فهرست مطالب

گنجینه اسناد - پیاپی 126 (تابستان 1401)
  • پیاپی 126 (تابستان 1401)
  • تاریخ انتشار: 1402/01/28
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی مشهدی رفیع* صفحات 6-24
    هدف

    بررسی رابطه میان رتبه اجتماعی فرستندگان و گیرندگان مکاتبات رجال درباری ایران و هند هم عصر سلطنت شاه سلیمان صفوی (1077-1105ق) با محتوا و شکل ظاهری این دسته از اسناد.

    روش/ رویکرد پژوهش:

     در این مقاله در گام نخست با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا (Content Analysis)، شواهد تاریخی موجود در کتب و سایر اسناد تاریخی و هم چنین اطلاعات یادشده در دست نویس شماره 5032 مجلس شورای اسلامی ذیل توصیفات مرتبط با مکاتبات دیوانی دوره شاه سلیمان صفوی استخراج شد و در گام دوم رابطه میان متن و مشخصات ظاهری این مکاتبات با رتبه اجتماعی فرستندگان و گیرندگان در قالب مطالعه تطبیقی (Comparative Study) بررسی شد.

    یافته ها و نتیجه گیری: 

    شواهدی قوی بر وجود رابطه مستقیم میان محتوای متنی و غیرمتنی مکاتبات رجال درباری ایران و هند در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی و رتبه اجتماعی افراد دخیل در روند صدور این مکاتبات دیده می شود؛ بدین ترتیب که عناصر متنی مانند الگو و واژگان استفاده شده در متن مکاتبات و عناصر غیرمتنی مانند قطع نامه، نوع کاغذ، نوع خط، تزیینات و نوع بسته بندی بازنمایاننده رتبه اجتماعی افراد مرتبط با مکاتبات دیوانی اعم فرستنده و گیرنده یا مکتوب الیه است و با تحلیل و بررسی آن می توان علاوه بر قضاوت درباره رتبه اجتماعی، به برخی از مشخصات این افراد ازقبیل منصب، سن و جنسیت پی برد.

    کلیدواژگان: نامه نگاری، شاه سلیمان صفوی، رتبه اجتماعی، دیوانیات، دارالانشاء
  • محمدجعفر چمنکار* صفحات 26-50

    برنامه عظیم و پرهزینه هسته ای ایران در دهه 1340 و 1350ش/ 1960 و 1970م، یکی از نمادهای اصلی اقتصادی و دیپلماسی خارجی دوران پهلوی دوم بود. بخش عمده ای از این طرح ازجمله ساخت نیروگاه اتمی شماره 1 و 2 بوشهر، آموزش نیروی انسانی و کشف معادن اورانیوم -که با نظارت مستقیم شاه انجام می شد- تا فروپاشی نظام شاهنشاهی به نتیجه رسیده بود. در شناخت این فرایند کاملا محرمانه، اسناد نقش مهمی را ایفاء می کنند. انتشار آنلاین اسناد کم یاب در آرشیوهای جهان غرب، نقطه عطفی در مطالعات تاریخ فعالیت های هسته ای در این برهه از تاریخ ایران است.

    هدف

    در این پژوهش نگارنده با تکیه بر منابع دست اول سعی دارد به پرسش های زیر پاسخ دهد:تحولات صنعت هسته ای دولت پهلوی دوم چگونه شکل گرفت؟آرشیوهای آنلاین اسناد لاتین چه نقشی در تدوین صحیح و علمی این فرایند دارند؟

    روش / رویکرد پژوهش:

     روش پژوهش توصیفی-تحلیلی براساس مطالعه داده های اسنادی بایگانی های متعدد داخلی، آرشیوهای آنلاین خارجی، آمار رسمی سازمان انرژی اتمی و نشریات گوناگون ایران در این دوره است.

    یافته ها و نتیجه گیری:

     مطالعه اسناد و مدارک مکتوب و دیجیتال گوناگون نشان می دهد که صنعت اتمی ایران تا اواخر دهه 1960م/1340ش به صورت آرام ولی مستمر ادامه داشت و از آغاز دهه 1970م/1350ش با اهداف درازمدت و فعالیت های عمرانی عظیم، حرکتی شتابان یافت و نمادی از دوران نوین تاریخ و صنعت ایران شد. باتوجه به سری بودن این برنامه و ابهامات متعدد، اسناد آنلاین لاتین در بازشناسایی این بخش از تاریخ معاصر ایران نقشی بسیار مهم دارند.

    کلیدواژگان: پهلوی دوم، صنعت هسته ای، اسناد آنلاین دیجیتال
  • حمید بصیرت منش* صفحات 51-75
    هدف

    بررسی محتوایی عرایض انتخاباتی در دوره بیست ویکم مجلس شورای ملی.

    روش / رویکرد پژوهش: 

    این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به دنبال تحلیل محتوای عرایض دوره بیست ویکم مجلس شورای ملی است. پژوهش برپایه اسناد و مدارک آرشیوی و به ویژه عرایض هجده حوزه انتخابی به دنبال پاسخ گویی به این پرسش است که این عرایض را چه کسانی و خطاب به چه مقاماتی نوشته اند و محتوای آن ها چیست؟

    یافته ها و نتیجه گیری:

     بررسی ها نشانگر آن است که تعدادی از این عرایض از پیش از برگزاری انتخابات در قالب حمایت از کاندیدای مدنظر نویسندگان عرایض خطاب به مقامات عالیه کشور نگاشته شده اند و بیشتر عرایض پس از برگزاری انتخابات و شکست نامزدها، ازسوی نامزدها یا هوادارانشان خطاب به انجمن نظارت بر انتخابات و سپس مقامات وزارت کشور و مجلس شورای ملی و در معدودی خطاب به دربار و شاه ارسال شده است و ادبیات این عریضه ها متناسب با گفتمان حاکم بر شرایط کشور و هم نوایی با منویات شاه است.

    کلیدواژگان: عرایض، انتخابات، مجلس شورای ملی، دوره بیست ویکم
  • مصطفی نوری* صفحات 76-100
    هدف

    این مقاله برآن است تا با بهره گیری از منابع دست اول فرازوفرود احداث راه آهن سراسری و انتخاب مسیر آن و نیز رویکرد قدرت های خارجی به ویژه انگلستان در این زمینه را به تصویر بکشد و سیر انتخاب نخستین مسیر خط راه آهن در دوران نخست وزیری و سلطنت رضاشاه را باز نماید.

    روش/ رویکرد پژوهش:

     در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتاب خانه ای، اسناد آرشیوی، و گزارش های مطبوعاتی، موضوع تعیین مسیر راه آهن سراسری ارزیابی می شود.

    یافته ها و نتیجه گیری:

     براساس این تحقیق روشن می شود که از همان آغاز شروع موضوع راه آهن در ایران، برخی پیشنهادها راه آهن ایران را کریدوری درنظر می گرفتند که اروپا را به شرق آسیا وصل می کرد؛ ولی برخی طرح ها معطوف به ساخت راه آهن سراسری در داخل مرزهای ایران بودند. هرچند در دوران قاجار هرگز تلاشی عملی و جدی برای ساخت راه آهن سراسری در ایران در میان نبود، ولی نمی توان از این واقعیت چشم پوشید که طرح های بسیاری در این زمینه عرضه شد و مباحث نظری فراوانی مطرح شد که برخی از آن ها مانند پیشنهاد های صنیع الدوله به کار ساختن راه آهن سراسری در عصر رضاشاه آمدند. علاوه براین به نظر می رسد که نخستین تلاش جدی دولت ایران برای ساخت راه آهن سراسری، از زمان نخست وزیری وثوق الدوله آغاز شده باشد. شاید مهم ترین دستاورد این تحقیق را بتوان آشکارساختن رویکرد بریتانیا به راه آهن سراسری ایران دانست. بنانشدن راه آهنی که انگلیسی ها درنظر داشتند از قصرشیرین به تهران بکشند و پافشاری مقامات ایرانی بر ساختن راه آهن شمال به جنوب از شکست تلاش های مقامات بریتانیا در این زمینه حکایت دارد. نکته دیگر آن که پافشاری و پیگیری شخص رضاشاه، در بنیادنهادن نخستین راه آهن سراسری در ایران تاثیری به سزا داشت.

    کلیدواژگان: راه آهن سراسری، قاجار، رضاشاه پهلوی، انگلستان، روسیه
  • نسرین نوحی*، منیژه هادیان دهکردی، پرستو عرفان منش صفحات 101-125
    هدف

    یکی از مشکلات عمده کتاب خانه ها و مراکز اسناد در سراسر جهان، مربوط به آسیب های بیولوژیکی مواد کتاب خانه ای است. شناخت کمی و کیفی عوامل بیولوژیک و عوامل محیطی موثر بر بقا و رشد میکروارگانیسم ها از بخش های اصلی حفاظت پیشگیرانه به شمار می آید. در این مطالعه در راستای حفاظت پیشگیرانه از تخریب آثار کاغذی و نسخ خطی موجود در مرکز اسناد و کتاب خانه پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ایران، به بررسی آلودگی های بیولوژیک مخازن و بخش های مختلف این مرکز و ارزیابی فاکتورهای محیطی (دما، رطوبت نسبی) پرداخته ایم.

    روش/ رویکرد پژوهش:

     در این مطالعه بررسی کمی و کیفی آلودگی های بیولوژیک (باکتریایی و قارچی) با کمک روش رسوبی (غیرفعال) انجام شده است. هم چنین از فاکتورهای محیطی (دما و رطوبت نسبی) در دو مخزن اصلی این مرکز شامل مخزن دیداری شنیداری و مخزن اسناد نمونه برداری انجام شده است.

    یافته ها و نتیجه گیری: 

    میزان نوسانات دما و رطوبت نسبی در مخزن اسناد و دیداری شنیداری زیاد و خارج از محدوده استاندارد بود. هم چنین در بررسی های بیولوژیک مخازن، میزان آلودگی باکتریایی و قارچی مخزن کتاب خانه بالاتر از سطح هشدار بود. سویه های غالب باکتریایی جداسازی شده در این مطالعه به جنس های باسیلوس و استافیلوکوکوس و سویه های غالب قارچی جداسازی شده به جنس های آسپرژیلوس، پنی سیلیوم، آلترناریا، کلادوسپوریوم تعلق داشتند که اغلب آن ها ظرفیت زیادی برای تولید آنزیم های تجزیه کننده کاغذ دارند.

    کلیدواژگان: حفاظت پیشگیرانه، مرکز اسناد، کتاب خانه، فرسودگی زیستی، پایش محیطی
  • کوثر بابایی*، زویا آبام، سعید رضایی شریف آبادی صفحات 126-150
    هدف

    شناسایی فرایندهای مدیریت آرشیوهای دانشگاهی در دانشگاه های برتر جهان و عرضه راهکارهایی برای مدیریت صحیح آرشیوهای دانشگاهی ایران.

    روش/ رویکرد پژوهش:

     پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی و به لحاظ روش از نوع توصیفی است. جامعه آماری پژوهش، آرشیو 150 دانشگاه برتر جهان است. پژوهش به روش سرشماری انجام شده است. ابزار گردآوری داده های پژوهش، پرسش نامه محقق ساخته است. داده ها در نرم افزار اس.پی.اس.اس ثبت شده است و نتایج حاصل از آن براساس آمار توصیفی تجزیه وتحلیل شده است.

    یافته ها و نتیجه گیری: 

    اکثر آرشیوهای دانشگاهی به عنوان ترکیبی از آرشیو اداری، تاریخی، و پژوهشی و تحت نظارت کتاب خانه دانشگاه فعالیت می کنند. در آرشیوهای دانشگاهی، میانگین جمع آوری اسناد رسمی دانشگاه/ پرونده های اداری و مالی، بیشتر از بقیه مدارک است. استادان، دانشجویان و پژوهش گران خارج از دانشگاه، اصلی ترین مخاطبان آرشیوهای دانشگاهی هستند. رایج ترین سطح تنظیم و توصیف اسناد براساس استانداردهای ملی و بین المللی، سطح مجموعه است و رایج ترین استاندارد ملی و بین اللملی در این زمینه، استاندارد ایساد است. استفاده از اسناد و منابع در اتاق مطالعه، رایج ترین خدمت آرشیوهای دانشگاهی برای کاربران است. برنامه های آموزشی برای کارکنان درزمینه تنظیم و توصیف اسناد در رتبه اول قرار دارد. در بین انواع برنامه های آموزشی برای کاربران، برگزاری نمایشگاه ها در رتبه اول قرار دارد. در آرشیوهای دانشگاهی شناسایی شده، تمام فعالیت ها و جنبه های مختلف مدیریت اهمیت بسیاری دارد؛ ولی میزان اهمیت آن ها در هر آرشیو باتوجه به سیاست های دانشگاه متفاوت است.

    کلیدواژگان: آرشیو، آرشیوهای دانشگاهی، دانشگاه های برتر جهان، مدیریت آرشیو
|
  • Ali Mashhadi Rafi * Pages 6-24
    Purpose

    Studying the relationship between the social status of the senders and recipients of correspondences between The Safavid and The Mughal at the time of Shah Suleiman (1105-1077 AH) and the content and superficial characteristics of letters.

    Method and Research Design: 

    Historical evidence in books, archival records and manuscript number 5032 of The Library, Museum, and Document Center of Iran Parliament were investigated using content analysis, and the relationship between the superficial characteristics of each letter and the social status of the senders and recipients was studied in a comparative way.

    Findings and conclusions

    According to the study, there are strong evidences that there is a direct relationship between textual and non-textual content of the letters and the social status of their senders and recipients. Thus, textual elements such as words and phrases, preambles, titles and non-textual elements such as size and quality of the papers, script-styles, embellishments and the form of packaging represented the social status of both sender and recipients, and their positions, age and gender.

    Keywords: Epistolary Art, Shah Soleiman, Social status, Court Correspondences, Dar al-Enshaa’
  • Mohammadjafar Chamankar * Pages 26-50
    Purpose

    Iran's vast and costly nuclear program in the 1940s and 1950s was one of the major symbols of economic and foreign relations of The Second Pahlavi. Archival records play an important role in identifying and recognizing this highly confidential process. The online publication of rare records in western world archives is a turning point in the study of the history of Iran's nuclear activities at the time of The Second Pahlavi. Therefore, the author tries to answer the following questions by relying on these primary resources:How did the nuclear developments of The Second Pahlavi Government occur?What is the role of online archives in scientific recognition of the process?

    Method and Research Design: 

    The records of various archives of Iran, online archives outside of Iran and various Iranian newspapers of the time were investigated, described and analyzed.

    Findings and Conclusions

    The study revealed that the rate of Iranian nuclear progress was constant and slow till the late 1960s. From the beginning of the 1970s, the rate accelerated owing to long-term goals and extensive development activities, and became a symbol of the new era of Iranian history and industry in independent national politics based on the doctrine of the imperial government. Due to the secrecy of the program and a number of ambiguities, Latin online records play a very important role in recognizing this part of contemporary Iranian history.

    Keywords: The Second Pahlavi, Nuclear Industry, Online Digital Records
  • Hamid Basiratmanesh * Pages 51-75
    Purpose

    To investigate the content of election petitions of the twenty-first National Consultative Assembly.

    Method and Research Design: 

    In order to distinguish the writers and the addressees of the petitions, and their contents, election petitions of eighteen constituencies were investigated using content analysis.

    Findings and conclusions

    The investigations clarified that a number of petitions were written before the election with the purpose of supporting a candidate and the addressees were the high-ranking authorities of the country, whereas the others were written after the election by the unsuccessful candidates or their political campaigns and the addressees were the board of control of the election, authorities of The Ministry of Interior and The National Consultative Assembly, The Royal Court and the King. The style and wording of the texts was in conformity with the current condition and discourse of the country and His Majesty’s wishes.

    Keywords: Petition, Election, The National Consultative Assembly, the twenty-first
  • Mostafa Nouri * Pages 76-100
    Purpose

    This article aims to depict the ups and downs of constructing the first national railway of Iran and determining its route at the time of Reza Shah, as well as the approach of foreigners, especially England.

    Method and Research Design:

     Library resources, archival records, and press reports were studied, described and analyzed.

    Findings and Conclusion

    The investigations clarified that from the very beginning of the railway construction debates in Iran, some proposals considered Iran's railway as a connecting corridor with Europe and East Asia, whereas the others propose a national railway within the borders of Iran. Although there was never a practical and serious effort to build a national railway in Iran during the Qajar period, we cannot ignore the fact that many plans were presented and considerable theoretical discussions were raised. Some of those proposals, such as Sani al-Dawlahs’, were used to build the national railway at the time of Reza Shah. In addition, it seems that the first serious effort of the Iranian government to build a national railway started at the time of Prime Minister Watouq al-Dawlah. The British were unsuccessful in persuading the Iranian authorities to build a railway from Qasr-Shirin to Tehran, and the Iranian authorities’ insistence on building a north to south railway reveals their failure. Reza Shah’s persistence had a great impact on building the first national railway of Iran.

    Keywords: National Railway, Qajar, Reza Shah Pahlavi, England, Russia
  • Nasrin Noohi *, Manizhe Hadian Dehkordi, Parastoo Erfanmanesh Pages 101-125

    Biodeterioration of library materials is a worldwide problem in archives and libraries. Investigation of biological agents (quantitatively and qualitatively) as well as environmental factors that affect the survival and persistence of microorganisms, are the main parts of preventive conservation. Therefore, we studied the biological pollution in repositories and other parts of the Documentation Center and Library of the Cultural Heritage and Tourism Research Institute and evaluated the environmental factors (temperature, relative humidity) in order to preserve paper works.

    Method and Research Design: 

    Quantitative and qualitative investigations of biological contaminants (bacteria and fungi) were performed using sedimentation method (passive method). In addition, environmental factors (temperature and relative humidity) were monitored in audiovisual and records repositories.

    Findings and conclusion

    Relative humidity and temperature variation rates were high and non-standard in the audiovisual and records repositories. Biological studies showed that the fungal and bacterial contamination level in the library repository was higher than the alert level. The most frequent bacterial isolates were Bacillus and Staphylococcus and the dominant fungal isolates belonged to the genera Aspergillus, Penicillium, Alternaria, Cladosporium, most of which have a high potential to produce decomposing enzymes.

    Keywords: preventive conservation, Archives, Library, Biodeterioration, environmental monitoring
  • Kosar Babaei *, Zoya Abam, Saeed Rezaei Sharifabadi Pages 126-150
    Purpose

    Identifying the processes of managing university archives in the world's top universities and providing solutions for proper management of university archives of Iran.

    Methodology

    The study is applied research in terms of the purpose and was conducted using descriptive research method. The statistical population was the archives of the top 150 universities in the world. Data was collected using a researcher-made questionnaire. The collected data was recorded in SPSS software and analyzed based on descriptive statistics.

    Findings and Conclusion

    Most of the university archives operate under the supervision of the university library and consist of administrative, historical, and research archives. Official university / administrative and financial records comprise the bulk of the collection in university archives. Professors, students and researchers outside the university were the main users of university archives. Collection level was the most common level of records arrangement and description, and records arrangement and description are based on national and international standards, the most common of which is the ISAD standard. Records and resources could only be used in the study room in most university archives. Training programs in records arrangement and description for employees were a priority. Holding exhibitions ranked first among the types of educational programs for users. In general, all the different activities and aspects of managing the identified university archives were very important in the university archives perspectives, but their importance varied in each university archive according to the university policies.

    Keywords: Archives, Archives Management, University Archives, World's Top Universities