فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال دوازدهم شماره 1 (بهار 1388)
  • سال دوازدهم شماره 1 (بهار 1388)
  • 210 صفحه، بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1388/10/01
  • تعداد عناوین: 9
|
  • حسن افراخته، محمد اسکندری ثانی، مرتضی اسمعیل نژاد صفحات 1-28
    صنایع دستی فرش بافی یکی از منابع مهم درآمدی جامعه روستایی کشور به خصوص نواحی پیرامونی کویر مرکزی ایران است. این صنعت و اقتصاد روستایی در دو دهه اخیر با چالش های جدی مواجه شده است. آستان قدس در سال1373 کارگاهی قالی بافی در دهستان «بالاولایت» کاشمر تاسیس کرده است. این پژوهش نقش کارگاه قالی بافی را در تحولات اقتصادی و اجتماعی روستایی بررسی کرده است. اطلاعات مورد نیاز از طریق بررسی محلی و برخی اسناد جمع آوری شده است. جامعه نمونه تحقیق را 40 نفر از کارکنان کارگاه قالی باقی تشکیل می دهد. داده های تحقیق با استفاده از روش لیکرت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتیجه نشان می دهد که احداث این کارگاه منشا تحولات مثبت اجتماعی، اقتصادی و کالبدی در دهستان مورد مطالعه بوده است. استفاده از استعداد و دانش بومی مردم، سود مناسب، فقدان اثرات نامناسب زیست محیطی، ایجاد فرصت های شغلی، درآمد پایدار، افزایش کیفیت زندگی، بهبود راه و مسکن روستایی و گسترش کشت تجاری از مهم ترین دستاوردهای احداث این شرکت بوده است.
    کلیدواژگان: قالی بافی، توسعه روستایی، کارگاه فرش، بالاولایت (کاشمر)
  • ناصر شفیعی ثابت، ابوالقاسم براتی طرقی صفحات 29-52
    این تحقیق، با هدف تبیین اثرات اقتصادی بازارچه های هفتگی روستایی در فاصله زمانی 1383 تا 1385، به عدم دسترسی مستقیم و بدون واسطه نواحی روستایی به بازار فروش و نیز عدم شکل گیری کامل و سازمان یافته واحدهای تجاری در آنها می پردازد؛ مشکلاتی که روستاییان را به طی مسافت های طولانی تا شهر وامی دارد و افزون بر تحمیل هزینه های حمل ونقل، انتقال منافع تولیدی آنها به سوی شهرها را موجب می شود. یافته های تحقیق نشان داده است که علت تامین اجناس از عمده فروشی های تهران و مراکز شهری استان (3/80 درصد) به نبود سرمایه اولیه و عدم اعطای وام بانکی بازمی گردد که گذشته از تحمیل هزینه های حمل ونقل به فروشندگان، مانع اصلی تامین مستقیم اجناس از منابع تولیدی روستایی است. همچنین، به دلیل وابستگی مالی غرفه داران به عمده فروشان تهران، مازاد تولیدات کشاورزی و غیرکشاورزی قابل عرضه در بازارچه ها در شکل گیری و گسترش آنها نقشی ندارد؛ البته شکل گیری بازارچه ها به کاهش هزینه های رفت وآمد خریداران روستایی انجامیده است. سابقه فروشندگان در میزان فروش و درآمد آنها و نیز میزان عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و غیرکشاورزی روستایی مؤثر بوده است.
    کلیدواژگان: بازارچه های روستایی، روستاها، تسهیلات اعتباری روستایی، تهران (استان)
  • جعفر توکلی، محمدحسن ضیا توانا صفحات 53-86
    دامداری عشایری به رغم پایداری بوم شناختی و اقتصادی، در بسیاری از مناطق جهان و کشور ما تحت تاثیر جریان نوسازی رو به افول نهاد و اسکان حمایت شده از سوی دولت ها شدت یافت. مقاله حاضر به بررسی تبعات فضایی اسکان عشایر در شهرک های شرمک، چلگرد و لشتر در استان چهارمحال و بختیاری می پردازد. نتایج پژوهش گویای آن است که اسکان در اتراقگاه های فصلی خطر حوادث طبیعی را افزایش داده است. به رغم بهبود نسبی در برخورداری از خدمات، بسیاری از انتظارات منطقی سکنه برآورده نشده است و میان سکونتگاه های مورد بررسی اختلاف فاحشی وجود دارد. کاهش شدید دام به عنوان منبع اصلی معیشت موجب کاهش درآمد و افزایش بیکاری شده است که بازتاب آن استمرار کوچندگی، مهاجرت های فصلی و گرایش به مهاجرت دائمی است. با توجه به ناتوانی شهرک های یادشده در نگهداشت جمعیت، راهکار برون رفت، توجه به توسعه درون زا و پایدار منطقه و تنوع بخشی به منابع درآمد در قالب ظرفیت سازی توان های محلی و توانمندسازی عشایر اسکان یافته است.
    کلیدواژگان: عشایر، اسکان عشایر، سکونتگاه های عشایری، جهار محال و بختیاری (استان)
  • علیرضا دربان آستانه، علی بدری صفحات 87-107
    در مقاله حاضر، تخصیص بهینه تجهیزات عمرانی- خدماتی به دهیاری های کشور با استفاده از تحلیل عاملی و خوشه ای مورد ارزیابی قرار گرفت. رویکرد غالب تحقیق حاضر پیمایشی است؛ و گردآوری داده های مورد نیاز، با استفاده از روش نمونه گیری طبقه بندی چندمرحله ای با انتساب بهینه در سال مالی 1384، از طریق تکمیل پرسشنامه در 450 دهیاری استان های اصفهان، بوشهر، تهران، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، سمنان، کرمان و همدان صورت گرفت. به منظور سنجش روایی محتوایی پرسشنامه در مرحله مطالعه مقدماتی، از نظرات کارشناسان و مدیران استانداری ها و سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور استفاده شد. نتایج تحقیق نشان می دهد که 38/57 درصد از جامعه آماری از هیچ گونه تجهیزات توزیعی برخوردار نیستند؛ و البته 6/42 درصد دهیاری ها حداقل یک یا چند دستگاه دریافت کرده اند که از آن میان، خودروی جمع آوری زباله با 38/42 درصد بیشترین سهم و خودروی آتش نشانی با شش درصد کمترین سهم را به خود اختصاص داده اند. نتایج تحلیل عاملی نیز حاکی از استخراج یازده عامل اصلی است که 07/57 درصد واریانس کل متغیرها بدین عوامل اختصاص دارد. همچنین، بر اساس نتیجه آزمون t، مقدار نمونه های جفتی بین متغیر سطح بندی و شاخص تجهیزات دریافتی دهیاری ها در سطح 99 درصد اطمینان معنی دار است؛ به عبارت دیگر، فرایند توزیع ماشین آلات و شاخص ها و روش های توزیع نیاز به بازنگری و اصلاح دارد.
    کلیدواژگان: دهیاری ها، تجهیزات عمرانی، خدماتی، سطح بندی، ارزیابی، تحلیل عاملی، تحلیل خوشه ای
  • علیرضا جمشیدی، مصطفی تیموری، محمد حاضری، کوروش روستا صفحات 109-127
    زمین یکی از مهم ترین عوامل مؤثر در تولید بخش کشاورزی محسوب می شود. وجود واحدهای خرده مالکی، به دلیل عدم استفاده مؤثر از فناوری، ماشین آلات و عوامل تولید کشاورزی، عامل محدود کننده بهره وری و بازدهی تولید در بخش کشاورزی محسوب می شود. هدف این نوشتار بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت کشاورزان در اجرای طرح یکپارچه سازی اراضی شهرستان شیروان و چرداول در استان ایلام است. در این پژوهش اطلاعات جمع آوری شده از طریق پرسشنامه، و آماره های توصیفی و استنباطی در قالب تحلیل های یک متغیره و دو متغیره مورد بررسی قرار گرفته اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که سطح تحصیلات، و آگاهی بهره برداران از مفهوم یکپارچه سازی مهم ترین عوامل مؤثر بر تمایل مالکان به مشارکت در طرح یکپارچه سازی اراضی، و بالا بودن هزینه های اجرای طرح یکپارچه سازی اراضی، اصلی ترین عامل بازدارنده اجرای طرح است. جهت افزایش مشارکت کشاورزان در اجرای طرح یکپارچه سازی اراضی، اطلاع رسانی از طریق رسانه های گروهی، سازمان دهی کشاورزان در تشکل های روستایی، اعطای تسهیلات اعتباری و مالی به منظور یکپارچه کردن اراضی، و اجرای عملیات زیر بنایی دیگر پیشنهاد می شود.
    کلیدواژگان: توسعه کشاورزی، مشارکت روستایی، یکپارچه سازی اراضی، ایلام (استان)، مطالعه موردی، شیروان و چرداول (شهرستان)
  • وحیده بیرجندی، جمال فرج الله حسینی، مهدی میردامادی صفحات 129-146
    همه ساله، با کاربرد شیوه های نادرست از سوی کشاورزان، بیش از 30 درصد محصولات کشاورزی به هدر می رود. از این رو، وزارت جهاد کشاورزی به اجرای طرحی مبتنی بر به کارگیری فارغ التحصیلان دانشگاهی به عنوان مهندسین ناظر کشاورزی و نیز آموزش شیوه های کاهش ضایعات و افزایش تولید گندم به گندمکاران پرداخته است. پژوهش کاربردی حاضر، به منظور بررسی نقش مهندسان ناظر در کاهش ضایعات گندم در استان قزوین، و به روش توصیفی و همبستگی انجام شده است. جمع آوری اطلاعات به شیوه میدانی و با استفاده از پرسشنامه صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل 112 مهندس ناظر طرح خودکفایی گندم بود. نتایج به دست آمده نشان دهنده رابطه مثبت و معنی دار میان متغیرهای دفعات تماس مهندسان با کارشناسان جهاد کشاورزی در مراحل کاشت و برداشت، دفعات تماس با محققان، میزان شرکت مهندسان در دوره های آموزشی کاهش ضایعات، ارتباط محتوای کلاس ها با نیاز شغلی مهندسان در زمینه کاهش ضایعات گندم، ارتباط دوره های عملی با نیاز شغلی مهندسان در زمینه کاهش ضایعات گندم، ارتباط آموخته های دانشگاهی با نیاز مهندسین ناظر، استفاده از وسایل کمک آموزشی برای آموزش گندمکاران، میزان آشنایی مهندسان با عوامل ایجاد ضایعات در مرحله کاشت، و میزان آشنایی مهندسان با راه های کاهش ضایعات در مراحل کاشت و داشت است. نتایج آزمون کروسکال والیس نشان می دهد که شیوه نظارت مهندسان بر فعالیت های مربوط به کاهش ضایعات گندم بر نقش آنها در این گونه فعالیت ها تاثیرگذار است.
    کلیدواژگان: ضایعات گندم، مهندسین ناظر، قزوین (استان)
  • زهرا گل شیری اصفهانی، حسین خادمی، رضا صدیقی، مهدی تازه صفحات 147-167
    با توجه به زیاد بودن جمعیت روستایی کشور، فعالیت در جهت نیل به توسعه روستایی، محرومیت زدایی و ارضای نیازهای اساسی روستاییان به منظور کاهش مهاجرت و جلوگیری از تخلیه روزافزون روستاها اهمیت می یابد. اما توسعه روستایی پایدار امکان پذیر نیست، مگر با مشارکت روستاییان. بنابراین شناخت «کم» و «کیف» مشارکت و عوامل مؤثر بر آن ضروری است. یکی از متغیرهای مهمی که بر میزان مشارکت روستاییان تاثیر می گذارد، «انسجام اجتماعی» است. بنابراین، سؤال اصلی این است که انسجام اجتماعی چه تاثیری بر میزان مشارکت اجتماعی روستاییان دارد. داده های این تحقیق برای 25 روستای بخش گندمان از شهرستان بروجن با حجم نمونه 396 خانوار جمع آوری شده است. یافته ها نشان می دهند که از لحاظ آماری رابطه مثبت و معنی داری بین انسجام اجتماعی و مشارکت اجتماعی روستاییان وجود دارد.
    کلیدواژگان: مشارکت اجتماعی، روستاییان، انسجام اجتماعی، مطالعه موردی، گندمان (بخش)، بروجن (شهرستان)
  • نظر دهمرده، محمود هاشمی تبار صفحات 169-188
    شیلات یکی از زیربخش های کشاورزی با نقشی مؤثر در رشد اقتصادی کشور است. وجود ظرفیت های بالا، رشد روزافزون جمعیت و نیاز فراوان به پروتئین غذایی در کشور ضرورت برنامه ریزی در راستای بهره برداری از منابع شیلات را بیش از پیش روشن می سازد. در این تحقیق، با بررسی شانزده تعاونی صید و صیادی در منطقه چابهار در دوره 86-1385، علاوه بر تحلیل مشکلات این تعاونی ها، وضعیت آنها به لحاظ کارآیی استفاده از نهاده ها به ویژه وام مورد بررسی قرار گرفته است. برای تخمین کارآیی فنی این واحدها از تابع تولید مرزی تصادفی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که تاثیر متغیر وام بر کارآیی فنی تعاونی ها مثبت بوده و در فرایند تولید، تخصیص نهاده سرمایه در ترکیب و تبدیل به سایر نهاده های تولیدی به گونه ای بهینه تحقق یافته است.
    کلیدواژگان: صید و صیادی، تعاونی ها، تابع مرزی تصادفی، ارزیابی، مطالعه موردی، چابهار
  • بررسی کتاب
    صفحات 189-197
|
  • Hassan Afrakhteh, Mohammad Eskandari Sani, Morteza Esmaeelnejad Pages 1-28
    Carpet weaving industry is one of the important sources of income in rural community particularly in the areas surrounding the central desert of Iran. This industry and rural community have encountered serious problems for two recent decades. Astan-e Quds, a powerful institution in Khorasan Region and in the country, has established a carpet weaving workshop in Balavelayat subdistrict. This study examined the role of carpet weaving workshop in rural socioeconomic development. The required data were collected through local observation and from a sample consisted of 40 persons from the staff of the carpet weaving workshop. The results indicated that the establishment of this workshop is a source of positive socioeconomic and physical developments for the subdistrict. Among the most important achievements of this workshop are: using the potentials and local people's indigenous knowledge, reasonable profit, not having adverse environmental impacts, raising the quality of life, improving rural roads and housing, generating employment opportunities and sustainable income, and expansion of commercial cropping.
  • Nasser Shafiee Sabet, Abolghasem Barati Toroghi Pages 29-52
    The goal of this study is to explain the economic impacts of weekly rural markets during the period 2004-2006. It examines the lack of direct access to sale markets, and also the absence of full and organized formation of commercial units in them; the problems that enforced the villagers to take long distances to reach to city, imposed higher transport costs on them, and transferred their productive benefits to cities. The study findings showed that the main reason for providing materials from wholesalers in Tehran and province city centers was the lack of seed capital and absence of bank loans, which imposed transport costs to suppliers and was a main barrier to direct provision of materials from rural production resources. Also, due to financial dependence of stall holders on Tehran wholesalers, their suppliable agricultural and non agricultural production surplus has no role in the formation and development of the markets; however markets formation has led to the reduction of rural buyers transport cost. Vendor's record has influenced their level of sales and incomes as well as the level of direct supply of rural agricultural and non agricultural products.
  • Jafar Tavakkoli, Mohammad Hassan Zia Tavana Pages 53-86
    Despite its economic and ecological sustainability nomadic animal husbandry has declined in Iran and many parts of the world under the pressure of modernization. Spontaneous and supported settlement of nomads by state has been intensified. The present study examined the spatial consequences of settling nomads in Sharmak, Chelgard and Loshtor towns in Chaharmahal-and-Bakhtiari province. The study results indicated that the settlement of nomads at seasonal stopping places has increased the danger of natural events. Despite relative improvements in their access to services, many of their expectations have not been provided for and there are significant differences between their stopping places. Considerable decline in livestock as the main source of subsistence has led to a decline in income and increase in unemployment and its reflection is their continuous movement, seasonal migration and tendency to permanent migration. Considering the inability of mentioned towns in maintaining the population the mechanism to resolve this is to consider an endogenous and sustainable development of the area and diversification of income sources in the form of capacity building of local potentials and empowerment of settled nomads.
  • Alireza Darban Astaneh, Seyyed Ali Badri Pages 87-107
    In the present study the optimal allocation of development-service equipments to village assistance offices (VAOs) was evaluated by applying factor and cluster analysis. The dominant approach in the study was survey and the required data was collected by a questionnaire using proportional multi stage stratified sampling method, in the fiscal year 2005 from 450 VAOs in Esfahan, Bushehr, Tehran, Khorasan-e Razavi, North Khorasan, Khouzestan, Semnan, Kerman and Hamedan provinces. Experts and managers of provincial governments, and Municipalities and VAOs Organization assessed the content validity of the questionnaire in pilot stage. The findings showed that 57.38% of the statistical population did not receive any type of distributed equipments and 42.6% received at least one or two equipments, 42.38% of them were waste collection vehicles, the highest share, and 6% were fire fighter trucks, the lowest share. The results of the factor analysis implied that 11 factors were extracted that could explain 57.07 of the total variance in variables. Also the results of the paired t tests between ranking and the index for received equipments showed that there was a relationship between the two which was significant at 99% level. In other words the process of distributing equipments, and distribution indices and methods needs modification and adjustment.
  • Alireza Jamshidi, Mostafa Teimouri, Mohammad Hazeri, Kourosh Roosta Pages 109-127
    Land is one of the most effective factors in agricultural sector production. The existence of small ownership units is a limiting factor in the productivity and production return in agricultural sector, due to the lack of effective application of technology, machinery and agricultural factors of production. The goal of this paper is to examine factors affecting farmer's participation in land consolidation project implementation in Shirvan-and-Chardavol county. In this study the data were collected by a questionnaire, and descriptive and inferential statistics were drawn in the form of univariate and multivariate analysis. The results indicated that farmer's level of education and their awareness and understanding of land consolidation are the most important factors that influence owner's tendency to participate in the project and the high cost of implementation is the main impeding factor. In order to enhance farmer's participation in the project, the study recommends informing the farmers through mass media, organizing them in rural organizations, and extending credit and financial facilities to them.
  • Vahideh Birjandi, Seyyed Jamal Farajollah Hosseini, Seyyed Mehdi Mirdamadi Pages 129-146
    In order to reduce wheat waste and increase wheat production, the ministry of Jihad for Agriculture has started a project that used agricultural graduates as supervising engineers who introduce waste reduction and production increase methods to wheat cultivators. The goal of the present study was to assess the effectiveness of supervising engineer activities in wheat waste reduction. The data were collected through a questionnaire and field method. The statistical population in this study were 112 of supervising engineers of wheat self sufficiency project. The results of Spearman correlation test showed the variables that had positive and significant relationship with the dependent variable, i.e. effectiveness of the activities of consulting engineers in reducing wheat waste. The results of Kruskal-Wallis test showed that the methods by which the engineers supervise the activities related to wheat waste reduction were effective. The results of stepwise multivariate regression showed that the following three variables can explain 45 percent of variation in dependent variable: application of learning aids, the relation of the contents of learning extension classes to the needs of supervising engineers, and familiarization of supervising engineers with ways to reduce wheat wastes.
  • Zahra Golshiri Esfahani, Hossein Khademi, Reza Seddighi, Mehdi Tazeh Pages 147-167
    Considering the high number of rural population in Iran, it is very important to implement activities related to rural development, elimination of deprivation, provision of basic needs with the objective of reducing out-migration and prevent the increasing rate of rural depopulation. But sustainable rural development is not possible without the participation of rural people. Therefore it is important to recognize the quality and quantity of participation and the factors influencing it. One of the major factors that influence rural participation is social solidarity. Therefore the main question of this study is "what is the impact of social solidarity on the social participation of rural people? Data were collected for 25 villages of Gandoman district in Boroujen county with a sample size of 396 households. Findings indicated that there was a positive and significant relationship between social solidarity and social participation.
  • Nazar Dahmardeh, Mahmoud Hashemitabar Pages 169-188
    One of the sub-sectors of agriculture which can play an effective role in the growth of country's economy is fisheries. The existence of high potentials in the country, increasing growth of population and the urgent need for food proteins, necessitate planning for utilization of the resources in the fisheries sub-sector. Thus, this study examined the problems and relative issues of 16 fisheries cooperatives in Chabahar region in Sistan-and-Baluchestan province during the period of 2006-2007. in addition, the status of these cooperatives were considered with respect to their efficient use of inputs particularly loan. The findings indicated that loan had a positive impact on technical efficiency of cooperatives and capital input can be allocated optimally in combination and transformation to other production inputs in production process.