی مجلس شورای ملی نشود.

    کلیدواژگان: همدان، نهضت ملی کردن صنعت نفت، انتخابات مجلس شورای ملی، مجلس هفدهم، احزاب سیاسی
  • سید مسعود سیدبنکدار صفحات 32-56

    دولت ایران در دوره احمدشاه به مشکلات فزاینده اقتصادی و سیاسی دچار بود؛ ازاین رو عده ای از دولت مردان و مجلسیان برآن شدند تا برای یافتن منابع مالی تازه و رفع مشکلات اقتصادی، جواهرات سلطنتی را رهن بگذارند یا بفروشند. از بعد سیاسی با اعاده نظام مشروطیت، جواهرات سلطنتی جزو اموال دولتی شد و باتوجه به حساسیت افکار عمومی بارها موضوع جواهرات در مجلس شورای ملی مطرح شد و مخالفان احمدشاه با ایجاد شایعاتی درباره سرقت و فروش جواهرات سلطنتی توسط شاه، از جواهرات سلطنتی به عنوان حربه ای برای تخریب سلسله قاجار استفاده کردند.

    هدف

    بررسی وضعیت جواهرات سلطنتی درطول تحولات سیاسی و اقتصادی دوره احمدشاه قاجار.

    روش / رویکرد پژوهش

    روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و از منابع کتاب خانه ای و اسناد و مدارک آرشیوی استفاده شده است. در این روش پس از جمع آوری اطلاعات کافی، این اطلاعات سازمان دهی و تجزیه وتحلیل شده است.

    یافته ها و نتیجه گیری

    در سیر تحولات سیاسی پس از مشروطه جواهرات سلطنتی جزو دارایی های دولتی شد و تحت نظارت بازوهای نظارتی نظام مشروطه قرار گرفت و رهن گذاری و فروش این جواهرات برای رفع مشکلات اقتصادی کشور، به دلیل اختلاف نظرهای دولت و مجلس، فشار افکار عمومی، و ارزش ملی و فرهنگی این مجموعه عملی نشد و امکان سوءاستفاده از این مجموعه برای دولت ها و شرکت های خارجی میسر نشد. مخالفان دولت قاجار اما با هدف تخریب شاه با شایعه پراکنی، او را به سرقت جواهرات متهم می کردند؛ که البته بررسی اسناد و مدارک نشان می دهد که احمدشاه در این جواهرات تصرفی نکرده است.

    کلیدواژگان: جواهرات سلطنتی، احمدشاه، مجلس، مشروطه، اقتصاد
  • حسن زندیه*، کیانا شریعت پارسا صفحات 60-85
    هدف

    فرایند صدور مجوزهای چاپ و نشر و بررسی ساختار شکلی و محتوایی آن ها، از ابتدای دوره ناصرالدین شاه تا پایان حکومت قاجار در این مقاله گزارش شده است.

    روش/ رویکرد پژوهش

    داده ها از منابع کتابخانه ای و آرشیوی (عمدتا آرشیو ملی ایران) استخراج شده است.

    یافته ها و نتیجه گیری

    آثار چاپی به ویژه روزنامه ها برای انتشار در دوران مذکور روند اداری خاصی را طی می کردند. این اسناد در اکثر موارد از ساختاری مشخص پیروی می کردند، ولی در برخی از مجوزهای چاپ و نشر به علت تکمیل نشدن مدارک توسط شخص متقاضی، می توان تفاوت و تمایزی را در ساختار و محتوای اجازه نامه ها مشاهده کرد.

    کلیدواژگان: اسناد تاریخی، مجوز، چاپ و نشر، ساختار ظاهری، ساختار محتوایی
  • علی رحمتی، شکوه السادات اعرابی هاشمی*، سهیلا ترابی فارسانی صفحات 86-116
    هدف

    بررسی نقش و جایگاه حکمرانی والیان ایل شادلو و طوایف ساکن در «ولایت آلاداغ»، در تحولات نظامی و سیاسی ایران در عصر افشاریه.

    روش/رویکرد پژوهش

    با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و ازطریق جست وجو در متون تاریخی، ادبی و اسناد نقش مذکور بررسی و تحلیل می شود.

    یافته ها و نتیجه گیری

    «ولایت آلاداغ» در عصر افشاریه مرکز حکمرانی والیان ایل شادلو و محل استقرار ده ها طایفه مختلف بوده است که مقارن با حاکمیت صفویان از کردستان ترکیه به خراسان کوچانده شدند و در این سرزمین ساکن شدند. به نظر می رسد والیان ایل شادلو و طوایف ساکن در «ولایت آلاداغ» در دولت افشاریه حضوری جدی و اثرگذار داشته اند. آن ها که از نیرومندترین حکمرانان و طوایف کرد در خراسان شمرده می شدند کوشش این والیان  معادلات سیاسی و نظامی در مخالفت و سپس در موافقت با حکومت نادرشاه و جانشینانش به هم ریخت. ایشان درنهایت به یکی از متحدان اصلی نادر در لشکرکشی هایش تبدیل شدند. ایشان علاوه مرزداری، در نبرد با عثمانی ها، افغان ها و ترکمن ها حضور  فعال داشتند و همواره  پشتیبان نادرشاه و جانشینانش بودند.

    کلیدواژگان: آلاداغ، افشاریه، ایل شادلو، طایفه، والیان
  • مریم احراری، سعیده ابراهیمی*، طاهره جوکار صفحات 118-154
    هدف

    شناسایی و تحلیلگرایش های خودآرشیوی اعضای هییت علمی دانش گاه شیراز در مخازن سازمانی، صفحات شخصی و پلتفرم های اجتماعی و تاثیر آگاهی  آنها از سیاست های دسترسی آزاد ناشران بر این فرایند.

    روش/ رویکرد پژوهش

     جامعه  این پیمایش 505 نفر از اعضای هییت علمی گروه های آموزشی مهندسی، علوم پایه و علوم انسانی دانش گاه شیراز است. طبق جدول مورگان 160 نفر ازمیان آنها به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها دو پرسش نامه محقق ساخته به صورت طیف لیکرت پنج گزینه ای با ضریب پایایی 89/0 تا 91/0 است. متغیر «میزان آشنایی با سیاست های دسترسی آزاد ناشران» دارای 9 گویه و دو بعد،و متغیر «الگوی رفتار خودآرشیوی» دارای 36 گویه و 9 بعد بوده است. برای تحلیل داده ها از روش های توصیفی و آزمون رگرسیون تک متغیره، آزمون تی، آزمون تحلیل واریانس و آزمون کولموگروف-اسمیرنوف و نرم افزار SPSS ویرایش 22 استفاده شد.

    یافته ها و نتیجه گیری

     میزان آشنایی اعضای هییت علمی دانش گاه شیراز با سیاست های ناشران کمتر از متوسط است. طبق یافته ها الگوی رفتار خودآرشیوی استادان در ابعاد چندگانه ضعیف یافته شد. هرچه آگاهی پژوهش گران از سیاست های ناشران بیشتر، ، الگوی رفتار خودآرشیوی آن ها نیز مطلوب تر یافته شد. این متغیر 5/38 درصد از تغییرات رفتار خودآرشیوی را تبیین می کند. بین مرتبه علمی، گروه آموزشی و جنسیت با متغیرهای تحقیق رابطه  معنی دار مشاهده شد. خودآرشیوی فرایند دسترسی آزاد را ازطریق رفع شکاف دیجیتال تسهیل می کند و موجب رویت پذیری آثار و افزایش ارتباطات علمی می شود. ناآگاهی از سیاست های ناشران و رفتار خودآرشیوی  نامطلوب چالش د آفرین الازم است سیاست گذاران به آن توجه کنند و زیرساخت های لازم برای تسهیل و ترویج این امر ایجاد شود.

    کلیدواژگان: دسترسی آزاد، ناشران، سیاست ها، رفتار خودآرشیوی، شرپا، رومئو
  • بابک زنده دل نوبری*، غلامرضا عزیزی، علی شجاع، زهرا ضرغامی صفحات 156-183
    هدف

    به دلیل نبود نمونه ای علمی و یا استانداردی مشخص برای سیستم اندازه گیری عملکرد در آرشیوهای ملی جهان، الگوی جامع و قابل استنادی برای اقدام کاربردی دراین باره وجود نداشته است. پژوهش حاضر با احصای شاخص های اندازه گیری عملکرد در 12 آرشیو ملی از اقصی نقاط جهان و عرضه الگویی ساختاری برای فهم اهمیت نسبی در راستای طراحی سیستم اندازه گیری عملکرد، اولین قدم را برای پوشش این شکاف نظری-عملی برداشته است.

    روش٫ رویکرد پژوهش

    در فاز اول این مطالعه کهحدود یک سال به طول انجامید، اسناد راهبردی، اسناد سیستم مدیریت عملکرد و یا شاخص های اندازه گیری عملکرد 12 آرشیو ملی گردآوری شد. در فاز دوم با بهره گیری از روش تحلیل موضوعیدر نرم افزار NVivo10، الگویساختاریبرای شاخص های اندازه گیری عملکرد در آرشیوهای ملی جهان،طراحی و تدوین شد.

    یافته ها و نتیجه گیری

    تعداد 236شاخص اندازه گیری عملکرد معنادار در سطوح متفاوت ساختاری و محتوایی کدگذاری شد. این تعداد در مراحل بعدی تحلیل موضوعیدر قالب 33 تم فرعی و درنهایت6تم اصلی (شناسایی و ارزش یابی، تنظیم و توصیف، تعامل اسنادی-آرشیوی، حفاظت و نگهداری، شاخص های ستادی، و مرجعیت آرشیوی) طبقه بندی شد. با مرور فراوانی نسبی تم های اصلی مشخص شد که تم اصلی تعامل اسنادی-آرشیوی با 42 درصد بیشترین و تم اصلی تنظیم و توصیف با 3 درصد کمترین میزان اهمیت را در میان شاخص های عملکرد در آرشیوهای ملی جهان دارند.

    کلیدواژگان: آرشیو ملی، تحلیل موضوعی، سیستم اندازه گیری عملکرد، شاخص اندازه گیری عملکرد، شاخص کلیدی عملکرد (KPI)
  • محدثه حسینی صومعه، مهرناز آزادی بویاغچی*، کامبیز پورطهماسی، مریم افشار پور، صمد نژاد ابراهیمی صفحات 184-214
    هدف

    شناسایی مکان های رویش و مناطق تاریخی کاشت گیاهان کتان، شاه دانه، کنف و پنبه که در کاغذسازی دوره اسلامی در سرزمین ایران کاربرد داشته اند.

    روش/ رویکرد پژوهش

     این پژوهش با استفاده از اطلاعات منابع کتاب خانه ای، اسناد آرشیوی، و بررسی مکان ها (شهرها) در نقشه های تاریخی، داده ها را با رویکرد توصیفی-تحلیلی گردآوری کرده است.

    یافته ها و نتیجه گیری

     گیاهان کتان، شاه دانه، کنف و پنبه از عهد باستان در ایران کاشته می شده اند. کاشت کتان در دوره های تاریخی پس از اسلام به صنایع وابسته ای همچون تجارت پارچه و ریسمان های کتانی اعلا خصوصا کتان شهر کازرون اعتبار بخشیده بود. گیاه پنبه در بیشتر سرزمین ایران، گیاه کتان در جنوب غربی ایران، فارس، ولایت کوهستانی کهکیلویه و دربند، گیاه شاه دانه در نواحی لرستان، کازرون و شیراز و گیاه کنف در استان های گلستان (گرگان)، مازندران و گیلان کشت می شده است. بنابراین کاغذسازان ایرانی نه تنها به خود این گیاهان در ایران دسترسی داشته اند، بلکه از الیاف خام آن ها و هم چنین ریسمان های فراوری شده از این الیاف و یا جامه های فرسوده بافته شده با الیاف این گیاهان هم در تهیه کاغذ استفاده می کرده اند.

    کلیدواژگان: مناطق تاریخی کاشت، گیاه کتان، گیاه شاه دانه، گیاه کنف، گیاه پنبه، کاغذسازی ایرانی
|
  • Kaivan Shafei *, Abolfath Momen, Anvar Khalandi, Sayeid mohammad Sheikhahmadi Pages 6-31
    Purpose

    The movement for nationalization of oil industry spread far beyond the capital , Tehran. The people of Hamedan repeatedly sent telegrams to Ayatollah Kashani and Dr Mossadegh expressing their support for the movement and the government. This article reports these activities and their outcom.

    Method and Research Design

     Data are extracted from archival documents and library resources.

    Findings and Conclusions

    Local Khans and their allies pursued different goals from those the the Tudeh Party branch in Hamadan. The clerics of Hamadan, including Ayatollah Bani Sadr and the supporters of the National Front turned to be in sharp disagreement with each other. Even the owners of the newspapers didn’t raise one voice. Incapability of the electoral supervisory commity of the city led to the opint that elections were not held in Hamedan. As the result, the city was unable to have any representative in the Parliament.

    Keywords: Hamedan, National Movement, Elections National Assembly, 17th National Assembly, Political Parties
  • Seyyed masoud Seyyedbonakdar Pages 32-56
    Method and Research Design

     Data for this article is collected from archival documents and library resources.

    Findings and Conclusion

    Iranian government suffered growing economic and political problems during Ahmad Shah's reign. To overcome financial difficulties, some statesmen and parliamentarians suggested to put to mortgage or sell the collction of Crown Jewels. With the restoration of the constitutional rule after Mohamad Ali Shah was forced to resign, the collection was transferred from royal court to the ownership of the state. As the public was highly sensitive about the jewels, the case was discussed repeatedly in the parliament. Meanwhile, the opponents of Ahmad Shah and the Qajars, spread a rumor that the Shah wants to sell the jewels.  They used this as a pretext for disrediting Qajars and ending their rule. The attempt to sell or to mortgage the Crown Jewels was not successful, however, due to disagreements between the government and the parliament, as well as the pressure of public opinion which stressed on national and cultural value of the Crown Jewels.

    Keywords: Crown jewels, Ahmad Shah, Parliament, Constitution, Economy
  • Hassan Zandiyeh *, Kiana Shariat Parsa Pages 60-85
    Purpose

    To analyze the process of issuing printing and publishing licenses and to study its formal and content structure from the beginning of Nasser al-Din Shah to the end of the Qajar rule.

    Method and Research Design

    The data are extracted from library and archival sources and mainly from the archives of the National Documents Organization, and considering the nature of this type of documentary research, the research method will be descriptive and analytical.

    Findings and Conclusion

    Publishing licenses are of special importance as the initial stage of publishing a magazine and a book. Books and especially newspapers in this period went through a special administrative process for publication. Examining the relevant licenses along with the laws and administrative procedures affecting the licensing process is one of the main and important issues in this article. It should be noted that these documents, in most cases, followed a specific structure, but in some from publishing licenses due to non-completion of documents by the applicant, it is possible to see differences and distinctions in the structure and content of licenses.

    Keywords: historical documents, License, Publishing, Appearance structure, content structure
  • Ali Rahmati, Shokouhossadat Arabihashemi *, Sohila Torabi Faresani Pages 86-116
    Purpose

    To report the role of Shadloo tribe chiefs and clans residing in Aladagh region in the military and political developments in Afsharid era.

    Method and Research Design

    archival documents and library materials are the resources data for analysis was collected from.

    Findings and Conclusion

    Aladagh was the center of the Shadloo tribe and dozens of clans who were moved by the Safavids Kurdistan to the north of Khorasan during the Safavids (1501- 1736). Apparently, their chiefs enjoyed a serious influence in the Afsharid government. The tribe and the clans were powerful rulers throughout Khorasan territory. They became close allies of Nader Shah and his successors after some years of enmity. In addition to the protection of borders, they participated in battles against Ottomans, Afghans and Turkmens.

    Keywords: Aladagh, Afsharid, Shadloo tribe, Clan, Rulers
  • Maryam Ahrari, Saeedeh Ebrahimy *, Tahereh Jokar Pages 118-154
    Purpose

    To identify patterns of self-archiving by academics with emphasis on the impact of their familiarity with publishers' policies. .

    Method and Research Design

     A random sample of 160 faculty members in basic sciences, humanities and engineering from University of Shiraz (Total population: 505). Two researcher-made questionaires in 5-point Likert spectrum with Cronbach's alpha coefficients. 89 to 91 were used to collectd data. 9 statements with two aspects examined “familiarity to publishers’ open access policy”; 36 statements with 9 aspects tested self-archiving behavior. Descriptive and inferential statiscs Univariate Regression, T-test, Analysis of Variance, Kolmogorov Smirnov and SPSS ver 22 were used for analysis.

    Findings and Conclusion

    Familiarity with publishers open access policies was relatively low. Self-archiving behavior patterns were not desirable. Significant correlation was found between researchers' familiarity with publishers open access policies and their self-archiving behavioral pattern with 38.5% variance. There was significant relationship between academic rank, field and gender with research variables. Self-archiving facilitates open access by eliminating digital gap and visibility of works, as well as increasing scientific communications. Lack of familiarity with the open access policies and undesirable self-archiving behavior may cause challenges. The issue merits the attention of policy makers.

    Keywords: Open access, publishers, Policies, Self-archiving Behavior, Sherpa, Romeo
  • Babak Zendedel Nobari *, Gholamreza Azizi, Ali Shoja, Zahra Zarghami Pages 156-183
    Purpose

    Despite the emphasis of experts and general recognition of the importance of performance measurement systems and application of key performance indicators in organizations, no standard has been developed or scientific study found national archives.Here wepropose a structural model for this purpose.

    Method and Research Design

    In the first phase, which lasted about a year, strategic records, performance management system records and performance measurement indicators of twelve national archives were collected. In the second phase, using the thematic analysis method (context-based) in Nvivo10 software, the structural model of performance measurement indicators of these national archives was designed and developed.

    Findings and Conclusion

    236 significant performance measurement indicators were coded at different levels of structure and content. These codes were classified into 33 sub and 6 main themes (identification and appraisal, description and organization, records-archives interaction, preservation, staff index and archival authority).By reviewing the relative frequency of the main themes, it was found that the records-archives interaction theme with 42% had the highest and the main theme of description and organization with 3% had the lowest importance among the performance indicators in the national archives of the world.Due to the lack of a scientific sample or a specific standard for the performance measurement system, there is no aggregated and citable pattern and benchmark for practical action. So, this is the first step to cover the theoretical-practical gap by extracting performance measurement indicators of twelve national archives to understand the relative importance of designing a performance measurement system.

    Keywords: National Archives, Thematic analysis, Performance measurement system, Performance measurement indicator, Key Performance Indicator (KPI)
  • Mohadeseh Hosseini Someah, Mehrnaz Azadi Boyaghchi *, Kambiz Pourtahmasi, Maryam Afsharpour, Samad Nejad Ebrahimie Pages 184-214
    Purpose

    Reports growing areas of growing and/or planting flax, hemp, kenaf and cotton that supplied fibers for papermaking in the middle Ages.

    Method and Research Design

      Data was collected from library resources, and archival documents.

    Findings and Conclusion

    Flax, hemp, kenaf and cotton were planted since the ancient times in Iran to support industries such as textile and flax trade. Cotton in Fars, flax in southwest of lands and in the mountainous Kohkilouyeh region, Darband, Hemp in Lorestan, Kazeroun and Shiraz, Kenaf plant in Golestan (Gorgan), Mazandaran, and Gilan were cultivated. Therefore, paper makers not only had access to raw fiber plants, but could also use them in raw form, processed strings, or worn plant clothes to make paper.

    Keywords: Cultivation Historical regions, Flax plant, Hemp plant, Kenaf plant, Cotton plant, Iranian papermaking