فهرست مطالب

پژوهش های راهبردی سیاست - پیاپی 40 (بهار 1401)

فصلنامه پژوهش های راهبردی سیاست
پیاپی 40 (بهار 1401)

  • تاریخ انتشار: 1401/03/22
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فاطمه کامرانی، سمیه حمیدی*، پیمان زنگنه صفحات 9-42

    در ایران، نواندیشی در پی رویارویی ایرانیان با غیرغربی در عصر مشروطه پدیدار شد. نواندیشی دینی نیز بعنوان گونه ای از نواندیشی درصدد تلفیق دستاوردهای مدرن با گزاره های سنتی بوده است. مساله نوشتار آن است که میزان تاثیر ذهنیت مدرن در برساخته شدن نظم سیاسی- اجتماعی مورد نظر شریعتی را بعنوان یکی از نواندیشان دینی ایران دهه چهل و پنجاه شمسی مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که ذهنیت مدرن و حتی نامدرن به معنای نحوه ادراک از مدرنیته بر نظام فکری شریعتی تاثیرگذار بوده است؛ به گونه ای که وی با تاثیرپذیری از اندیشه متفکرانی نظیر گورویچ و برگ، سوسیالیسم را بخوبی شناخت و با سارتر و اندیشه های اومانیستی او آشنا شد. ماسینیون نیز که قرایت عرفانی از اسلام داشت، او را بشدت تحت تاثیر قرار داد. او با تاثیرپذیری از مدرنیته و نامدرنیته و تلفیق آن با اصول اسلامی، نظم سیاسی و اجتماعی مطلوب خود را بر مدار امت و امامت و دموکراسی متعهد پی ریزی نمود. این پژوهش می کوشد بر اساس نظریه سه گانه لاکان، خوانش شریعتی از ذهنیت مدرن و بهره گیری وی از گزاره های نامدرن را در جهت ایجاد نظم سیاسی- اجتماعی مطلوب با روش توصیفی و تحلیلی مورد بررسی و کنکاش قرار دهد.

    کلیدواژگان: نواندیشی دینی، شریعتی، سه گانه لاکانی، ذهنیت مدرن، نظم سیاسی- اجتماعی مطلوب
  • مسعود اخوان کاظمی، شهره پیرانی، شهرام پیرانی* صفحات 43-69

    حزب دموکرات ایران (قوام)، از جمله احزابی بود که در پی سقوط حکومت رضاشاه در ایران تشکیل گردید. این حزب توسط نخست وزیر وقت ایران، احمد قوام، بوجود آمد. حزب دموکرات در ابتدا بواسطه حمایت قوام، گسترش فراوانی یافت ولی در ادامه، ستاره اقبال حزب رو به افول نهاد و در نهایت با عزل قوام از نخست وزیری، حزب دموکرات نیز منحل شد. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که آیا حزب دموکرات ایران خصیصه های یک حزب نهادمند را دارا بوده است؟ این پژوهش با استفاده از نظریات هانتینگتون در باب نهادمندی، به بررسی شاخصه های نهادمندی حزب دموکرات ایران می پردازد. همچنین این پژوهش می کوشد با مطالعه حزب دموکرات، به بررسی علل ناکارآمدی احزاب در تاریخ معاصر ایران نیز بپردازد. یافته های پژوهش نشان می دهند که بر مبنای شاخصه های هانتینگتون، حزب دموکرات فاقد ویژگی های نهادمندی بوده است و اساسا در مورد علل ناپایداری احزاب در ایران، می توان به فقدان نهادمندی این تشکل ها استناد نمود. روش مورد استفاده در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی است. منابع مورد استفاده در پژوهش، شامل آثار کتابخانه ای، مجلات علمی و اسناد مراکز معتبر پژوهش تاریخ معاصر می باشند.

    کلیدواژگان: حزب دموکرات ایران، احمد قوام، حزب توده، فرقه دموکرات آذربایجان، ساموئل هانتینگتون
  • مجید شرفخانی، رحمت حاجی مینه*، محمدرضا دهشیری صفحات 67-101

    از دوران مرکانتالیسم به بعد تجارت بین المللی همواره عرصه رقابت ژیوپلیتیک بوده و نظم بین المللی تک قطبی ایالات متحده که پس از پایان جنگ سرد ظهور یافت، اساسا معماری امنیتی ویژه ای در منطقه استراتژیک خاورمیانه ایجاد نمود تا این کشور بتواند وضعیت موجود را به نفع خود حفظ نموده و سایر قدرت ها ناگزیر بین دو گزینه فعالیت در چارچوب و یا به چالش کشیدن آن، یکی را برگزینند. با توجه به اینکه رقابت ایالات متحده و چین یکی از ویژگی های تعیین کننده نظم بین المللی قرن بیست و یکم می باشد لذا این موضوع در قالب مصون سازی استراتژیک تحت ساختار زنجیره ارزش جهانی مورد بررسی قرار گرفته است. پرسش اصلی این  است که راهبرد اقتصادی چین در رقابت با امریکا در خاورمیانه چیست؟ فرضیه پژوهش به این صورت است که راهبرد اقتصادی چین در رقابت با آمریکا در خاورمیانه، نفوذ هدفمند از طریق موثرترین بخش های زنجیره ارزش جهانی است. یافته های پژوهش بر اساس روش تبیینی- تحلیلی آن است که در نگاه خاورمیانه ای، چین با توجه به تلاش ایالات متحده برای تشکیل جبهه تجاری یکپارچه برای مقابله با   دولتی این کشور و به منظور کاهش ریسک امنیت انرژی خود، توجه به امنیت فناوری را با هدف قرار دادن رشد در سلسله مراتب زنجیره ارزش و کسب جایگاه در عالی ترین سطوح آن مدنظر قرار داده است.

    کلیدواژگان: چین، آمریکا، جنگ تجاری، زنجیره ارزش جهانی، خاورمیانه
  • خلیل سردارنیا*، هنگامه البرزی صفحات 107-150
    اعتراض های صنفی- اجتماعی در ایران از دیماه 1396 به این سو را می توان به عنوان نقطه عطف و تعیین کننده تلقی کرد زیرا به لحاظ ماهوی، تاکتیکی و شکلی تا حد زیادی از اعتراض های پیشین متمایز هستند. این پژوهش در راستای نظریه سیاست خیابان و با روش پژوهش اکتشافی و روش جمع آوری داده ها از نوع تحلیل محتوای مطالبات و شعارهای معترضان صنفی و اجتماعی و نیز اظهارات کارشناسان انجام شده است. پرسش مقاله این است که مهمترین تمایزهای ماهوی و شکلی اعتراض های صنفی و اجتماعی از دیماه 1396 به این سو از اعتراض های گذشته چیستند و چرا روی داده اند؟ مهمترین یافته های این پژوهش آن است که این اعتراض ها به لحاظ ماهوی از نوع خودانگیخته و مستقیم در خیابان، بدون رهبر، نوآوری در تاکتیک مبارزاتی، بی اعتمادی به تشکل های صنفی و مدنی، مستمر و زنجیروار، ارتباطات افقی با اعتراض های مشابه و ویژگی های دیگر بوده اند. داده ها و اطلاعات برآمده از تحلیل محتوای مطالبات و شعارهای معترضان و اظهارات کارشناسان نشان می دهد که به ترتیب متغیرهای اقتصادی- معیشتی، سیاسی، اجتماعی، انگیزشی، محیط زیستی و حقوقی در این اعتراض ها تاثیرگذار بوده اند اما متغیر اقتصادی و معیشتی از بالاترین و بیشترین نقش برخوردار بوده است.
    کلیدواژگان: اعتراضات صنفی، اعراضات اجتماعی، سیاست خیابان، مطالبات، ایران
  • غلامعلی چگنی زاده، حسین محمودی* صفحات 151-176
    با به قدرت رسیدن بوش در سال 2001 و تسلط نومحافظه کاران در دولت او، برداشت هیات حاکمه آمریکا از ساختار و ماهیت نظام بین الملل و پویش های آن ذیل واقعه یازده سپتامبر 2001 شکل گرفت. این برداشت ها در قالب دکترین بوش رویکردی ناسازگار با ماهیت و ساختار نظام بین الملل پساجنگ سرد تیوریزه شد که نتیجه آن، نخست تهاجم نظامی به افغانستان و سرنگونی حکومت طالبان در سال 2001 و سپس در فضایی دراماتیک تهاجم به عراق و سرنگونی رژیم صدام در سال 2003 شد. در این شرایط بسیاری هدف بعدی اقدام نظامی دولت بوش را جمهوری اسلامی می دانستند که هیچگاه محقق نشد. این مقاله با اتکا بر ناسازگاری مذکور (متغیر مداخله گر) به این موضوع می پردازد که چرا ایالات متحده پس از جنگ عراق، جمهوری اسلامی را مورد تهاجم نظامی قرار نداد؟ این موضوع در ادبیات استراتژیک، ذیل نظریه و استراتژی بازدارندگی بررسی می شود. بر این اساس فرضیه بحث آن است که افزایش قدرت و نفوذ ایران (متغیر مستقل) بعنوان مهمترین پیامد جنگ عراق در روابط ایران و آمریکا موجب شد تا دولت بوش از تهاجم نظامی به ایران بازداشته شود (متغیر وابسته). یافته این پژوهش دستیابی به الگوی دوکانونی بازدارندگی ایران در مقابل تهاجم آمریکا است.
    کلیدواژگان: بازدارندگی، ثبات بازدارندگی، نظام بین‮ الملل، جنگ عراق، بازدارندگی دوکانونی
  • حسین پوراحمدی میبدی، محمد سلطان پور* صفحات 177-205

    انقلاب ایران منجر به اتخاذ رویکردی تهاجمی در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران شد، موضوعی که با تغییر هر یک از روسای جمهور شکل متفاوتی یافت. با توجه به این زمینه و نقش مهم ریاست جمهوری در سیاست خارجی آمریکا و این موضوع که بررسی تحولات زندگی و شخصیت روسای جمهور بخش قابل توجهی از مطالعات روان شناسی سیاسی را به خود اختصاص داده است؛ این پژوهش در جستجوی یافتن تاثیرات روان شناختی زندگی جورج دبلیو بوش و شخصیت او بر رویکرد کلان سیاست خارجی آمریکا و مشخصا در قبال ایران است. چارچوب نظری در این پژوهش، مدل «فعال کننده، عقاید و نتایج» آلبرت الیس، روانشناس آمریکایی است. این رویکرد با بررسی نقش حوادث و نحوه تفسیر آن ها از سوی افراد به بررسی وضعیت روانی می پردازد. در واقع داده های مورد استفاده، داده های زندگینامه های بوش است که بر مبنای روشی تاریخی و طولی مورد بررسی قرار می گیرند. در ادامه با تعیین مصادیق «فعال کننده»، «عقاید» و «نتایج» چرخه روان شناختی بوش توصیف و تبیین شده است و خصوصیات شخصیتی او مانند هیجان طلبی، رفتارهای تکانشی و برونگرایی استخراج گردیده است. نتایج بیانگر تاثیر تعیین کننده خصوصیات شخصیتی بوش در رویکرد کلان سیاست خارجی دولتش تصمیمات مهم مانند حمله به عراق و همچنین قرار دادن ایران در محور شرارت و پرونده هسته ای است.

    کلیدواژگان: سیاست خارجی آمریکا، روانشناسی سیاسی، جمهوری اسلامی ایران، جورج بوش، شخصیت
  • حسین دهشیار، سید محمد امین آبادی* صفحات 207-236

    هویت را می توان حلقه اتصال نظریه سازه انگاری با مطالعات نظری مرتبط با بحران های بین المللی دانست. هویت ها پایه و اساس منافع و نقش ها می باشند و بازیگران بر اساس هویتی که برای خود متصور هستند دوست و دشمن خود را مشخص می کنند. لذا هدف مقاله پیش رو پاسخ به این پرسش است که «هویت» چه نقشی در «بحران های بین المللی» ایفا می کند؟ در پاسخ به این پرسش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی این فرضیه آزمون می شود که  اگر بازیگرانی با هویت های متعارض، درگیر یک بحران شوند؛ آن بحران تشدید شده و به احتمال زیاد منجر به شیوه های خشن مدیریت بحران خواهد شد. بهترین نمونه این فرضیه نیز بحران سوریه است. شروع بحران سوریه به شدت متاثر از بحران هویت در داخل دولت سوریه بود؛ به همین دلیل دو تعارض هویتی (نوسلفی- علوی) و (کردی- عربی) در بحران برجسته شد و در ادامه نیز دو محور انقلابی و محافظه کار به رهبری ایران و عربستان و همچنین بازیگر سوم یعنی اردوغان با تمایلات عثمانیگری خود وارد بحران شده و تمام توان خود و نیروهای نیابتی و متحدین خود را برای حذف «دگرهای» هویتی خود بکار گرفتند.

    کلیدواژگان: هویت، بحران‮ های بین ‮المللی، سازه‮ انگاری، مایکل برچر، بحران سوریه
|
  • Fateme Kamrani, Somaye Hamidi *, Peiman Zangane Pages 9-42

    In Iran, modern thinking emerged following the confrontation of Iranians with non-Westerners in the constitutional era. Religious modernism, as a form of modern thinking, has sought to combine modern achievements with traditional propositions. The purpose of this article is to examine and analyze the impact of modern mentality on the construction of the socio-political order that Shariati as one of the Iranian religious thinkers of the 1940s and 1950s. The research findings show that modern and even non-modern mentality, meaning how to perceive modernity, has influenced the Shari'a intellectual system; Influenced by the ideas of thinkers such as Gurovitch and Berg, he became well acquainted with socialism and became acquainted with Sartre and his humanist ideas. Massignon, who had a mystical reading of Islam, was also greatly influenced by him. Influenced by modernity and non-modernity and combining it with Islamic principles, he established his desired political and social order in the orbit of the ummah and the Imamate and committed democracy. Based on Lacan's threefold theory, this study tries to study Shariati's reading of modern mentality and his use of modern propositions in order to create a desirable socio-political order by descriptive and analytical methods.

    Keywords: Religion Intellectualism, Shariati, Three Phases of Lacan, Modern Mindset, Desirable Sociopolitical Order
  • Masoud AKHAVAN KAZEMI, Shohreh Pirani, Shahram Pirani * Pages 43-69

    The Democratic Party of Iran (Qavam) was one of the parties formed after the fall of Reza Shah's government in Iran. The party was founded by the then Prime Minister of Iran, Ahmad Ghavam. The Democratic Party initially expanded greatly with the support of Qawam, but later, the fortune star of the party declined, and finally with the removal of Qavam from the post of Minister, the Democratic Party was dissolved. This study seeks to answer the question of whether the Democratic Party of Iran had the characteristics of an institutionalized party? This study examines the institutional characteristics of the Democratic Party of Iran using Huntington's theories on institutionalization. This study also tries to study the causes of party inefficiency in the contemporary history of Iran by studying the Democratic Party. The research findings show that according to Huntington's characteristics, the Democratic Party lacked institutional features, and mainly due to the instability of parties in Iran, one can cite the lack of institutionalization of these organizations. The method used in this research is descriptive-analytical. Resources used in the research include library works, scientific journals and documents of prestigious contemporary history research centers.

    Keywords: Democratic Party of Iran, Ahmad Ghavam, Tudeh Party, Democratic Party of Azerbaijan, Samuel Huntington
  • Majid Sharafkhani, Rahmat Hajimineh *, MohammadReza Dehshiri Pages 67-101

    From the time of mercantilism onwards, international trade has always been an arena of geopolitical rivalry, and the unipolar international order that emerged after the end of the cold war essentially created a special security architecture in the strategic Middle East so that it could maintain its status quo. Powers inevitably have to choose between two options to work within the framework or to challenge it. This paper examines the competition between the US and china in the form of strategic hedging and under the global value chain structure. The authors will seek to answer the question: What is china's middle east economic strategy in competition with the US? The research hypothesis is that China's middle East economic strategy in competing with the US is targeted influence through the most effective sections of the international value chain. The research findings are based on its explanatory-analytical method, that in the Middle East look, China according to the United States' efforts to build a unified trade front to counter Beijing's state-owned capitalism and in order to reduce its energy security risk, has focused on technology security at targeting growth in the value chain hierarchy and gaining a foothold at its highest levels.

    Keywords: China, USA, trade war, Global Value Chain, Middle East
  • Khalil Sardarnia *, Henghameh Alborzi Pages 107-150
    The social and guild protests from 2017 onward are a turning point in Iran because of intrinsically and formal differences with the protests in past. This research has been done by street politics theory and exploration-content analysis method by emphasis a social- guild protesters and viewpoint of expert. The authors try to answer this question: What are the differences between intrinsic and formal   past protests the social and guild protests from 2017 onward and the past protests and why have been happened? The main findings of this study follow that: This protest intrinsically have been spontaneous- direct in street, leaderless, innovation in protest tactics, distrust to civic- guild assemblies, serial-continues horizontal relation whit other protests and so on. The information of this study shows that economic, political, social, motivational, environmental and legal variables respectively have been impact on this protest, but the economic variables have been in the most effectives.
    Keywords: Social-Guild protests, Street Politics, Demands, Iran
  • Gholamali Cheganizadeh, Hossein Mahmoudi * Pages 151-176
    As Bush get into power in 2001 and as the Conservative ruled his administration, the US administration's perception of the structure and nature of the international system and its dynamics was shaped by 9/11. These perceptions were theorized in the form of the Bush Doctrine, an inconsistent approach to the nature and structure of the post-Cold War international system, which resulted at first in a military invasion of Afghanistan and the overthrow of the Taliban in 2001, and then a dramatic invasion of Iraq and the overthrow of Saddam Hussein in 2003. Under these circumstances, many thought that the next goal of the Bush administration is military action against the Islamic Republic of Iran, which has never been achieved. Relying on this inconsistency (intervening variable), this article addresses the issue of why the United States did not invade the Islamic Republic militarily after the Iraq war. This issue is examined in the strategic literature under the theory and strategy of deterrence. Accordingly, the hypothesis is that the increase in Iran's power and influence (independent variable) as the most important consequence of the Iraq war in US-Iranian relations led to the Bush administration preventing a military invasion of Iran (dependent variable). The finding of this study is to achieve a bifocal model of deterrence of Iran against US aggression.
    Keywords: Deterrence, Deterrence Stability, International System, Iraq War, Two-Pronged Deterrence
  • Hossein Pourahmadi Meybodi, Mohammad Soltanpour * Pages 177-205

    The Iranian revolution caused an offensive approach in the American foreign policy towards Iran, and US Offensive foreign policy has taken a different form with the change of each of the presidents. Based on the critical role of the presidency in US foreign policy and the fact that the study of lives and personalities of presidents has been a significant part of the study of political psychology. The study seeks to find the psychological effects of the life of George W. Bush and his personality on the macro approach of US foreign policy, specifically to Iran. The theoretical framework in this study is the "activator, ideas and results" model of Albert Ellis, an American psychologist. This approach examines the psychological state by examining the role of events and how they are interpreted by individuals. In fact, the data used is data from Bush's biographies, which are examined in a historical and longitudinal way. In the following, Bush's psychological cycle is described and explained by determining the examples of "activator", "ideas" and "results", and his personality traits such as excitement, impulsive behaviors and extraversion are extracted. The results show the decisive influence of Bush's personality traits on his administration's macro-foreign policy approach and important decisions such as the invasion of Iraq, as well as placing Iran at the center of evil and the nuclear issue.

    Keywords: US foreign policy, Political psychology, Islamic Republic of Iran, George Bush, personality
  • Hossein Deheshyar, Syed Mohammad Aminabadi * Pages 207-236

    Identity can be considered as a link between Constructivism theory and theoretical studies related to international crises. According to a Constructivist Point of View, identities are the basis of interests and roles, and actors determine their friend and Enemy based on the identity they envision for themselves. Accordingly, the main purpose of the present article is to answer this question: What role does Identity play in International Crises? In answer to this question, using the descriptive-analytical methods, we seek to test Hypothesis that if actors with inconsistent identities are involved in a crisis the crisis will have a high potential for intensification and expansion, and will most likely lead to the use of violent methods of crisis management. The best application of this hypothesis is the Syrian crisis. The beginning of the Syrian crisis was strongly influenced by the identity crisis within the Syrian government, and for this reason, two identity conflicts (Neo-Salafi-Alavi) and (Kurdish-Arabic) were highlighted in this crisis., Subsequently, two revolutionary and conservative axes led by Iran and Saudi Arabia, as well as the third actor, Erdogan, entered the crisis and used all their power and proxy forces and allies to eliminate their "other" identities in Syria.

    Keywords: Identity, International Crisis, Constructivism, Michael Brecher, The Syrian Crisis