فهرست مطالب

مطالعات ادبی متون اسلامی - پیاپی 25 (بهار 1402)

نشریه مطالعات ادبی متون اسلامی
پیاپی 25 (بهار 1402)

  • تاریخ انتشار: 1403/02/02
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمدحسن ارجمندی فر*، بیژن ظهیری ناو صفحات 9-34

    شناخت همه جانبه واژه -به عنوان سنگ بنای متن- در ترجمه قرآن مجید از اهمیتی خاص برخوردار است. به ویژه وقتی مترجم با «واژگان چندمعنایی» مواجه می شود که در این راستا برای رسیدن به ترجمه مطلوب، لازم است به همه این معانی آگاه باشد و به تناسب بافت متن، معنای بایسته را از میان معانی مختلف آن انتخاب کند. در عین حال باید احتمال«بیگانه و دخیل بودن» واژه را نیز در نظر داشته باشد، رویکردی که در برگردان فارسی واژه متکا در آیه 31 سوره یوسف در بیش تر ترجمه های فارسی قرآن کریم نادیده گرفته شده است. در بخشی از این آیه که روایتگر داستان رویارویی زنان مصر با حضرت یوسف7، به دعوت همسر عزیز مصر است، آمده:«واعتدت لهن متکا» یعنی زلیخا به زنان مصر، یک«متکا» داد سپس ادامه می دهد: «به هریک از آنان کارد داد». با این که در روایت این رخداد در ادبیات منظوم و منثور فارسی-از زمان رودکی تا امروز- سخن از حضور نارنج یا ترنج در دست زنان مصر بوده است، اما در بیش تر ترجمه های فارسی از نارنج یاد نشده است. بررسی63 ترجمه فارسی این آیه نشان داد تنها 5 درصد از مترجمان (3مترجم) این واژه را ترنج معنا کرده و 95 درصد(60 مترجم) آن را پشتی وتکیه گاه، محفل، میوه و نوعی غذا ترجمه کرده اند. در جست وجوی رویکرد، معنای واژه متکا در 168 کتاب تفسیر، حدیث و لغت به زبان عربی، بررسی و مشخص گردید 101 کتاب این واژه را واژه ای عبری دانسته و آن را ترنج یا نارنج معنا کرده اند. بنابراین بهترین معادل برای واژه متکا در این آیه، ترنج یا نارنج است و این امر، لزوم گسترش دایره معنایی واژگان چندمعنایی تا مرز شناسایی واژه های غیرعربی قرآن مجید را آشکار می سازدو بر اهمیت تناسب برگردان فارسی واژگان چندمعنایی با بافت متن و منطق آیه دلالت دارد.

    کلیدواژگان: قرآن کریم، سوره یوسف، ترجمه، متکا، ترنج و نارنج
  • طاهره حیدری* صفحات 35-58
    شعر شیعه به عنوان گونه ای مهم از ادب دینی و با ویژگی های منحصر به خود نقشی حائز اهمیت را در گفتمان پردازی شیعه در تمام ادوار تاریخی داشته است. عناصر هویت بخش ادب شیعی، شاعران شیعی را صرف نظر از جنسیت، تبار، زبان و قومیتشان ، از طریق باورها، عواطف، نمادها و مناسک مذهبی مشترک به هم پیوند می زند و از آن ها یک جامعه شیعی می سازد. شاعران شیعه، شعر را رسانه ای بلیغ برای ترسیخ و نشر مولفه های مذهبی خود قرار داده اند تا سلاحی برای مبارزه با انحرافات، ظلم و تعبد بوده و یادآور مبدا ظلم ستیز و حرکت زای تشیع باشد. جاسم الصحیح شاعر عربستانی وشیعی اهل احساءنیز در شعر خود به مولفه های هویت بخش شیعی، پرداخته و در میان مسلمانان اهل سنت بر عقاید شیعی خویش، پابرجا مانده و منقبت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اهل بیت: را یکی از مقوله های اصلی شعر خود قرار داده است. هدف جستار حاضر بررسی چگونگی به کارگیری و پردازش این مولفه ها با روشی تحلیلی-توصیفی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قالب های زبانی شاعر سرشار از عاطفه ی صادق، می باشدو به طور کامل ودقیق، هدفمند و برنامه ریزی شده ایدئولوژی وی را البته غیر مستقیم و بسیار گیرا منتقل می کند و تربیت ذوق و معرفت مخاطب را به همراه دارد.
    کلیدواژگان: عربستان، شعر معاصر عربی، شعر شیعی، عناصر هویت بخش، جاسم الصحیح
  • عبدالله میراحمدی*، شهلا حقی صفحات 59-86
    سوره های قرآن از مجموعه هایی از آیات به هم پیوسته و منسجم تشکیل شده و این پیوستگی ناشی از انواع ارتباطی است که بین آن ها وجود دارد و شامل ارتباط های لغوی و دستوری و منطقی می گردد. انسجام به سازوکار درون متنی زبان گفته می شود که سخنور را در ایجاد و برقراری ارتباط در هر جمله یا بین جملات یاری می دهد؛ به بیان دیگر، انسجام به روابط ساختاری-واژگانی متن اطلاق می گردد..به این منظور در پژوهش حاضرنخست دیدگاه شاخص ترین مفسران درباره مکی و مدنی بودن این سوره تحلیل می شود وبه طور ویژه نیز سه تفسیری که به روش ترتیب نزول نگارش یافته، مفصل تر بررسی و دیدگاه مفسران این تفاسیر درباره مکی یا مدنی بودن سوره مزمل وچگونگی ارتباط میان بخش های این سوره وهم چنین میزان کارآیی تفاسیر تنزیلی در شیوهمواجهه با آیات استثنا شده و این امکان که پیوستگی متنی میان سوره دلیلی بر مکی یا بودن سوره ای به طور کامل باشد، تبیین می گردد.در ادامه با درنظر گرفتن زبان شناسی نقش گراونظریه انسجام متن با توجه به بافت وسیاق تا آن جاکه قابل انطباق بر محتوای قرآن باشد، عوامل پیوستگی ساختاری و متنی سوره مزمل بررسی ودر پایان، نمونه هاومصادیق مورد نظر در دو جدول ارایه می شود.
    کلیدواژگان: سوره مزمل، پیوستگی متنی، پیوستگی لغوی، سیاق، بافت
  • فاطمه سادات ارفع، مریم علیپور پلنگ کل* صفحات 78-118
    در هر زبانی به وسیله روش های مختلف و با بهره گیری از ادوات و کلمات خاص بیانی می توان کلام را به منظور تثبیت و تمکین یک معنا و مفهوم در ذهن مخاطب و تقویت و تعمیق آن، مورد تاکید قرار داد. زبان عربی به عنوان زبان قرآن، اسلوب های فراوانی از تاکید را در خود جای داده است. توجه به تاثیر تاکیدات به کار رفته در آیات و تحلیل و تبیین دقیق معانی آن ها، نشان از اهمیت و ضرورت توجه به این اسلوب دارد. در یک نوع از تقسیم بندی، تاکید در سه جایگاه در کلام می تواند مورد بررسی قرار گیرد؛ جایگاه اسناد، مسند و مسندالیه. این پژوهش به سبب گستردگی مباحث در این سه بخش، کوشیده تا اسلوب تاکید را تنها در عنوان تاکید در اسناد -به جهت تقدم موضوعی آن در علم معانی- در جزء سی قرآن مورد بررسی قرار ‎دهد، بر این اساس به بیان آرای علمای بلاغت در ذیل هر یک از سبک‎های تاکید و نظر مفسران در ذیل آیات و نشانه‎های تاکیدی پرداخته است. شیوه جمع آوری مطالب در این مقاله از جهت نوع، کتابخانه ای و به لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است. با توجه به این که تاکید هم در نحو وهم بلاغت عربی کاربرد دارد، اما قابل ذکر است که این مقاله با توجه به رویکردی خاص، بیش تر به جنبه بلاغی وعلم معانی آن توجه داشته است. از نتایج به دست آمده می توان به این مطلب اشاره کرد که تاکید به سبب اغراض و فواید فراوان، یکی از مهم ترین شیوه‎ها در بیان معانی بوده و دقت نظر در این اسلوب به هنگام تفسیر آیات را امری مهم می نمایاند. و در جزء سی قرآن کریم، از این اسلوب، به صورت گسترده در رد انکار منکرین و بیان تهویل و عظمت قیامت و معاد، استفاده شده است. در برخی آیات برای بیان شدت اهمیت از چند روش تاکیدی همزمان استفاده شده است و برخی از روش‎ها هم چون تاکید به وسیله جمله اسمیه و إن کاربردی بیش تر داشته است.
    کلیدواژگان: قرآن، جزء سی ام، بلاغت، علم معانی، تاکید در اسناد
  • محمد ویسی*، عطیه مشاهری فرد صفحات 119-137

    حکیم سنایی غزنوی به گواه آثارش شاعری دوستدار اهل بیت: و معتقد به ولایت ایشان است. موضوع ولایت، وصایت و حقانیت امام علی7 بارها و به شیوه های مختلف بلاغی در اشعار سنایی بازتاب یافته است. انتخاب نوعی ویژه از بلاغت و آرایش کلام در شعر سنایی، با هدف او از سرودن این اشعار که همانا نمایش حقانیت و ولایت امام علی7 است، پیوندی مستقیم دارد. در این جستار از میان شیوه ها و رویکردهای بلاغی با روش توصیفی _ تحلیلی، دو شگرد بلاغی به کاررفته در اشعار سنایی که معنای مورد نظر او را برجسته تر و موکد ساخته است، بررسی و تحلیل می شود. نتایج این تحلیل نشان می دهد که در اشعار سنایی، از میان انواع شیوه های بلاغی، حصر و قصر و تقابل و تمثیل که سنایی آن ها را به شکل تقابل های تمثیلی نیز به کار می برد، به جهت ایجاد تناسب میان صورت ادبی و معنا و مفهوم متن، برجسته تر از انواع دیگر شگردهای بلاغی است. این پژوهش روشن می سازد که استفاده سنایی از این شگردهای بیانی، متناسب با عقیده او در باب ولایت امام علی7 است و باعث گردیده تا او عقیده خویش را درباره حقانیت و منزلت ایشان با وضوح و قاطعیتی بیش تر به مخاطب القا کند و میان صورت و محتوای شعر خود پیوندی معنادار برقرار سازد.

    کلیدواژگان: سنایی، اشعار، علی علیه السلام، بلاغت، تقابل تمثیلی، حصر و قصر
  • عزت ملاابراهیمی*، پرستو قیاسوند صفحات 137-157

    در عصری که ادبیات عربی و غیر عربی فاقد داستان به معنای نوین آن بود، ناگاه قرآن کریم، داستان هایی را در قالب و ساختاری نوین عرضه کرد. قصص قرآن بسیار نمایشی و محسوس هستند و از عواملی که به این مساله کمک می کند، عناصر مختلف داستانی است. از مهم ترین و تصویرسازترین عناصر داستانی در قصص قرآنی، می توان به دو عنصر گفتگو و شخصیت اشاره کرد که در نمایش حوادث داستان بسیار موثربه شمار می روند، آن گونه که حادثه را بدون شخصیت و شخصیت را بدون گفتگو نمی توان تصور کرد و در هیچ دوره ای جدال بین انبیا و کفار و گفتمان ایشان با مردم عادی از این عناصر خالی نبوده است. از این رو نگارنده در این مقاله کوشیده است تا با روشی توصیفی - تحلیلی به بررسی دو عنصر گفتگو و شخصیت در داستان حضرت موسی7 بپردازد و ابعاد زیباشناختی آن را تبیین کند. از یافته های چنین تحقیق برمی آید که یکی از مظاهر اعجاز قرآن کریم، از وحدت و انسجام بین آیات نشات می گیرد و این تناسب و هماهنگی در بین عناصر متعدد داستانی به وضوح قابل مشاهده است. این اتحاد به منظور تحقق اهداف دینی در سراسر داستان های قرآنی است؛ به گونه ای که همه اجزادر کنار هم یک ساختار منسجم و هماهنگی را تشکیل داده اند

    کلیدواژگان: کلیدواژه ها: قرآن کریم، حضرت موسی(ع)، عناصر داستانی، گفتگو، شخصیت
|
  • MohammadHasan Arjmandi Far *, Bijan Zahiri Naav Pages 9-34

    A comprehensive understanding of the multi-faceted aspect of the word - as the cornerstone of the text - holds particular significance in the translation of the Holy Quran. Especially when faced with "polysemous words," the translator must be aware of all these meanings to select the essential meaning based on the text's context. However, considering the possibility of the word being "foreign and alien" is crucial, an approach often overlooked in the Persian translation of the term "متکا" in Surah Yusuf, verse 31. In a part of this verse which narrates the confrontation of the Egyptian women with Yusuf which was an invitation by the Emir of Egypt’s wife, it is mentioned that "واعتدت لهن متکا" meaning Zulaykh gave them متکا meaning repast and then furthers that she gave them a knife. While the literature depicts the presence of oranges or citrus fruits in the hands of Egyptian women in the story of Yusuf in the Persian poetry and prose of Persian since the time of Rudaki until now, Persian translations commonly neglect this. A survey of 63 Persian translations of this verse revealed only 5% (3 translators) translated the term as "ترنج" (Citrus), while 95% (60 translators) translated it as a seat, gathering place, fruit, or a type of food. A review of 168 Arabic books on interpretation, hadith, and dictionaries showed that 101 considered "متکا" a Hebrew word, interpreting it as "ترنج" (Citrus) or orange. Therefore, the best equivalent for "متکا" in this verse is "ترنج" or orange, emphasizing the need to expand the semantic scope of polysemous words to identify non-Arabic words in the Holy Quran and highlighting the importance of aligning Persian translations with the text's context and logic.

    Keywords: Holy Quran, Surah Yusuf, Translation, متکا, Citrus, Orange
  • Tahereh Heydari * Pages 35-58
    Shia poetry, as an important genre of religious literature, has played a significant role in Shiite discourse throughout historical periods, boasting unique characteristics. The identity-forming elements of Shia literature unite Shiite poets, regardless of their gender, lineage, language, or nationality, through shared beliefs, emotions, symbols, and religious rituals, forming a Shia community. Shiite poets have employed poetry as a powerful medium to solidify and propagate their religious principles, serving as a tool to combat deviations, injustice, and idolatry, while reminding of the anti-oppressive origins and dynamic nature of Shiism. Jasem Al-Saheeh, a Saudi poet and Shiite from Al-Ahsa, addresses the identity-forming elements of Shia in his poetry, emphasizing his Shiite beliefs and highlighting the virtues of the Prophet and the Ahl al-Bayt. This article aims to analyze the utilization and processing of these elements using an analytical-descriptive approach. The research findings indicate that the linguistic structures of the poet are rich in sincere emotion, effectively and indirectly conveying his ideology in a compelling, purposeful, and planned manner, nurturing the aesthetic and cognitive development of the audience.
    Keywords: Saudi Arabia, Contemporary Arabic Poetry, shia poetry, Identity-forming Elements, Jasem Al-Saheeh
  • Abdollah Mirahmadi *, Shahla Haghi Pages 59-86
    he chapters of the Quran are composed of interconnected and cohesive verses, and this cohesion stems from the various types of relationships between them, including lexical, syntactic, and logical connections. Coherence refers to the intra-textual mechanism of language that assists the speaker in creating and maintaining communication within each sentence or between sentences; in other words, coherence refers to the structural-lexical relations of the text. Therefore, in this research, first, the perspective of the most prominent interpreters regarding the Meccan and Medinan nature of this chapter is analyzed. Specifically, three interpretations written in the order of revelation are examined in detail, along with the interpreters' views on the Meccan or Medinan nature of Surah Al-Muzzammil and how the sections of this chapter relate to each other, as well as the effectiveness of the interpretations in dealing with exceptional verses and the possibility that the textual coherence between chapters as a possible evidence of the chapter as being entirely Meccan is speculated. Furthermore, considering the linguistic role and the theory of textual coherence in relation to the context and structure, the factors of structural and textual coherence in Surah Al-Muzzammil are investigated, and finally, examples and relevant instances are presented in two tables.
    Keywords: Quran, Al-Muzzammil, structural, textual coherence, context, coherence of text
  • Fatemrh Alsadat Arfa, MARYAM ALIPOUR PALANG KOL * Pages 78-118
    In each language, the author can emphasize his words in different ways and by using special expressive tools and words in order to establish and comply with a meaning and concept in the mind of the audience and to strengthen and deepen it. Arabic, as the language of the Qur'an, has many styles of emphasis. Paying attention to the effect of the emphases used in the verses and analyzing and explaining their meanings accurately, shows the importance and necessity of paying attention to this style.In one type of division, emphasis on three positions in speech can be considered;Position of documents,document and document. This study has tried to examine the style of emphasis in the title of emphasis in documents in part thirty, based on this, has expressed the views of commentators and rhetoricians under each of the methods of emphasis and also the following verses.The method of collecting materials in this article is library-type and descriptive-analytical in terms of method.From the obtained results, it can be mentioned that; Emphasis due to its many purposes and benefits, is one of the most important methods in expressing the meanings and interpretation of verses, and in part thirty of the Holy Qur'an, this method has been widely used in rejecting the denial of the deniers and expressing the greatness of the Resurrection and Resurrection.Is.In some verses, several simultaneous emphatic methods have been used to express the intensity of importance, and some methods, such as emphasis by nouns and nouns, have been used more.
    Keywords: Quran, Siam part, Eloquence, science of meanings, confirmation of chain of transmission
  • Mohammad Vesi *, Atie Mashaher Frd Pages 119-137

    Hakim Sanai Ghaznavi, as shown by his works, was a poet who cherished the Ahl al-Bayt (the family of the Prophet) and believed in their guardianship. The subject of guardianship, testament, and authority of Imam Ali (A.S) has been reflected in Sanai's poetry multiple times and in various rhetorical ways. The specific choice of rhetoric and linguistic composition in Sanai's poetry, aimed at showcasing the authority and guardianship of Imam Ali, has a direct connection. In this research, among the rhetorical techniques and approaches, two rhetorical strategies employed in Sanai's poetry that highlight his intended meaning are analyzed through a descriptive-analytical method. The results of this analysis indicate that among the various rhetorical techniques, proverbial antonyms, restriction and contraction, which Sanai often employs in the form of metaphorical confrontations, stand out more prominently for creating harmony between the literary form and the meaning of the text compared to other rhetorical devices. This research elucidates that Sanai's use of these rhetorical devices is in line with his belief in the guardianship of Imam Ali, allowing him to convey his belief in the authority and status of Imam Ali more clearly and decisively to the audience, thus establishing a meaningful connection between the form and content of his poetry.

    Keywords: Sanai, poems, Ali (A.S), rhtorics, proverbial antonyms, restriction, contraction
  • Ezzat Molla Ebrahimi *, Parasto Ghiasvand Pages 137-157

    In an era when both Arabic and non-Arabic literature lacked narratives in their modern sense, the Holy Quran suddenly introduced stories in a novel format and structure. The narratives in the Quran are highly vivid and tangible, and one of the most important and imagery-evoking narrative elements in Quranic stories is the dialogue and character elements. These elements play a significant role in depicting the events of the story, as the narrative cannot be imagined without characters, and characters cannot be fully understood without dialogue. Throughout history, there has always been interaction between prophets and disbelievers, and their discourse with ordinary people has never been devoid of these elements. Therefore, in this article, the author endeavors to examine the two elements of dialogue and character in the story of Prophet Moses using a descriptive-analytical method and elucidate its aesthetic dimensions. The findings of such research reveal that one of the manifestations of the miraculous nature of the Holy Quran stems from the unity and coherence among its verses, and this harmony among various narrative elements is clearly observable. This unity is aimed at achieving religious objectives throughout the Quranic stories, so much so that all elements together form a cohesive and harmonious structure

    Keywords: Holy Quran, Prophet Moses, narrative elements, dialogue, character