فهرست مطالب

پژوهش در هنر و علوم انسانی - پیاپی 63 (اسفند 1402)

نشریه پژوهش در هنر و علوم انسانی
پیاپی 63 (اسفند 1402)

  • تاریخ انتشار: 1403/01/25
  • تعداد عناوین: 6
|
  • آمنه مافی تبار صفحات 1-10

    هنرهای کاربردی در حرم مطهر رضوی، در قالبهای مختلف قابل تعریف است. ازجمله آنها منسوجات مورد استفاده در این عرصه است که مهمترین آنها در شکل روپوشهای مرقد مطهر امام هشتم (ع) ظاهر میگردد که با دو تعبیر صندوق پوش  پوشش صندوق مزار  و ضریح پوش  پوشش ضریح مطهر  شناخته میشوند. هدف این مقاله بازپژوهی در دو ثوب صندوقپوش و دو نمونه ضریح پوش است که در عصر صفوی برای پوشش صندوق مقبره امام رضا (ع)  معروف به صندوق انوشیروان مجوس و صندوق عباسی و همینطور ضریح تاریخی مشهور به ضریح شاه-تهماسب کاربرد داشته است. پرسش آن است که صندوق پوشها و ضریح پوشهای مذکور با چه شکل و صورتی تعریف میشده اند؟ نتیجه مقاله به صورت توصیفی تحلیلی نشان میدهد: صندوق پوش انوشیروان مجوس، کهن-ترین نمونه به جا مانده در این کارکرد است که همچون دیگر صندوقپوش عباسی که تاریخ نامعلومی دارد، زربفت بوده و به صورت حجمدار تهیه شده است. پوشش های ضریح شاه تهماسب نیز برخالف ضریح پوش های امروزی و شاید به سبب غیرمسقف بودن ضریح شاه تهماسب، حجمدار و مکعب مستطیلی هستند. این ضریح پوشها، مخملین بوده و لندرهدوزی شده اند. به این ترتیب، در هر چهار نمونه مورد بررسی، توجه به فرم صندوق مزار یا ضریح محل توجه بوده و روپوش، کلیت آن را تحت خود قرار میداده است. جنسیت پارچه های کاربردی از بهترین انواع مخمل و زری است و البته نقوش کاربردی در آرایه بندی و تزیینات این منسوجات، در انواع گیاهی و هندسی و همینطور کتیبه نگاری تعریف شده است.

    کلیدواژگان: مرقد امام رضا (ع)، منسوجات صفوی، صندوقپوش، ضریحپوش
  • سید حامد حاجی میرزاده، عارف فردزاده، آروین توکلی نیا، سروش بصیری صفحات 11-20

    خلاقیت از دغدغه های همیشگی هنرمندان و معماران در دوره های مختلف تاریخ بوده است. تعاریف زیادی از خلاقیت ارائه شده و بناهای زیادی در طول تاریخ خالقانه یا فاقد خلاقیت شناخته شده اند. در این میان، نکته مهم درک و فهم خلاقیت است زیرا خلاقیت و معماری هرگز مجرد از زمینه و جامعه خود ارزیابی نمی شوند. معماری به عنوان یک محصول فرهنگی زاییده اندیشه، حامل اندیشه و تجلی اندیشه در قالب بستری برای زندگی انسانی است. هر ابتکاری در معماری با در نظر گرفتن مخاطب و فرهنگ مردم است که در یک جامعه توفیق پیدا می کند. خلاقیت معماری نیز در سایه توجه به فرهنگ و عواملی چون معانی الگوها و سبک های زندگی امکان موفقیت و به بار نشستن پیدا می کند. در این نوشتار به تحلیل چگونگی تاثیر فرهنگ بر درک خلاقیت اثر معماری پرداخته شده است. خلاقیت معماری شامل ارایه فرم، فضا یا محیطی است که در عین نوآوری مفید و مناسب باشد و مفید بودن فضای معماری به قابلیت پاسخگویی آن در برابر نیازهای انسان بستگی دارد. طبق یافته های تحقیق، ساختار شخصیت تاثیر بر فرهنگ می گذارد که بر درک خالقیت اثرگذار است و زمینه را جهت تولید اثر معماری ایجاد می کند. اگر اثر معماری دارای ویژگی هایی باشد که با ساختار شخصیتی کاربران منطبق باشد و نیازهای آنها از معماری را به شیوه ای جدید بر طرف سازد آن معماری به عنوان اثری خالقانه درک می شود. از سوی دیگر معماری ای که از سوی مردم خالقانه درک می شود نیز بر فرهنگ آنها اثر می گذارد این فرایند به صورت چرخشی ادامه می یابد و سازوکار تاثیر فرهنگ بر معماری را تشکیل می دهد.

    کلیدواژگان: خالقیت، فرهنگ، ساختار شخصیت، لذت، ذهن، فروید
  • آزیتا بلالی اسکوئی، سیده الهه آیدینی اسکوئی، ریحانه سادات شریعت زاده صفحات 21-33

    خانه های دوره قاجار تبریز نمونه های ارزشمندی از معماری ایران هستند که با وجود هندسه و تناسبات خاص در نقشه فضاهای این خانه ها پژوهش جامعی در خصوص آنها انجام نشده است. پژوهش حاصل با روش توصیفی-تحلیلی انجام یافته است. هدف از این پژوهش شناخت و تحلیل تناسبات خانه ها در دوره قاجار تبریز و یافتن سیستم های تناسباتی به کار رفته در نقشه این خانه ها بوده است. جهت دستیابی به این هدف چندین نمونه از خانه ها مورد بررسی قرار گرفتند که در این راستا از مطالعات کتابخانه ای و اسناد تاریخی بهره گرفته شده و مطالعات میدانی صورت گرفته است. با تحلیل و بررسی های صورت گرفته از 23 بنای انتخابی 7 بنا از اوایل دوره قاجاریه و 8 بنا از اواسط و اواخر دوره نتیجه میگیریم که در این سه دوره تاریخی به استثناء فضاهای نیمه باز از تناسبات یکسانی استفاده نشده است و استفاده از تناسبات ذرین ایرانی در هر دوره ی تاریخی دست خوش تغییرات شده است.

    کلیدواژگان: هندسه، تناسبات، مستطیل طالیی، خانه های تبریز، قاجار
  • مینا اسدی صفحات 35-42

    شیشه بستری است شفاف و فقط الیه ای است که در مقابل دید قرار میگیرد و در حالت کاربردی آن برای حفاظت در برابر نفوذ سرما و گرما و یا کاربردهای محافظتی استفاده میشود. البته کاربردهای آن بسیار متنوع است تا جایی که در بسیاری از اشیا کاربردی زندگی روزمره میتوان آن را دید. از آنجا که هنرمندان با ذهن خلاق خود هر لحظه در پی یافتن بستری جدید و مناسب برای ارائه اثر خود هستند و شیشه یکی از جذاب ترین چیزهای موجود از گذشته دور بوده است به خصوص زمانی که پای تفکرات مذهبی و حکمی به میان میآید. کاربرد وسیع شیشه را در معماری کلیسا و مساجد می توان دید. البته این فقط مختص به ایران نبوده و نیست و میتوان گفت هنر نقاشی پشت شیشه بستر اولیه اش در اروپا بوده است. از آنجایی که اروپاییان در نقاشی های پشت شیشه به جا مانده، به صورت وسیع از طرح ها و نمادهای مذهبی استفاده کرده اند در این پژوهش به بررسی این موضوع پرداخته شده که با توجه به اینکه هنر نقاشی پشت شیشه از اروپا به ایران وارد شد و در مبدا اولیه مذهب و تفکرات حکمی نقش بسیار زیادی را ایفا کرده است آیا در ایران در عهد صفویه نیز تفکرات مذهبی و حکمی روی این هنر تاثیر گذار بوده است؟ جامعه آماری این پژوهش به طور تصادفی از بین نمونه های موجود در اسناد و کتابهای موجود انتخاب شده و روش پژوهش توصیفی تاریخی و توسعه ای است. پژوهشگر پس از تحلیل و توصیف و همچنین تطبیق نمونه ها به این دست یافته که هر چند این هنر در عامه مردم رواج بسیاری داشته ولی باز هم ردپای تفکرات مذهبی و همچنین تفکرات حکمتانه در بسیاری از آثار قابل مشاهده است.

    کلیدواژگان: نقاشی پشت شیشه، هنر دینی، حکمت اسلامی، صفویه
  • محمود اژدری صفحات 43-52

    این مقاله به بررسی ارتباط علم هرمنوتیک با حوزه های مختلف از جمله معماری و محیط زیست میپردازد. علم هرمنوتیک به عنوان یک حوزه مهم در زمینه علوم انسانی و فلسفه، به تفسیر و درک عمیق تر مفاهیم و ارتباطات در متون و اثرات انسانی میپردازد. در این تحقیق، به بررسی اصول اساسی هرمنوتیک، سیر تاریخی آن، و کاربردهایش در حوزه های مختلف میپردازیم. سپس، تاثیرات علم هرمنوتیک در زمینه های مختلف مورد بررسی قرار میگیرد. در معماری، هرمنوتیک معماران را قادر میسازد تا از طریق تفسیر عمیق تر مفاهیم فرهنگی و هنری، فضاها و سازه هایی با ارتباط عمیقتر با محیط اطراف طراحی کنند. در پزشکی، استفاده از اصول هرمنوتیک میتواند به ارتقاء تفاهم متقابل و بهبود ارتباط بین پزشک و بیمار منجر شود. در محیط زیست، هرمنوتیک میتواند در فهم بهتر نقش انسان در محیط زیست و حفظ موازنه محیطی کمک کند. در نهایت، پژوهش های آینده در این زمینه و چشم انداز تحقیقات معماری و حوزه های مرتبط دیگر نیز مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. این تحقیق با بررسی ارتباطات عمیقتر میان هرمنوتیک و حوزه های مختلف، به توسعه دانش و فهم عمیق تر از این زمینه ها کمک میکند.

    کلیدواژگان: هرمنوتیک، معماری، محیط زیست، تفسیر معماری، ارتباط انسان و محیط زیست، تفسیر متون
  • طاهره رضایی صفحات 53-60

    گسترش استفاده از فناوری واقعیت افزوده در صنعت مد و نگاه دقیق به تاثیر آن بر تجربه مصرف کنندگان، فرایندهای آموزشی طراحان و فروشندگان؛ و ظرفیت های تجاری محصولات مد، این پرسش را ایجاد میکند که نوآوری های ناشی از تعاملات فناوری واقعیت افزوده و حوزه پوشاک چیست؟ با این سوال و با تحلیل تحقیقات قبلی، نقاط قوت، ضعف، فرصتها و چالش های پیش روی فناوری واقعیت افزوده در حوزه پوشاک مورد اهمیت قرار میگیرند. هدف اصلی، ارائه یک چشم انداز از نحوه استفاده از واقعیت افزوده در حوزه پوشاک و تاثیر آن بر تجربه کاربری مصرف کنندگان است. این نگاه میتواند بینش مهمی به محققان، طراحان و بازرگانان مد عرضه کند و درعین حال، رویکردهای نوینی را برای بهره برداری هرچه بهتر از واقعیت افزوده به منظور ارتقای کارآمدی و تجربه مشتری در این صنعت ارائه دهد.

    کلیدواژگان: پوشاک، واقعیت افزوده، تجربه خرید