فهرست مطالب

پژوهشنامه نهج البلاغه
پیاپی 42 (تابستان 1402)

  • تاریخ انتشار: 1403/03/20
  • تعداد عناوین: 6
|
  • فرحناز شاهوردی، محمود شهبازی*، سید ابوالفضل سجادی، قاسم مختاری صفحات 1-21

    ازجمله ویژگی های ستودنی نهج البلاغه که در خوانشی اندیشه محور حاصل می آید، همگونی موسیقایی و معنایی آن است. پیوند موسیقایی و معنایی عبارات نهج البلاغه از رهگذر عنصری فرمالیستی به نام «جادوی مجاورت» محقق می شود. تاثیر هنری و زیبایی شناسی این پدیده در تاریخ شاهکارهای ادبی و موسیقایی دنیا و نیز در کتب دینی و مقدس جهان بالاخص قرآن کریم و نهج البلاغه امری شگفت و تعیین کننده است. آنچه این پژوهش درصدد پاسخگویی بدان است چگونگی همگونی موسیقایی و معنایی عبارات مختلف خطبه فتنه از طریق جادوی مجاورت است. برای این منظور، با روش توصیفی تحلیلی، هنرسازه هایی را که در فرایند انتخاب و ترکیب واژگان بر محور هم نشینی، دست به آشنایی زدایی و ایجاد موسیقی در بافت معمول کلام می زند، شناسایی شده است، سپس معانی تازه ای که از این رهگذر در اسلوب و ساختاری نو خلق می شود نشان داده شده است. آنچه از این پژوهش به دست آمد، بیانگر این مهم است که جادوی مجاورت در کلام حضرت امیر (ع) علاوه بر همگونی نظام آوایی، با رخنه در درونی ترین لایه های بافت کلام نیز که همان موسیقی معنوی است دست به آفرینش معانی می زند و این گونه قدرت تاثیرگذاری کلام را بر مخاطب فزونی می بخشد.

    کلیدواژگان: همگونی موسیقایی، جادوی مجاورت، محور همنشینی، نهج البلاغه، خطبه 93
  • حمید آقاجانی*، محمد طاهری صفحات 23-46

    در فن بلاغت، اصل وجاهت متکلم (اتوس) یکی از اصول سه گانه خطابه است که در کنار سه اصل دیگر، یعنی پاتوس (شورانگیزی در مخاطب) و لوگوس (استدلال منطقی) اضلاع «مثلث اقناع» را تشکیل می دهد و اهمیت زیادی در تاثیرگذاری بر مخاطبان دارد. عناصر کلیدی موثر در ایجاد اتوس عبارتند از: شخصیت فرد، تخصص و تجربه، شهرت و سابقه و شفافیت و همدلی با مخاطبان. بررسی و دقت نظر در محتوای سخنان امیرالمومنین علی (ع) در نهج البلاغه حاکی از آن است که حضرت امیر (ع) در مواضع متعدد و به اقتضای زمان و مکان، همه عناصر چهارگانه این مولفه بلاغی را به کار بسته است و یکی از مهم ترین علل قرارگرفتن کتاب شریف نهج البلاغه در ردیف نخستین آثار بلاغی تاریخ، در نظر گرفتن چنین ظرافت هایی در امر سخنوری است. در پژوهش حاضر به شیوه توصیفی - تحلیلی، خطبه ها و نامه های نهج البلاغه، از حیث رعایت اصل اتوس مورد واکاوی قرار گرفته است و آن چنان که در شرح مصادیق امر خواهیم دید، بیشترین تاکید حضرت امیر در بیان فضایل خویش، ذکر سابقه در اسلام و جهاد و همنشینی و پرورش در مکتب حضرت رسول (ص) است. باید دانست که در سرتاسر نهج البلاغه هر جا که امام به اقتضای بلاغت کلام، ناچار از رعایت اصل وجاهت بوده، مصلحتی وجود داشته که یادکرد امام (ع) از فضایل خویش را موجه می نماید. به دیگر سخن، کلام امیرمومنان در اظهار اوصاف منحصربه فرد خود، صرفا برای اثبات حقانیت ایشان در گفتار و کردار و منش و روش زندگی است که البته با خودستایی و کبر و غرور بی جا در مباینت کامل قرار دارد.

    کلیدواژگان: نهج البلاغه، بلاغت، اتوس، وجاهت متکلم، فضایل امیرالمومنین(ع)
  • کریم علی محمدی، عبدالمجید علیمحمدی* صفحات 47-69
    عتبارسنجی روایات، همواره یکی از ره آوردهای حدیث شناسی بوده است. در راستای این مهم، اعتبارسنجی روایات نهج البلاغه با توجه به مرسل بودن آن ها، دانشمندان اسلامی را به چالش کشیده است. تعالیم بی بدیل و متن مستحکم نهج البلاغه، مانع دست کشیدن از احادیث آن به بهانه ارسال در سند است. نوشتار پیش رو به اعتبارسنجی سندی نامه 27 نهج البلاغه پرداخته و دو سند از شیخ مفید و محمد بن ابراهیم ثقفی را با تاکید بر قواعد مقبول رجال شناسی، مورد ارزیابی قرار داده و نامه 27 را از لحاظ سندی از مرسل به مسند ارتقا می دهد. سپس نامه 27 را تحلیل متنی نموده و با تفسیر نهج البلاغه با نهج البلاغه از خطبه ها، نامه ها و حکمت ها، مضامین مشترک نامه 27 با سایر روایات نهج البلاغه را استخراج نموده و صدور آن محتوا از امام را تایید می کند. سپس با تشکیل منظومه روایی برای عهدنامه محمد بن ابی بکر از سایر کتب حدیثی به تحلیل بینامتنی می پردازد. پژوهش حاضر، با شیوه توصیفی- تحلیلی و روش کتابخانه ای و نرم افزاری در گرد آوری داده ها، اصالت متن و صحت انتساب نامه 27 را به امیرمومنان علیه السلام احراز و اثبات می نماید.
    کلیدواژگان: امیرمومنان علیه السلام، نامه 27 نهج البلاغه، محمد بن ابی بکر، اعتبارسنجی سندی، تحلیل متنی، تحلیل بینامتنی
  • محمدرضا فریدونی* صفحات 71-94

    آموزه «شفاعت» از عقاید اسلامی است که از قرن ها پیش تا امروز آرای مختلفی در باب آن ابراز شده و حکما و عرفای مسلمان با نگرش های متفاوتی که به آموزه های وحیانی داشته اند به تفسیر آن پرداخته اند. نهج البلاغه در مقام یکی از مهم ترین متن های اسلامی که از لسان معصوم صادر شده شامل فقراتی ارزشمند و حائز اهمیت در باب مقوله شفاعت است که تاکنون در تحقیقات و پژوهش ها از این منظر مورد بررسی و ارزیابی قرار نگرفته است. عدم التفات به تعالیم وحیانی با تفسیر معصوم در مکتب اهل بیت و مغفول ماندن مبانی عارفانه در نحوه مواجه با آموزه های دینی، به بدنه حقایق وحیانی آسیب می رساند و معارف الهی را یا به سطح ذهن و زبان عوام تنزل می دهد یا در مدار بسته تعصبات می اندازد؛ همانند فهم سلفیون یا شبه سلفیون از شفاعت که با شبهه افکنی، آن را موجب تحدید قدرت مطلقه خدا و نوعی جانبداری از دوستان و میانجی گری معنا کرده اند. مقاله حاضر با تکیه و تاکید بر فرمایشات امام علی (ع) در نهج البلاغه نشان می دهد که شفاعت با دو مقوله «محبت» در این جهان و «تجسم اعمال» در یوم الحشر نسبت و پیوندی ناگسستنی دارد؛ زیرا محبت، عمل صالحی است که انسان از این جهان مادی با خود به دار آخرت می برد و از آن به نحو شفاعت که صورت باطنی محبت است، برخوردار می شود؛ و تجسم اعمال، ظهور جسمانی و تعین یافته صورت ظاهری و ملکوتی انسان در جهان آخرت است.

    کلیدواژگان: امام علی، نهج البلاغه، شفاعت، تجسم اعمال، محبت، عرفان اهل بیتی
  • یوسف عالی عباس آباد، صدیقه سلیمانی، حسین آریان* صفحات 95-120
    فرمالیسم از مکتب های نقد ادبی معاصر است که از دیدگاه زبانشناسی، اثر را مطالعه می کند. این مکتب در روسیه و در میان جنگ جهانی اول شکل گرفت. 1930م اوج اقتدار آن بود. زبان شناسانی مانند بوریس آخن بام، شکلوفسکی و یاکوبسن از مهم ترین چهره های نظریه فرمالیسم هستند. تاکید اصلی و عمده نظریه، نقد فرم یا شکل اثر است و نگاه چندانی به محتوا یا درون مایه، بیوگرافی نویسنده و مسائل حاشیه ای اثر ندارد. تحلیل فرمالیستی خطبه 34 نهج البلاغه، موضوع پژوهش مقاله حاضر است. روش پژوهش مقاله برپایه روش تحلیلی توصیفی است که براساس رویکرد اسنادی، مواد، مولفه ها و مبانی فرمالیسم ساختارشناسی بررسی می شود. هدف مقاله، شناخت فرم و تبیین فرمالیستی متن خطبه، نوع رویکرد امام علی (ع) به کلام و شیوه به کارگیری این نظریه ادبی در خطبه 34 است. پرسش اصلی پژوهش در حول این محور می چرخد که نویسنده چگونه معانی ذهنی خود را در قالب واژگان ریخته و آنها را به جامعه مخاطبان ارائه داده است؟ فرم این واژگان یا این سازه های زبانی چگونه است؟ و متن خطبه 34، چه ویژگی های فرمالیستی دارد؟ نتایج این مطالعه نشان داد زاویه دید دانای کل، استیلا بر زیر و بم واژگان، نوع لحن، چرخش لحن و ایجاد بحث جدید در ضمن واژگان و افعال، بلاغت کلام و به کارگیری موسیقی خاص در آرایش واج ها، فرم منحصربه فردی به متن خطبه داده است.
    کلیدواژگان: امام علی(ع)، نهج البلاغه، خطبه 34، تحلیل فرمالیستی، لحن، واژگان، موسیقی متن
  • سید رضا موسوی، جمال بیگی*، بابک پورقهرمانی صفحات 121-149

    سیاست جنایی در سیره امام علی (ع)، به عنوان سیاست جنایی افتراقی مثبت و در راستای عمل به مفاد آیه شریفه ﴿ولقد کرمنا بنی آدم﴾، از یک سو به دنبال حفظ کرامت انسانی بوده و کیفر را به عنوان آخرین حربه موردتوجه قرار داده و از سوی دیگر در پی تحقق امنیت قضایی که از مهم ترین نیازها و حقوق انسانی شهروندان در اجتماع بوده و موجب رشد و بالندگی جامعه بوده است می باشد و در اهمیت و ارزش موضوع، همین بس که سیاستی جنایی علوی دارای خصیصه قطعیت در اعمال ضمانت اجراهای کیفری و تنوع راهکارها و انعطاف پذیری در مبارزه با بزهکاری و حفظ حقوق دفاعی متهم است. پژوهش حاضر با بهره جستن از روش توصیفی-تحلیلی و باهدف تبیین گفتمان سیاست جنایی در سیره امام علی (ع)، به این پرسش اصلی پاسخ خواهد داد که جلوه های گفتمان سیاست جنایی در سیره امام علی (ع) کدامند؟ یافته های تحقیق حکایت از این دارند که در سیره امام علی (ع)، گفتمان سیاست جنایی پیشگیرانه منطبق بر مدل سیاست جنایی مشارکتی و گفتمان سیاست جنایی علوی در دادرسی کیفری به عنوان یک مجموعه منسجم و به هم پیوسته بوده، هر دو دارای اهداف عالیه است که مبتنی کرامت انسانی و تکامل جامعه بشری است.

    کلیدواژگان: امام علی(ع)، نهج البلاغه، کرامت انسان، سیاست جنایی پیشگیرانه، دادرسی کیفری عادلانه
|
  • Farahnaze Shahverdi, Mahmood Shahbazi *, Seyed Abolfazl Sajadi, Ghasem Mokhtari Pages 1-21

    Among the admirable qualities of Nahj al-Balaghah achieved in a thought-oriented reading is its musical and semantic sameness. The musical and semantic connection of Nahj al-Balaghah representations is realized via a formalistic component called the magic of proximity. The artistic and aesthetic impact of this splendor in the history of literary and musical chef-d'oeuvre of the world, as well as in religious and holy books of the world, particularly the Holy Quran and Nahj al-Balaghah, is astonishing and determining. This research endeavors to respond to how the musical and semantic sameness of various phrases of the sedition sermon is through the magic of proximity. For this purpose, with the descriptive analytics method, we identified the creations of art in the process of choosing and uniting words on the two axes of coexistence and succession, defamiliarizing and devising music in the usual contexts. Then, new meanings created in this way in new style and structure are presented. The findings indicate that the magic of proximity in phrases of Imam Ali (pbuh), in addition to the sameness of the phonetic system, creates meanings by penetrating the innermost layers of the speech texture, which is spiritual music, and in this way increases the power of the speech to affect the audience.

    Keywords: Nahj Al-Balaghah, The Proximity Of Magic, Sedition Sermon, Coexistence Axis, Succession Axis
  • HAMID AGHAJANI *, Mohammad Taheri Pages 23-46

    In the art of rhetoric, the principle of the speaker's authority (ethos) is one of the three principles of speech, which, along with the other three principles, namely pathos (arousal in the audience) and logos (logical reasoning), form the sides of the "triangle of persuasion", which has a great importance and impact on the audience. The examination and careful consideration of the content of the words of Amir al-Muminin indicates that he has used this rhetorical device in many positions and according to the time and place, and it is one of the most important reasons for the inclusion of the Nahj al-Balagha in the list of primary rhetorical works in history concerns considering such subtleties in rhetoric. The point that is raised in the meantime is that observing the principle of the speaker's authority, which in itself implies the speaker's definition and praise of his virtues, can be combined with the virtue of humility and modesty, which is the virtue of all ethical people, especially Amir al-Muminin (AS). As we will see in the examples, throughout Nahj al-Balagha, wherever the Imam had to comply with the principle of eloquence, there was an expedient that he mentioned to justify his virtues. In other words, the words of Amir al-Muminin in expressing his unique qualities are only to prove his truthfulness in his words, actions, character and way of life, which of course is in complete contrast with self-praise, arrogance and pride.

    Keywords: Nahj Al-Balagha, Rhetoric, Ethos, Virtues Of Amir Al-Muminin (A.S.)
  • Karim Alimohammadi, Abdolmajid Alimohammadi * Pages 47-69
    The validation of hadiths has always been one of the methods of hadith studies. In line with its importance, Islamic scholars have been challenged to validate the narrations of Nahj al-Balagheh with regard to the authenticity of its narrations. The unique teachings and eloquent text of Nahj al-Balaghah prevent giving up its hadiths under the pretext of its unauthenticated document. The present article deals with the validation of letter 27 of Nahj al-Balagheh and evaluates two documents of Sheikh Mofid and Muhammad bin Ibrahim Thaqafi, emphasizing the accepted rules of ilm al-Rijal, and elevates letter 27 from an unauthenticated source to a documented and valid text. Then letter 27 was submitted to textual analysis and by interpreting Nahj al-Balagha with Nahj al-Balagha, the the common themes from the sermons, letters and words of wisdom in letter 27 and those in other narrations and statements from Nahj al-Balagha were extracted confirming the issuance of that content by the Imam. Then, by creating a narrative system for the Testament of Muhammad bin Abi Bakr, the text was analyzed intertextually based on other hadith books. The present study uses a descriptive analytical and library-based method and the related software for collecting data, the originality of the text and the attribution of letter 27 to Amirul Momineen   was proved and confirmed.
    Keywords: Amirul Momineen Peace Be Upon Him, The Twenty-Seventh Letter Of Nahj Al-Balagheh, Muhammad Bin Abu Bakr, Document Validation, Textual Analysis, Intertextual Analysis
  • Mohammadreza Fereydooni * Pages 71-94

    The doctrine of intercession is one of the beliefs of Islam about which different opinions have been expressed since centuries ago. Nahj al-Balagha, as one of the most important Islamic texts which has been issued by one of the infallible Imams, contains valuable verses about intercession, which have not been investigated and evaluated from this point of view in previous research. Failure to pay attention to the revelation teachings with the interpretations of the Imams in the school of Ahl al-Bayt, and neglecting the mystical foundations when dealing with religious teachings harms the revealed truths and either lowers the divine knowledge to the level of the mind and language of the common people, or puts it in the closed loop of bigotry as in the understanding of the Salafists or pseudo-Salafists about intercession, which, by casting doubts, have limited God's absolute power and interpreted intercession as a kind of favoritism towards friends and intermediation. This research, relying on the statements of Imam Ali (a.s.) in Nahj al-Balaghah, shows that intercession has an inseparable relationship and connection with the two categories of "love" in this world and "manifestation of deeds" in the hereafter (Al-Hashr) because love is a good deed that a person takes with them from this world to the afterlife and benefit from it in the form of intercession, which is the inner form of love. The manifestation of deeds is the physical and objectified form of the human and heavenly appearance in the hereafter.

    Keywords: Imam Ali, Nahj Al-Balagha, Intercession, Manifestation Of Deeds, Love, Mysticism Of Ahl Al-Bayt
  • Yousef Aali Abbasabad, Seddigheh Solimani, Hosein Arian * Pages 95-120
    Formalism is one of the theory of contemporary literary criticism that studies the work from a linguistic point of view. This theory was formed in Russia during the First World War. In 1930nit was the peak of its authority. Linguistic such as Boris Achenbaum, Shklovsky and Jakobson are among the most important figures in the theory of Formalism. The main and main emphasis of the criticism theory in the from of the work, and it does not pay much attention to the content, biography of the author and other issues.    Formalistic analysis of sermon 34 of Nahj al Balaghe is the subject of the present study. The research method of the article is based on the Descriptive – Analytical method, which is examined based on the documentary approach, materials, components and the foundations of Formalism – Structuralism. The purpose of the article is the formalistic reading of the text of the sermon. Imam Ali's approach to the words and the way it is used in this sermon. The main question of the research is how the author put his mental meaning in the form of words and arranged them to the audience. What is the form of these words and what formal feature does the text of sermon 34 have? Valuable results have been obtained from this study. Omniscient point of view, mastering the type of words, tone, turning the tone and creating a new discussion in addition to words and verbs, the rhetoric of words and the use of special music in the arrangement of phonemesm has given a unique form to the text of the sermon.
    Keywords: Imam Ali, Nahj Al Balagha, Sermon 34, Formalistic Analysis Tonem Vocabulary, Music
  • Seyed Reza Mousavi, Jamal Beigi *, Babak Pourgahramani Pages 121-149

    The criminal policy in the method of Imam Ali (A.S), as a positive differential criminal policy and in line with the provisions of the noble verse “We have certainly honored the children of Adam”, on the one hand, sought to preserve human dignity and considered punishment as the last resort and, on the other, tried to realize judicial security, which is one of the most important needs and human rights of citizens in the society and has led to the growth and development of the society. Using a descriptive-analytical method, the present research answers this main question, ‘what are the manifestations of the criminal policy discourse in the method of Imam Ali (A.S)?’ with the aim of explaining the criminal policy discourse in the method of Imam Ali (A.S). The findings of the research indicate that in the method of Imam Ali (A.S), the discourse of preventive criminal policy in accordance with the model of participatory criminal policy and the discourse of Alevi criminal policy in criminal proceedings as a coherent and continuous set, have high goals that are based on dignity, humanity and the evolution of human society.

    Keywords: Imam Ali (A.S), Nahj Al-Balagha, Human Dignity, Preventive Criminal Policy, Fair Criminal Process