فهرست مطالب

نشریه پژوهش های کشاورزی و محیط زیست پایدار
سال سوم شماره 2 (تابستان 1401)

  • تاریخ انتشار: 1401/05/29
  • تعداد عناوین: 9
|
  • ملیحه مقتدری، مسعود نوشادی*، سیده هدی رحمتی صفحات 1-10

    تجارت آب مجازی یکی از راهکارهای کاهش فشار بر منابع آب است. مفهوم تجارت آب مجازی بر این است که کشورهایی که با کمبود آب روبرو هستند، باید از کشورهای پرآب، کالا وارد کنند و از تولید کالاها و خدماتی که در فرآیند تولید خود به آب بیشتری نیاز دارند، بپرهیزند. علاوه بر توجه به مفهوم تجارت بین المللی آب مجازی، در سطح ملی و بین استانی نیز میتوان به این موضوع توجه نمود. استان فارس طی سال های اخیر تحت پدیده خشکسالی قرار گرفته است که از دلایل مهم آن افزایش جمعیت، کاهش نزولات جوی و برداشت بی رویه از منابع آب زیر زمینی می باشد. بخش کشاورزی دارای اهمیتی فراوان در راستای تامین غذایی و حفظ محیط زیست می باشد. با توجه به این که استان فارس همواره جایگاه ویژه ای در تامین محصولات کشاورزی کشور دارد، برآورد بیلان آب مجازی در صادرات و واردات پنج محصول عمده شامل گندم، جو، برنج، سیب و مرکبات هدف این پژوهش می باشد. در این تحقیق منابع آب استان بررسی شد و شاخص های کم آبی، شدت مصرف آب، وابستگی آب به واردات آب مجازی و خودکفایی به واردات آب مجازی در محصولات مورد مطالعه استان فارس به ترتیب معادل 97، 90، 0 و 100 درصد محاسبه شد. همچنین آب مجازی، بهره وری، و بیلان آب مجازی صادرات و واردات این محصولات محاسبه شده است. بر اساس نتایج این تحقیق، کل صادرات آب مجازی محصولات مورد مطالعه 6/1926 میلیون مترمکعب (MCM) و کل واردات آب مجازی 8/990 میلیون متر مکعب می باشد. همچنین نتایج این تحقیق نشان داد که بیلان آب مجازی در صادرات و واردات محصولات مورد مطالعه منفی می باشد و تراز تجارت آب مجازی استان برابر 7/935 میلیون متر مکعب است، بنابراین استان فارس صادر کننده آب مجازی می باشد.

    کلیدواژگان: منابع آب، بیلان آب مجازی، کشاورزی
  • محمدعلی صالحی* صفحات 11-18

    جهت ارزیابی بیلان انرژی در تولید چغندرقند مطالعه ای به صورت موردی در شهرستان نقده انجام شد. داده ها به صورت کاملا تصادفی و از طریق پرسشنامه و 341 چغندرکاران منطقه جمع آوری گردید. ورودی انرژی مزرعه شامل سوخت، آب، برق، ماشین آلات، کود شیمیایی، کود حیوانی، سم، بذر، نیروی انسانی بوده است و خروجی تولید چغندرقند بوده است. نتایج حاصله از محاسبه شاخص های انرژی نشان داد که انرژی ورودی حاصل از مزارع چغندر 58923.02 مگا ژول بر هکتار و انرژی خروجی 282025 مگا ژول بر هکتار بوده است. کارایی انرژی برابر 4.79 درصد و بهره وری انرژی برابر 1.23 مگا ژول بر هکتار می باشد.

    کلیدواژگان: انرژی، چغندرقند، شاخص انرژی
  • افسانه گران*، نازگل رفیعی، امیر ذوالفقاری صفحات 19-26

    استان گلستان یکی از مناطق مهم پراکنش آرایه‎های تیره آلاله است. به منظور بررسی مقادیر آنتوسیانین و فلاونویید در سه گونه یک ساله آلاله در استان گلستان، در بهار سال 1400، از دو منطقه النگدره و قرق، سه گونه Ranunculus marginatus، R. muricatusو R. sceleratus جمع آوری و مقادیر آنتوسیانین و فلاونویید در اندام های ریشه، ساقه، برگ، گل و میوه اندازه گیری شدند. تجزیه و تحلیل آماری داده های به دست آمده، به روش تجزیه مرکب و مقایسه های میانگین 12 تیمار با استفاده از آزمون LSD انجام شد. نتایج به دست آمده، اثر متقابل سه گانه منطقه×گونه×اندام را برای هر یک از ترکیب آنتی اکسیدانی در سطح احتمال آماری (p<0.05) معنی دار نشان داد. مقایسه میانگین تیمارها نشان داد، بیشینه مقادیر آنتوسیانین (390/59، 510/58، 520/56، 800/54، 360/53 و 800/52 میکرومول بر گرم وزن تر)، در اندام گل و میوه، در هر سه گونه، در دو منطقه قرق و النگدره و بیشینه مقادیر فلاونویید (633/47، 790/46 و 330/45 میکروگرم بر میلی لیتر)، در اندام گل و میوه، در هر سه گونه، فقط در النگدره وکمینه مقادیر آنتوسیانین (680/9، 700/8، 540/8، 350/8، 920/7 و 760/7 میکرومول بر گرم وزن تر) و همچنین کمینه فلاونویید (657/9، 973/7، 283/6، 010/6، 975/5 و 357/5 میکروگرم بر میلی لیتر)، فقط در اندام ساقه، در هر سه گونه و در دو منطقه قرق و النگدره به دست آمد.

    کلیدواژگان: ترکیبات آنتی اکسیدانی، استان گلستان، Ranunculus muricatus، Ranunculus marginatus Ranunculus sceleratus
  • مرتضی میرزائی، احمدرضا محرابیان*، حسین مصطفوی صفحات 27-43

    از آنجاکه پدیدهی تغییر اقلیم بزرگترین چالش زیست محیطی شرایط کنونی بیوسفر محسوب می گردد تعیین مطلوبیت رویشگاه های احتمالی و بالقوه یکی از ارکان مهم مدیریت و حفاظت از گونه های گیاهی در برابر تهدیدهای محیط زیست محسوب می گردد. امروزه با پیشرفت علم آمار و سیستم اطلاعات جغرافیایی تعیین رویشگاه بالقوه گونه های گیاهی با استفاده از روش های مدلسازی پراکنش جغرافیایی گونه های گیاهی میسر شده است. رویشگاه های کشور ایران به دلیل قرارگیری در کمربند خشک کره زمین و متاثر شدن از جریانات تغییر اقلیم در معرض تهدید جدی قرارگرفته است. در این میان جنگل های هیرکانی بخش قابل توجهی از شمال کشور ایران و قسمت کوچکی از جمهوری آذربایجان را تشکیل می دهند. به دلیل آن که تاکنون مطالعات جامع و یکپارچه ای پیرامون تعیین مطلوبیت زیستگاه و تاثیرات منفی تغییر اقلیم بر گونه های درختی و درختچه ای در ایران انجام نشده، این مطالعه با هدف مدلسازی و تهیه ی نقشه ی رویشگاه بالقوه ی گونه های درختی و درختچه ای دارای ارزش های زینتی، دارویی و غذایی، در ایران انجام گرفته است. در این پژوهش، با استفاده از تحلیل عوامل اکولوژیک، مدلسازی گردید. به این ترتیب که داده های حضور گونه ها ابتدا نقطه یابی شد و توسط نرم افزار ArcGIS، نقشه های توپوگرافی و اقلیمی رسم شد. همچنین یکی از مهم ترین رویکردهای توسعه یافته در چند دهه اخیر جهت حفاظت از تنوع زیستی، استفاده از روش های مدلسازی به ویژه مدلسازی پراکنش گونه ها (SDM) است که در این مطالعه با استفاده از بسته نرم افزاری MaxEnt در محیط نرم افزاری-آماری R مدلسازی شد. سپس عملکرد مدل ها توسط شاخص AUC ارزیابی شد. نتایج نشان داده است که عملکرد تمامی مدل ها براساس شاخص AUC، عالی و مدلسازی پراکنش گونه های موردنظر با اطمینان آماری بالایی انجام شده است. لازم به ذکر است اثرات تغییرات اقلیم در سناریوهای مختلف خوشبینانه و بدبینانه در سری های مختلف زمانی (سال های 2050 و 2080) بررسی شده است. نتایج نشان داد که تاثیر منفی تغییرات اقلیم بر گونه هایی مانند Evonymus latifolia، Acer hyrcanum، Quercus petraea Subsp. iberica، Quercus macranthera، Pyrus boissieriana و Prunus divaricate Subsp. capsica نمایان شد و تاثیر مثبت این تغییرات را در گونه های Hedera Pastuchovii، Cupressus sempervirens var. horizontalis، Populus caspica و Tilia platyphyllos Subsp. caucasica دیدیم. تغییرات اقلیم به صورت معناداری بر روی پراکنش گونه های موردبررسی تاثیر گذاشته شده است و جهت حفاظت آن ها در آینده بایستی برنامه ریزی لازم به اجرا درآید.

    کلیدواژگان: مدلسازی، منطقه هیرکانی، رویشگاه بالقوه، مدیریت حفاظت
  • سحر فلاحت پیشه*، عزیز باباپور، غلامرضا قنبری کردکندی صفحات 35-45

    در این بررسی، پیشرفت های اخیر در فناوری سبز برای استخراج اجزای زیست فعال طبیعی از منابع گیاهی مورد بحث قرار گرفته است. از روش های جدیدی که در سالهای اخیر برای جداسازی و خالص سازی مواد اولیه مورد توجه قرار گرفته شده است استخراج به وسیله سیالات فوق بحرانی (Super Critical Fluid, SCF) است. در این روش ، از یک گاز با دما و فشار بالا در حالت فوق بحرانی (سیال تحت شرایط دما و فشاری بالاتر از دما و فشار بحرانی آن) به عنوان حلال استفاده می شود. با اینکه استخراج با سیال فوق بحرانی نیازمند کار در فشارهای بالا است و این موضوع به کارگیری ادوات خاص و مقاوم و درنتیجه سرمایه گذاری اولیه بالایی را نیازمند است، اما در پایان این روش در بسیاری از موارد مقرون به صرفه می نماید.

    کلیدواژگان: سیال فوق بحرانی، استخراج، حلال، دمای بحرانی و فشار بحرانی
  • حسین معین*، ساسان معقولی، دیانا رفیعی زاده، پارمیدا محمدیان صفحات 47-51

    در این تحقیق ریخت شناسی دانه گرده 4 گونه مهم جذاب برای زنبور از نقاط مختلف استان کرمانشاه به کمک میکروسکپ نوری مورد مطالعه قرار گرفت. این بررسی ها نشان داد بزرگ ترین دانه گرده متعلق به شیرین بیان است و کوچک ترین دانه گرده متعلق به بیدمشک است. همچنین در این تحقیق مشاهده شد دانه های گرده مورد بررسی همه کروی شکل میباشند. تزیینات سطحی دانه گرده در گونه های مورد بررسی عبارت اند:از مشبک(زبان گنجشک،بیدمشک)،مشبک ریز(بیدمشک)،مواج(شیرین بیان)،مخطط سوراخ دار(سیب).دانه های گرده مورد مطالعه از نظر وضعیت دریچه،سه شیاره(زبان گنجشک)، سه شیاره مرکب (سیب)،سه شیاره(بیدمشک)،سه شیاره مرکب (شیرین بیان) بودند.

    کلیدواژگان: گرده شناسی، عسل، تزیینات اگزین، میکروسکپ نوری
  • سعید حیدری*، خسرو عزیزی صفحات 52-61

    امروز در کشور ایران چالش آب به مرحله بحران رسیده است . با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور ایران راهکارهای زیادی برای مقابله با این مشکلات وجود دارد یکی از راهکارهایی که هزینه آن کمتر و دستیابی به آن راحت تر است .استحصال آب باران است از روش های متنوع استفاده از آب باران می توانیم به آبگیر های کوچک و آبگیر های بزرگ و... را نام برد(6) این مطالعه در دهه 90 از روش آبگیر های بزرگ و کوچک در بخش مرکزی شهرستان خرم آباد استفاده شده است . در این آزمایش از منطقه ای چند هکتاری بعنوان آبگیر (آبخیز) استفاده شد . و با استفاده از سنگ های موجود در مزرعه مخزن ذخیره آب احداث شد و از ترکیب روش های آبگیر بزرگ و کوچک از آب باران استفاده لازم بعمل آمد نتایج نشان داد که از این روش ها ضمن کم هزینه بودن می تواند برای تامین بخشی از نیاز آبی اراضی کشاورزی و باغات بادام و زیتون و... استفاده نمود .

    کلیدواژگان: برداشت آب باران، آبگیر های بزرگ و کوچک، مخزن ذخیره
  • صحرا محمدی مهر*، داریوش حیاتی، عزت الله کرمی صفحات 61-71

    ایران در مواجهه با تغییرات اقلیم بسیار آسیب پذیر است و خشکسالی به عنوان یکی از مهم ترین ویژگی های طبیعی تغییر اقلیم، خسارت قابل توجهی بر بخش کشاورزی تحمیل نموده است. به طوری که تاثیر آن بر خانوارهای کشاورز، تهدیدی جدی برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار در جهت بهبود کیفیت زندگی، رفاه، فقر و غیره می باشد. بنابراین پاسخ خانوارهای کشاورز در مواجهه با این مهم، بهبود و تقویت راهبرد مدیریتی سازگاری است. هدف این مطالعه بررسی انواع راهبرد مدیریتی (سازگاری) خانوارهای کشاورز در برابر خشکسالی می باشد. لذا روش مطالعه مدنظر به صورت کتابخانه ای اسنادی و مرور ادبیات گسترده ای در این زمینه بود. در این مطالعه مفاهیم کلیدی مرتبط با موضوع خشکسالی و انواع راهبردهای بکار گرفته شده توسط خانوارهای کشاورز با توجه به اهمیت ترویج کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت. در انتها، نتیجه گیری شده که بکارگیری راهبردهای سازگاری باید با توجه به درنظر گرفتن شرایط زمینه ای منطقه باشد و برای حمایت از سازگاری باید بر نقش مداخله گر ترویج کشاورزی تاکید کرد.

    کلیدواژگان: خشکسالی، سازگاری، ترویج کشاورزی، خانوار کشاورز
  • زهرا اوغازی* صفحات 72-78

    گیاه مریم گلی با نام علمی Salvia officinalis از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) از جمله گیاهان بومی ایران و حاوی ترکیبات متنوعی ازجمله؛ فلاونوئیدها، تانن ها و ترپنوئید ها است. در اینجا هدف اصلی از انجام این پژوهش حفظ ذخایر ژنتیکی این گونه کمیاب و تکثیر انبوه آن با معرفی بهترین محیط کشت برای تولید کالوس می باشد که می توان از آن برای اهداف اصلاحی آینده بمنظور شناسایی و استخراج مواد موثره بیشتر در بافتهای تمایز یافته درون شیشه ای این گیاه استفاده نمود، بدین منظور از ریز نمونه ساقه حاوی جوانه جانبی برای کالوس زایی مریم گلی استفاده شد. ریز نمونه های ضد عفونی شده در محیط کشت پایه MS حاوی تنظیم کننده های رشدی شامل 6- بنزیل آمینو پورین (BAP) با غلظت های 0، 1، 2 و 3 میلی گرم بر لیتر و نفتالین استیک اسید (NAA) در غلظت های 0، 1/0، 5/0 و 1 میلی گرم بر لیتر کشت شدند. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد که هر تکرار شامل 5 ریز نمونه بود. نتایج نشان داد که بیشترین میزان کالوس زایی در تیمار های حاوی ریز نمونه های مریم گلی در غلظت 5/0 میلی گرم بر لیتر NAA و 2 میلی گرم بر لیتر BAP مشاهده شد.

    کلیدواژگان: مریم گلی، کالوس زایی، BAP، NAA، کشت درون شیشه ای