فهرست مطالب

زبان و ادبیات فارسی - سال هجدهم شماره 2 (تابستان 1401)

مجله زبان و ادبیات فارسی
سال هجدهم شماره 2 (تابستان 1401)

  • تاریخ انتشار: 1401/04/29
  • تعداد عناوین: 6
|
  • معصومه وفائی نیا، رضا اشرف زاده*، جواد مهربان صفحات 1-15

    والی کرمانی از شاعران دوره صفوی معاصر با پادشاهی شاه صفی و شاه عباس دوم بوده است، از زندگی و آثار او چندان چیزی در دست نیست، از او دیوانی باقی مانده است که تنها یک نسخه خطی از آن در کتابخانه مجلس باقی مانده است. از دیوان او استنباط می شود که سفرهایی به اصفهان و کاشان کرده و مدتی در این دو شهر اقامت کرده است.سروده هایش از نظر مبانی زبان شناختی ساده ، واژگان دشوار در آن نادر است، تصویرهای شعری او قابل توجه است و از نظر مبانی فکری در شعرش، مضامین غنایی، عرفانی، اخلاقی، حکمی، تعلیمی و در مواردی انتقادی و اجتماعی و فخریه  و... وجود دارد. در شعرش رگه هایی از نازک خیالی دیده می شود.در این مقاله سعی شده است که تا حد امکان به معرفی نسخه منحصر به فرد  این دیوان پرداخته شود.

    کلیدواژگان: نسخه خطی، دیوان اشعار، والی کرمانی، مبانی سبکشناختی
  • مریم علوی، پروین دخت مشهور*، محمد فاضلی صفحات 16-26

    در این مقاله،به بررسی تقابل ها در پنج داستان منتخب از بخش تاریخی شاهنامه (بهمن،اردشیر بابکان،بهرام گور،انوشیروان،یزدگردسوم)بر مبنای رویکرد تقابل لویی استروس پرداخته ایم.روش تحقیق به صورت کتابخانه ای و مبتنی بر سند پژوهی و نوع آن، تطبیقی وتحلیلی است.برآن هستیم که به پرسشی پاسخ گوییم؛مقوله تقابل در بخش تاریخی شاهنامه نمود یافته است یا نه؟ بررسی تقابل در داستان های مورد بررسی نشان می دهد در قسمت تاریخی شاهنامه عنصر تقابل بسیار برجسته و پررنگ است.نوع تقابل ها در این داستان ها به دلیل تاریخی بودن آنها، عمدتا از نوع تقابل شخصیت های انسانی است و انگیزه های تقابل میان شخصیت ها،نیز اغلب مواردی همچون جنگ قدرت، تمایل به کشورگشایی، تلاش برای برپایی عدالت و مبارزه با ظلم، انتقام جویی، مبارزه با انیرانی و نژادهای دیگر و مواردی از این قبیل است. تقابل های دیگری نیز غیر از تقابل میان شخصیت های انسانی در این داستان ها دیده می شود که از میان آنها می توان به تقابل ایدیولوژی ها، عدالت و ظلم، فضایل و رذایل اخلاقی، تقابل روزگار و فلک با انسان، تقابل انسان با طبیعت، تقابل صفات انسانی همچون جنگاوری و شجاعت با ضعف و ناتوانی، تقابل نژادی و قومی و مواردی از این قبیل اشاره کرد. در مجموع، با اینکه داستان های منتخب، از نوع داستان های تاریخی هستند، اما مولفه های رویکرد و نظریه لوی استروس در آنها دیده می شود و انگیزه این شخصیت ها از تقابل، صرفا، انگیزه های ذکر شده در کتب تاریخی،نیست بلکه ،آرمان ها و اهداف و همچنین تیپ شخصیتی و خصایل روانی آنها نیز در این تقابل ها تاثیر مستقیم گذاشته است.

    کلیدواژگان: بخش تاریخی شاهنامه، تقابل، لوی استروس، انگیزه های تقابل
  • فرناز ثامنی کیوانی، وجیهه ترکمانی* صفحات 27-39

    بررسی آثار نویسندگان و شاعران مطرح با تکیه بر نظریه‏های روان‏شناسانه یکی از شیوه‏های درخور توجه برای آشنایی بهتر با اندیشه، شعرو شخصیت آنها است.برهمین اساس، بر آن هستیم تا داستان شیخ صنعان و دختر ترسا را بر اساس نیازهای بنیادین مطرح در تیوری انتخاب روان شناس معاصر، ویلیام گلاسر، مورد بررسی قرار دهیم. لذا نخست، به معرفی نظریه گلاسر پرداخته سپس داستان شیخ صنعان و دختر ترسا تحلیل شده است. بررسی ارتباط داستان با این نظریه باعث شده تا ابعاد تازه ای از آن به نمایش گذاشته شود.  این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی با استفاده از نظریه گلاسر، به دنبال بررسی مفهوم نیاز در شخصیت شیخ صنعان می‏باشد. نتایج بررسی نشان می‏دهد از بین پنج نیاز اساسی انسان(عشق، بقا، قدرت، آزادی، تفریح) که گلاسر مطرح می‏کند، نیاز به عشق بیش از سایر نیازها جلوه گر شده است. البته عشق در شخصیت شیخ صنعان از کیفیت و حالت ثابت و یکسانی برخوردار نیست و گاهی از عشق نفسانی به عرفانی در نوسان است. دیگر نیاز‏ها مانند: نیاز به قدرت، بقا و آزادی در شیخ صنعان در گرو عشق به معشوقه حقیقی نمود پیدا کرده است؛ اما نیازی که گواه بر نیاز به تفریح در شخصیت شیخ صنعان باشد، وجود ندارد.

    کلیدواژگان: شیخ صنعان، دختر ترسا، تئوری انتخاب، نیاز، عشق
  • قنبر قدوسیان، حسن بساک*، رضا اشرف زاده صفحات 40-52

    یکی از نشانه های داستان های عاشقانه وجود مانع است که بیشترین بخش این داستان ها را در بر می گیرد. دراین مقاله نخست هزار و یک شب از نظر محتوایی بررسی گردید سپس دوازده داستان عاشقانه به گونه ای انتخاب شد که بازگوکننده نشانه های غنایی سایر داستان ها نیز باشد تا بتوان نتایج پژوهش را علاوه بر داستان های هزار و یک شب، به سایر داستان های عاشقانه تعمیم داد. اهمیت این پژوهش در آن است که میزان دشواری موانع و چگونگی رفع آنها، علاوه بر آن که به جذابیت داستان می افزاید؛ ارتباط با سایر نشانه های عاشقانه از قبیل شرط، وصال، فریب، شرارت و... را نیز آشکار می سازد. نتایج این پژوهش که به روش توصیفی و تحلیل محتوا بر اساس نظریه نشانه شناسی رولان بارت صورت گرفته است؛ نشان می دهد: 1- در عشق های یک سویه نظیر حکایت دو وزیر، مانع اندک است.2- در داستان هایی نظیر حسن بصری و نورالنساء، بدر باسم و جوهری چون معشوق پری است؛ موانع از تنوع و بسامد بالاتری برخوردار است.

    کلیدواژگان: هزار و یک شب، نشانه شناسی، داستان های عاشقانه، موانع ارتباط
  • مهران صادقی گوغری، پوران یوسفی پورکرمانی*، هوشمند اسفندیار پور صفحات 53-64

    حسین پناهی با توجه به محیط زندگی و تدبر و مطالعات فلسفی و نیز پیوندی که با هنر و سینما دارد توانسته است به موضوعات متعددی در شعر خود بپردازد. فلسفه از مهترین موضوعات شعر پناهی است و با نگاه هستی شناسانه سعی دارد نمودی از از این موضوعات را در شعر خویش بگنجاند. پناهی در اشعارش به لفظ فلسفه، و نیز نام ها و اصطلاحات فلسفی و هنری بسیاری اشاره کرده است که هرکدام در تاریخ فرهنگ خود دارای شهرت بسیاری اند. بسامد بالای این اصطلاحات، نام ها و مکاتب در آثار پناهی نشان از ارزش و جایگاه ارزنده این مفاهیم در تفکر و دیدگاه او دارد. این پژوهش، که به روش تحلیل محتوا با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با ابزار مطالعه کتابخانه ای انجام شده به دنبال پاسخی برای این پرسش است که چه مکاتب فلسفی و جهان های هنری (عموما ادبی و سینمایی) در شعر او نمود یافته و رویکرد او به هر کدام چگونه است. به عبارت دیگر نقش هرکدام از این مفاهیم در تشکیل بنیادهای تفکر او چگونه است. این مسیله از این جهت حایز اهمیت است که می توان با بررسی تلمیح های مستقیم شاعر به جهان های فلسفی و هنری چهارچوب فکری و فلسفی حسین پناهی را بازنمایی کنیم و بر اساس آن دیگر اشعارش را تفسیر کنیم. آنچه از مجموع مباحث مطروحه در این پژوهش بر می آید، این است که در شعر حسین پناهی سه گانه فلسفه، سینما و ادبیات جهان به موازات هم زیست دارند. در مقایسه این سه حوزه آشکار است که پناهی نسبت به ادبیات و سینمای روس و فلسفه شرق دیدگاه همدلانه ای دارد. جهان شرق، از جمله هند، ایران و جهان اسلامی، در ذهن او جهان امید و آرامش است. حسین پناهی در جستجوی معنا در فلسفه ها و جهان های ادبی جهان در آخر به فرهنگ و باورهای اصیل شرقی و اسلامی باز می گردد و آرامش و امید از دست داده اش را از باورهای خودش می گیرد.

    کلیدواژگان: حسین پناهی، شعر معاصر فارسی، فلسفه، ادبیات جهان، سینمای جهان
  • عباس غلامی، محمد شریف حسینی* صفحات 65-76

    در ادبیات عامه، ضرب المثل های فارسیبه قصدتقریب امورذهنی و غیبی و عقلی به اذهان استفاده شده است و قرآن تاثیر عمیقوچشم گیری بر آنها داشته است واز این طریق فهم مسایل مشکل را برای همگان میسر، خاطررا لذت وطبع،را مسرت می بخشد.هدف این مقاله که با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی با تکیه بر منابع کتابخانه یی صورت گرفته، بیان تاثیر آیات قرآن بر مثلهای فارسی است، نتیجه این تاثیر، گاهی به صورت مستقیم از یک آیه یا وا‍ژه قرآنی بوده است، گاهی نیز مثلهای فارسی به صورت تلمیحی به داستان های قرآنی اشاره دارد، و در برخی موارد، مضامین و محتوی مثل های فارسی از آیات قرآنی تاثیر پذیرفته است.

    کلیدواژگان: مثل های فارسی، ضرب المثل قرآنی، امثال سائره
|
  • Masoume Vafaeinya, Reza Ashrafzadeh*, Javad Mehraban ghezelhesar Pages 1-15

    Vali Kermani was one of the contemporary poets of Safavid period at the time of Shah Safi and Shah Abbas II. Not much is known about his life and works, except for his poetry, of which only one manuscript remained in the Library of Parliament. As inferred from his poetry, he traveled to Isfahan and Kashan staying there for some time. His poems are linguistically simple with no difficult words. His poetic images are remarkable, and in terms of intellectual principles, there are lyrical, mystical, moral, theological, didactic, and in some cases critical, social and honorfull themes in his poems. Traces of delicate imagination are evident in his poetry. The present study aims at introducing the unique version of this poetry.

    Keywords: manuscript version, poetry, Vali Kermani, stylistic principles
  • Maryam Alavi, Parvin Dokht Mashor*, Mohamad Fazeli Pages 16-26

    In this article, we have investigated the confrontations in five selected stories from the historical part of the Shahnameh (Bahman, Ardeshir Babakan, Bahram Gur, Anoushirvan, Yazdgerd Som) based on Louis Strauss' confrontation approach. The research method is library based and based on document research and its type. It is comparative and analytical. We intend to answer the question: has the category of confrontation appeared in the historical part of the Shahnameh or not? The investigation of confrontation in the stories under review shows that in the historical part of the Shahnameh, the element of confrontation is very prominent and bold. The type of confrontations in these stories, due to their historical nature, is mainly the type of confrontation between human characters, and the motivations of the confrontation between the characters are often cases such as power struggles. , the desire to conquer the country, trying to establish justice and fighting against oppression, revenge, fighting against Anirani and other races, and things like that.Other confrontations besides the confrontation between human characters can be seen in these stories, among which one can see the confrontation of ideologies, justice and injustice, moral virtues and vices, the confrontation of time and the sky with man, the confrontation of man with nature, the confrontation of human qualities such as fighting and Courage with weakness and incapacity, racial and ethnic conflict and such things mentioned. In general, although the selected stories are historical stories, the components of Lévi-Strauss's approach and theory can be seen in them, and the motivation of these characters is not merely the motivations mentioned in the historical books, but ideals and goals as well as the type of confrontation. Their personality and psychological traits have also had a direct impact on these confrontations

    Keywords: Historical part of Shahnameh, confrontation, Levi Strauss, motives of confrontation
  • Farnaz Sameni keyvani, Vajihe Torkamani* Pages 27-39

    Examining the works of prominent writers and poets based on psychological theories is one of the noteworthy ways to get better acquainted with thought, poetry and their personality. Accordingly, we intend to examine the story of Sheikh Sanan and Tersa's daughter based on the fundamental needs of contemporary contemporary psychologist William Glasser. Therefore, first, Glaser theory is introduced, then the story of Sheikh Sanan and Tersa's daughter is analyzed. Examining the relationship between the story and this theory has led to the emergence of new dimensions of it. This descriptive-analytical study using Glasser's theory seeks to investigate the concept of need in the personality of Sheikh Sanan. The results show that out of the five basic human needs (love, survival, power, freedom, entertainment) that Glasser raises, the need for love is more pronounced than other needs. Of course, love does not have the same quality and state in the character of Sheikh Sanan, and sometimes it fluctuates from carnal to mystical love. Other needs, such as the need for power, survival and freedom in Sheikh Sanan, depend on the love of the true lover; But there is no need to prove the need for fun in the character of Sheikh Sanan.

    Keywords: Sheikh Sanan, Tersa's daughter, theory of choice, need, love
  • Qanbar Qudusian, Hassan Basak*, Reza Ashrafzadeh Pages 40-52

    One of the signs of love stories is the existence of an obstacle, which covers most of these stories. In the present study, first one thousand and one nights were examined in terms of content, then twelve love stories were extracted. In such a way that it recounts the lyrical signs of other stories. In order to be able to generalize the research results to other love stories in addition to the stories of One Thousand and One Nights. The importance of this research is that the level of difficulty of the obstacles and how to overcome them, in addition to adding to the appeal of the story, reveals connection with other romantic signs such as betting, carpentry, deception, evil, etc. The results of this research, which has been done by descriptive method and content analysis based on Roland Barthes's semiotic theory shows that: 1- In one-sided loves, such as the story of two ministers, there is a small obstacle. 2- While in other stories like Hasan Basri, NoNesa, Badr Basem and Johari since the loved one is a fairy the barriers have high diversity and frequency

    Keywords: semiotics, love stories, communication barriers
  • Mehran Sadeghi Gogri, Puran Yousefi Pourkarmani*, Hoshmand Esfandiarpur Pages 53-64

    In his poems, Hossein Panahi has referred to the word philosophy, as well as many philosophical and artistic names and terms, each of which is very famous in the history of its culture. The high frequency of these terms, names and schools in Panahi's works shows the value and valuable place of these concepts in his thinking and perspective. This article seeks an answer to the question of what philosophical schools and artistic worlds (generally literary and cinematic) are reflected in his poetry and what is his approach to each. In other words, what is the role of each of these concepts in forming the foundations of his thinking? This issue is important because by examining the poet's direct allusions to the philosophical and artistic worlds, we can represent Hossein Panahi's intellectual and philosophical framework and interpret his other poems accordingly.

    Keywords: Hossein Panahi, Contemporary Persian Poetry, Philosophy, World Literature, World Cinema
  • Farshad Daneshvar Nik, Mohammad Fazli*, Parvin Dokht Mashor Pages 65-76

    In popular literature, Persian proverbs are used to bring mental, occult and intellectual matters to the mind, and the Qur'an has had a deep and insightful effect on them, and in this way, it makes difficult issues easier for everyone, gives pleasure to the mind and pleasure to nature. The purpose of this article, which was carried out using analytical-descriptive methods based on library sources, is to express the impact of Quranic verses on Persian proverbs. Sometimes, Persian proverbs allude to Quranic stories, and in some cases, the themes and content of Persian proverbs are influenced by Quranic verses.

    Keywords: masalhaye farsi, zarbolmasal ghoeani, amsal saere