فهرست مطالب

اکتشاف و تولید نفت و گاز - پیاپی 210 (خرداد 1402)

ماهنامه اکتشاف و تولید نفت و گاز
پیاپی 210 (خرداد 1402)

  • تاریخ انتشار: 1402/07/08
  • تعداد عناوین: 10
|
  • فرانک عبدی * صفحه 2
  • ولی مهدی پور *، احمدرضا ربانی، علی کدخدایی، هومن کرکوتی، محسن شوراب صفحات 3-14

    تعیین میزان ناهمگنی در مخازن کربناته نظیر سازند سروک بسیار حایز اهمیت است و تاثیر به سزایی بر روی میزان تولید و بهره وری از این نوع مخازن دارد. عوامل متعدد زمین شناسی (فرسایش، رسوب گذاری، رخساره های سنگی، دیاژنز، گسل خوردگی و غیره) در سازندهای کربناته سبب ناهمگنی آن می شوند که تاثیر زیادی بر روی پارامترهای پتروفیزیکی، ژیومکانیکی، ژیوشیمیایی و خصوصیات مخزنی دارد. تعیین میزان ناهمگنی سبب افزایش آگاهی از توزیع خواص مختلف مخزنی می گردد. شاخص ناهمگنی از دیدگاه پتروفیزیکی با استفاده از نگارهای مرسوم پتروفیزیکی، نگار تصویری FMI و داده های مغزه و نتایج مطالعات مقاطع نازک میکروسکوپی بررسی می گردد و با معیار سنجش دکستراپارسون، ضریب لورنز و ضرایب تغییرات تخلخل و تراوایی سنجیده می شود. در سال های اخیر، مطالعات خوبی در زمینه ناهمگنی انجام گرفته است. با این حال، برخی جنبه های ناهمگنی از قبیل ناهمگنی ژیومکانیکی و ژیوفیزیکی کمتر مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است. در این مطالعه، مفهوم ناهمگنی و مطالعات انجام گرفته در زمینه تعیین ناهمگنی به همراه انواع متعدد ناهمگنی مورد بررسی اجمالی قرار گرفته است و در پایان مثال موردی از تعیین شاخص ناهمگنی پتروفیزیکی در مخزن سروک یکی از میادین فروبار دزفول به عنوان مثال آورده شده است.

    کلیدواژگان: ناهمگنی، ضریب تغییرات، تخلخل، مخزن سروک
  • احمدرضا عمرانی *، خلیل شهبازی صفحات 15-24

    اهمیت ارزیابی پایداری چاه در تجزیه و تحلیل و تخمین راندمان حفاری عمودی و جهت دار در مخازن نفت و گاز به خوبی شناخته شده است. داده های ژیومکانیکی و معیار شکست را می توان برای مدل سازی و کنترل رفتار توده سنگ در پاسخ به تنش های وارده بر آن استفاده کرد. این بررسی، مفهوم پایداری چاه، انواع و علل را معرفی می کند. علاوه بر این، مقایسه ای از رویکردهای مدل سازی مرسوم ارایه شده است. معیار شکست لید اصلاح شده به عنوان دقیق ترین معیار شکست بر اساس مطالعات قبلی ایجاد شده است. با ترکیب آن با تنش های اطراف چاه، یک رابطه جدید برای تعیین پنجره گل پایدار به دست می آید. برای بررسی صحت رابطه جدید، دو مدل ژیومکانیکی (شبکه عصبی و روابط تجربی) برای چاه یک طرفه توسعه داده شده و عملکرد آنها با دو معیار شکست دیگر (هوک-براون و موگی-کولمب) مقایسه شد. پارامترهای ژیومکانیکی (مدول یانگ، نسبت پواسون، مقاومت فشاری تک محوری و ضریب اصطکاک داخلی) به دست آمده از مدل ها نشان می دهند که پیکربندی های شبکه عصبی بهتر از آنهایی که با معادله تجربی ساخته شده اند، عمل می کنند.

    کلیدواژگان: پایداری چاه، معیار شکست، پنجره گل، معیار لید اصلاح شده، شبکه عصبی مصنوعی
  • سعید خواجه ورنامخواستی *، حمید ظفری ده کهنه صفحات 25-32

    فرآیند جداسازی فازها در صنایع نفت و گاز یکی از مهم ترین فرآیندهایی است که در آن فاز های مختلف از یک دیگر جدا می شوند (معمولا نفت وگاز). با توجه به اهمیت فشار در عملکرد فرآیند جداسازی فازها در صنایع نفت و گاز، بهینه سازی فشار در جداکننده ها از اهمیت بالایی برخوردار است. تغییر دما اقتصادی نبوده و فشار، به عنوان یک عامل قابل کنترل، تاثیر بیشتری در بهبود عملکرد دستگاه، کاهش هزینه ها و افزایش بازدهی دارد. این مقاله به بهینه سازی فشار در جداکننده های سه مرحله ای در واحدهای بهره برداری نفت و گاز با استفاده از نرم افزار Winprop می پردازد.در این مقاله، ابتدا مفاهیم پایه ای مربوط به فرآیند جداسازی فازها معرفی شده است. سپس، روش دقیقی برای تعیین فشار مناسب جهت جداسازی فازها با استفاده از نرم افزار مذکور توضیح داده شده است. علاوه بر این، روش های کنترل فشار و کنترل مرحله ای برای بهبود عملکرد جداکننده های سه مرحله ای به طور دقیق تشریح شده اند.در پایان، با ارزیابی یک مثال موردی در یک واحد بهره برداری نفت و گاز، نتایج به دست آمده مورد بررسی قرار گرفته است. این مقاله به مهندسان و پژوهشگران علاقه مند به بهینه سازی فرآیندهای صنایع نفت و گاز می تواند مفید باشد.

    کلیدواژگان: جداکننده های سه مرحله ای، بهینه سازی فشار و نرم افزار Winprop
  • مایده عیاری*، شهریار عصفوری، رضا آذین، امیر رستمی صفحات 33-42

    تولید ناخواسته آب یک نگرانی عمده در صنعت نفت و گاز است، که این تولید آب موجب مشکلات اقتصادی، رهایی زود هنگام چاه، کاهش ذخایر قابل بازیافت، کاهش نرخ تولید، افزایش هزینه های عملیاتی و جداسازی، خوردگی تجهیزات و مشکلات زیست محیطی می شود، بنابراین می توان گفت عملیات قطع آب تولیدی به شدت ضروری می باشد. تولید آب اضافی همراه نفت می تواند دلایل متنوعی داشته باشد که روش کنترل آبدهی متناسب با دلیل تولید آب انتخاب می شود. در صنعت نفت آب تولید شده به آبی می گویند که ممکن است همراه با هیدروکربن های استخراج شده از چاه باشد. برای حل مشکل تولید آب عموما دو روش کلی موجود است، روش های شیمایی و روش های مکانیکی، این روش ها را می توان وابسته به شرایط چاه به صورت ترکیبی هم استفاده کرد. روش های مکانیکی شامل حفرچاه های افقی، تجهیزات جداسازی و ابزار خاص هستند که معمولا نیازمند دکل کاری هستند و اغلب جزء روش های پرهزینه محسوب می شوند و روش های شیمایی عموما براساس تزریق پلیمرهای شیمایی می باشد. امروزه روش های شیمیایی برای کنترل تولید آب، به دلیل پمپاژ آسان، قیمت مناسب و دردسترس بودن از مقبولیت صنعتی بیش تری برخوردار هستند و در نتیجه کاربرد بیش تری نسبت به روش های مکانیکی دارند. تاحال پرکاربردترین سیستم شیمایی ژل، پلی آکریل آمید ها هستند که در دهه های گذشته به عنوان قوی ترین ابزار برای کنترل یا تولید آب ظاهر شده اند. آزمایش های تجربی اطلاعات ارزشمندی را ارایه می دهند که شانس موفقیت روش های قطع آب را آزمایی می کنند، ادغام نتایج آزمایشگاهی با مطالعات مخزن و تجربه میدانی موفقیت روش های کنترل آبدهی را مورد بررسی قرارمی دهد.

    کلیدواژگان: آب تولیدی همره نفت، کنترل آبدهی، تراوایی، هیدروژل، پلی آکریل آمید، پلیمر-ژل
  • مریم جودکی * صفحات 43-48

    آلودگی نشت نفت در دریا اثرات جدی بر محیط های اکولوژیکی دریایی، منابع اکولوژیکی و اقتصاد دریایی گذاشته است. تشخیص به موقع و کم هزینه ی این نشتی امری ضروری است که پژوهشگران در سال های اخیر تلاش نموده اند که بر اساس روش های مبتنی بر یادگیری ماشین و یادگیری عمیق به این هدف دست یابند. در میان این روش ها، شبکه عصبی کانولوشنال (CNN) قادر است ویژگی های فضایی را از مجموعه داده های عظیم به طور خودکار استخراج کند. با الهام از این شبکه، در این مقاله یک شبکه عصبی کانولوشنال سبک وزن پیشنهاد شده است که ضمن کاهش پیچیدگی محاسباتی در طی فرآیند استخراج ویژگی، دقت و صحت بالایی از تشخیص نیز حاصل شود. نتایج حاصل از پیاده سازی و اجرای این روش نشان می دهد که در بهترین حالت صحت 99 درصد و دقت، فراخوانی و امتیاز اف-1 98 درصد به ثبت رسیده است.

    کلیدواژگان: نشت نفت، داده کاوی، شبکه عصبی کانولوشنال
  • رضا بندریان * صفحات 49-59

    روی آوردن فزاینده شرکت ها به همکاری با دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی با هدف یافتن دانش فناورانه مورد نیاز برای رقابت پذیری خود، موضوع اثربخش بودن اینگونه همکاری را مطرح نموده است. هدف این مقاله، تعیین شاخصه های تاثیرات سازمان های پژوهش و فناوری (RTO) بر رقابت پذیری شرکت های صنعتی و مقایسه وضعیت این عوامل در میان سازمان های پژوهش و فناوری و دانشگاه ها براساس مطالعات جهانی صورت گرفته است. بدین منظور، چارچوبی شامل انواع گوناگون تاثیرات سازمان های پژوهش و فناوری بر شرکت های صنعت شامل تاثیرات فناورانه، اقتصادی، سرمایه ای و تاثیرات نامشهود و عوامل اثرگذار بر آنها در تعامل بین شرکت و سازمان های پژوهش و فناوری شامل ویژگی های شرکت و ویژگی های ارتباط، ارایه می شود. شناخت این تاثیرات و عوامل اثرگذار بر آنها راهنمای شرکت ها در انتخاب شرکای خود برای همکاری های پژوهشی و فناورانه و ایجاد شرایط لازم برای بهره مندی حداکثری از اینگونه همکاری های خود می شود. در پایان با اشاراتی برای حوزه پژوهش و فناوری صنعت نفت ایران به نتیجه گیری پرداخته می شود.

    کلیدواژگان: تاثیرات، عوامل اثرگذار بر تاثیرات، سازمان های پژوهش و فناوری، همکاری صنعت و مراکز تحقیقاتی، صنعت نفت
  • مهدی اجلی * صفحات 60-73

    بکارگیری سیستم نت بهره ور فراگیر (TPM) فرآیند پیچیده ای بوده و با برخی مشکلات و موانع مواجه شده است. تعداد شرکت هایی که به طور موفقیت آمیز برنامه ی TPM را بکار گرفته اند نسبتا محدود می باشد. شناسایی موانع بکارگیری TPM در صنایع، می تواند اولین گام در پیاده سازی این سیستم محسوب شود؛ زیرا تا زمانی که مدیران و کارکنان تولید و نت، اقداماتی در خصوص رفع این موانع نداشته باشند، شکست چنین پروژه ای حتمی به نظر می رسد. در این پژوهش پس از شناسایی موانع کلیدی بکارگیری موفق TPM در صنعت گاز از طریق مرور ادبیات و مصاحبه با خبرگان، 6 مانع اصلی در اجرای موفق TPM شناسایی شده است. سپس ارتباط و توالی این موانع با مدل سازی ساختاری تفسیری فازی(FISM) مشخص گردید. با توجه به اینکه شدت (میزان تاثیرگذاری یا تاثیرپذیری) روابط میان برخی موانع در FISM مشخص نبود و نزدیک نقاط مرزی قرار داشتند، در ادامه با استفاده از روش دیمتل فازی شدت روابط میان موانع تعیین شد. به این ترتیب مدل ارایه شده می تواند چراغ راه صنعت گاز در پیاده سازی موفق سیستم نت بهره ور فراگیر جهت افزایش بهره وری و کارآیی کارکنان و تجهیزات و دستیابی به مزایای رقابتی و ارضای بیشتر نیازهای مشتریان باشد.

    کلیدواژگان: نت بهره ور فراگیر، موانع کلیدی بکارگیری، مدل سازی ساختاری تفسیری فازی، دیمتل فازی، صنعت گاز
  • عنایت الله طاهرزاده صفحات 74-82