فهرست مطالب

مطالعات جامعه شناختی شهری - پیاپی 49 (زمستان 1402)

فصلنامه مطالعات جامعه شناختی شهری
پیاپی 49 (زمستان 1402)

  • تاریخ انتشار: 1402/12/19
  • تعداد عناوین: 7
|
  • طیبه اکبری، محمود رضایی *، پاکزاد آزادخانی صفحات 1-35

    تمرکز جمعیت، صنایع، خدمات و زیرساخت ها در شهرها سبب شده تا چالش های شهرنشینی از قبیل سوانح طبیعی- همچون سیلاب ها- موضوع جدی تری برای پژوهش های شهری و میان رشته ای فناوری و جامعه شناسی به حساب آید. بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) به عنوان راهبردی در افزایش تاب آوری اجتماعی و کاهش مخاطرات، در جوامع مطرح شده است. در این مقاله جایگاه این فناوری در مدیریت سیلاب در شهرهای ایران با استفاده از روش کیفی مورد پرسش قرار گرفته است. هدف، اولویت بندی راهبردها و ابعاد به کارگیری این فناوری است. با هدف کاربردی شدن پژوهش، مطالعه موردی سیل در شهر ایلام صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش را ساکنان شهر و متخصصان حوزه مسائل شهری و مدیریت بحران تشکیل می دهد. اطلاعات نخست از طریق مرور متون کتابخانه ای سپس ابزار مصاحبه عمیق میدانی با ساکنین (12 نفر)، سیل زدگان (سه نفر) و متخصصان (15 نفر) به روش نمونه گیری هدفمند تا حد اشباع گردآوری شد. جهت تحلیل اطلاعات، با تکنیک دلفی یعنی استفاده از آرای خبرگان (15 نفر) راهبردها در دو دور به ترتیب تکمیل و ارزیابی- اولویت بندی و جهت تاییدپذیری بیشتر، یافته ها با ابزار مشاهده هدفمند موردی و تحلیل سوات (SWOT) بازبینی شدند. در دور سوم، اجماع نهایی خبرگان در اولویت راهبردها و نسبت آن با ابعاد فاوا حاصل شد. نتایج نشان داد که رسیدن به بالاترین جایگاه فناوری در تاب آوری شهری با تقویت سرمایه اجتماعی ممکن است. راهبردهایی که در اولویت دوم قرار گرفتند به ترتیب شامل کاهش آسیب پذیری، افزایش توسعه جامعه و کیفیت زندگی هستند و راهبردهای گسترش دسترسی و عدالت اجتماعی، بهبود حکمروایی و پاسخگویی جوامع، افزایش دانش فنی و خلاق و سرانجام ایجاد شهرهای انتقالی در اولویت های بعدی هستند؛ بنابراین کارآیی فناوری در شهرها بدون ابعاد اجتماعی به ویژه قومی - قبیله ای و هوش مکان پرسش پذیر است.

    کلیدواژگان: شهر ایلام، سرمایه اجتماعی، فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا)، تاب آوری اجتماعی شهر، سوانح طبیعی سیلاب
  • رحیم کریمی، نبی الله ایدر *، محمدعلی چیت ساز صفحه 2
    زمینه و هدف

    گردشگری پایدار شهری مراکز اصلی رشد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در هر کشوری هستند که خود را به عنوان جذاب ترین نقاط برای ایجاد ثروت، کار، خلاقیت و نوآوری اثبات کرده اند. هدف این پژوهش بررسی جامعه شناختی نقش گردشگری پایدار بر توسعه اقتصادی-اجتماعی شهر سمیرم در سال 1401 بود.

    روش

    این پژوهش با استفاده از روش پیمایش و با ابزار پرسشنامه صورت گرفته است. جامعه پژوهش را شهروندان 18 تا 60 ساله ساکن شهر سمیرم تشکیل داده اند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، 350 نفر تعیین شد و با استفاده از شیوه نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، انتخاب شدند.

    یافته ها

    برای تحلیل داده های پژوهش، از آزمون های ضریب همبستگی با نرم افزار spss24 و تحلیل معادلات ساختاری با نرم افزار Amos25 استفاده شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ، محاسبه و مناسب ارزیابی شد که بر اساس آن ضریب متغیرهای پژوهش و ابعاد آن بیش از 0.7 بود. در این پژوهش با به کارگیری آمار استنباطی رابطه متغیرهای امنیت گردشگران، شبکه حمل و نقل، امکانات تفریحی و برنامه ریزی با متغیر وابسته پژوهش، توسعه اقتصادی-اجتماعی سنجیده شد که رابطه همه متغیرها مورد تائید قرار گرفت. نتایج نشان داد که این متغیرهای امنیت گردشگران، شبکه حمل و نقل، امکانات تفریحی و برنامه ریزی با متغیر وابسته پژوهش، توسعه اقتصادی-اجتماعی رابطه معنی داری دارند. با استفاده از نرم افزار Amos25 و رسم مدل مقدار تغییرات متغیر وابسته به وسیله متغیرهای مستقل تبیین شد.

    کلیدواژگان: توسعه، اقتصادی، اجتماعی، گردشگری پایدار
  • معصومه احمدی*، فاطمه دوستی، سید ابوالحسن ریاضی صفحه 3

    بازار تهران یکی از نهادهای سنتی و بومی جامعه ایرانی به شمار می آید. در دوره پهلوی، نظام سیاسی ایران، به اتکای نوعی ایدئولوژی مدرنیستی، سیاست های تضعیف کننده بازار تهران را در پیش گرفت اما با وقوع انقلاب اسلامی انتظار می رفت که در پرتو ایدئولوژی نظام جمهوری اسلامی که بر نوعی مدرنیته بومی تاکید داشت، بازار راه تقویت و احیا را بپیماید؛ براین ساس، این مقاله به مطالعه پیامدهای سیاست های شهری بر وضعیت و جایگاه بازار در شهر تهران در دوره بعد از انقلاب پرداخته است. در این مطالعه، از ترکیبی از روش مصاحبه با متخصصان و مطالعه اسنادی استفاده شده است و داده ها، با استفاده از تحلیل محتوا تحلیل و تلخیص شده اند. سیاست های شهری اجراشده و تاثیرگذار بر بازار تهران، ذیل سه مقوله اصلی انتقال کارکردهای بازار تهران به مراکز تجاری، تقویت کارکرد گردشگری بازار تهران و حفظ و احیای بازار تهران بررسی شده اند. برآیند کلی این سیاست ها، تضعیف بازار در اکثر کارکردها و تشدید روند تبدیل بازار تهران از یک نهاد اجتماعی چندکارکردی به نهادی صرفا تجاری بوده است.

    کلیدواژگان: بازار تهران، نهاد اجتماعی، مراکز خرید مدرن، سیاست های شهری، دوره بعد از انقلاب
  • صلاح الدین قادری *، نگار رمضی، نورالدین فراش صفحه 4

    در شهر تهران، نابرابری های اجتماعی- فضایی به دلیل تعاملات پیچیده بازارهای زمین و مسکن از یک سو و ارتباط آنها با اشتغال، توزیع و کیفیت خدمات از سوی دیگر، یک موضوع جدی است. پژوهش حاضر از نظر هدف در حوزه پژوهش های کاربردی، از نظر جامعه آماری کل محدوده آماری شهر تهران در سطح مناطق 22 گانه و روش بررسی تحلیل ثانویه است. جهت نیل به هدف تحقیق در این مطالعه از "داده های آمارنامه شهر تهران (سال های 1400 و 1396) و اطلاعات مربوط به وضعیت اشتغال و گروه های شغلی از طرح گونه شناسی فرهنگی، اجتماعی و هویتی محلات شهر تهران و شناسایی الگوهای همسایگی و اجتماعات محلی (1396)"، استفاده شد. داده های مورد نیاز در قالب نقشه با استفاده از GIS و GeoDa مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. بر اساس شاخص مورانز آی و لیسا نتایج نشان داد، نواحی شمالی و جنوبی شهر تهران از نظر وضعیت شاخص های اجتماعی شرایط نامتوازن و ناهمگونی را تجربه می کند. الگوی توزیع فضایی متغیرها در مناطق 22 گانه بیانگر این است که شهر تهران گرایش به دو قطبی شدن بخش شمال - جنوب دارد. نتایج دلالت بر آن دارد که فضای شهری تهران به صورت خوشه ای سرشار از عدم تعادل های اجتماعی و در حال تجربه ی نابرابری های اجتماعی- فضایی چشم گیری میان قشرهای مختلف جتماعی است و آنچه که در واقعیت وجود دارد روز به روز بر نابرابری فضایی افزوده می شود.

    کلیدواژگان: نابرابری اجتماعی، دو قطبی شدن، فضا، کلانشهر تهران
  • علی حجازی فر، منصور حقیقتیان*، اصغر محمدی صفحات 36-72

    فرهنگ عامل تمایز جوامع و گروه ها و رکن اصلی شخصیت و هویت انسانی هر ملت است و می توان از فرهنگ و هویت فرهنگی خاص سخن گفت. مهاجرپذیری در کلان شهرها با فرهنگ ها و قومیت های گوناگون، سبب تنوع فرهنگی شده، فرهنگ افراد بومی و غیربومی را تحت تاثیر دو جریان خاص گرایی و عام گرایی قرار داده، جدایی گزینی فرهنگی از پیامدهای آن است. هدف پژوهش بررسی تاثیر مولفه های جهانی شدن و سنت گرایی، همچنین مهاجر بودن، دین داری، فضای مجازی، میزان تحصیلات و پایگاه اقتصادی- اجتماعی بر خاص گرایی فرهنگی در بین شهروندان همدانی و نیز تفاوت آن در میان افراد بومی و غیربومی بوده و با رویکرد نظام فرهنگی و متغیرهای الگویی پارسونز و نظریه های جهانی شدن و سنت گرایی انجام شده است. تحقیق با روش پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه با نمونه ای به حجم 500 نفر که با روش خوشه ای چندمرحله ای و نمونه گیری تصادفی انتخاب شده اند، انجام و برای تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزارهای SPSS وPLS استفاده شده است. بر اساس تحلیل معادلات ساختاری، فرضیه های تحقیق تایید و حکایت از تاثیر معنادار متغیرهای مستقل بر خاص گرایی فرهنگی دارد؛ و در مجموع نیز 67 درصد واریانس خاص گرایی فرهنگی را توضیح می دهند.

    کلیدواژگان: واژگان کلیدی: خاص گرایی فرهنگی، عام گرایی فرهنگی، جهانی شدن، سنت گرایی
  • لیلا فرقانی، علی رحمانی فیروزجاه *، سید ناصر حجازی صفحات 73-99

    طرد اجتماعی به معنای محروم شدن از مشارکت در نهادهای اجتماعی و فرایند جدایی از بازار کار، اجتماعات و سازمان های اجتماعی است. مقاله حاضر، کاربردی و با هدف تحلیل جامعه شناختی ابعاد کیفیت اجتماعی و ارتباط آن با طرد اجتماعی در گروه های مطرود تدوین شده است. روش آن پیمایشی و مهم ترین ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه محقق ساخته است. آلفای کرونباخ متغیرها، بالای 70 /0 است. برای اندازه گیری اعتبار گویه ها و سوالات از اعتبار محتوایی استفاده شد. جامعه آماری، گروه‎های مطرود ساکن مناطق حاشیه نشین برخی از شهرستان های استان مازندران است. 277 نفر با استفاده از فرمول کوکران به عنوان حجم نمونه انتخاب گردید. بر اساس یافته‎های تحقیق، بین کیفیت اجتماعی در سه شاخص انسجام اجتماعی، توانمندسازی و امنیت اجتماعی-اقتصادی با طرد اجتماعی رابطه منفی معنادار وجود دارد. کیفیت اجتماعی 69 درصد کاهش طرد اجتماعی را تبیین می کند. در این میان، انسجام اجتماعی بیش از همه بر کاهش طرد از روابط اجتماعی و خدمات اساسی، توانمندسازی بر کاهش طرد از روابط همسایگی و امنیت اجتماعی -اقتصادی بر کاهش طرد از منابع مالی تاثیر دارد. یافته ها حاکیست معادلات ساختاری از برازش و نیکویی کافی برخوردار است. طرد اجتماعی بین زنان و مردان متفاوت است. بین درآمد و طرد اجتماعی رابطه وجود دارد. به طور کل، با افزایش کیفیت اجتماعی گروه های مطرود، طرد اجتماعی آنها کاهش می یابد.

    کلیدواژگان: مازندران، طرد اجتماعی، کیفیت اجتماعی، گروه های مطرود اجتماعی
  • علی جعفری *، بهنام حسن زاده صفحات 100-128

    هدف از پژوهش حاضر بررسی رابطه بین مولفه های فرهنگی و شکوفایی شهر با تاکید بر مناطق حاشیه نشین است. روش پژوهش از لحاظ هدف از نوع کاربردی و از لحاظ شیوه گردآوری اطلاعات از نوع پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش تمامی شهروندان بالای 18 سال ساکن در مناطق حاشیه نشین شهر اردبیل می باشند. برای نمونه گیری از شیوه نمونه گیری چندمرحله ای و برای تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شد. تعداد نمونه آماری برابر 384 نفر برآورد گردید. برای تحلیل اطلاعات از نرم افزار Spss و برای تحلیل فرضیات از آزمون های پیرسون، رگرسیون و t تک نمونه ای استفاده شده است. نتایج نشان داد که وضعیت مولفه های شکوفایی شهر (بهره وری، کیفیت زندگی، زیرساخت ها، پایداری محیطی و دربرگیرندگی و شمول اجتماعی) کمتر از حد متوسط است. همچنین بین مولفه های فرهنگی و شکوفایی شهر رابطه معناداری وجود دارد. نتایج نشان داد که متغیر ارزش ها و باورها با بیشترین میزان تاثیر با بتای (70/0)، الگوهای انگیزشی (32/0)، سبک زندگی (24/0) و تحمل ابهام با کمترین میزان تاثیر با بتای (16/0) متغیر شکوفایی شهر با تاکید بر مناطق حاشیه نشین شهر اردبیل را پیش بینی می کنند.

    کلیدواژگان: کیفیت زندگی، واژه های کلیدی: مولفه های فرهنگی، شکوفایی شهر، مناطق حاشیه نشین
|
  • Tayebeh Akbari, Mahmud Rezaei *, Pakzad Azadkhani Pages 1-35

    The urban challenges such as natural disasters including floods, have been considered as prominent issues for the urban researches and also the interdisciplinary researches in terms of technology and sociology, due to the concentration of population, industries, services and infrastructures in the cities. Using information and communication technology (ICT) as a strategy to increase social resilience and to reduce risks has been proposed in societies. In this article, the role of this technology in flood management in Iranian cities has been questioned through the Qualitative method. The goal is to prioritize the strategies and aspects of the use of this technology. In order to apply the research, a case study concerning the flood in Ilam was carried out. The statistical population of the research consists the city residents and the specialists of the urban issues and crisis management. The information was gathered through the extensive literature as well as in-depth field interviews with residents(12 people)floodvictims(three people)and experts(15 people)untilsaturationvia purposefulsampling.Inordertoanalyzetheinformationwith Delphitechnique, i.e., usingthe opinionsof experts(15 people),the strategieswerecompleted,evaluatedandprioritizedfor twotimes; laterforfurtherverifiabilitythefindingswerereviewedwithcaseobjectiveobservationandSWOTanalysis. Inthetirhdturn,thefinal consensusof theexpertswasreachedon thepriorityof strategiesand its relation to ICT components. Itwas found that reaching the highest positionof technology in urban resilience would be probable by strengthening "social capital”.The strategiestaking the secondrank areincludingthereduction of vulnerability,theincreaseof communitydevelopmentandqualityoflife, respectively; besides, the strategies for expanding access and social justice, improving governance and community accountability, increasing technical and creative knowledge, and finally creating transitional cities are in the lower priorities. Therefore, the effectiveness of technology in cities without social dimensions, especially ethnic-tribal and location intelligence, is questionable.

    Keywords: Socialcapital, floods, Urbansocialresilience, Naturalhazards, IlamcityinIran
  • Rahim Karimi, Nabiolah Ider *, Mohamadali Chitsaz Page 2
    Background and purpose

    Sustainable urban tourism are the main centers of economic, social and political growth in any country, which have proven themselves as the most attractive points for creating wealth, work, creativity and innovation. The purpose of this research was to sociologically investigate the role of sustainable tourism on the socio-economic development of Semiram city in 1401.

    Method

    This research was conducted using survey method and questionnaire. The research community is made up of citizens aged 18 to 60 living in Semiram city. The sample size was determined using Cochran's formula, 350 people were selected using multi-stage cluster sampling method.

    Findings

    To analyze the research data, correlation coefficient tests with spss24 software and structural equation analysis with Amos25 software were used. The reliability of the questionnaire was calculated and evaluated using Cronbach's alpha method, based on which the coefficient of the research variables and its dimensions was more than 0.7. In this research, by using inferential statistics, the relationship between the variables of tourist security, transportation network, recreational facilities and planning with the dependent variable of the research, socio-economic development was measured, and the relationship of all variables was confirmed.

    Conclusion

    The results showed that these variables of tourist security, transportation network, recreational facilities and planning have a significant relationship with the dependent variable of the research, socio-economic development. Using Amos25 software and drawing the model, the amount of changes in the dependent variable was explained by the independent variables.

    Keywords: Economic, development, Sustainable Tourism, Social
  • Masumeh Ahmadi *, Fatemeh dousti, Seyyedaboulhasan Riazi Page 3

    Tehran Bazaar is one of the traditional and local institutions of Iranian society. During the Pahlavi period, Iran's political system, relying on a kind of modernist ideology, undertook policies that weakened Tehran's Bazaar, but with the occurrence of the Islamic Revolution, it was expected that in the light of the ideology of the Islamic Republic system, which emphasized a kind of local modernity, the Bazaar would take the path of strengthening and revitalization. Therefore, this article studies the consequences of urban policies on the status and position of the Bazaar in Tehran in the post-revolutionary period. In this study, a combination of interviews with experts and document study was used, and the data were analyzed and summarized using content analysis. Urban policies implemented and affecting Tehran Bazaar have been examined under the three main categories of "Transferring the functions of the Tehran Bazaar to commercial centers", "Strengthening the tourism function of the Tehran Bazaar and "Protecting and revitalizing the Tehran Bazaar". The overall result of these policies has been to weaken the Bazaar in most functions and to intensify the process of transforming the Tehran Bazaar from a multifunctional social institution to a purely commercial institution.

    Keywords: Tehran Bazaar, Social Institution, Modern Shopping Centers, Urban Policies, Post-Revolutionary Period
  • salahedin ghaderi *, negar ramzi, Noredin farash Page 4

    In the city of Tehran, socio-spatial inequalities are a serious issue due to the complex interactions of land and housing markets on the one hand and their relationship with employment, distribution and service quality on the other hand. In terms of the purpose of the present research, in the field of applied research, in terms of the statistical population, the entire statistical area of the city of Tehran is at the level of 22 regions and the method of secondary analysis. In order to achieve the purpose of research in this study, the data of Tehran city statistics (years 1400 and 1396) and information related to the employment status and occupational groups from the plan of cultural, social and identity typology of the neighborhoods of Tehran and identifying patterns of neighborhoods and communities Local (2016)", was used. The required data were analyzed in map format using GIS and GeoDa. Based on Moran's Eye and Lisa index, the results showed that the northern and southern areas of Tehran experience unbalanced and heterogeneous conditions in terms of social indicators. The pattern of spatial distribution of variables in 22 regions shows that Tehran has a tendency to polarize north-south. The results indicate that the urban space of Tehran is a cluster full of social imbalances and is experiencing significant social-spatial inequalities between different social strata and what exists in reality day by day. It adds to the spatial inequality.

    Keywords: Social inequality, polarization, space, Tehran metropolis
  • Ali Hejazifar, Mansour Haghighatian *, Asghar Mohamadi Pages 36-72

    Culture is the distinguishing factor of societies and groups and the main pillar of the personality and human identity of every nation and we can talk about culture and specific cultural identity. Immigrant acceptance in big cities with different cultures and ethnicities has caused cultural diversity, the culture of native and non-native people has been influenced by two currents of particularism and generalism, cultural separation is one of its consequences. This research was conducted with the aim of investigating the effect of the components of globalization and traditionalism on cultural particularism in the Hamadan city and with the approach of cultural system and Parsons pattern variables, as well as the theories of globalization and traditionalism. The research was conducted with a survey method and using a questionnaire with a sample size of 500 people who were selected by multi-stage cluster method and random sampling. SPSS and PLS statistical software were also used for data analysis. Based on the analysis of structural equations, the research hypotheses have been confirmed, and it tells about the significant impact of globalization, traditionalism, cyberspace, education, religiosity and being an immigrant or a native on cultural particularism. Overall, independent variables explain 67% of the dependent variable variance, ie cultural particularism.

    Keywords: Globalization, cultural particularism, cultural generalism, traditionalism
  • Leyla Forghani, Sayed naser Hejazi Pages 73-99

    Social exclusion means deprivation of participation in social institutions, and civil rights, and the process of separation from the labor market, communities and social organizations. The present article has applied and sociological analysis of the relationship between social quality and social exclusion in marginalized groups in the outskirts. Its survey method and the most important data collection tool is a made researcher questionnaire .Cronbach's alpha of the variables is above 0.70. Content validity was used to measure the validity of items and questions. According to research findings, there is a significant negative relationship between social quality in three indicators of social cohesion, empowerment and socio-economic security with social exclusion. Social quality69 percent explains the percentage of reduction in social exclusion. In the meantime, social cohesion has the most effect on reducing exclusion from social relations and basic services, empowerment on reducing exclusion from neighborhood relations, and socio-economic security on reducing exclusion from financial resources.The total correlation between the variables is above average Social exclusion is different between men and women and there is a relationship between income and social exclusion. In general, as the social quality of marginalized groups increases, their social exclusion decreases.

    Keywords: social quality, social exclusion, excluded social groups, Mazandaran
  • Ali Jafari *, Behnam Hasanzadeh Pages 100-128

    The purpose of this study is to investigate the relationship between the cultural components and the prosperity of the city with an emphasis on marginalized areas. In terms of research purpose, it is applied and in terms of data collection method is survey. The statistical population of this study is all citizens over 18 years old living in the suburbs of Ardabil. The method used for sampling was multi-stage sampling. Cochran's formula was used to determine the sample size, according to which the number of statistical samples was equal to 384. was used and SPSS software was used to analyze the information and Pearson, regression and one-sample t-tests were used to analyze the hypotheses. The results showed that there is a significant relationship between the cultural components and the prosperity of the city. The results showed that the status of the components of the city's prosperity (productivity, quality of life, infrastructure, environmental sustainability and social inclusion) is below average. Also the variables of values and beliefs with the highest impact with beta (0.70), motivational patterns (0.32), lifestyle (0.24) and ambiguity tolerance with the least impact with beta (0.16) They predict the prosperity of the city with an emphasis on the suburbs of Ardabil..

    Keywords: life style, Cultural Components, Suburban areas, City Flourishing