فهرست مطالب

برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای - پیاپی 20 (بهار 1401)
  • پیاپی 20 (بهار 1401)
  • تاریخ انتشار: 1401/03/29
  • تعداد عناوین: 7
|
  • غلامرضا لطیفی صفحه 0

    در آغازین بهار قرن جدید با غمی جانکاه روبرو شدیم و یکی از شریف ترین و پاک ترین معلمان این دیار کهن را که استادی به غایت کمال و ادب و نیز شاعر، ادیب، سخنور و سخن دان و نویسنده ای متبحر بود را از دست دادیم، سخن از اصغر عسکری خانقاه اولین انسان شناس زیستی کشور و مردم شناسی تمام عیار بود، که در 15 فروردین ماه 1401 پس از یک دوره بیماری در سن 84 سالگی درگذشت.

    کلیدواژگان: مردم شناسی، معلم، استاد، دانشگاه تهران
  • محسن صادقی امینی، غلامرضا لطیفی *، جعفر هزارجریبی، ابوتراب طالبی صفحات 1-39

    از مهم ترین اهداف طرح های تفصیلی، تامین سرانه های استاندارد خدمات شهری در راستای رفع نیازهای شهروندان است. نکته راهبردی در تحقق پذیری این طرح ها، انطباق با زمینه است که در یک جامعه اسلامی، الزامات خاص خود را طلب می کند. در آموزه های اسلام، پاسخ به نیازهای مادی و فرامادی انسان مد نظر قرار گرفته و شهر به عنوان بستر حیات طیبه، باید این مهم را تسهیل کند. بنابراین اگر تامین نیازهای معنوی انسان در کنار نیازهای مادی او مطمح نظر باشد، فراهم نمودن سرانه کالبدهای متناظر با این نیاز (مانند کاربری مذهبی)، از اهمیت برخوردار است. این پژوهش در شرایطی که خلا پژوهش های مختلف کیفی و کمی در خصوص سرانه مذهبی شهرها کاملا محسوس است، ضمن ارایه الگویی برای آسیب شناسی توزیع فضایی سرانه مذهبی شهرها، به ارزیابی طرح تفصیلی شهر مقدس قم از این منظر پرداخته است. تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی بوده که گردآوری داده های آن با روش اسنادی و مشاهده میدانی انجام پذیرفته و در نهایت، داده های اطلاعات مکانی (GIS) حاصل از برداشت میدانی پژوهشگر در انطباق با طرح تفصیلی مصوب و اسناد فرادست، تحلیل محتوا شد. نتایج تحقیق، حاکی است در شهر قم، کمبود سرانه مذهبی در مقیاس محله های شهری با روش های مختلف تحلیلی، اثبات می گردد. از یک سو طرح تفصیلی، مساحتی حدود 7% کاربری های مذهبی محلات را در تعریض معابر قرار داده و از سوی دیگر، عدم توزیع استاندارد و نرمال فضاهای مذهبی موجود و پیشنهادی طرح تفصیلی، منجر به انحراف بین حداقل %34 تا 68% نسبت به اهداف طرح جامع شهر و مقررات موضوعه شده است.

    کلیدواژگان: سرانه مذهبی، طرح های توسعه شهری، مسجد، محله، کاربری های خدمات عمومی
  • مجتبی رفیعیان*، زهرا رحمتی، هاشم داداش پور صفحات 41-83

    امروز با فضامند شدن هرچه بیشتر منطقی که شهری شدن نام دارد، شهرها بیش از هرزمانی به واسطه نوعی از رقابت فضایی در حال رشد و پیشروی هستند. در این معنا امروزه ما بیش از پیش شاهد فضامند شدن منطق رقابتی و توسعه در جهان پیرامون هستیم. به بیانی دیگر می توان گفت آنچه در قالب انواع طرح ها و برنامه ها بدان ها برخورد می کنیم، به نوعی نماینده ی منطق نامبرده تلقی می شود. به عنوان مصداقی از این طرح ها و برنامه های توسعه، این نوشتار به ترسیم فضای منازعه شکل گرفته پیرامون محدوده طرح توسعه دانشگاه تهران با بهره گیری از روش کیفی گرانددتیوری می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد در این میدان، به واسطه در هم تنیدگی عقلانیت آکادمیک و شبکه های قدرت، دانشی که دغدغه ی خیر عمومی دارد، تولید می شود و مساله را که در اینجا ضرورت بخشی به ایجاد دانشگاه سبز، کارآفرین و هوشمند است، خلق می کند. به طور همزمان این دانش خاص تولید شده توسط روابط قدرت مشروعیت بخشی می شود. اینجاست که منطق توسعه در فرم فضایی خاصی بازتولید می شود. یکی از وجوه اشتراک این فضامندی در مفهوم عام منطق توسعه، انواع سلب مالکیت هاست. این سلب مالکیت در کنار همه اعمال قدرت ها، مقاومت هایی را از سوی جوامع و در اینجا اهالی محله وصال در پی دارد. در نهایت مجموعه این نیروهای متکثر دخیل و شکل گرفته حول طرح توسعه دانشگاه تهران ترسیم شده و با اتکا به روش شناسی نسبت ادعاهای طرح مذکور با میدان واقعیت سنجیده می شود.

    کلیدواژگان: تولید فضا، اقتصادسیاسی فضا، سلب مالکیت، برون رانی، طرح توسعه دانشگاه تهران
  • علی اسکوئی ارس* صفحات 85-113

    عدم توجه به ویژگی‏های ساختاری سکونتگاه‏های غیررسمی با پیشبرد راهکارهایی مبتنی بر جزءنگری در مواجه با این معضل شهری، روز ‏به‏ روز بر دامنه مشکلات در این سکونتگاه‏ها می‏افزاید. کلانشهر تبریز به عنوان مهم‏ترین کانون جمعیتی شمال‏غرب کشور از جمله شهرهایی است که با مسئله اسکان غیررسمی مواجه بوده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی چالش‏های محله آخماقیه به عنوان یکی از سکونتگاه‏های غیررسمی در شهر تبریز است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و به منظور تجزیه و تحلیل داده‏ها از روش پرسش‏نامه و آزمون‏های تی‏تست، فریدمن و همبستگی بهره‏برداری شده است. داده‏های پژوهش، با استفاده از مطالعات کتابخانه‏ای و بررسی میدانی گردآوری شده و حجم نمونه هم براساس فرمول کوکران معادل 378 نفر برآورده شده است. شاخص‏های تعیین شده در این پژوهش، به تریتب شاخص‏های "کالبدی" "اجتماعی" "اقتصادی" و "زیرساختی" هستند. نتایج تحلیل داده‏ها و پرسش نامه‏ها حاکی از آن بود که محله آخماقیه از نظر ویژگی‏های ساختاری (کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیرساختی) پایین‏تر از حد متوسط قرار داشت و بیشترین میزان رضایتمندی ساکنان محله آخماقیه تبریز در میان مولفه‏های مورد مطالعه، مربوط به مولفه اجتماعی بود و پس از آن به تریتب مولفه «زیرساختی»، مولفه کالبدی و در نهایت کمترین رضایتمندی مربوط به مولفه اقتصادی بود و به طور کلی رضایتمندی ساکنان از شاخص‏های ساختاری سکونتگاه‏های غیررسمی یکسان نبود. یافته‏های دیگر تحقیق نشان داد که بین کیفیت زیرساختی و کیفیت اقتصادی محله آخماقیه، ارتباط معنادار و مثبتی وجود داشت.

    کلیدواژگان: سکونتگاه غیررسمی، ویژگی‏ های ساختاری، رضایت مندی، محله آخماقیه، تبریز
  • علی اکبر سالاری پور*، فاطمه قربانی صفحات 115-143

    باتوجه به روند گرم شدن کره زمین و افزایش روزافزون میزان انتشار گازهای گلخانه ای و وابستگی افراد به خودروی شخصی، لزوم توجه بیشتر متخصصین شهری بالاخص برنامه ریزان شهری به تاثیر شاخص های فرم شهری و شاخص های اقتصادی- اجتماعی بر مصرف انرژی و رفتارهای ترافیکی شهروندان، بیش از پیش مشخص می شود. در این میان فرم شهر با شاخص هایی چون تراکم، اختلاط کاربری، طراحی، فاصله تا حمل ونقل عمومی و فاصله تا مرکز شهر یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده در الگوهای سفر ساکنین است. تحقیق حاضر در زمره ی پژوهش های کاربردی و با 1000 حجم نمونه و به منظور بررسی ارتباط شاخص های فرم شهری و شاخص های اقتصادی- اجتماعی و رفتار سفر خانوار بر میزان فاصله سفر خانوار و VKT در سطح نواحی ترافیکی شهر قزوین انجام شده است. در این پژوهش از روش های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. نتایج تحلیل بیان کننده این است که متغیرهای فرم شهری و متغیرهای اقتصادی- اجتماعی و رفتار سفر خانوار تا 23 درصد بر میزان مسافت طی شده توسط خودروی شخصی ، تا33 درصد بر میزان فاصله سفر خانوار و تا حدود 17 درصد بر فاصله سفر کاری خانوار ها تاثیرگذارند. در این پژوهش فاصله تا مرکز شهر (با ضریب بتا،217/0) مهم ترین متغیر فرم شهری بر میزان VKT و عامل مالکیت وسیله نقلیه نیز(با ضریب بتا، 243/0) موثرترین متغیر اقتصادی بر میزان VKT می باشد.

    کلیدواژگان: توسعه پایدار، فرم شهری، فاصله سفر، میزان مسافت طی شده توسط خودروی شخصی، شهر قزوین
  • احسان اصلانی، سید کمال الدین شهریاری*، حسین ذبیحی صفحات 145-179

    شهر تاریخی یزد، بخشی از شهر یزد است که به عنوان اولین بافت شهری از ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. از آنجایی که این محدوده با چالش های متعدد ناشی از ناهماهنگی مابین سازمان ها و نهادهای ذی نفوذ در مدیریت شهری روبه روست، شناسایی شاخص های موثر بر ایجاد نظام مدیریت یکپارچه شهری در شهر تاریخی یزد می تواند به بهبود وضعیت آن کمک کند. روش تحقیق به این صورت است که ابتدا پنل خبرگان با حضور 5 نفر از مسیولان و مدیران شهری فعلی و اسبق شهر یزد تشکیل شد تا چالش های پیش روی عوامل موثر در بافت تاریخی شهرهای ایران تدقیق گردند. پس از جمع بندی، تعداد 48 شاخص به دست آمد که مطابق با ماهیت ابعاد مدیریت یکپارچه شهری دسته بندی شدند. این شاخص ها در قالب یک پرسشنامه با طیف لیکرت 5 گزینه ای، بین 32 نفر از مسیولان و مدیران شهری باتجربه شهر یزد که با استفاده از روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند، توزیع گردید. ساختار نظری مفروض تحقیق با استفاده از نرم افزار SmartPLS 3 مورد برازش قرار گرفت. با توجه به ضرایب مسیر، ارتباط مستقیم و معنی داری میان ابعاد مختلف یکپارچگی درون سازمانی، نهادی، برنامه ای، ساختاری/قانونی، عمودی و میان سازمانی با مدیریت یکپارچه شهری در شهر تاریخی یزد وجود دارد و 41 شاخص در این رابطه موثر تشخیص داده شدند. در نهایت، راهکارهایی به منظور ایجاد نظام مدیریت یکپارچه شهری در شهر تاریخی یزد پیشنهاد شد.

    کلیدواژگان: نظام، مدیریت یکپارچه شهری، میراث جهانی، شهر تاریخی یزد
  • زهره فرزین فر، امیررضا کنجکاو منفرد*، سید محمد طباطبایی نسب صفحات 181-206

    مالکیت روانشناختی یکی از مباحث اصلی مدیریت است که در دانش مدیریت، روانشناسی و در محدوده رفتار سازمانی راه یافته است. هدف این پژوهش واکاوی عوامل موثر بر مالکیت روانشناختی در گردشگری شهری است. روش پژوهش فراترکیب است. جامعه آماری شامل مقالات خارجی معتبر و در دسترس پژوهشگر در پایگاه های داده امرالد، ساینس دایرکت و گوگل اسکالر است که بین آن ها تعداد 42 پژوهش، که با موضوع پژوهش مرتبط بودند، به عنوان نمونه انتخاب شدند. روش نمونه گیری هدفمند (غیر تصادفی) و روش گردآوری داده های پژوهش مطالعه نظام مند است. روایی پژوهش با استفاده از تحلیل کسپ و پایایی آن نیز با استفاده از ضریب کاپا بررسی و تایید شد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که برای رسیدن به موفقیت مالکیت روانشناختی باید عوامل موثر بر مالکیت روانشناختی را شناسایی کنیم که شامل شخصیت، دلبستگی، خود مختاری، عدالت درک شده، کنترل درک شده توسط گردشگر، انگیزه، سرمایه گذاری گردشگران در گردشگری، دلبستگی ملی گردشگران، شهرت برند درک شده، جذبه تبلیغات شبه- مالکیت، خود پنداره، عامل اجتماعی فرهنگی، ایجاد دانش، سیستم کاری با عملکرد بالا و احساس قدرت است.

    کلیدواژگان: مالکیت روانشناختی، گردشگری شهری، فراترکیب، گردشگر
|
  • Gholamreza Latifi Page 0
  • Mohsen Sadeghi Amini, Gholamreza Latifi *, Jafar Hezarjaribi, Abootorab Talebi Pages 1-39

    One of the most important goals of detailed plans is to provide standard per capita municipal services in order to meet the needs of citizens. The strategic point in the feasibility of these plans is to adapt to the context in which an Islamic society demands its own requirements. In the Islam, the answer to the material and metamaterial needs of human beings is considered and the city should facilitate this important.If the provision of human spiritual needs along with his material needs is considered, it is important to provide the per capita bodies corresponding to this need (such as religious land use). This study evaluates the detailed plan of the holy city of Qom from this perspective, while providing a model for the pathology of the spatial distribution of the religious per capita of cities, where the deficiency of various qualitative and quantitative researches on the religious per capita of cities is quite noticeable.The research was descriptive-analytical in which the data were collected by documentary method and field observation and finally, the spatial data (GIS) obtained from the field survey of the researcher were analyzed.The results indicate that in Qom the per capita lack of religious land use in the urban neighborhoods is proven by various analytical methods. The detailed plan puts about 7% of the religious uses of the neighborhoods in widening the passages. Lack of standard distribution of religious spaces has led to deviations of at least 34% to 68% from the goals.

    Keywords: Religious land use per capita, Urban development plans, Mosque, neighborhood, public service uses
  • Mojtaba Rafieian *, Zahra Rahmati, Hashem Dadash Pour Pages 41-83

    Today with the spatialization of more and more logic called urbanization,cities are growing and advancing more than ever through a kind of spatial competition. In this sense, today we are witnessing more and more the spatialization of competitive logic and development in the world around us.In other words,it can be said that what we deal with in the form of various plans and programs is considered as a representative of the mentioned logic. As an example of these development plans and programs, this article Uses the qualitative method of grounded theory and describes the space of conflict formed around the development plan of the University of Tehran.The research findings show that in this field, through an intertwining of academic rationality and power networks, the knowledge that is concerned with the public good is produced, and Creates the issue that is necessary here to create a green, entrepreneurial and Entrepreneur university. At the same time, this particular knowledge generated by power relations is legitimized.This is where the logic of development is reproduced in a particular spatial form.One of the commonalities of this spatiality in the general concept of development logic is the types of dispossession.This expropriation, along with all the exercise of power, leads to resistance from the communities and here the residents of Vesal neighborhood.Finally,the set of these multiple forces is drawn around the development plan of the University of Tehran and the relationship between the claims of the said plan and the field of reality is measured using methodology.

    Keywords: Expropriated Property, Production of space, Political economy of space, University of Tehran Development Plan
  • Ali Oskouee Aras * Pages 85-113

    Lack of attention to the structural features of informal settlements by advancing partisan-based solutions in dealing with this urban problem is increasing the scope of problems in these settlements day by day. The metropolis of Tabriz, as the most important population center in the northwest of the country, is one of the cities that has faced the problem of informal settlement. The aim of this study is to identify the challenges of the Akhmakiyeh neighborhood as one of the informal settlements in Tabriz. The research method is descriptive-analytical and in order to analyze the data, the questionnaire, and t-test, Friedman, and correlation tests were used. The research data was collected using library studies and field research and the sample size was 378 based on Cochran's formula. The indicators determined in this research are "physical", "social", "economic", and "infrastructure", respectively. The results of data analysis and questionnaires showed that Akhmakiyeh neighborhood was lower than average in terms of structural features (physical, social, economic, and infrastructure) and the highest level of satisfaction of residents of Akhmakiyeh neighborhood of Tabriz among The studied components were related to the social component, followed by the "infrastructure" component, the physical component, and finally the lowest satisfaction related to the economic component, and in general the residents' satisfaction with the structural indicators of informal settlements. It was not the same. Other findings showed that there was a significant and positive relationship between infrastructure quality and economic quality of the Akhmakiyeh neighborhood.

    Keywords: Informal Settlement, Structural features, satisfaction, Akhmakiyeh neighborhood, Tabriz
  • Aliakbar Salaripour *, Fateme Ghorbani Pages 115-143

    Considering global warming and increasing greenhouse gas emissions and dependence of people on private cars, the need for urban experts and urban planners to pay more attention on these subjects, especially on the impacts of urban form indicators and socio-economic indicators on energy consumption and traffic behaviors of citizens, becomes more important than before. Among these, the city form with indicators such as density, mixed land-use, design, distance to public transportation and distance to the city center is one of the most important determining factors in the travel patterns of residents.The present study is an applied researches with 1000 sample volumes to investigate the relationship between city form indicators and socio-economic indicators as well as household travel behavior on the distance between household travel and VKT in the traffic areas of Qazvin city. In this study, statistical methods of Pearson correlation and multivariate regression have been used. The results of the analysis indicate that the variables of city form and socio-economic variables and household travel behavior affect the distance traveled by private car up to 23%, the distance traveled by the family up to 33%, and the working distance of households up to 17%. In this study, the distance to the city center (with beta coefficient of 0.217) is the most important variable of city form affecting the amount of VKT and the factor of vehicle ownership (with beta coefficient of 0.243) is the most effective economic variable on the amount of VKT

    Keywords: Sustainable Development, city form, Travel distance, Vehicle Kilometer Travel, Qazvin city
  • Ehsan Aslani, Seyed Kamaleddin Shahriari *, Hossein Zabihi Pages 145-179

    The Historic City of Yazd is a part of Yazd city which has been inscribed as the first urban fabric of Iran on UNESCO’s World Heritage List. Since this area faces many challenges due to the lack of coordination between influential organizations and institutions in urban management, identifying the indicators affecting the establishment of the integrated urban management system in the Historic City of Yazd could help improve its condition. According to the research method, an experts’ panel was convened with the presence of 5 current and former officials and urban managers of Yazd city, to scrutinize the challenges faced by the influential agents in the historic fabric of Iranian cities. After summing up, 48 indicators were obtained, which were classified based on the nature of the dimensions of the integrated urban management. These indicators were distributed in the form of a questionnaire with a 5-point Likert scale among 32 experienced city officials and managers in Yazd who were selected using the snowball sampling method. The hypothetical theoretical structure of the research was tested using SmartPLS 3 software. Considering the path coefficients, it can be concluded that there is a direct and significant relationship between intra-organizational, institutional, planning, structural-legal, vertical, and inter-organizational integrations with the integrated urban management in the Historic City of Yazd, and 41 indicators were found effective in this regard. Finally, solutions were proposed to establish the integrated urban management system in the Historic City of Yazd.

    Keywords: System, Integrated Urban Management, world heritage, Historic City of Yazd
  • Zohreh Farzinfar, Amirreza Konjkav Monfared *, Seyed Mohammad Tabataba'i Nasab Pages 181-206

    Psychological ownership is one of the main topics of management that has been introduced in the knowledge of management, psychology and organizational behavior. The purpose of this study is analyzing the factors affecting on psychological ownership in urban tourism. The research method is Meta Synthesis. The statistical population includes valid and available articles in the databases of Emerald, Science Direct and Google Scholar. A total of 42 studies related to the research topic were selected as the sample. The purposive sampling (non-random) sampling method is used and the data collection method is a systematic study. The validity of the study was evaluated using CASP analysis and its reliability was confirmed using the kappa coefficient. Research findings indicate that in order to achieve the success of psychological ownership, we must identify the factors affecting on psychological ownership, including personality, attachment, autonomy, perceived justice, perceived control by the tourist, motivation, investment of tourists in tourism, Tourists' national attachment, perceived brand reputation, the pseudo-ownership advertising appeal, self-concept, socio-cultural factor, knowledge creation, high-performance work system and sense of power.

    Keywords: psychological ownership, urban tourism, Meta synthesis, Tourist