فهرست مطالب
فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی
پیاپی 56 (تابستان 1402)
- تاریخ انتشار: 1403/03/07
- تعداد عناوین: 7
-
-
صفحه 0
یکی از اولین اقداماتی که پس از تاسیس انجمن ایرانی تاریخ در سال 1387 در دستور کار اولین هیئت مدیره انجمن قرار گرفت پایه گذاری مجله ای متناسب با ماموریت های این نهاد علمی بود. شاید به همین دلیل عنوان اولیه ای که برای این نشریه انتخاب شد «پژوهشنامه انجمن ایرانی تاریخ» بود که گستره وسیعی از تمام رشته ها و گرایش های حوزه تاریخ را پوشش می داد. قصد این بود که این فصلنامه بازتاب دهنده جامع فعالیت های پژوهشی پژوهشگران عرصه تاریخ باشد. البته در همان برنامه ریزی اولیه، تاسیس و راه اندازی مجلات کاملا تخصصی -عمدتا با مشارکت دانشگاه ها، پژوهشگاه ها، پژوهشکده ها و موسسات مرتبط با تاریخ- پیش بینی شده بود. اصرار مدیران وقت کمیسیون نشریات علمی وزارت علوم بر تخصصی شدن مجلات علمی موجب شد عنوان مجله به فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی تبدیل شود، اما برای حفظ هویت آن، عنوان اصلی کماکان ذیل عنوان اخیر حفظ شد.
-
صفحات 1-23
آیین های مربوط به جشن در زندگی انسان اهمیت خاصی دارند. به ویژه، اگر این آیین ها جایگاه دینی داشته باشند در همبستگی و پایداری مردم تاثیرگذارند. به دلیل الگو بودن معصومان (ع) برای شیعیان و همچنین آمیختگی این آیین ها با باورهای نادرست، بررسی و شناخت آیین های جشن در سیره معصومان (ع) از جایگاه مهمی برخوردار است. این نوشتار در پی آن است که با روش گردآوری کتابخانه ای در منابع تاریخی و روایی و با رویکرد توصیفی تحلیلی به بررسی هویت فرهنگی آیین های جشن در سیره معصومان (ع) بر پایه شاخص های مفهومی سه گانه شادی، آراستگی و شادباش گویی بپردازد. دستاورد پژوهش نشان می دهد معصومان (ع) آیین های جشن ها را با اهداف دینی مانند یکتاپرستی، هم گرایی اجتماعی، شادمان سازی، انگیزه بخشی و یاری دیگران فرهنگ سازی می کردند و در این میان به آیین های عرفی مردم نیز توجه داشتند. توجه به برخی آیین ها در جشن غدیر مانند عبادت کردن، تنها در سیره نظری امام صادق (ع) و شادباش گویی، تنها در سیره عملی پیامبر (ص) را می توان در زمره آیین های جشن شیعی دانست.
کلیدواژگان: جشن، یره معصومان (ع)، هویت، هویت فرهنگی -
صفحات 25-52
اخلاق از اساسی ترین الزامات زندگی اجتماعی است و رعایت آن همواره از دغدغه های بزرگان جوامع بوده است. اینکه تا چه اندازه می توان انتظار داشت افراد یک جامعه، کنشگران اصول اخلاقی آن باشند به بافت فرهنگی، سیاسی و اقتصادی آن جامعه بستگی دارد؛ زیرا اخلاقیات در بستر تاریخی سرزمینی شکل گرفته و سترگ شده اند و از تمام این دگرگونی ها در درون خود تاثیر پذیرفته اند. چه بسا یک امر اخلاقی در ادوار بعدی اخلاقی شمرده نشود یا آنچه در جامعه ای اخلاقی شمرده می شود، در جامعه ای دیگر غیراخلاقی انگاشته شود. بنابراین، نمی توان از کنشگران اخلاق در جامعه انتظار داشت در هر شرایطی تن به انجام اصول اخلاقی دهند یا هر کنشی را اخلاقی شمارند. در این پژوهش، با رویکرد توصیفی-تحلیلی کوشیده شده به این سوال پاسخ داده شود از دیدگاه عبید زاکانی در جامعه فاقد ثبات سیاسی و اقتصادی، اخلاقیات تا چه اندازه دستخوش تغییر و دگرگونی شده اند و چه گروه های اجتماعی بیشترین نقش را در این دگرگونی ها داشته اند؟ فرضیه این مقاله آن است که اخلاق از آشفته بودن اوضاع سیاسی و اقتصادی چندان متاثر می شود که می تواند اصالت مفاهیم خود را از دست بدهد و در گرداب رویدادها چندان فرو افتد که از خویش بیگانه شده و حتی آنچه پیش تر غیراخلاقی بوده، اخلاقی انگاشته شود. در چنین جامعه ای، لذت طلبی، کوته نگری، فرد محوری و منفعت طلبی بدون توجه به اخلاق جمعی رشد می کند. عبید شاعر دل نگران الزامات اخلاقی و فراتر از آن متفکری اجتماعی است که نسبت به محیط پیرامون خود بی تفاوت نبود. او نقش و جایگاه برجسته ای به بزرگان و نخبگان طبقات مختلف جامعه در واژگونی مفاهیم اخلاقی می دهد که با پشت پا زدن بر سنن اخلاقی پیشین، اخلاقی نو می آفرینند و منافع قدرت و ثروت خود را تامین می کنند و توده مردم را نیز متاثر از خویش می سازند و جامعه ای را شکل می دهند که بیگانه با تاریخ و فرهنگ خود شده است.
کلیدواژگان: عبید زاکانی، اخلاق اجتماعی، بیثباتی سیاسی، نابسامانی اقتصادی و اجتماعی، توده ها، اشراف، مغولان، تغییرات اجتماعی -
صفحات 53-86
در دوره ناصرالدین شاه قاجار فعالیت های عمرانی زیادی در شهر ری (قصبه شاه عبدالعظیم) صورت گرفت که از جمله آن ها ساخت تعدادی باغ بود. وجود نام باغ های بسیار در متن های تاریخی این دوره، نشان از فراوانی آن ها دارد، اما با تخریب ها و ساخت و سازهای گسترده و گسترش و یکپارچگی تهران و ری در دوره مدرن، حتی نام بسیاری از این باغ ها نیز باقی نمانده است. این پژوهش نخست در پی یافتن نام و نشان این باغ ها و در مرحله بعد مکان یابی آن ها در شهر ری معاصر است تا ضمن معرفی، بتوان گام نخست را برای حفاظت از بقایای این بناهای تاریخی برداشت. در این پژوهش با مطالعه متن های تاریخی و یافتن سرنخ هایی از موضوع و در ادامه بررسی تصویرهای هوایی قدیمی تلاش شده است مکان باغ ها در صورت امکان پیدا شود. این پژوهش نشان می دهد دست کم سیزده باغ در اطراف این قصبه کوچک ساخته شده بود. از این تعداد، تنها بخش هایی از شش باغ طغرلیه، طوطی، ملک التجار، حسین آباد، صفائیه و دولت آباد در حال حاضر باقی است. از سایر باغ ها یا تنها نامشان مشخص شده و جایشان پیدا نشده است و یا با وجود پیدا شدن مکان، کاملا تخریب شده اند.
کلیدواژگان: باغ ایرانی، شهر ری، قصبه شاه عبدالعظیم، دوره قاجار -
صفحات 87-109
چشم انداز زبانی حوزه ای در جامعه شناسی زبان است که به مطالعه متون نوشته شده در فضای عمومی می پردازد. در این حوزه مفاهیمی همچون الگوی بالا-پایین، الگوی پایین-بالا، نشانه های اطلاع رسانی و نشانه های نمادین و چندزبانگی مطرح اند. با توجه به اهمیت دوران انقلاب اسلامی در تاریخ معاصر ایران، در این پژوهش دیوارنوشته های ماه های منجر به پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 از منظر حوزه نوین چشم انداز زبانی بررسی می شوند. پیکره تحقیق کتاب تصاویر دیوارنوشته های انقلاب است که در سال 1361 منتشر شده است. یافته ها نشان می دهد تمام 150 نشانه زبانی مندرج در پیکره تحقیق تابع الگوی پایین-بالا هستند؛ چرا که همگی توسط شهروندان نوشته شده اند. از منظر کارکرد دیوارنوشته ها، 115 دیوارنوشته کارکرد نمادین دارند و 35 دیوارنوشته با هدف اطلاع رسانی درباره تحولات انقلاب نوشته شده اند. دیگر یافته جالب توجه این است که فارسی، زبان غالب دیوارنوشته هاست و شش مورد از آن ها به زبان انگلیسی و یک مورد نیز به زبان اسپانیایی است و در مواردی عبارات عربی نیز مشاهده می شود. همچنین، مشخص شد چشم انداز زبانی تهران در دوران انقلاب اسلامی بستری برای اسطوره سازی و نیز نوآوری های زبانی فراهم کرده است.
کلیدواژگان: دیوارنویسی، انقلاب اسلامی، چشم انداز زبانی، الگوی پایین-بالا، چندزبانگی، اسطوره سازی، نوآوری زبانی -
صفحات 111-145
در لا به لای متن تاریخ گیتی گشا بافته واژگان زیادی استخراج گردید. پرسش اصلی این است که بازیابی بافته واژگان موجود در متن تاریخ گیتی گشا چگونه به توسعه مطالعات فرهنگی عصر زندیه یاری می رساند؟ ارتباط میان بافته واژگان با وجوه گوناگون فرهنگ عامه به چه نحوی قابل مطالعه است؟ به دیگر سخن کارویژه بافته واژگان از منظر انسان شناسی چگونه قابل تبیین است؟ شناخت و تحلیل بافته واژگان موجود در متن تاریخ گیتی گشا به مثابه کلماتی تخصصی از یک سو و تحلیل واژگان در بستر مطالعات انسان شناسی از سویی دیگر اهداف پژوهش حاضر هستند. تاریخ گیتی گشا در حدود 321 کلمه مرتبط با بافته ها را داراست و اهتمام شد یکایک واژگان در بافتار فرهنگی نیمه دوم قرن دوازدهم هجری مطالعه شود و با استمداد از انسان شناسی لایه های مجهول واژگان را معلوم نماید. نوشتار حاضر تحقیقی کیفی است و روش مطالعه توصیفی- تحلیلی بوده و اطلاعات بر بستر انسان شناسی فرهنگی مطالعه شده است. نتایج تحقیق در دو محور کمی و کیفی اینکه: از میان واژگان «خیام» و «خلاع» فراوانی بیشتری داشتند. لغات یافت شده ذیل مقولاتی چون مواد اولیه، ابزار بافندگی، بافته ها از منظر کاربرد(جامگانی و غیر جامگانی)، طرح و نقش، جغرافیای بافت، رنگ و فن جمع شدند. علاوه بر آن تحلیل واژگان در بستر انسان شناسی فرهنگی اطلاعاتی از آیین ها همچون تعزیت روز عاشورا، رسوم مانند خلعت بخشی، باورها همچون جامه سیاه در سوگ به دست داد. به طورکلی بافته واژگان علاوه بر وابستگی صوری به حوزه هنرهای سنتی به طور ضمنی به حوزه های معنایی فرهنگ تعلق دارند.
کلیدواژگان: تاریخ گیتی گشا، عصر زندیه، واژگان مرتبط با بافته های سنتی، تحلیل فرهنگی، نامی اصفهانی -
صفحات 147-184
پژوهش حاضر دگردیسی های در زمانی تابلوهای مسیح و تابلوهای عاشورایی را در دو سطح بیان و محتوا از منظر نشانه معناشناسی و به صورت تطبیقی بررسی می کند. نتایج تحقیق نشان می دهد در تابلوهای مسیحی، دو سطح بیان و محتوا هم پای هر تحول سبکی و پارادایمی از شیوه کلاسیک تا مدرن و پست مدرن تغییر می کند. در پنج شیوه سبکی شناسایی شده، مسیح به شش شیوه بازنمایی می شود: ارائه دهنده پیام، پادشاه، رنجور شایسته همدلی، رنجور بی اهمیت، زشت و موضوع لذت. بنابراین، بازنمایی مسیح، فرآیندی از مسیح با ارزش به بی ارزش و نهایتا ضدارزش را نشان می دهد. مسیح در آخرین فرآیند استحاله ارزشی، به ضد مسیح تحول می یابد، اما متن عاشورایی در هر سه شیوه کلاسیک، مدرن و پست مدرن علی رغم تحول در سطح بیان از روایی به وصفی و سپس انتزاعی، و تغییر مخاطب از عام به خاص، در سطح محتوا ثابت مانده و ارزش و معنا (ایدئولوژی) واحدی را بازنمایی می کند. متن های عاشورایی مدرن و پست مدرن با همه زمانی و همه مکانی سازی انتقام عاشورایی و تقابل خیر و شر به سطح، مدرنیسم/پست مدرنیسم مبناگرا یا مبناگرایی مدرن/ پست مدرن را معنادار جلوه می دهند؛ زیرا همان ارزش هایی را بازنمایی می کنند که متن عاشورایی کلاسیک معرفی می کرد.
کلیدواژگان: فرهنگ تاریخی، نشانه معناشناسی، نقاشی، عاشورا، مسیح
-
Pages 1-23
Festive rituals have a special importance in all aspects of human life, and especially if these rituals have a religious status, they play an important role in the solidarity and stability of people. Due to the example of the Innocents (AS) for the Shiites and the mixing of these rituals with false beliefs, the investigation and recognition of the celebration rituals in the life of the Innocents (AS) has a worthy place. This article seeks to investigate the cultural identity of the celebration rituals in the life of the Innocents (PBUH) with the method of library collection in historical and narrative sources and with a descriptive and analytical approach based on three conceptual indicators; Give joy, beauty, and cheerfulness. The achievement of the research is that the innocents (pbuh) used the rituals of festivals with religious purposes such as; Monotheism, social integration, making people happy, motivating, and helping others created culture, and they also paid attention to the traditional rituals of the people, and paid attention to some rituals in the Ghadir festival, such as; Worshiping only in the theoretical life of Imam Sadiq (a.s.) and saying happy only in the practical life of the Prophet (pbuh) can be considered as Shiite celebration rituals.
-
Pages 25-52
Throughout every society One of the fundamental requirements of social existence is ethics,and in various societies, seniors have always been concerned about how well this requirement is upheld. The cultural, political, and economic framework of a society determines how much its citizens can be expected to perform in accordance with its moral values. Due to the fact that ethics itself has been formed and developed in the historical ambiance of a nation ethics and has been impacted within by all these changes. Therefore, it is unreasonable to expect social activists uphold ethics and moral standards in all circumstance. we purposefully sought to address using an analytical-descriptive approach, this question "To what extent did ethics endure changes and transformations "And who has had the significant influence on these changes In which Obeid Zakani’s short-term society (the eighth century AH) suffered from lack of political and economic stability, the result of which ,impacted morality in a way that it could reject its original concepts and become overwhelmed with its own vortex, leading to a state of alienation from itself. In such aforementioned society, imprudence and individualism, grow without any consideration unethical actions considered moral. Ubayd Zakani who has satire to portray the embitterment and difficulties in his era, emphasizes the elites’ function in overturning moral concepts, which construed in religious hypocrisy, though they have influenced a mass of people and formed a society that has nothing to do with its moral origin values and has become alien to its history and culture.
Keywords: Crowds, Eighth Century AH, Elites, Short- term Society Ubayd Zakani -
Pages 53-86
Knowing historical gardens in a city as an architectural element will lead to a better understanding of the history and identity of that city. During the time of Nāṣer al-Din Shah Qajar, many construction works were done in the Shah ʿAbd al-ʿAẓim's borough, including the construction of a number of gardens there. This research first sought to find the names of these gardens and in the next step to find them in the contemporary city of Rayy, so that by introducing them, the first step to protect the remains of these important historical documents can be taken. The main method of this research is to study historical texts and find clues about the subject, and then by examining historical air photographs, an attempt was made to find the location of the garden if possible. In the following, by placing the location of the gardens on the aerial map of the city of Rayy (Map of the year 1968 of Topography Organization), the relationship between the gardens and this city and their spatial relationship with each other is shown. This research shows that at least thirteen gardens were built around this borough. Out of this number, only parts of the five gardens of Ṭoġroliye, Ṭūṭi, Malek Al-Tojjār, Ḥussain Ābād and Daulat Ābād are currently left. The rest of them are either only identified by name and their location has not been found, or they have been completely destroyed despite their location being found.
Keywords: Iranian Garden, The city of Rayy, Shah Abdul Azim borough, Qajar dynasty -
Pages 87-109
Linguistic landscape is a field in sociology of language that deals with the study of written texts in the public space. In this field, concepts such as top-down pattern, informative/symbolic signs, and multilingualism are discussed. Iranian Islamic revolution has been a significant event in the country's contemporary history and this study attempts to shed light on the grafitti during this period from the perspective of of the field of linguistic landscape. The corpus of study is the book "Images of Revolutionary Grafitti' published in 1983. The findings showed that all 150 are subject to top-down pattern because they were written by citizens. It was also found that 115 grafitti have a symbolic function and 35 grafitti were written the development of the revolution. Another interesting finding is that Persian is the dominant language and six items are in English. One slogan was in Spanish and there are some Arabic expressions. Out of 150 grafitti forty one have directly or indirectly mentioned the name of Imam Khomeini. In some cases, the text is accompanied by an image. As mentioned earlier, the only Spanish slogan (VIVA KHOMEINI) is also written with the theme of Imam Khomeini.
Keywords: The graffiti during the Iranian Islamic revolution, A study based on the field of linguistic landscape -
Pages 147-184
The current research studies diachronic transformations at the two levels of expression and content in the Christ and Ashura paintings from the perspective of semiotics and in a comparative manner. The results of the research show that in Christian paintings of the Jesus, the two levels of expression and content change step by step with every stylistic and paradigm shift from classical to modern and post-modern style. In the five stylistic modes identified, Christ is represented in six ways: Christ as message bearer, king, sympathetic sufferer, insignificant sufferer, ugly, and object of pleasure. Therefore, the representation of Christ shows a process from valuable Christ to worthless and finally anti-value. Christ transforms into the antichrist in the last process of value transformation. As for the Ashurai text in all its three classical, modern and postmodern paradigms, despite the change at the level of expression from narrative to descriptive and then to abstract representation, and despite the change of the audience from general to specific, remains constant in terms of content and represents a single value and meaning (ideology). By transforming the time and place of revenge and good/evil confrontation into an all-time / all-space conflict, modern and postmodern Ashura texts make Fundamentalist Modernism/Postmodernism or Modern/Postmodern Fundamentalism meaningful because they represent the same values that the classical Ashura text introduced.
Keywords: historical culture, semiotics, painting, Ashura, Christ
©2000-2026 magiran.com All Rights Reserved.