فهرست مطالب

نشریه اسلام و پژوهش های مدیریتی
سال سیزدهم شماره 1 (پیاپی 26، بهار و تابستان 1402)

  • تاریخ انتشار: 1402/10/18
  • تعداد عناوین: 6
|
  • اسدالله احمدی * صفحات 7-26

    این پژوهش با هدف بررسی دیدگاه عملگرایی در اسلام و رابطه آن با تصمیم گیری مدیریتی انجام شده است. دغدغه اصلی پژوهش این بوده است که معلوم کند با توجه به دیدگاه «عملگرایی» در غرب، اسلام در این زمینه چه نظری دارد؟ و این دیدگاه چه رابطه ای با تصمیم گیری به مثابه یکی از فرایندهای مدیریتی دارد؟ برای بررسی این مسئله، پژوهش به شیوه جست وجوی کتابخانه ای و نرم افزاری، به منابع اصیل اسلامی (مانند قرآن و منابع حدیثی معتبر) مراجعه و آیات و روایات مربوط به مسئله را جمع آوری نموده و با استفاده از روش توصیفی و تحلیل اسنادی به این مطلب دست یافته که اسلام دینی است که به عمل گرایش دارد. البته با توجه به مبانی اعتقادی و ارزشی مطرح در اسلام، عملی مقبول این دیدگاه است که بر پایه ایمان، نیت الهی و مطابق با ارزش های ثابت دینی باشد؛ یعنی علاوه بر حسن فعلی، حسن فاعلی نیز داشته باشد. همین نکته موجب تفاوت بین عملگرایی اسلامی و غربی شده است و با توجه به گستره معنایی عمل از دیدگاه اسلام، این دیدگاه بر تصمیم گیری مدیریتی به عنوان یک عمل، اثر مستقیم دارد.

    کلیدواژگان: عملگرایی غربی، عملگرایی اسلامی، تصمیم گیری مدیریتی
  • محمدتقی نوروزی فرانی * صفحات 27-40

    تحقیق حاضر به تبیین راهبردهای رایج مداخله تحول و مقایسه آن با الگوی «بینش، ارزش، رفتار» آیت الله مصباح یزدی می پردازد. در این تحقیق که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده، ابتدا راهبردهای رایج مداخله تحول در سه بخش ساختاری، فنی و رفتاری و سپس الگوی مزبور از آیت الله مصباح یزدی به بحث گذاشته شده است. به عقیده استاد تلاش برای تغییر یک فرهنگ در سه بخش «باورها و بینش ها»، «ارزش ها و گرایش ها»، و «رفتارها و کردار ها» صورت می گیرد. به عقیده ایشان مداخلاتی که توسط دشمنان فرهنگ اسلامی در بخش باورها و بینش ها صورت می گیرد عبارت است از: 1) تلاش در جهت تغییر نگرش جامعه درباره خدا، هستی و انسان؛ 2) ارائه قرائت های مختلف از دین؛ 3) طرح بحث «قبض و بسط معرفت دینی». مداخلات در بخش ارزش ها و گرایش ها نیز عبارت است از: 1) اعتباری خواندن ارزش ها؛ 2) بحث تسامح و تساهل. در نهایت، مداخلات در الگوهای رفتاری نیز به تبع مداخلات در باورها و گرایش ها حاصل می شود. با توجه به نتایج تحقیق و در پاسخ به سوال تحقیق مبنی بر جایگاه الگوی آیت الله مصباح یزدی در راهبردهای رایج مداخله تحول سازمان باید گفت: در این الگو مداخلات بینشی و گرایشی مقدمه راهبرد مداخله رفتاری است و در آن هیچ سخنی از راهبردهای مداخله فنی و ساختاری به میان نمی آید.

    کلیدواژگان: تحول سازمان، راهبرد تحول، مداخله، بینش (باور)، گرایش (ارزش)، کنش (رفتار)
  • مهدی امیری*، مصطفی یزدی جوشقانی صفحات 41-62

    یکی از الزامات اساسی رهبری و مدیریت در جامعه اسلامی، داشتن بصیرت است. بصیرت موجب آگاهی و جهت گیری درست و منطقی در امور کاری مدیران اسلامی می گردد. بنابراین، مدیر اسلامی در تمام امور، باید بصیرت کافی داشته باشد. تاثیری که مدیر بصیر از لحاظ روانی بر مجموعه خود دارد، نقش تربیتی وی را بیش از پیش نمایان می سازد. ازاین رو تربیت مدیران لایق و بصیر یکی از مهم ترین مبانی فکری و دغدغه های جهان اسلام از ابتدای رسالت پیامبر اکرم بوده است و چنانچه مدیران اسلامی به درستی تربیت شوند و روش صحیح مدیریت را بیاموزند، بی تردید اهداف جامعه اسلامی در بسیاری از جهات محقق خواهد شد. مطالعه حاضر با هدف ارائه الگویی تربیتی مبتنی بر بصیرت برای مدیران اسلامی، با بهره گیری از آموزه های اسلامی و با استفاده از آیات و روایات قرآنی به شیوه ای کیفی و روش تحلیل محتوای اسنادی با استفاده از نمون برگ گردآوری داده ها بررسی شده است. انسان بصیر برای تبدیل شدن به مدیر بصیر و یا به تعبیری مدیر بصیرت محور و اعمال مدیریتی اسلامی می تواند با بهره گیری از ابزارها و وسایل مدیریت در اسلام (که عبارتند از: ویژگی ها و ظرفیت های درونی، قوانین و مقررات و نیروی انسانی) به مدیری لایق و بصیر، همراه با ویژگی های اسلامی تبدیل شود که مصداق بارز مدیریت اسلامی مبتنی بر تربیت بصیرت محور است.

    کلیدواژگان: مدیریت اسلامی، تربیت بصیرت محور، مدیر بصیر
  • عبدالله توکلی، علی آقا صفری، جواد زاهدی صفحات 63-78

    «خلاقیت» به معنای پدید آوردن هر اثر نو و ارزشمند از طریق اکتشاف است. «نوآوری» به معنای ساختن چیزی نو و نتیجه خلاقیت است. «خلاقیت» در قرآن به معنای «ابداع شیء» آمده است. این تحقیق به دنبال رهیافت‏های خلاقیت و نوآوری در قرآن کریم است. براساس بررسی پیشینه پژوهش و سوال اصلی آن، گونه‏ها و رهیافت‏های خلاقیت و نوآوری از دیدگاه قرآن بررسی شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر نوع داده‏ها، مفهوم سازی بنیادی و از نظر روش یا راهبرد توصیفی تحلیلی و از نظر ابزار اسنادی به شمار می رود. اسناد و مدارک کتابخانه‏ای و جست وجو در متن قرآن نشان دهنده آن است که گونه‏ها و رهیافت‏هایی از خلاقیت و نوآوری در قرآن وجود دارد. با یافته های به دست آمده در این تحقیق و تجزیه و تحلیل داده‏های اسنادی، می توان نتیجه گرفت که قرآن کریم به عنوان یک منبع دینی و ماورایی، خلاقیت و نوآوری را به صورت مطلوب بیان داشته است. با بررسی‏ موانع و سلسله مراتب خلاقیت و نوآوری که در قرآن صورت گرفت، این نتیجه به دست آمد که قرآن رهیافت‏های «ایمان و یاد خدا»، «عبادت»، «توکل»، «تقوا»، «صبر»، «مسئولیت پذیری» و «برنامه ریزی براساس تعقل و مشورت» را به صورت یک نظام جامع بیان کرده و رهیافت‏های اجتماعی گوناگونی در هر عرصه به انسان ارائه داده است.

    کلیدواژگان: رهیافت، خلاقیت، نوآوری، قرآن
  • رضا نظری *، شهرزاد اسفندیاری صفحات 79-100

    رفتار سازمانی به سبب اهمیت خاص آن در بهره وری و عملکرد سازمان ها مدنظر محققان علم مدیریت قرار گرفته است. شخصیت و تعیین کننده های آن به مثابه یکی از عناصر مهم تاثیرگذار در رفتار سازمانی از جذاب ترین مباحث میان رشته ای مدیریت و روان شناسی محسوب می شود. با توجه به اثرگذاری میان فکری و نوع نگاه به انسان بر بررسی و تحلیل شخصیت، این پژوهش به بررسی جایگاه شخصیت در رفتار سازمانی براساس اندیشه آیت الله مصباح یزدی پرداخته است. روش این تحقیق توصیفی تحلیلی است. داده ها با مراجعه به آثار ایشان جمع آوری گردیده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که شخصیت آدمی ساختاری دارای سه بعد «بینش»، «گرایش» و «توانش» است و در هسته مرکزی هرم نفس او قرار دارد و متاثر از رفتار و علت تکرار برخی از رفتارهای اوست، اگرچه نسبتا پایدار است. اما به سبب وجود عنصر «اختیار»، پویا و تغییرپذیر است. تعیین کننده های شخصیت نیز دو دسته عوامل درونی (شامل بینش ها، گرایش ها و توانش های فرد) و بیرونی (شامل عوامل انسانی، عوامل طبیعی و عوامل فراطبیعی) هستند. عوامل بیرونی نقش ثانوی دارند و خود متاثر از حلقه بازخورد رفتارهای انسانی هستند.

    کلیدواژگان: شخصیت، رفتار سازمانی، آیت الله مصباح یزدی
  • طاهره جهان پرور، طاها عشایری * صفحات 101-120

    «عملکرد شغلی» کنشی سازمانی و نهادی است که به تبع سطح سرمایه اجتماعی بر شکوفایی و توسعه سازمانی تاثیر می گذارد و به بازدهی و اثربخشی یا برایند شغلی در یک سازمان اطلاق می شود. عملکرد شغلی سازمانی تحت تاثیر هنجار شغلی، سرمایه درون و برون گروهی، اعتماد سازمانی و روابط اجتماعی در یک مجموعه قرار گرفته و از جمله آثار آن خلاقیت، نوآوری و شکوفایی سازمانی است. سازمان های شغلی و اجتماعی با بهره گیری از سرمایه اجتماعی از وابستگی می گریزند و با ایجاد اخلاق کار و افزایش بازدهی عملکرد شغلی به خلاقیت و کارآفرینی دست پیدا می کنند. سرمایه اجتماعی با ایجاد تعهد اجتماعی، افزایش تعلق مذهبی، اعتماد، انسجام و مشارکت اجتماعی و حضور در شبکه های شغلی سازمانی، عملکرد شغلی را تقویت می کند. هدف اصلی پژوهش مطالعه رابطه بین سرمایه اجتماعی و عملکرد شغلی دربازه زمانی 1390-1401 است. روش تحقیق از نوع «فراتحلیل» (کمی) و حجم نمونه 22 سند بوده که با روش «نمونه گیری غیراحتمالی» انجام شده است. نتایج نشان می دهد بین سرمایه اجتماعی و عملکرد شغلی رابطه معنا داری وجود دارد و مقدار اثر آن برابر با 45 درصد است. همچنین انسجام اجتماعی (0.401)؛ تعهد سازمانی (0.321)؛ کنترل اجتماعی (0.371)؛ اعتماد اجتماعی (0.234)؛ مشارکت اجتماعی (0.178)؛ و تعلق مذهبی (0.165) بر عملکرد شغلی تاثیر معناداری داشته است.

    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، عملکرد شغلی، تعلق مذهبی، مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی
|
  • Pages 7-26

    This research investigates the perspective of pragmatism in Islam and its relationship with managerial decision-making. The main concern of the research has been to find out what is the opinion of Islam in this field in accordance to the view of "pragmatism" in the West? And what does this view have to do with decision-making as one of the management processes? Using the library research method and tools such as software and using authentic Islamic sources (such as the Quran and authentic hadith sources) and related verses and traditions and by using the descriptive method and document analysis, this article has come to the conclusion that Islam is a religion that has a practical orientation. Of course, according to the fundamentals of belief and value in Islam, the accepted practice by this view is a practice that is based on faith, divine intention and in accordance with fixed religious values; That is, in addition to the goodness of action, it should also have the goodness of actor. This point has caused the difference between Islamic and Western pragmatism and considering the scope of meaning of action from the perspective of Islam, this point of view has a direct effect on managerial decision-making as an action.

    Keywords: Western pragmatism, Islamic pragmatism, managerial decision making
  • Pages 27-40

    This research explains the common strategies of transformation intervention and compares it with the "vision, value, behavior" model of Ayatollah Misbah Yazidi. Using the descriptive-analytical method, this article firstly discusses the common strategies of transformation intervention in three structural, technical and behavioral parts, and then it studies the aforementioned model from the perspective of Ayatollah Misbah Yazdi. According to the professor, the effort to change a culture takes place in three parts: "beliefs and insights", "values and tendencies", and "behaviors and actions". In his opinion, the interventions made by the enemies of Islamic culture in the field of beliefs and insights are: 1) trying to change society's attitude about God, existence and man; 2) presenting different readings of religion; and 3) the discussion of "expansion and reduction of religious knowledge". Interventions in the field of values and tendencies include: 1) considering values as credit; and 2) discussion of tolerance. Finally, interventions in behavioral patterns are also achieved as a result of interventions in beliefs and tendencies. According to the results of the research and in response to the research question based on the position of Ayatollah Misbah Yazdi's model in the common intervention strategies of organizational transformation, it should be said that in this model, insight and attitude interventions are the introduction to the behavioral intervention strategy, and there is no mention of technical and structural intervention strategies.

    Keywords: organization transformation, transformation strategy, intervention, vision (belief), tendency (value), action (behavior)
  • Pages 41-62

    One of the basic requirements of leadership and management in Islamic society is to have insight. Insight leads to awareness and correct and logical orientation in the affairs of Islamic managers. Therefore, the Islamic manager must have sufficient insight in all matters. The impact that the insightful manager has on his group psychologically makes his educational role more visible. Therefore, the training of worthy and insightful managers has been one of the most important intellectual foundations and concerns of the Islamic world since the beginning of the Prophet (PBUH & HH)'s mission, and if Islamic managers are properly trained and learn the correct method of management, the goals of the Islamic society will undoubtedly be realized in many ways. Using the qualitative and documentary content analysis method and focusing on Islamic teachings and Quranic verses and narrations, this study aims to provide a training model based on insight for Islamic managers. In order to become a visionary manager, or in other words, a visionary manager and Islamic management practices, can become a worthy manager by using the tools and means of management in Islam (which include internal characteristics and capacities, laws and regulations, and human power), along with Islamic features, which is a clear example of Islamic management based on insight-oriented education.

    Keywords: Islamic management, visionary education, visionary manager
  • Pages 63-78

    "Creativity" means creating any new and valuable work through discovery. "Innovation" means making something new and it is the result of creativity. "Creativity" in the Quran means "creating something". This research is looking for creative and innovative approaches in the Holy Quran. Based on the investigation of the background of the research and its main question, the types and approaches of creativity and innovation have been investigated from the perspective of the Qur'an. This research is considered basic in terms of its purpose, basic in conceptualization in terms of data type, descriptive-analytical in terms of method or strategy, and documentary in terms of tools. Documents and research in the text of the Quran show that there are types and approaches of creativity and innovation in the Quran. Findings and data analysis show that the Holy Quran as a religious and transcendental source has expressed creativity and innovation in a favorable way. Examining the obstacles and hierarchies of creativity and innovation that took place in the Quran, it was concluded that the Quran has presented approaches such as "faith and remembrance of God", "worship", "trust", "piety", "patience", "responsibility" and "planning based on rationality and consultation" as a comprehensive system and presented various social approaches to humans in every field.

    Keywords: approach, creativity, innovation, Quran
  • Pages 79-100

    Organizational behavior has been considered by management science researchers due to its special importance in the productivity and performance of organizations. Personality and its determinants as one of the most important influencing elements in organizational behavior is considered one of the most attractive interdisciplinary topics of management and psychology. Considering the impact of inter-thinking and the way of looking at human beings on the study and analysis of personality, this research has investigated the position of personality in organizational behavior based on the thought of Ayatollah Misbah Yazdi. The method of this research is descriptive-analytical. The data has been collected by referring to his works. The findings of the research indicate that one's personality has three structural dimensions: "insight", "tendency" and "ability" and is in the central core of his ego pyramid and is affected by his behavior and the reason for repeating some of his behaviors, although it is relatively stable. But due to the presence of the "freewill" element, it is dynamic and changeable. The determinants of personality are two categories of internal factors (including insights, tendencies and abilities of the individual) and external factors (including human factors, natural factors and supernatural factors). External factors play a secondary role and are affected by the feedback loop of human behavior.

    Keywords: Personality, organizational behavior, Ayatollah Misbah Yazdi
  • Pages 101-120

    "Job performance" is an organizational and institutional action that affects organizational prosperity and development according to the level of social capital and refers to efficiency and effectiveness or job drive in an organization. Organizational job performance is under the influence of job norm, in-group and out-group capital, organizational trust and social relations in a system, and creativity, innovation and organizational prosperity are among its effects. Taking advantage of social capital, occupational and social organizations escape from dependence, and by creating work ethics and increasing the efficiency of job performance, they achieve creativity and entrepreneurship. Social capital strengthens job performance by creating social commitment, increasing religious affiliation, trust, cohesion and social participation, and participating in organizational job networks. The main purpose of the research is to study the relationship between social capital and job performance in the period of 2011-2013. The research method was "meta-analysis" (quantitative) and the sample size was 22 documents, which was done by "non-probability sampling" method. The results show that there is a significant relationship between social capital and job performance, and its effect is equal to 45%. Also social cohesion (0.401); organizational commitment (0.321); social control (0.371); social trust (0.234); social participation (0.178); and religious affiliation (0.165) has had a significant effect on job performance.

    Keywords: social capital, job performance, religious affiliation, social participation, social trust