فهرست مطالب

فصلنامه مدیریت اسلامی
سال سی و یکم شماره 4 (زمستان 1402)

  • تاریخ انتشار: 1403/03/09
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مهدی تویسرکانی راوری*، فرج الله رهنورد، حبیب الله طاهرپور کلانتری، میثم لطیفی صفحات 11-40

    حاکمیت پیامبر اکرم (ص) الگویی ارزشمند برای حکمرانی اسلامی در عصر حاضر محسوب می شود. این مقاله با هدف شناسایی سبک حاکمیت نبوی (ص) و الگوبرداری برای دستیابی به حکمرانی اسلامی، با روش تحلیل مضمون به بررسی بیانات و رفتار آن حضرت در دوران حکومت در مدینه پرداخته است. وفق یافته‏ های مقاله، سبک حاکمیت نبوی (ص) معرف الگویی پنج‏وجهی شامل «پایه مناسبات»، «میزان همگرایی»، «واسطه مبادله»، «ابزارهای هماهنگی و رفع تعارض» و «فرهنگ غالب» در جامعه اسلامی است. یافته ها همچنین نشان می دهند که سبک حاکمیت پیامبر اکرم (ص) برپایه ویژگی هایی همچون اخوت و یگانگی بر مبنای اهتمام به امور مسلمین، تکریم برادران دینی و حفظ پیوند برادری؛ وابستگی متقابل ناشی از تاکید بر یگانگی امت اسلامی؛ انگیزه پاداش الهی از طریق ترغیب به اعمال صالح؛ حکمیت الهی با تاکید بر اطاعت از خدا و رسول؛ و فرهنگ همیاری و یاری رسانی بنا شده است. این ویژگی ها حاکی از آن است که سبک حاکمیت حضرت محمد (ص) را می توان با تشبیهی استعاری، سبک مبتنی بر «نظام خانواده» دانست. این الگو می تواند راهنمای مناسبی برای طراحی حکمرانی اسلامی در عصر حاضر باشد.

    کلیدواژگان: حاکمیت اسلامی، حکومت اسلامی، حکمرانی اسلامی، سیره نبوی، سبک نظام خانواده
  • رحمان یاسی*، محمدجواد نیک روش صفحات 41-78

    وحی به عنوان یکی از منابع اختصاصی معرفت دینی، جایگاهی ویژه در ادبیات قرآنی دارد و اتخاذ الگویی صحیح جهت باورمند نمودن مردمان عصر نزول به این واژه را می توان از اقدامات شگفت شارع مقدس محسوب نمود. این واژه و مشتقات آن بیش از 70 بار در قرآن کریم بکار رفته اند. از طریق بررسی روند نزول آیات مشتمل بر واژه وحی و پیوند مفاهیم مرتبط، می توان به الگویی که شارع مقدس جهت معتقد نمودن جامعه به وحی و قداست آن مدنظر داشته است، دست یافت. دستیابی به چنین الگویی می تواند زمینه ساز طراحی الگویی شایسته جهت خط مشی گذاری فرهنگی مطلوب در مسیر باورمند نمودن جامعه به مفاهیم والای ارزشی محسوب گردد. در پژوهش حاضر با بهره گیری از روش شناسی تفسیر تنزیلی از یک سو و روش شناسی تحلیل مضمون از سوی دیگر، آیات مشتمل بر واژه وحی و مشتقات آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و پس از طی مراحل تحلیل مضمون، برداشت روش شناسانه محقق از الگوی مدنظر پروردگار متعال در پیاده سازی واژه وحی در جامعه ارائه و الگوی مطلوب انتزاع شده است. بر اساس نتایج تحقیق، الگوی مدنظر مشتمل بر سه بعد و هر بعد نیز مشتمل بر مجموعه ای از مولفه هاست. بعد «اعتقادی و فرهنگی-اجتماعی»؛ مشتمل بر مولفه هایی از جمله: تبیین چیستی و از کجایی مفهوم برای مخاطبین و تبیین مستمر ویژگی های مفهوم، بعد «مدیریتی و اجرایی»؛ مشتمل بر مولفه های: انتخاب پیام رسان شایسته و بیان ویژگی های او برای مخاطبین، تقویت و حمایت مستمر نسبت به پیام رسان، و نظارت جدی و مستمر بر پیام رسان، و بعد «سیاسی-امنیتی»؛ مشتمل بر مولفه های: برنامه ریزی جهت مقابله با مخالفین مفهوم و اعلان عمومی و توجه مستمر به مکر مخالفین مفهوم.

    کلیدواژگان: حکمرانی اسلامی، وحی، سیاستگذاری فرهنگی، تفسیر تنزیلی، الگوی باورمند نمودن
  • علی خانی*، محمود احمدی، مهدی محمدی صفحات 79-109
    جهاد دارای شاخه های متعددی است که در یک دسته بندی کلی به جهاد در عرصه سخت و جهاد در عرصه نرم تقسیم می شود. امروز در زیر مجموعه جهاد نرم، «جهاد تبیین» یک فریضه است. «جهاد تبیین» یک فریضه ی قطعی و یک فریضه ی فوری است و هر کسی که میتواند باید اقدام کند. منتها این جهاد نیز مانند هر جهاد دیگری دارای فرماندهانی است که باید شایستگی های خاصی را دارا باشند. در مقاله حاضر با استفاده از روش تحلیل مضمون و با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA تلاش شده است شایستگی های فرماندهان جنگ نرم در جهاد تبیین احصا شود. ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش مصاحبه از خبرگان بوده است، به این منظور تا رسیدن به اشباع نظری مصاحبه ها ادامه یافت که در مجموع با 10 خبره مصاحبه صورت پذیرفت. پس از تحلیل مصاحبه های صورت پذیرفته تعداد 680 مضمون اولیه به دست آمد که پس از پالایش653 عدد مضمون پایه شکل گرفت. سازماندهی مضامین پایه در قالب 10 مضمون سازمان دهنده صورت پذیرفت و در نهایت مضامین سازمان دهنده در قالب 3 مضمون فراگیر شایستگی های دانشی، شایستگی های گرایشی و شایستگی های رفتاری دسته بندی شدند.
    کلیدواژگان: شایستگی های فرماندهان، مدیریت منابع انسانی، جنگ نرم، جهاد تبیین، فرمانده
  • سید علی اصغر علوی*، علی رضائیان، علی آقا صفری صفحات 111-139

    برنامه ریزی یکی از وظائف مهم مدیران در سازمان است. این مفهوم در سیره مدیریتی امام حسین (ع) جایگاه ویژه ای دارا است که ریشه های آن را در آموزه های قرآن باید جست. این تحقیق در صدد است با استفاده از روش اجتهادی (تحلیلی استنباطی) تحلیلی قرآنی از برنامه ریزی امام حسین ارائه نماید. این تحقیق برای جمع آوری اطلاعات از روش اسنادی کتابخانه ای بهره برده است. در این پژوهش ابتدا برنامه ریزی به عنوان یکی از وظایف مدیریت، بررسی و تبیین شده سپس سیره مدیریتی امام حسین (ع) در برنامه ریزی بیان و در ادامه مستندات و مبانی قرآنی آن حضرت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. ره آوردهای پژوهش نشان می دهد که برنامه ریزی در مدیریت امام حسین (ع) دارای دو جنبه برنامه ریزی مادی و معنوی است. این برنامه ریزی دارای اصول و مبانی است که بر اساس آیات قرآن قابل تفسیر و تحلیل است که از اندیشه امام آغاز شده و تا میدان اجرا امتداد می یابد. از دیگر دستاوردهای این تحقیق نگاه نویی است که به نهضت عاشورا و قرآن ایجاد خواهد شد و این رویکرد برای مدیران بسیار الهام بخش و اثرگذار خواهد بود.

    کلیدواژگان: قرآن، امام حسین، مدیریت، برنامه ریزی، مدیریت اسلامی
  • علی ترابی کلاته قاضی*، محسن کشاورز صفحات 141-174
    مدیر طلبه شامل دسته ای از مدیران کشور است که در مشاغل مدیریتی نیازمند تخصص های حوزوی و علوم دینی فعالیت می کند. حوزه فعالیت این دسته از مدیران، علاوه بر مناصب مدیریتی درون ساختار حوزه های علمیه، شامل مشاغل فرهنگی و اجتماعی موجود در نظام حکمرانی کشور است. هدف از تحقیق حاضر طراحی الگوی شایستگی عمومی مدیر طلبه تراز انقلاب اسلامی است. روش تحقیق حاضر مبتنی بر مصاحبه با خبرگان و تحلیل یافته ها بر اساس تکنیک تحلیل مضمون است. یافته ها نشانگر آن است که 14 شایستگی در چهارچوب 3 ساحت ارزشی، شخصیتی و مدیریتی به عنوان مدل شایستگی های مدیران طلبه قابل معرفی است. شایستگی های ارزشی شامل تسلط و تقید به مبانی اعتقادی، دارای بصیرت انقلابی و دارای روحیه جهادی است. شایستگی شخصیتی شامل توانمند در کار تربیتی و مربی گری، روحیه تحول خواهی و توان آینده نگری، دارای سعه صدر، دارای مهارت خلاقیت، دارای مهارت های تفکر و مقید به روشمندی در حل مصالح است. شایستگی های مدیریتی نیز شامل توان رهبری اجتماعی، توان نقش آفرینی در نظام اداری، توانمند در طراحی نظامات دولت اسلامی، توانمند در مدیریت و رهبری تشکیلاتی و دارای مهارت تعامل اثربخش است.
    کلیدواژگان: مدیریت اسلامی، مدیریت جهادی، حوزه علمیه، مدیر طلبه، الگوی شایستگی
  • حسین عظیمی*، یوسف فتحی، فاطمه یخکشی، فاطمه زمانی صفحات 175-204

    تعهد سازمانی نقش تعیین کننده در مسئولیت پذیری، کارایی رفتاری و کارکردی اعضاء، رشد و پیشرفت سازمان دارد. با توجه به تاثیر بسزای دین در شکل بخشیدن به رفتار فردی و جمعی، این پژوهش با هدف بررسی تاثیر سطح دینداری بر تعهد سازمانی کارکنان با نقش میانجی ارزش های درون سازمانی به اجرا درآمده است. روش تحقیق، توصیفی از نوع پیمایشی بوده و برای سنجش سطح دینداری از پرسشنامه بومی شده خدایاری فرد و همکاران (1388) با مولفه های (باور دینی، عواطف دینی و التزام و عمل به وظایف دینی) و برای سنجش تعهد سازمانی از پرسشنامه مدل آلن و می یر (1990) با مولفه های (تعهد عاطفی، تعهد مستمر و تعهد هنجاری) و برای سنجش ارزش های درون سازمانی از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. داده های تحقیق با روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی، از 400 نفر از کارکنان سازمان های منتخب استان های مازندران و زنجان گردآوری و نتایج با نرم افزارهای Spss23 و PLS2 تحلیل شدند. اعتبار پرسشنامه های، تعهد سازمانی، سطح دینداری و ارزش های درون سازمانی با استفاده از ضریب همسانی درونی آلفای کرونباخ، به ترتیب برابر با 0/875، 0/93، 0/958 و روایی آن ها و برازش مدل از طریق نرم افزار PLS2 تایید شد. نتایج نشان داد که سطح دینداری بر تعهد سازمانی کارکنان تاثیر مثبت و معنی داری دارد و این تاثیر با استفاده از متغیر میانجی ارزش های درون سازمانی تقویت می شود.

    کلیدواژگان: دینداری، تعهد سازمانی، ارزش های درون سازمانی، رفتار سازمانی، مدیریت اسلامی
|
  • Mahdi Tuyserkani Ravari *, Farajullah Rahnavard, Habiboleh Taherpour Kalantari, Meisham Latifi Pages 11-40

    Prophet Muhammad's (PBUH) governance presents an invaluable model for contemporary Islamic rule. This article aims to identify the prophetic governance style and glean insights for achieving effective Islamic governance today. Utilizing thematic analysis, it examines the Prophet's statements and conduct during his Medina leadership. The findings reveal his governance encompassed five key dimensions: relational foundations based on brotherhood and caring for Muslims' affairs; unity and interdependence by stressing the Islamic community's oneness; exchange motivations of divine rewards by encouraging righteous deeds; coordination through obeying God and the Prophet; and a cooperative culture of assistance and support. Specifically, his leadership entailed honoring and maintaining ties with coreligionists, emphasizing Ummah unity, urging good deeds for divine rewards, arbitrating via divine principles, and promoting cooperation and aid. Metaphorically, Prophet Muhammad's (PBUH) governance can be portrayed as a "family system" model, providing a suitable paradigm to guide designing Islamic governance in the modern context.

    Keywords: Islamic Governance, Islamic Government, Prophetic Conduct, Family System Style, Mutual Responsibility
  • RAHMAN YASI *, Mohammadjavad Nikravesh Pages 41-78

    Revelation, as one of the specific sources of religious knowledge, has a special place in Quranic literature and adopting a correct model to make people believe in this word can be considered as one of God's wonderful actions. This word and its derivatives are used more than 70 times in the Holy Quran. By examining the revelation process of the verses containing the word revelation and the connection of related concepts, it is possible to reach the model that God has in mind for the society to believe in the revelation and its sanctity. Achieving such a model can be considered as a basis for designing a suitable model for making a desirable cultural policy in the direction of making the society believe in high value concepts. In this article, by using the methodology of reductive interpretation on one hand and the methodology of foundation data on the other hand, the verses containing the word revelation and its derivatives are analyzed and after going through the stages of thematic analysis, the methodological impression The researcher has abstracted from the model considered by the Almighty God in the implementation of the word revelation in the society and the desired model. Based on the results of the research, the considered model consists of three dimensions and each dimension also contains a set of components. "religious and socio-cultural" dimension; including components such as: explaining what the concept is and where it comes from for the audience and continuously explaining the characteristics of the concept, the "management and executive" dimension; including the components of: choosing a worthy messenger and expressing his characteristics to the audience, continuous strengthening and support for the messenger, and serious and continuous monitoring of the messenger, and the "political-security" dimension; Including the components: planning to deal with the opponents of the concept and public announcement and continuous attention to the cunning of the opponents of the concept.

    Keywords: Islamic Governance, Revelation, cultural policy, Tanzili Exegesis, Credibility Model
  • Ali Khani *, Mahmoud Ahmadi, Mahdi Mohamadi Pages 79-109
    Jihad has many branches, which are divided in a general category into jihad in the hard field and jihad in the soft field. Today, under the category of soft jihad, "explanation jihad" is a duty. "Explanation Jihad" is a definite duty and an urgent duty, and anyone who can should take action. However, this jihad, like any other jihad, has commanders who must have certain qualifications. In this article, by using the theme analysis method and using MAXQDA software, it has been tried to calculate the competencies of soft war commanders in Jihad. The tool of data collection in this research was the interview of experts, for this purpose, the interviews were continued until the theoretical saturation was reached, and a total of 10 experts were interviewed. After analyzing the conducted interviews, a number of 680 primary themes were obtained, and after refining, 653 basic themes were formed. The organization of the basic themes was done in the form of 10 organizing themes and finally the organizing themes were categorized in the form of 3 comprehensive themes of knowledge competences, dispositional competences and behavioral competences.
    Keywords: Competencies of commanders, human resources management, soft war, explanation jihad, Commander
  • Seyyed AliAsghar Alavi *, Ali Rezaian, Aliaqa Safari Pages 111-139

    Planning is one of the important functions of managers in the organization. This concept has a special place in the management history of Imam Hossein, whose roots should be found in the teachings of the Quran. This research aims to present a Quranic analysis of Imam Hossein's planning using the ijtihad method (inferential analysis). This research will use the library documentation method (note taking in descriptive analytical form) with ijtihad method to collect information. In this research, planning as one of the duties of management will be examined and explained first, then the managerial life of Imam Hussain (peace be upon him) will be expressed in planning, and then the Quranic documents and foundations of that Prophet's life will be examined in the Quran.Planning in the management of Imam Hossein has two aspects of material and spiritual planning. This planning has principles and bases that can be interpreted and analyzed based on the verses of the Qur'an, which started from the thought of the Imam and extends to the field of execution. Another achievement of this research is a new perspective that will be created on the Ashura movement and the Quran, and this approach will be very inspiring and effective for managers.

    Keywords: Quran, Imam Hossein, management, Planning, Islamic management
  • Ali Torabi *, Mohsen Keshavarz Pages 141-174
    The Seminary student Manager includes a group of managers of the country who work in managerial jobs requiring seminary and religious science specialties. In addition to managerial positions within the structure of the seminaries, the field of activity of these managers includes cultural and social occupations in the country's governance system. The aim of this study was to design a model of general competency of the director of the Islamic Revolution Balance Seminary. The present study was conducted qualitatively based on semi-structured interview analysis with experts and analysis of findings based on thematic analysis technique.Accordingly, 142 basic themes, 53 organizing themes, and 14 inclusive themes were extracted. Based on the results of this research, 14 competencies in the framework of 3 domains of value, personality and management have been proposed as the model of competence of Seminary student Managers in the level of Islamic Revolution. Value competencies include mastery and adherence to the fundamentals of belief, revolutionary vision, and jihadist spirit.Personality competency includes empowerment in educational and coaching work, transformational spirit and foresight ability, has top-notch skills, has creative skills, thinking skills and is bound to methodical problem solving. Managerial competencies include the ability of social leadership, ability to play a role in the administrative system, capable of designing Islamic State systems, capable of management and organizational leadership, and effective interaction skills.
    Keywords: Islamic management, Jihadi management, seminary, Seminary student Manager, Competency model
  • Hossein Azimi *, Yousof Fathi, Fatemeh Yakhkeshi, Fatemeh Zamany Pages 175-204

    Organizational commitment has a decisive role in accountability, behavioral and functional efficiency of members, growth and development of the organization. Considering the great influence of religion in shaping individual and collective behavior, this research was carried out with the aim of investigating the effect of the level of religiosity on the organizational commitment of employees with the mediating role of intra-organizational values. he research method is a descriptive survey type and to measure the level of religiosity from the localized questionnaire of Khodayari Fard et al (2009) with components (religious belief, religious emotions and performing religious duties) and to measure organizational commitment, Allen and Mayer (1990) model questionnaire with components (emotional commitment, continuous commitment and normative commitment) was used, and to measure intra-organizational values, a researcher-made questionnaire was used. Research data was collected by random stratified sampling from 400 employees of selected organizations in Mazandaran and Zanjan provinces and the results were analyzed with Spss23 and PLS2 software. The validity of questionnaires, organizational commitment, level of religiosity and intra-organizational values were confirmed using Cronbach's alpha coefficient of internal consistency, equal to 0.875, 0.93, 0.958, respectively, and their validity and model fit were confirmed by PLS2 software. The results showed that the level of religiosity has a positive and significant effect on the organizational commitment of employees, and this effect is strengthened by using the intermediate variable of intra-organizational values.

    Keywords: religiosity, organizational commitment, Intra-organizational Values, organizational behavior, Islamic management