فهرست مطالب

مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی - سال هفتم شماره 22 (بهار 1401)
  • سال هفتم شماره 22 (بهار 1401)
  • تاریخ انتشار: 1401/03/24
  • تعداد عناوین: 6
|
  • غلامرضا امیدی، عبدالله حجتی*، علی ایمان زاده صفحات 7-40
    هدف

    یکی از بهترین رویکردها در زمینه سلامت نوجوانان، توجه به خودمراقبتی و اصول آن می باشد. هدف این پژوهش بازنمایی تجربه خودمراقبتی در دانش آموزان دوره دوم متوسطه است.

    روش

    پژوهش حاضر،کیفی از نوع پدیدارشناسی تفسیری است. جامعه پژوهش دانش آموزان دختر مدارس دوره متوسطه دوم مرند بودند که با استفاده از روش نمونه گیری مبتنی بر هدف، تعداد 25 نفر؛ نمونه ی پژوهش را تشکیل دادند. تصمیم گیری برای پایان نمونه گیری، مبتنی بر اشباع ایده ی نظری است. از ابزار مصاحبه نیمه ساختار یافته برای گردآوری داده ها استفاده شد. مصاحبه ها ضبط شده و به روش استرابرت و کارپینتر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. به منظور صحت و استحکام داده ها و اطلاعات در پژوهش حاضر از 4 معیار مقبولیت، قابلیت اعتماد، تاییدپذیری و انتقال پذیری استفاده شد.

    یافته ها

    از ادراک و تجربه خود مراقبتی در دانش آموزان دوره دوم متوسطه 7 مضمون اصلی شامل معنا و مفهوم خودمراقبتی، حدود و ثغور خودمراقبتی، ضرورت برنامه خودمراقبتی، آموزش خودمراقبتی، برنامه درسی خودمراقبتی، پیامدهای خودمراقبتی و راهبردهای ارتقای خودمراقبتی و 28 مضمون فرعی شناسایی شدند.

    نتایج

    علیرغم وجودآموزه های دینی جامع در باب خودمراقبتی، ادراک دانش آموزان از خودمراقبتی چندان کامل نبوده و می توان با اتخاذ رویکردهای آموزشی مناسب در ارتقای خودمراقبتی دانش آموزان، گام های خوبی را برداشت.

    کلیدواژگان: تجربه زیسته، مراقبت، خودمراقبتی، دوره دوم متوسطه
  • محمد داودی* صفحات 41-64
    هدف

    هدف این مقاله بررسی وظیفه مندی و نقشهای آموزش و پرورش در ترویج دوستی و برادری میان مذاهب اسلامی و استخراج مبانی آنها از منابع اسلامی است .

    روش

    روش مورد استفاده برای دست یابی به هدف فوق روش اجتهادی - استنباطی است. برای دستیابی به این هدف، نخست قرآن و سیره و سنت پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) و فقه و کلام اسلامی مطالعه و مبانی وظیفه مندی و نقش آفرینی آموزش و پرورش در این زمینه استخراج و همراه با مستندات آنها تبیین و تشریح شد. سپس با روش استنباطی، لزوم نقش آفرینی و وظیفه مندی آموزش و پرورش اثبات و در پایان نقشهایی که باید در این زمینه ایفا کند، مشخص شد.

    یافته ها

    در این تحقیق سه مبنا برای وظیفه مندی و نقش آفرینی آموزش و پرورش در ترویج برادری میان مذاهب اسلامی به دست آمد: 1) مسلمان بودن پیروان همه مذاهب اسلامی، 2) اهل نجات بودن اکثر آنها و 3) برادری همه مذاهب اسلامی. بر اساس این مبانی وظیفه مندی و لزوم نقش آفرینی آموزش و پرورش رسمی اثبات شد. همچنین مشخص شد مهمترین اقداماتی که آموزش و پرورش کشورهای اسلامی در این زمینه باید انجام دهند عبارتند از: آشنا کردن متربیان با آموزه برادری اسلامی، برطرف کردن شبهات، پرورش روحیه احترام به عقاید دیگران، احساس مسنولیت نسبت به سرنوشت مسلمانان، پرورش قدرت تفکر، حقجویی و پرهیز از تعصبهای نابجا، پرورش مهارتهای گفتگوی منطقی، آگاهی بخشی نسبت به پیامدهای تفرقه و اختلاف.

    نتیجه گیری

    ساحت تربیت اجتماعی - سیاسی سند تحول بنیادین زمینه مناسبی برای عملیاتی نمودن اهداف فوق الذکر است

    کلیدواژگان: مذاهب اسلامی، اختلاف و تفرقه، آموزش و پرورش رسمی، برادری اسلامی، تکفیر، نجات
  • سید هدایت سجادی* صفحات 65-90
    هدف

    هدف این پژوهش بررسی و معرفی پیشنهاد (فرضیه) آموزش خداباورانه علم در ساحت نگرش، به مثابه راه حلی برای تلفیق تعلیم و تربیت دینی با آموزش علوم طبیعی در برنامه درسی ملی است، و به این پرسش کلی می پردازد که آیا این راه حل-«آموزش خداباورانه علم در ساحت نگرش»- شایستگی لازم برای تحقق اهداف برنامه درسی ملی، و نیز قابلیت رفع ابهامات و تعارضات درونی برنامه درسی ملی را دارد؟

    روش

    در این پژوهش از روش تحلیل مفهومی و نیز از روش تحلیل استنتاجی بهره گرفته شده است. در بررسی برنامه درسی ملی و نیز معرفی پیشنهاد «آموزش خداباورانه علم درساحت نگرش» از روش تحلیل مفهومی، و در بخش الهام بخشی و کاربردهای این فرضیه در رفع ابهامات و تعارضات برنامه درسی ملی از روش استنتاجی استفاده شده است.

    یافته ها

    این پژوهش نشان می دهد، که در بررسی برنامه درسی ملی و به طور خاص بیانیه حوزه تربیت و یادگیری علوم تجربی، ابهامات و تعارضاتی میان بخش های اساسی برنامه درسی ملی، اهداف، ضرورت و کارکرد حوزه، قلمرو حوزه، و جهت گیری های کلی در سازماندهی محتوا و آموزش حوزه وجود دارد.از طرف دیگر، پیشنهاد آموزش خداباورانه علم در ساحت نگرش، به مثابه برساخته ای سازگار و منسجم، و همخوان با نظریه های علم دینی، می تواند راه حلی کارآمد برای رفع تعارضات موجود در حوزه تربیت و یادگیری علوم تجربی تلقی شود و ناسازگاری ها و تعارضات اهداف گنجانده شده در برنامه درسی را با سایر بخش های برنامه، از جمله جهت گیری های کلی در سازماندهی محتوا و آموزش حوزه، حل نماید.

    نتیجه گیری

    در نهایت نشان داده می شود  که «آموزش خداباورانه علم در ساحت نگرش»، در راستای تعلیم و تربیت دینی و حل معضل تطبیق پذیری دین در برنامه درسی، به طور کلی تعارض ساحت نظر و عمل را در تطبیق پذیری اهداف اسناد بالادستی در برنامه درسی آموزش علوم، تا حدی حل می کند، و تعلیم و تربیت دینی در آموزش علوم تجربی را به سطح عملی تر و اجرایی تری می کشاند.

    کلیدواژگان: برنامه درسی ملی، آموزش علوم، تعلیم و تربیت دینی، خداباوری، نگرش
  • داود طهماسب زاده شیخلار*، مریم فتاحی مرکید، علی ایمان زاده صفحات 91-122
    هدف

    پژوهش حاضر با هدف شناسایی مولفه های تربیت اقتصادی در قرآن کریم و میزان انعکاس آن در اسناد بالادستی انجام یافته است.

    روش

    روش تحقیق، توصیفی (تحلیل محتوای کیفی) و از نوع قیاسی، با مراجعه به متن قرآن کریم، اسناد بالادستی و منابع علمی و پژوهشی بود. جامعه آماری شامل تمام سوره ها و آیات قرآن کریم، ترجمه و تفسیرهای آن، اسناد بالادستی از جمله سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سند برنامه درسی ملی بود. با توجه به ماهیت پژوهش نمونه برابر جامعه بود. ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش، چک لیست بررسی آیات قرآنی و اسناد بالادستی بود که روایی آن توسط 5 نفر از اساتید علوم تربیتی، گروه معارف و معلمان علوم قرآنی دانشگاه تبریز تایید و پایایی آن نیز از طریق ضریب توافق لاوشه با نظر خواهی از همین اساتید بررسی گردید.

    یافته ها

    در بخش تحلیل اقدام به استخراج مولفه های تربیت اقتصادی در قرآن کریم شد که این مولفه ها در 3 حوزه اصلی تولید، توزیع و مصرف طبقه بندی شدند. در حوزه تولید، 9 مولفه اصلی و 119 مولفه فرعی، در حوزه توزیع، 24 مولفه اصلی و 56 مولفه فرعی و در حوزه مصرف، 6 مولفه اصلی و 52 مولفه فرعی شناسایی شد. در مرحله بعد، شناسایی مولفه ها از اسناد بالادستی و میزان انعکاس مولفه های استخراج شده از قرآن کریم با اسناد بالادستی بررسی گردید.

    نتیجه گیری

     نتایج نشان داد که میزان انعکاس مولفه های تربیت اقتصادی در اسناد بالادستی حدود 22 درصد در حوزه تولید، 12 درصد در حوزه توزیع و 20 درصد در حوزه مصرف بود که نتایج بسیار اندکی می باشد.
    واژگان کلیدی : تربیت، تربیت اقتصادی، قرآن کریم، اسناد بالادستی

    کلیدواژگان: تربیت، تربیت اقتصادی، قرآن کریم، اسناد بالادستی
  • سجاد عسکری متین، رضا منتظری مقدم، جعفر هوشیاری* صفحات 123-150
    هدف

    با مطالعه گزاره های درون دینی و برون دینی می توان دو نوع تاثیرگذاری را میان علاقه و تفکر انتقادی مشاهده کرد؛ اشاره به نقش پیش برنده علاقه و دیگری به نقش کاهنده آن در فرآیند تفکرورزی.

    روش

    نگاره پیش رو با هدف تبیین و حل تنافی نام برده با رویکرد تطبیقی و از روش «توصیفی-تحلیلی» و در گردآوری اطلاعات به صورت «کتابخانه ای» بهره برده است.

    یافته ها

    یافته های  به دست آمده نشان می دهد اگرچه علاقه داشتن به منزله یک تمایل انسانی، به طور کلی تاثیر مثبتی بر تفکر دارد، اما همین مولفه در مواردی مانع دیدن کاستی ها و نقص ها نیز می شود. ازاین رو در تفکری همانند تفکر انتقادی که نیاز به قضاوت و ارزیابی بیشتر نمود دارد، بایستی برای ارتقای آن، علاقه به موضوع را کنترل کرده تا نگاه انتقادی به مسیله به درستی شکل گیرد. بر اساس برآیند نتایج، پیشنهاد می شود که به نقش کاهنده علاقه در تفکر انتقادی، به ویژه در درک شناختی و فراشناختی ساختار ذهنی تفکر، توجه دقیق تری شود و از آموزه های درون دینی در درک بهتر از آثار برآیندی علاقه در تفکر انتقادی بهره گرفته شود.

    نتیجه گیری

    بر این اساس  بازخوانی به روز و روشمند آموزه های دینی از ضروریات زیست آگاهانه در هزاره سوم به شمار می آید؛ به ویژه زمانی که رویکرد موثر و زاینده به مولفه های روان شناختی بیش ازپیش مورد نیاز زندگی پیچیده امروز است.

    کلیدواژگان: علاقه، تفکر انتقادی، فرآیند تفکر، روایات اسلامی
  • سیروس محمودی* صفحات 151-177
    هدف

    پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه مولفه های سلامت معنوی در کتاب های درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی انجام شده است.

    روش

    روش پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا است. جامعه آماری پژوهش شامل کتاب های درسی هدیه های آسمانی دوره ابتدایی می باشد که به علت ماهیت پژوهش و محدودیت جامعه آماری، نمونه گیری انجام نشد و همه جامعه آماری بررسی شد. ابزار پژوهش، چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بوده که روایی آن مورد تایید صاحبنظران بوده و پایایی آن با روش ویلیام اسکات 92 درصد محاسبه شده است و شیوه پردازش داده ها بر اساس روش آنتروپی شانون بوده است.

    یافته ها

    یافته های پژوهش نشان داد که در کتاب های مذکور، مولفه های «نماز» و «ایمان به خدا» دارای بیشترین فراوانی و مولفه های «پرهیز از حسد»، «توبه»، «پرهیز از تجسس بیجا»، «تفکر» و «دوری از تکبر» دارای فراوانی بسیار کمی بوده است. از نظر شاخص ضریب اهمیت مولفه های «امید»، «امر به مروف و نهی از منکر»، «انس با قران»، «وفای به عهد»، «صبر»، «توبه»، «امانت داری»،«توکل»، «توسل»، «صله ارحام»، «پرهیز از حسد»، «پرهیز از تکبر»، «پرهیز از تجسس بیجا»، «پرهیز از غیبت» دارای ضرایب اهمیت پایین می باشند که نشان دهنده توزیع و پراکندگی نامناسب این مولفه ها در کتاب های درسی هدیه های آسمانی می باشد.

    نتیجه گیری

    در کتاب های درسی هدیه های آسمانی، به طور متعادل و متوازن به مولفه های سلامت معنوی توجه نشده است.

    کلیدواژگان: سلامت معنوی، کتاب های درسی، تحلیل محتوا
|
  • Gholamreza Omidi, Abdollah Hojjati*, Ali Imanzadeh Pages 7-40
    Objective

    one of the best approaches in regard with the youths' health is paying attention to self-care and its principles in proportion to the physical and mental development. The objective of this study is a representing an experience in self-care among the students in senior high school.

    Method

    the present study is a qualitative one from the interpretative phenomenological type. The research community consists of female students in senior high schools in Marand city. The community consisted of 25 students who were selected through sampling based on objective. The decision to end the sampling was based on theoretical saturation. A semi-structured interview was used to gather data. The interviews were recorded and analyzed using the method of Streubert and Carpenter. To assess the strength and rightness of the data, four criteria were used as follows: acceptability, reliability, verifiability, and transferability.   

    Findings

    from the perception and experience of self-care of students in senior high school, seven themes including meaning and conception of self-care, limits of self-care, necessity of self-care plan, teaching self-care, curriculum of self-care, consequences of self-care, and strategies for promoting self-care as well as twenty eight secondary themes were identified.   

    Conclusion

    despite existence of comprehensive religious teachings regarding self-care, the students' perception of self-care is not quite perfect, and we may take good steps in promoting their self-care by taking proper educational approaches.

    Keywords: Lived experience, Care, Self-Care, senior High School
  • Muhammad Davoudi* Pages 41-64
    Objetcive

     The purpose of this article is to study the duty and roles of education in promoting friendship and brotherhood among Islamic denominationss and extracting their foundations from Islamic sources.

    Method

    To achieve this goal, first the Qur’an and the manners and traditions of the Prophet (PBUH) and the Ahl al-Bayt (AS) and Islamic jurisprudence and theology are studied and the foundations of duty and role of education in this field are extracted and explained along with their arguments.  Then, with the inferential method, the necessity of role-playing and duty of education was proved and finally, the roles that it should play in this field were determined.

    Findings

    In this study, three foundatiosn for the duty and role of education in promoting brotherhood among Islamic denominations were obtained: 1) Muslims are followers of all Islamic denominations, 2) Most of them are saved and 3) Brotherhood of all Islamic denominations. Based on these foundations, the functionality and necessity of the role of formal education was proved. It was also found that the most important steps that education in Islamic countries should take in this regard are: making educators familiar with the doctrine of Islamic brotherhood, removing doubts, cultivating the spirit of respect for the others' beliefs, nurturing a sense of responsibility for the fate of Muslims, cultivating the power of thought, seeking truth and avoiding undue prejudices, cultivating logical dialogue skills, and informing individuals of the consequences of division and discord.

    Conclusions

    the sphere of social-political education in the Document of Fundamental Evolution is a proper ground for making the abovementioned goals operational.

    Keywords: Islamic denominations, differences, divisions, formal education, Islamic brotherhood, takfir, salvation
  • Seyyed Hedayat Sajadi* Pages 65-90
    Objective

    This study aims to introduce and review the proposal of "theistic education of science from the attitude dimension of learning" as a solution to the problem of compatibility between science education and religious education in the National Curriculum (of Iran). It addresses the question of whether the proposal has the necessary competence to achieve the goals of the national curriculum, as well as the ability to resolve the ambiguities and internal contradictions of the national curriculum?

    Method

    In this research, the conceptual analysis method is used for Introducing the theistic education of science and reviewing the national curriculum. Besides, the Inferential analysis method is used for implications and applications of the proposal in resolving the ambiguities and inconsistencies of the national curriculum.

    Findings

    This study shows that there are ambiguities and incoherencies among components of the national curriculum and in particular parts of the statement of the field of education and learning of experimental sciences. On the other hand, the proposal of theistic education of science from the attitude dimension of learning is a consistent and coherent construct and is in line with the theories of religious science, At the same time, it can be considered an effective proposal to solve the conflicts of the statement, and inconsistencies of the goals the curriculum with other parts of the curriculum, including general orientation of organizing educational contents and instructions of science.

    Conclusion

    Finally, it is concluded that the proposal is in line with religious education, and solving the problem of the applicability and compatibility of religion in the curriculum, generally, resolve the conflict of theoretical and practical aspects to some extent, and it brings the issue of religious education of science to a much more practical level, such a way that it would be understandable for science education specialists.

    Keywords: the national curriculum, science education, religious education, theism, attitude
  • Davoud Tahmasebzadeh Sheikhlar*, Maryam Fattahi Markid, Ali Imanzadeh Pages 91-122
    Objective

    The present study aims at identifying the components of economic education in the Holy Quran and the extent of its reflection in the superior documents.

    Method

    The research method is descriptive (analysis of qualitative content) and of comparative type with reference to the text of the Holy Quran, superior documents as well as the scientific and research sources. The statistical society included all chapters and verses of the Holy Quran, their translations and interpretations, and superior documents, including the Document of Fundamental Evolution of Education and the National Curriculum. Considering the nature of the study, the sample was equal to the society. The tool for data gathering in this study was the checklist for investigating the Quranic verses and the superior documents whose validity was confirmed by five professors in educational sciences, the department of Islamic teaching and the Quran teachers in Tabriz University. Its reliability was assessed through Lawshe agreement coefficient with comments by the same professors. For analysis, we extracted the components of economic education from the Quran.

    Finding

    These components were classified in three spheres of production, distribution and consumption. In the production sphere, 9 main components and 119 secondary components, in the distribution sphere, 24 main components and 56 secondary components, and in the consumption sphere, 6 main components and 52 secondary components were identified. In the next stage, identifying the components of the superior documents and the extent to which the components extracted from the Holy Quran reflect the superior documents were investigated.

    Conclusion

    The results show that the extent to which the components of economic education reflect the superior documents is about 22 percent in the production sphere, 12 percent in the distribution sphere, and 20 percent in the consumption sphere, which are at a low level.

    Keywords: education, economic education, the Holy Quran, superior documents
  • Sajjad Askari Matin, Reza Montzeri moghadam, Jaafar Houshyari* Pages 123-150
    Objective

    In the bulk of literature on critical thinking, the influence of interest on cognitive and affective processes of individuals has always been a source of debate and disagreement; a reciprocal relationship to be detrimental or facilitative in the development and enhancement of critical thinking as a skill. The present paper aims at explaining and resolving the observed discrepancy, with the combination of a comparative (agreement method) and a (descriptive-analytical).

    Method

    method, on the additive and regressive effect of “interest” on critical thinking-product from the.  viewpoint of Islamic Traditions.

    Finding

    The finding show that although interest, as a human tendency, generally has a positive effect on critical thinking, in some cases, the same component prevents seeing the shortcomings and defects as well. Therefore, in critical thinking, which requires more judgment and evaluation in order to promote it, one must control the interest in the subject in order to form a critical view of the issue properly. Based on the results, it is suggested that more attention should be paid to the regressive role of interest in critical thinking, especially in cognitive and metacognitive understanding of the mental structure of thinking. Accordingly, updated and systematic rereading of the religious doctrines ia one of the necessities of the conscious life in the third millennium, especially when the effective and productive approach to psychological components is more and more needed for today's life.

    Conclusion

    Also, it is strongly suggested that the insights driven from Islamic traditions especially those that tap upon the issues on psychology are diverse and rich, provide a cultivated and rich ground for understanding of human cognition and mind.

    Keywords: Interest, critical thinking, thinking process, Islamic traditions
  • Sirous Mahmoudi* Pages 151-177
    Objective

    the present study aims at investigating the status of the components of spiritual health in 'heavenly gifts' textbooks in elementary school.

    Method

    the research method is descriptive and of content analysis type. The statistical society consists of the elementary school textbooks entitled 'heavenly gifts'. Due to the nature of the study and the limited statistical society, sampling was not conducted and the whole statistical society was investigated. The research tool was the researcher-made content analysis whose validity was confirmed by the experts and its reliability was calculated to be 92 percent using William Scot's method. The processing of the data was conducted on the basis of Shannon's entropy.

    Findings

    the findings of the study show that in the aforementioned textbooks, the components of "prayer" and "faith in God" has the most frequency, and the components of "avoiding jealousy", "penitence", "thinking" and "avoiding arrogance" have the least frequency. In regard with the index of importance coefficient, the components of "hope", "enjoining good and forbidding evil", "affiliation with the Quran", "fulfilling one's promise", "patience", "penitence", "trustworthiness", "trust in God", "resorting", "relationship with blood relatives", "avoiding jealousy", "avoiding arrogance", "avoiding undue quest", and "avoiding backbite" have low importance coefficient. This shows improper distribution and diffusion of these components in those textbooks.

    Conclusion

    in the "heavenly gifts" textbooks, the components of spiritual health have not been properly and equally paid attention to

    Keywords: spiritual health, textbooks, content analysis