فهرست مطالب

پژوهش نامه اخلاق - پیاپی 53 (پاییز 1400)
  • پیاپی 53 (پاییز 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/05/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسن لاهوتیان*، بهروز محمدی منفرد صفحات 7-25

    اصطلاح «تجری» عنوان رفتاری خاص است که در علم اصول فقه از زوایای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است لکن این موضوع به حوزه اخلاق نیز قابل تسری است به این صورت که هرگاه شخصی، عملی را مبتنی بر باوری کاذب و با نیت و قصد مخالفت با امر اخلاقی توهم شده، انجام دهد، متجری اخلاقی است. مفهوم «تجری اخلاقی»، دارای سه مولفه «باور کاذب به عنوان خطایی معرفتی»، «نیت و قصد بد» و «عمل خارجی» است که عنوان تجری، از مجموعه آنها انتزاع شده و موضوع مسیله تجری قرار می گیرد.
     این مقاله در بررسی این مسیله، بعد از تسری مفهوم تجری به حوزه اخلاق و تبیین امکان طرح مسیله تجری از دیدگاه های مختلف، به بیان اقسام قبح فاعلی پرداخته و در نهایت استدلال می کند که عمل تجری به جهت آنکه مصداق «اقدام بر عمل غیراخلاقی» است قبیح و فاعل متجری مستحق مذمت است.

    کلیدواژگان: تجری اخلاقی، نیت، قصد، باور، فقه الاخلاق
  • مهلاسادات حسینی*، علی رضاییان، علی اصغر پورعزت، علی اصغر سعدآبادی صفحات 27-52

    هدف مقاله، تدوین کدهای اخلاقی ناظر بر رفتار کارکنان سازمان های متولی مهار فقر در پرتو سیره امیرمومنان است. رویکرد کیفی تحلیل تم انجام گرفته که با مطالعه نهج البلاغه و سیره امیرالمومنین، کدهای اولیه تدوین؛ و پس از تایید خبرگان، جهت تکمیل و اصلاح با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته، کدهای نهایی با نرم افزار MAXQDA 10 تحلیل گردیدند. جامعه خبرگان، 11نفر از حوزه اقتصاد و اخلاق بودند و مصاحبه به روش گلوله برفی، تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. نتیجه، 186 کد، ناظر بر 5 تم عدالتهای رفتاری، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و توزیعی بود. در مرحله کمی با روش AHP و نرم افزار 11 Expert Choice تم های اصلی اولویت بندی شدند. نتایج، نشانگر ارتباط نزدیک تم ها بود. ارزش کاربردی پژوهش، ارایه پیشنهادات برای اصلاح نظام مدیریتی و تدوین منشور اخلاقی مناسب برای سازمان های متولی مهار فقر است؛ تا در صورت اجرایی شدن شان، با ارتقای شاخص های اخلاقی سازمان ها، به کاهش فقر در جامعه بیانجامند.

    کلیدواژگان: اخلاق، فقر، تحلیل محتوا، سیره امام علی (ع)، فراگرد سلسله مراتبی
  • مهدی علیزاده، حسن بوسلیکی، محمدرضا سرافرازی اردکانی* صفحات 73-90

    رشد و بالندگی اندیشه های فیلسوفان یونانی و بنیان گذاران اخلاق فضیلت، در بستر اسلام موجب شکل گیری یکی از مهمترین رویکردهای تربیت اخلاق دینی، «اخلاق فلسفی» شد. در غرب معاصر، رویکرد «تربیت منش» به عنوان فضیلت گرایی نوین، توانست در مواجهه با سال ها مقابله با بنیان های تربیت سنتی، دوباره مورد توجه اندیشمندان تربیتی قرار گیرد. این مقاله برای اولین بار، به مقایسه اصول و روش ‏های تربیتی این دو رویکرد با خاستگاه مشترک که در دو بستر متفاوت رشد یافته اند، می ‏پردازد. هرچند هردو رویکرد، در همه جانبه نگری، استفاده از روش های تربیت مستقیم و غیرمستقیم، اهمیت به جایگاه تمامی عوامل موثر در رفتار و بسیاری از روش ها همسانند، این مقاله توانسته است نقاط تمایز آنها را درمیزان تاکید در عوامل موثر دررفتار و معرفی اصول، راهبرد و روش ‏های خاص هردو رویکرد ارایه ‏نماید که مهمترین آنها، بهره مندی رویکرد اخلاق فلسفی از مبانی، اصول و آموزه های دین مبین اسلام است.

    کلیدواژگان: تربیت اخلاقی، اخلاق فضیلت، اخلاق فلسفی، تربیت منش
  • زهرا رادی میبدی، اعظم پرچم* صفحات 91-113

    امروزه علی رغم پیشرفت های مادی، تضادها افزایش و توانمندی صبر، در میان مردم کاهش یافته است. ازاین رو، یافتن راهکاری برای توانمندسازی انسانها بر صبر و ارتقاء سطح اخلاق در میان آنها ضروری است. از منظر قرآن، پیروان دین الهی سه دسته اند:1. بندگان مقربی که ذوب در ولایت الهی و تسلیم محض او هستند. 2. باورمندان به توحید که هنگام خطا، با یاد خدا استغفار می ورزند و در مسیر تخلق به اسماء الهی بر گناه مداومت نمی ورزند. 3. گروهی که باوجود باورتوحیدی، درصدد تهذیب نفس نیستند و به انحراف کشیده می شوند. مانند جامعه یهود که با وجود ادعای ایمان، در مواجهه با پیامبر اسلام| از پذیرش حق سرباز زدند.  این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر مولفه های مختلف بافت، نقش توجه به اسماء الهی در ایجاد صبر و نیز علت عدم توانمندی دسته سوم در تخلق به اخلاق الهی و عدم صبر بر پذیرش اسلام را بررسی کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که گروه اول، مظهر تام صفات الهی هستند و رفتارشان کاملا تجلی گاه اندیشه توحیدی است. دسته دوم، چون درصدد تهذیب نفس هستند، مظهر بخشی از اسماءالهی می گردند. گروه سوم، باور توحیدی شان در اثر دنیاگرایی منحرف شده که منشا آن، عدم تمرکز بر تخلق به اوصاف الهی است.

    کلیدواژگان: اسماء الهی، صبر، بافت پیرامونی، جامعه یهود صدر اسلام
  • محمد اصلانی*، عسگر دیرباز صفحات 115-136

    «آیا اخلاق مبتنی بر مبانی متافیزیکی است؟». پاسخ «هیلاری پاتنم» و «کای نیلسن»، به این پرسش منفی است؛ در مقابل، از دیدگاه این مقاله، پاسخ این پرسش مثبت است. بسیاری از عالمان اخلاق اسلامی نیز، به این پرسش مهم پاسخ مثبت ضمنی داده‏اند. از جمله شواهد مهمی که نشان می‏دهد اخلاق مبتنی بر مبانی متافیزیکی است، وجود پرسش هایی در حوزه‏ی اخلاق است که پاسخ مستقیم آنها در این حوزه یافت نمی‏شود. در این مقاله نشان داده خواهد شد: قبل از پاسخ دادن به این «پرسش های اخلاقی» لازم است به «پرسشهای پیشین متافیزیکی» به عنوان منشا این پرسشها پاسخ داده شود.
    دو یافته ‏ی مهم این مقاله: 1. بدون پاسخ دادن به این پرسش های پیشین متافیزیکی، نمی‏توان به پرسشهای اخلاقی مذکور پاسخ داد. 2. پرسش های متافیزیکی بر اساس تنوع جهان‏بینی صاحبانش، پاسخهای متفاوت و بعضا متضادی دریافت می‏کنند؛ درنتیجه «پاسخ پرسش های اخلاقی» و «نظریه‏های اخلاقی» برآمده از آنها نیز متفاوت و حتی متضاد خواهد بود.

    کلیدواژگان: اخلاق، پرسشهای اخلاقی، اخلاق فطری، نظریه ی اخلاقی، متافیزیک
  • حسین عارفی نیا*، مسلم محمدی صفحات 137-155

    رسول اکرم (ص) هدف از بعثت خویش را اکمال مکارم اخلاقی می داند. این انحصار، موجب شبهه و گاه حتی ذهنیت تعارض، با سایر اهداف پیامبر| گردیده است. برخی با استفاده از دلالت حدیث، تنها وظیفه رسول اکرم| را مکارم اخلاقی و معنویت دانسته اند، و از این طریق جدایی اخلاق از سیاست را نتیجه گرفته اند. و برخی دیگر به برجسته سازی سیاست و قدرت پیامبر|، در راستای تضعیف حدیث مکارم الاخلاق برآمده اند.

    روش

    این تحقیق، با روش توصیفی تحلیلی، در تلاش است به رفع شبهات دلالی حدیث مکارم الاخلاق بپردازد.

    یافته ها:

    این پژوهش علاوه بر پاسخ به شبهات مذکور، درصدد اثبات صحت حصر حقیقی و اضافی از نوع صفت بر موصوف بوده و در ثانی به عدم تنافی حصر حدیث با سایر اهداف پیامبر| از جمله سیاست و حکومت پرداخته است. بنابراین حصر در حدیث، از نوع موصوف بر صفت نبوده است، تا جدایی اخلاق از سیاست نتیجه گرفته شود.

    کلیدواژگان: دلالت، اخلاق نبوی، بعثت، مکارم الاخلاق، محاسن الاخلاق
  • منوچهر شامی نژاد*، ناصر فروهی، عزیزه قائمی صفحات 157-175

    لیبرالیسم اخلاقی بر پایه جدایی ارزش های اخلاقی از واقعیت، استوار است و تاکید دارد که معیار ارزش اخلاقی «خود فرد» است. در اخلاق لیبرالی، سعادت فرد وابسته به خود اوست و ارزش های اخلاقی معنای نسبی دارند. طبق نظر ملاصدرا، روند خلقت در قوس نزول بر پایه تجلی بوده و معلولات، عین الربط به علت اند و از مراتب تجلی علت، انتزاع می شوند. بر اساس نگرش عین الربطی وجود، اخلاق، فاعل محور، مطلق و تشکیکی است اما اخلاق لیبرالی فاعل محور و نسبی است. بر اساس فلسفه ملاصدرا، بین ارزش و واقعیت، عینیت حاکم است نه انفصال؛ فردگرایی مربوط به مرتبه وجودی فرد است و هر فرد ارزش های مرتبه وجودی خویش را آشکار می کند. هدف از پژوهش حاضر این است که با روش توصیفی تحلیلی و انتقادی و با تکیه بر نگرش وجود عین الربطی معلول، به نقد فردگرایی، نسبی گرایی و جدایی ارزش از واقعیت که سه شاخصه مهم اخلاق لیبرالی هستند، بپردازد.

    کلیدواژگان: ارزش های اخلاقی، لیبرالیسم اخلاقی، عین الربطی وجود، تجلی، ملاصدرا
|
  • Hasan Lahootiyan*, Behruz Muhammadimunfared Pages 7-25

    The term "Tajarry" disobedience is a specific behavior that has been studied in the science of the principles of jurisprudence(alemalosul) from different angles, but this issue can also be extended to the field of ethics in such a way that whenever a person acts against a false belief and with the intention to oppose to do with an illusory moral thing is to be a moral recalcitran. The concept of "moral recalcitran" has three components: "false belief as an epistemological error", "bad intention" and "external action", from which the title of recalcitran is abstracted and becomes the subject of the problem of Tajarry.
    In examining this issue, after extending the concept of  “Tajarry” to the field of ethics and explaining the possibility of raising the issue of “Tajarry” from different perspectives, this article expresses various types of subjective ugliness and finally argues that “Tajarry” is an example of "acting to immoral act"and is ugly and the doer deserves condemnation.

    Keywords: Ethical recalcitran, intention, belief, moral jurisprudence
  • Mahla Sadat Hosseini*, Ali Rezaiian, Ali Asghar Pourezzat, Ali Asghar Sadabadi Pages 27-52

    The purpose of this article is to compile ethical codes governing the behavior of employees of organizations in charge of poverty control in the light of the Amir al-Momenin. The qualitative approach of theme analysis has been done by compiling the initial codes by studying Nahj al-Balaghah and the biography of Amir al-Momenin; After confirmation by experts, the final codes were analyzed with” MAXQDA 10” software to complete and modify them using semi-structured interviews. The community of experts was 11 in the field of economics and ethics, and the snowball interview continued until theoretical saturation was reached.
    The result, 186 Code, addressed the five themes of behavioral, political, economic, cultural, and distributive justice. In a quantitative step, the main themes were prioritized using the” AHP” method and” Expert Choice software11”. The results showed a close relationship between the themes. The practical value of the research is to provide suggestions for reforming the management system and to formulate an appropriate ethical charter for the organizations in charge of poverty control; If they are implemented, they will reduce poverty in society by promoting the ethical indicators of organizations.

    Keywords: Ethics, poverty, content analysis, Imam Ali's biography, hierarchical process
  • Mahdi Alizadeh, Hassan Boosaliki, Mohammad Reza Sarafrazi Ardakani* Pages 73-90

    The growth of the ideas of Greek philosophers and the founders of the ethics of virtue in the context of Islam led to the formation of one of the most important approaches to the training of religious ethics, "philosophical ethics". In the contemporary West, the approach of " behavior training " as a new virtuosity, was able to be again considered by educational thinkers in the face of years of confrontation with the foundations of traditional education. This article, for the first time, compares the principles and methods of training of these two approaches with the common origin that have grown in two different contexts.
    Although both approaches are comprehensive in the use of direct and indirect training methods, stressing to the position of all factors influencing behavior and many methods, this article has been able to provide their distinguish points in emphasizing extent of the effective factors in behavior and introduce principles, strategy and methods of The specifics of both approaches, the most important of which is the benefit of the philosophical ethics approach from the principles and teachings of the religion of Islam.

    Keywords: Moral education, virtue ethics, philosophical ethics, behavior training
  • Zahra Radi Meybodi, Azam Parcham* Pages 91-113

    Today, despite material advances, contradictions have increased and the ability to be patient has decreased among the people. Therefore, it is necessary to find a way to empower human beings to be patient and to raise the level of morality among them. According to the Qur'an, the followers of the divine religion are of three categories: 1. The elect servants who are melting in the divine guardianship and pure submission to him 2. Believers in monotheism who seek forgiveness in remembrance of God in times of error and do not persist in sin in the path of being moral  in the name of God. 3. A group that, despite being monotheistic, does not seek to purify the soul and is led astray. Like the Jewish community, which, despite claiming faith, refused to accept the truth in the face of the Prophet of Islam (PBUH).
    This research, using descriptive-analytical method and relying on different components of the context, has investigated the role of attention to divine names in creating patience and also the reason for the inability of the third group in being moral to the divine ethic and impatience in accepting Islam. The research findings show that the first group is the full manifestation of divine attributes and their behavior is a perfect manifestation of monotheistic thought. The second group, because they seek to purify the soul, become the manifestation of a part of the divine names. The third group's belief in monotheism is distorted by secularism, which stems from a lack of focus on the divine attributes.

    Keywords: Divine Names, Patience, peripheral Texture, Early Islamic Jewish Community
  • Mohammad Aslani*, Asgar Dirbaz Pages 115-136

    "Is ethic based on metaphysical principles?" Hillary Putnam and Kai Nielsen answer to this question is negative; On the contrary, from the point of view of this article, the answer to this question is positive. Many scholars of Islamic ethic have also given an implicit positive answer to this important question. One of the important evidences that shows that ethic is based on metaphysical principles is the existence of questions in the field of ethic that cannot be directly answered in this field. This article will show before answering these "ethical questions" it is necessary to answer the "prior metaphysical questions" as the source of these questions.
    Two important findings of this article: 1. Without answering these prior metaphysical questions, these ethical questions cannot be answered. 2.metaphysical questions receive different and sometimes contradictory answers based on the diversity of their owners' worldviews; As a result, the "answers to ethical questions" and the "ethical theories" that emerge from them will be different and even contradictory.

    Keywords: Ethic, ethical questions, innate ethics, moral theory, metaphysic
  • Hossein Arefi Nia*, Muslim Mohammadi Pages 137-155

    The Holy Prophet (PBUH) considers the purpose of his revelation to be the completion of moral virtues. This monopoly has caused doubt and brought sometimes to mind of conflict with the other goals of the Prophet (PBUH). Some, using the meaning of the hadith, have considered the only duty of the Holy Prophet (PBUH) as moral virtue and spirituality, and have thus concluded the separation of morality from politic. Others have highlighted the policy and power of the Prophet (PBUH) in order to weaken the hadith of Makarem al-Akhlaq.

    Method

    This research, with a descriptive-analytical method, tries to eliminate the semantic doubts of the Makarem al-Akhlaq hadith.

    Findings

    In addition to answering the mentioned doubts, this study seeks to prove the correctness of the real and additional monopoly as an adjective on noun and secondly, the non-contradiction of the hadith monopoly with other goals of the Prophet (PBUH) including politics and government. Therefore, the monopoly in the hadith has not been as a noun on adjective, in order to conclude the separation of morality from politics.

    Keywords: denotation, prophetic ethics, revelation, makarem al-akhlaq, mahasen al-akhlaq
  • Manouchehr Shami Nezhad*, Naser Forouhi, Azizeh Ghaemi Pages 157-175

    Moral liberalism is based on the separation of moral values from reality and emphasizes that the criterion of moral-value is the "person himself". In liberal ethics, one's happiness depends on himself and moral values have a relative meaning. According to Mulla Sadra, the process of creation in the arch of descent is based on manifestation and the effects are the pure connection to the cause and are abstracted from the manifestation of the cause. According to the view of existence of pure connection, morality is subject-oriented, absolute and gradational, but liberal morality is subject-oriented and relative.
    According to Mulla Sadra's philosophy, between value and reality, concrete determination is prevailed , not separation and Individualism is related to the individual's existential order, and each person reveals the values of his existential order. The aim of the present study with using descriptive-analytical and critical methods and relying on the attitude of the existence of the pure connection to critique individualism, relativism and the separation of value from reality, which are the three important characteristics of liberal ethics .

    Keywords: Moral values, moral liberalism, existence of pure connection, manifestation, Mulla Sadra