فهرست مطالب

مطالعات تاریخی جنگ - سال هفتم شماره 4 (زمستان 1402)

نشریه مطالعات تاریخی جنگ
سال هفتم شماره 4 (زمستان 1402)

  • تاریخ انتشار: 1403/02/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • طاهر بابائی* صفحات 1-16
    قاپی قولوها یا غلامان دربار عثمانی، مهم ترین نقش آفرینان ساختار حکومتی عثمانی بودند که اگرچه جایگاه و وظایف نظامی آنان نمود بیشتری یافته است، در بخش های دیگر نیز نفوذ چشمگیری یافتند. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که با توجه به روحیه ی تمامیت خواهانه ی قاپی قولوها (به ویژه در پایتخت عثمانیان)، تا برآمدن نیروی ضبطیه یا پلیس عثمانی و کناررفتن قاپی قولوها، این گروه نسبت به وظایف انتظامی و امنیتی، چه رویه ای را اتخاذ کردند؟ بر اساس این پرسش، تلاش خواهد شد تا با توجه به توصیفی - تحلیلی بودن نوع پژوهش حاضر، با تکیه بر مطالعه ی کتابخانه ای، به بررسی جایگاه قاپی قولوها در تشکیلات انتظامی عثمانی تا برآمدن نهاد ضبطیه به عنوان مساله ی پژوهش پرداخته شود. با بررسی داده ها، مشخص شده است که سه گروه جبه جیان، توپچیان، بوستانچیان بیش از هر چیز در حوزه ی انتظامی مراکز استقرار نیروهای خود در استانبول فعال بودند و از این حیث، نسبت به ینی چریان با محدودیت هایی، فعالیت می کردند. ینی چریان، بر خلاف سه دسته ی پیشین، توانستند با قدرت، بر غالب بخش های امنیتی و انتظامی پایتخت و حتی ایالات چیره شوند که این چیرگی، تا زمان برچیده شدن ینی چریان و متعاقب آن، برآمدن پلیس عثمانی یا ضبطیه تداوم داشت.
    کلیدواژگان: حکومت عثمانی، قاپی قولوها، ینی چریان، تشکیلات انتظامی
  • سید محمود سادات بیدگلی*، حمید نجار صفحات 17-33

    شایعه به عنوان یکی از ابزارهای موثر در عملیات روانی در زمان انقلاب ها و ناآرامی ها استفاده می شود. در انقلاب اسلامی ایران، انقلابیون از شایعات برای اهداف خود استفاده کردند. این پژوهش با استفاده از روش تاریخی و تحلیلی، مستند به اسناد مرکز بررسی اسناد تاریخی به صورت سندخوانی و سند پژوهی نحوه استفاده از شایعات در مبارزات انقلابی علیه دستگاه امنیتی حاکمیت پهلوی را بررسی می کند. پرسش پژوهش این است که شیوه بهره گیری و استفاده از شایعه در بستر مبارزات انقلابی علیه دستگاه امنیتی  و حاکمیت پهلوی چگونه بود؟ یافته ها نشان می دهد که انقلابیون در استفاده از شایعات برای ایجاد هراس در نیروهای امنیتی و برانگیختن جامعه موفق تر بودند. انقلابیون با ایجاد باور «ایران بدون شاه» در جامعه و ایجاد هراس در نیروهای نظامی و انتظامی، از شایعات بهره بردند. آن ها با استفاده از فن هایی مانند عددسازی تعداد معترضین، شایعات را ایجاد کردند  که در نهایت موجب فروپاشی پهلوی و  پیروزی انقلاب  شد.

    کلیدواژگان: شایعه، انقلاب اسلامی ایران، ساواک، جنگ روانی، دوره پهلوی
  • رویا رضایی، جهانبخش ثواقب*، محسن رحمتی، مجتبی گراوند صفحات 34-49
    فاطمیان اسماعیلی پس از تثبیت قدرت و حکومت خویش در مصر (358-565ق./965-1171م.)، در اندیشه گسترش اندیشه اسماعیلی در سراسر دنیای اسلام و سیطره برآن، به ستیزه با خلافت عباسی (132-656ق./749-1258م.) پرداخته و در صدد براندازی آن بودند. از سیاست های آنها برای رسیدن به این هدف، گسترش فعالیت دعوه فاطمی در مناطق مختلف و تکاپوهای نظامی در مناطق زیر سلطه عباسیان برای پیشروی و نفوذ در این مناطق بود. یکی از مناطقی که می توانست به عنوان پایگاهی برای هر دو نوع فعالیت تبلیغی و نظامی فاطمیان قرار گیرد، ایالت جزیره بود که موقعیت سرزمینی و بافت اجتماعی آن، دست فاطمیان را در سیطره بر بغداد و براندازی عباسیان و روآوری آسان تر به قلمرو شرقی خلافت عباسی باز می کرد. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی در صدد است تا ضمن بررسی سیاست های فاطمیان به ویژه تکاپوهای نظامی آنان در ایالت جزیره، بدین پرسش پاسخ دهد که فاطمیان برای حضور در ایالت جزیره چه سیاستی را به کار بستند؟ یافته پژوهش نشان می دهد که به دلایل اهمیت جغرافیایی- راهبردی و بافت جمعیتی قبیله ای برخوردار از نیروی انسانی، فاطمیان هم از طریق فعالیت های داعیان خود و هم از طریق هم پیمانی با حکام محلی و فعالیت های نظامی فرماندهان حامی خود تلاش داشتند در ایالت جزیره حضور پیدا کنند.
    کلیدواژگان: ایالت جزیره، فاطمیان، عباسیان، بنی عقیل، مرداسیان، بساسیری، تکاپوهای نظامی
  • معصومه دهقان، سیده نرگس تنهایی، محبوبه فرخنده زاده* صفحات 50-62
    در عرصه حوادث سیاسی تاریخ اسلام و ایران؛ برای حذف مخالفان و رقبا و تحقق اهداف سیاسی و نظامی از ترور بیولوژیک استفاده می شده است. این نوشتار تلاش دارد شگردهای مسموم سازی، کاربرد زهر و تدبیرهای پیشگیری از آن را در عرصه سیاسی- نظامی تمدن اسلامی بررسی کند. مطالعات نشان می دهد مسموم سازی رجال سیاسی، بزرگان دینی و نظامی، تغییر نتایج جنگ ها به روش ترور بیولوژیک فرماندهان و مسموم سازی سپاه در درگیری های نظامی و چالش های سیاسی مورد توجه صاحبان قدرت بوده است. مسئله این پژوهش بررسی کاربرد سم و زهر به عنوان سلاح بیولوژیک در حوادث مهم تاریخی اسلام و تحلیل شیوه های بهره برداری از این روش به عنوان ساده ترین راه حذف فرماندهان نظامی و سیاسی و تغییر در نتایج جنگها و رویدادهای سیاسی بر اساس این پرسش است که چگونه ترور بیولوژیک سرنوشت حوادث سیاسی و نظامی را در عرصه حوادث تاریخ اسلام تغییر می داده است؛ و روش ها و عوامل دستیابی به اهداف سیاسی و نظامی در مسموم سازی چگونه بوده است؟ دستاوردهای پژوهش نشان داد که ترور بیولوژیک تاثیرات مهمی را در مقاطع سیاسی و نظامی حساس در تاریخ اسلام داشته است و توانسته سرنوشت بسیاری از رویدادها را تغییر دهد.
    کلیدواژگان: ترور بیولوژیک، سم، مسموم-سازی، ابزارهای مسموم سازی
  • آسیه حسینی، علی غفرانی* صفحات 63-81
    کودتای ثور/ اردیبهشت 1357 که در ادبیات سیاسی افغانستان بانام انقلاب ثور مشهور است؛ با اتحاد دو گروه چپ گرای «خلق» و «پرچم»، علیه دولت محمد داوودخان، صورت گرفت که موجب روی کار آمدن دولت های تحت حمایت شوروی شد. متعاقب این انتقال قدرت، تغییرات وسیعی در زمینه های اقتصادی و اجتماعی در قالب اصلاحات انجام شد؛ موجب واکنش های منفی و شورش های گسترده مردمی شد. این قیام ها به صورت غیرسازماندهی،خودجوش و با حداقل امکانات بود. با این حال دولت کمونیستی نتوانست شورش ها را سرکوب کند و می رفت که کنترل کشور را از دست دهد. سرانجام در سال 1979/1358، ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی به عنوان حامی حکومت کمونیستی، به افغانستان لشکرکشی کرد. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که انقلاب ثور چه تحولاتی در افغانستان ایجاد نمود که منجر به حمله شوروی به این کشور شد؟ نتایج تحقیق نشان می دهد به دنبال عدم رضایت از حکومت جدید و اصلاحات ساختارشکنانه در جامعه ی سنتی افغانستان، موجب مقاومت مردم و بروز شورش های گسترده در اکثر مناطق کشور شد. از اینرو شوروی به عنوان حامی اصلی این حکومت، برای تثبیت اوضاع و جلوگیری از بروز حوادث بعدی، ناچار به حمله نظامی به افغانستان شد.
    کلیدواژگان: انقلاب ثور افغانستان، حکومت کمونیستی، نور محمد تره کی، شورش های مردمی، حمله شوروی
  • محسن مومنی*، امین امینی، فرید خادمی زولا صفحات 82-96
    مرزهای شرقی ایران از دیرباز مورد هجوم اقوام همسایه قرار داشته است. اقوام آریایی از همین مرزها وارد فلات ایران شدند. بنابر برخی روایات، کوروش هخامنشی، جان خود را برای حفاظت از این مرزها از دست داده است. تداوم مسئله فوق در زمان ساسانیان چالش هایی را برای این حکومت به همراه داشت. هر اندازه که مرزهای غربی ایرانشهر ساسانی برای ایشان مهم و پرخطر بود، مرزهای شرقی نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. از نشانه های تایید این موضوع، وجود دیوارها و قلعه های متعدد در این مناطق برای جلوگیری از یورش این اقوام مهاجم به داخل قلمرو است. یکی از اقوامی که به مرزهای شرقی ایران یورش می آوردند، هپتالیان بودند. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی دلایل وقوع جنگ با هپتالیان در دوران زمامداری پیروز است. پژوهش حاضر با روش و رویکرد توصیفی- تحلیلی با استناد به منابع کتابخانه ای سعی در یافتن پاسخی مناسب برای این پرسش دارد که چه دلایلی در حمله پیروز علیه هپتالیان تاثیرگذار بوده است؟ یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد دلایل زیادی برای حمله پیروز علیه هپتالیان وجود داشته است، اما دلیل اقتصادی را می توان از مهمترین دلایل در وقوع این جنگ ها به شمار آورد.
    کلیدواژگان: ساسانیان، هپتالیان، پیروز شاه، راه ابریشم، جنگ
|
  • Taher Babaei * Pages 1-16
    Kapıkulus or the slaves of the Ottoman court were the most important actors of Ottoman administration that although their military duties have become more visible, they gained a lot of influence in other sectors as well. The main question of this study is that given the totalitarian spirit of the Kapıkulus (especially in the Ottoman capital), until the establishment of Zaptyiye or the Ottoman police and the extinction of Kapıkulus, what policy this group adopted regarding law enforcement and security duties. Based on this question, this research aimed to investigate the status of Kapıkulus in the Ottoman disciplnary organization until the establishment of Zaptiye, using a descriptive-analytical method based on data from library sources. The findings of the research show that Cebeci, Topçu and Bostancı were more than anything else active in the deployment centers of their forces in Istanbul, and in this respect, they operated with limitations compared to the Janissaries. Unlike the previous three groups, the Janissaries were able to dominate most of the security and discplinary departments of the capital and even the states, and this dominance continued until the extinction of the Janissaries and the rise of the Ottoman police or Zaptiye.
    Keywords: Ottoman Rule, Kapıkulu, Janissary, Disciplnary Organization
  • Seyyed Mahmood Sadat Bidgoli *, Hamid Najar Pages 17-33

    Rumors are used as one of the effective tools in psychological operations during revolutions and unrest. In the Iranian Islamic Revolution, revolutionaries used rumors to achieve their goals. This historical and analytical research, through document reading and document analysis and based on documents from the Center for Historical Documents Survey, examines how rumors were used in revolutionary struggles against the security system of the Pahlavi government. The research question is how rumors in the context of revolutionary struggles against the security system and the Pahlavi government were used. The findings show that revolutionaries were more successful in using rumors to create fear among security forces and stimulate the society. The opponents took advantage of rumors to create a belief in "Iran without Shah" in society and to instill fear in military and enforcement forces. They created rumors using techniques such as inflating the number of protesters, which ultimately led to the collapse of Pahlavi and the victory for the revolution.

    Keywords: Rumor, Iranian Islamic Revolution, SAVAK, Psychological Warfare, Pahlavi Period
  • Roya Rezai, Jahanbakhsh Savagheb *, Mohsen Rahmati, Mojtaba Gravand Pages 34-49
    After consolidating their power and government in Egypt (965-1171), the Ismaili Fātimids fought with the Abbasid caliphate (749-1258) and tried to overthrow it, with the intention of spreading Ismāili thought throughout the Islamic world and controlling it. One of their policies to achieve this goal was the expansion of the Fatimid da'wah activity in different areas and military activities in the regions under the Abbasid rule to advance in these areas and infleunce them. One of the areas that could be used as a base for both types of missionary and military activities of the Fātimids was Al-Jazira province, whose territorial position and social context allowed the Fatimids to control Baghdad and overthrow the Abbasids and make reaching the eastern territory of the Abbasid Caliphate easier. This descriptive-analytical article aimed to analyze the policies of the Fātimids, especially their military activities in Al-Jazira provicne, and to answer the question of the policy the Fātimids adopted to stay in that province. The findings of the research show that due to the geographical-strategic importance and demographic structure of the tribes with manpower, the Fātimids tried both through the activities of their claimants and through alliances with local rulers and the military activities of the supporting commanders, to be present in Al-Jazira province.
    Keywords: Al-Jazira Province, Fātimids, Abbāsids, Bani-Oqail, Merdāsiāns, Basāsiri, Military Activities
  • Masoumeh Dehghan, Seyyede Nargess Tanhaii, Mahbobeh Farkhondehzadeh * Pages 50-62
    In the political history of Islam and Iran, bioterrorism was utilized as a weapon to eliminate rivals and achieve political and military objectives. This article aims to investigate the poisoning methods, uses of poison as well as measures to prevent it in the political-militarily arena of Islamic civilization. The results show the poisoning of political figures, religious and military leaders as well as changing the results of wars by the biological assassination of commanders and the poisoning of troops in military conflicts and political challenges were tactics those in power used. This research tries to examine ways of using poison as a biological weapon in major historical events of Islam and also to analyze the way of employing this method as the easiest way to eliminate military and political commanders and to change the outcomes of wars and political events to achieve political and military goals. The results additionally indicate that bioterrorism had important effects in key political and military periods in the history of Islam, contributing to changes in the fate of many events.
    Keywords: Bioterrorism, Poison, Poisoning, Poisoning Tools
  • Asiye Hossein, Ali Ghofrani * Pages 63-81
    Sowr coup in April 1978, known as the Sowr Revolution in the political literature of Afghanistan, was formed with the union of the two leftist groups of "Khalq" and "Parcham", against the government of Mohammad Daoud Khan, which led to the establishment of governments supported by the Soviet Union. Following this transfer of power, extensive changes were made in the economic and social fields in the form of reforms, which caused negative reactions and mass riots. These uprisings were unorganized, spontaneous and with minimal facilities. Yet, the communist government could not suppress the riots and was about to lose control of the country. Finally, in 1979, the Red Army of the Soviet Union, as the supporter of the communist government, marched into Afghanistan. The present research sought to illuminate the changes that Sowr Revolution brought about in Afghanistan that led to the Soviet attack on the country. The results of the research show that the dissatisfaction with the new government and the destructive reforms in the traditional society of Afghanistan led to people's resistance and widespread riots in most regions of the country. Therefore, the Soviet Union, as the main supporter of this government, was forced to launch a military attack on Afghanistan in order to stabilize the situation and prevent further incidents.
    Keywords: Afghanistan's Sowr Revolution, Communist Government, Nur Muhammad Taraki, Popular Uprisings, Soviet Attack
  • Mohsen Momeni *, Amin Amini, Farid Khademizola Pages 82-96
    The eastern borders of Iran have long been attacked by neighboring tribes. Aryan tribes entered the Iranian plateau from these borders. According to some traditions, Achaemenid Cyrus lost his life to protect the same borders. The continuation of this border problem during the Sassanid era brought challenges for this government. As much as the western borders of Sasanian Eranshahr were important and dangerous for them, the eastern borders also had special importance. One of the signs confirming this claim was the existence of numerous walls and castles in those areas to prevent the invasion of the invading tribes into the territory. One of the tribes that attacked the eastern borders of Iran were the Hephthalites. This study aimed to investigate the reasons for the wars with Hephthalites during the reign of Peroz I. The present research, with descriptive-analytical method and reference to library sources, tried to answer the question of the reasons effective in Peroz's attack against Hephthalites. The findings of the present research show that there were many reasons for Peroz's attack against the Hephthalites, but the economic reason can be considered as one of the most important reasons for the occurrence of these wars.
    Keywords: Sasanian Dynasty, Hephthalites, Peroz I, Silk Road, War