فهرست مطالب
نشریه مطالعات شهر ایرانی اسلامی
پیاپی 58 (زمستان 1403)
- تاریخ انتشار: 1403/12/30
- تعداد عناوین: 6
-
-
صفحات 1-25
آرمان شهر در تمدن اسلامی برخاسته از آیات قرآن است. آرمان شهرگرایی برای تشکیل جامعه ای آرمانی به دنبال تعارض وضع موجود و ایده آل های بشری شکل می گیرد. زمان- مکان به عنوان بستر شکل دهنده به ساختار فرمی و محتوی آرمان شهر نقش مهمی در این زمینه دارد. هدف این پژوهش بازخوانی بنیان های اندیشه ای در شکل گیری فرم و محتوی زمان و مکان در آرمان شهر اسلامی با وامداری از اندیشه اجتماعی فضا است که با روش کیفی و با وامداری از پارادایم تفسیری و رویکرد بنیادی به دو مفهوم زمان و مکان از طریق استدلال استقرایی پرداخته است تا به تحلیل نوینی از مباحث نظری- فلسفی شهر دست یابد. مباحث نظری منتخب، با تاکید و تاملی بر آرای دوران طلایی از اندیشه جهان اسلام؛ یعنی حکمت متعالیه و مکتب اصفهان؛ و با تاکید بر مولفه فلسفه اجتماعی شهر است. برای تحلیل داده های کتابخانه ای و اسنادی از روش تحلیل موضوعی محتوی منابع کلیدی و توصیف مفهوم زمان و مکان و ارتباط با دیگر مفاهیم سازنده آنها استفاده می شود. نتایج تحلیل موضوعی حاکی از آن است که بنیان های اندیشه در آرمان شهر اسلامی برای کاربست در جریانات اندیشه ای شهر معاصر ایرانی ناشی از سه امر قدسی، ساختاری، تجربی (کنشی) است که در ظرف امر فضایی- زمانی شکل می گیرد. این بنیان ها در خاستگاه ایدئولوژی خاص جامعه پذیرنده، سنت خاصی را مبتنی بر خاستگاه جغرافیایی ترسیم می کند که برای کاربست در جامعه معاصر ریشه در سه اصل وحدت (مبتنی بر ساختار)؛ تجلی (مبتنی بر کنش فاعلی) و سلوک (مبتنی بر عقلانیت و نظام بومی) دارد. فضا و زمان باید به عنوان میانجی گر در شکل دهی به شبکه ارتباطی این سه اصل در یک الگوی چند وجهی به اقتضای شرایط معاصر ایران خصلتی سازشی (ناشی از فرهنگ پرستاری)؛ آستانه ای (به دلیل شرایط بینابینی جامعه)؛ خودتنظیمی (به واسطه شرایط تهاجمی در تاریخ جغرافیا) و خیال انگیزی (به واسطه هنر و خلاقیت) ساختار یابد. نتایج پژوهش با توجه به نقش آینده نگاری آرمان شهرها در حل تعارضات مکانی- زمانی و برای کاربست در شهر معاصر ایرانی از 4 راهبرد برای رهایی از این تناقض میان وضع موجود و آرمان بهره می گیرد که این چهار راهبرد عبارتند از: راهبرد اقتضایی همزمانی- همزیستی؛ انطباقی پیوستگی- انسجام؛ تدافعی ریتم- تداوم و تهاجمی نمایشی- خلاقانه.
کلیدواژگان: آرمان شهر، حکمت متعالیه، مکان- زمان، جریانات اندیشه ای، شهر معاصر ایرانی -
صفحات 27-45
هر شهر از دل یک فلسفه و ایدئولوژی ویژه تحقق و بسته به شرایط (فیزیکی، طبیعی و سیاسی موجود) رنگ و بوی خاص خود را پیدا می کند. همچنین به استناد به آنچه تاکنون در جهان رخ داده است هر اندیشه مانایی دارای ویژگی های خاص متعلق به خود داشته است. ادیان آسمانی نیز به عنوان یک ایدئولوژی و فرا پارادایم، مبانی ویژه ای را در خصوص شهرها داشته اند که براساس آنها شهر، شکل می گرفته است. هدف از انجام این پژوهش آن است که بتوانیم به یک تراز قیاسی و تطبیقی درخصوص تطابق آموزه های اسلام با اصول و ارکان شهرسازی ایرانی برسیم. بدان معنا که تا چه میزان اصول شهرسازی ایران قبل از اسلام با آموزه های اسلام تطابق دارد. به منظور دستیابی به این شناخت، با استفاده از روش اسنادی - کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی- استنباطی، شاخص های استخراج شده در قالب مهم ترین شاخص های کیفی در آموزه های اسلام و اصول شهرسازی ایرانی (قبل از ورود اسلام) مورد مقایسه قرار گرفت. در نهایت با کمی سازی شاخص های کیفی این نتیجه حاصل گردید که ورود اسلام به ایران به صورت یک مرهم ترمیمی و تکمیلی در جهت اصلاح آنچه وجود داشته، عمل نموده است.
کلیدواژگان: شهر اسلامی، اصول شهرسازی ایرانی، آموزه های اسلامی، ارکان اسلامی، شهر ایرانی -
صفحات 47-60
بررسی نماهای شهری اطلاعات ارزشمندی در فهم ابعاد زیبایی شناسانه و کارکرد آن به دست می دهد. در این میان نماهای بافت تاریخی دزفول به علت استفاده از خوون ها جایگاه ویژه ای دارند. با تغییر در نحوه ساخت و سازمان شهری در دوران پهلوی، بافت میانه در کنار بافت تاریخی شکل گرفت. در بافت جدید، نماهای شهری تعریف و ریخت نوینی یافت که از منظر استفاده از مصالح وابسته به آجر بوده اما به علت نیاز به ساخت سریع، از ارزش های زیبایی شناسانه متفاوتی برخوردار بود. در این تحقیق تلاش می شود تا به مقایسه هندسی و گشتالتی خوون در نمای این دو دوره پرداخته شود. هدف از انجام این کار، دست یافتن به جامعیتی در کلیات و جزئیات نمای شهری دو دوره تاریخی یاد شده است. روش انجام این پژوهش، مقایسه تطبیقی مبتنی بر توصیف و تحلیل هندسی نمای خانه های دوره قاجار و پهلوی دزفول است اطلاعات برمبنای مشاهده و برداشت میدانی و نیز مطالعات اسنادی-کتابخانه ای جمع آوری شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که تناسب هندسی در نمای خانه در دو دوره رویکرد متفاوتی داشته است. تزئینات خوون چینی در هر دو دوره از اصول گشتالتی مشابه بهره می برد؛ اما در دوره پهلوی عناصری به علت کاهش پیچیدگی هندسی کمتر دیده می شود. نسبت ها در خانه های تاریخی در بازه اعداد 1.41 تا 1.73 قرار دارد و نسبت در مواردی نیز به مربع نزدیک شده است. با این حال تناسب هندسی در دوره میانه عمدتا به مربع نزدیک است. نتیجه تحقیق نشان می دهد؛ نماهای دوره میانه علی رغم تفاوت های مشخص با دوران گذشته، تداوم زیبایی شناسی دوره تاریخی است.
کلیدواژگان: نمای شهری، دزفول، تناسبات طلایی، گشتالت -
صفحات 61-80
با اینکه اصول اسلام، حقایقی است ثابت و تغییرناپذیر که برای همه زمان ها وضع شده، ولی فروع زیاد بوده و اجتهاد ضرورت دارد. از آنجا که معماران باید از اصول ثابت و کلی نظری، اصول اعتباری و نسبی و عملی را که وابسته به شرایط زمان و مکان است استنباط نمایند، اصل مهمی تحت عنوان «اصل اجتهاد هنری» برای مضبوط کردن این استنباط مطرح می شود که می تواند متضمن خلق آثاری بدیع و در عین حال اصیل در حوزه معماری باشد. این پژوهش با هدف تبیین مفاهیم موثر بر فضای کالبدی سکونتگاه و معماری مسکن در سخنان گوهربار امام علی (ع) و امکان کاربست آن در دوره معاصر تدوین شده است. برای تبیین سخنان امام علی (ع) به کتاب نهج البلاغه استناد گردیده است. با بررسی تمامی متن نامه ها، حکمت ها و خطبه ها 14 مورد (موضوع) موثر بر فضای کالبدی سکونتگاه و معماری مسکن تشخیص داده شد. پرداختن به این مسئله با استفاده از روش ترکیبی انجام شده است؛ به این ترتیب که پس از گردآوری داده ها با روش اسنادی-کتابخانه ای، تحلیل آنها با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است و سپس یافته های پژوهش با استفاده از روش استدلالی منطقی استخراج شده است. طبق این یافته ها اصولی چون رعایت حق مهمان، تاکید به حق همسایگی، توصیه به حق زن، توجه به حق فرزندان، رعایت حریم، توصیه به حسن همجواری، توجه به قناعت، مکان یابی مسکن، تاکید به وحدت و هماهنگی، توجه به حقوق ساخت و ساز، رعایت مسایل اقلیمی، تاکید به تعادل، توصیه به نظم و بهره گیری از عناصر طبیعت به عنوان عواملی موثر بر کالبد فضای سکونتگاه و معماری مسکن در کلام امام علی (ع) است. با بررسی های به عمل آمده بالاترین میزان توجه و موثر بر فضای سکونتگاه و حوزه معماری مسکن در کلام امام علی (ع) در نهج البلاغه مربوط به اهمیت و سفارش به همسایه و روابط همسایگی است که باید مورد توجه برنامه ریزان و متولیان امور شهری قرار گیرد.
کلیدواژگان: نهج البلاغه، مام علی(ع)، شهر، مسکن، روابط همسایگی -
صفحات 81-107
هدف اصلی این مطالعه تحلیل اثرات سیاست پولی بر بخش مسکن شهری کشور های اسلامی (مطالعه موردی ایران) در جهت تغییرات میزان مالکیت، اجاره نشینی از طریق الگوی خودرگرسیون برداری، توابع واکنش ضربه ای و تجزیه واریانس طی سال های 1376 الی 1401 بوده است. مدل شامل 6 متغیر پایه پولی، نقدینگی، مالکین و مستاجرین می باشد. نتایج توابع واکنش آنی نشان می دهد که واکنش متغیر تعداد مالکین مسکن، در برابر تکانه پایه پولی و نقدینگی، تاثیر موج مانندی دارد. متغیر مربوطه در کوتاه مدت روند ثابتی دارد ولی در بلندمدت روند کاهشی دارد. واکنش آنی تعداد مالکین و مستاجرین در برابر تکانه نقدینگی قابل تفسیر نیست. واکنش متغیر هزینه تامین مسکن به شوک پایه پولی و نقدینگی روندی افزایشی است ولی در بلندمدت کاهشی است. همچنین نتایج تجزیه واریانس نشان می دهد، پایه پولی و نقدینگی سهم بالایی در تغییر واریانس متغیرهای مربوطه دارد و سهم پایه پولی برای توضیخ تغییر واریانس متغیر مالکین و مستاجرین طی دوره ده ساله افزایشی است ولی سهم پایه پول و نقدینگی در تغییر واریانس هزینه تامین مسکن طی دوره مورد بررسی کاهشی است.
کلیدواژگان: بازار مسکن، تجزیه وایانس، توابع واکنش ضربه ای، سیاستهای پولی، نقدینگی -
صفحات 109-125
امروزه، شهرها مکان اصلی کار و زندگی بخش عمده بشر شده اند، به طوری که بیش از 50% از جمعیت 7 میلیارد نفری جهان در شهرها زندگی می کنند. از این رو، توجه به کیفیت زندگی، شرایط، امکانات و نیازهای ساکنان شهرها، مسئله ای حیاتی است. نظر به مشکلات متعدد شهرها، رویکردهای مختلفی برای ارتقاء و بهبود شرایط زندگی در آنها پیشنهاد و مطرح شده است که زیست پذیری شهری یکی از آنها است. امروزه زیست پذیری در بیشتر کشورهای توسعه یافته به عنوان یک اصل راهنما در چارچوب گفت مان پایداری در سیاست گذاری ها و برنامه ریزی شهری گسترش پیدا کرده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل موثر بر زیست پذیری اجتماعی بافت های فرسوده در شهرهای ایرانی- اسلامی تدوین شد. مطالعه حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش توصیفی است. جامعه آماری پژوهش را ساکنان منطقه 12 شهر تهران تشکیل می داد، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 373 نفر برآورد گردید. روایی ابزار تحقیق با استفاده از مدل تحلیل عاملی تاییدی و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه شده است. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSSو SMART PLS با روش آمار توصیفی و مدل سازی معادلات ساختاری انجام شد. یافته ها نشان داد که مشارکت، امنیت اجتماعی، همبستگی و تعاملات اجتماعی و تعلق مکانی بر زیست پذیری اجتماعی تاثیر مثبت و معناداری دارد. از بین متغیرهایی مورد بررسی متغیر تعلق مکانی با ضریب مسیر 258/0 دارای بیشترین تاثیر بر زیست پذیری اجتماعی بود.
کلیدواژگان: زیست پذیری، زیست پذیری اجتماعی، تعلق مکانی، بافت فرسوده، منطقه 12 تهران
-
Pages 1-25
This study employs a qualitative and foundational approach, investigates the intellectual foundations of the utopian ideal in Islamic civilization, focusing on the constitutive roles of time and space as the ontological and structural bases of urban form and meaning. By engaging the philosophical contributions of Transcendent Theosophy and the Isfahan School during a seminal phase of Islamic intellectual history, the research aims to articulate a deeper theoretical understanding of the social philosophy of space and provide conceptual resources for contemporary Iranian urbanism and planning.
Keywords: Utopia, Transcendental Theosophy, Place-Time, Streams Of Thought, Contemporary Iranian City -
Pages 27-45
Every city emerges from a specific philosophy and ideology and is shaped by its physical, natural, and political conditions, giving it a unique character. Furthermore, based on historical occurrences, each enduring thought has had its own city with distinctive traits. Divine religions, as ideologies and meta-paradigms, also have particular principles and foundations regarding the city, which influence the formation of the city accordingly. The aim of this research is to develop a comparative framework to assess the alignment between Islamic urban principles—or teachings of Islam—and Iranian urban principles. Specifically, it examines how closely Iranian urban principles, prior to the advent of Islam in Iran, align with Islamic teachings. To achieve this understanding, the study employed documentary and library research methods, with a descriptive-inferential approach. The key indicators were extracted based on the most significant qualitative characteristics from Islamic teachings and Iranian urban principles (before Islam). These indicators were then compared. Ultimately, by quantifying these qualitative indicators, it was concluded that the entry of Islam into Iran served as a remedial and supplementary influence, aiming to modify and improve pre-existing urban conditions.
Keywords: Islamic City, Iranian Urban Principles, Islamic Teachings, Iranian City -
Pages 47-60
Studying the facade provides information about aesthetic dimensions and its function. The facades of the Dezful texture have a special place due to the use of Xowoon. With the change in the way of urban structure during the Pahlavi era, the Myaneh texture was formed alongside the historical texture. This research attempts to compare the Geometric-Gestalt comparison of Xowoon in the facades of these periods. The research method is geometric analysis of the facades of houses from the Qajar and Pahlavi eras in Dezful. The information is based on field observation as well as documentary-library studies. The results show that the geometric proportion in the facades of houses had a different approach in the two periods. The Xowoon in both periods use similar Gestalt principles. Therefore, the facades of the Myaneh period, despite their differences with the historical period, are a continuation of the aesthetics of the historical period.
Keywords: Urban Landscape, Dezful, Golden Ratio, Gestalt -
Pages 61-80
This research examines the sayings of Imam Ali (AS) in Nahj al-Balagha as a source of inspiration for formulating architectural principles of settlements. Using a mixed-method approach—documentary analysis, qualitative content analysis, and logical reasoning—fourteen fundamental principles have been extracted, including guest rights, neighbor rights, privacy preservation, respect for women and children, housing location, unity and harmony, construction rights, climatic considerations, balance, order, contentment, good neighborliness, and the utilization of natural elements. This research aims to clarify the concepts influencing the spatial configuration of settlements and residential architecture, as expressed in the noble words of Imam Ali (AS), and explores the possibility of applying these ideas in the contemporary era. The findings show that the emphasis on neighborly relations in Imam Ali's discourse is of utmost importance and should be considered in urban policymaking. Based on the analysis, the most significant focus and influence on the setting of residential spaces and architecture in Nahj al-Balagha is the importance placed on neighbors and neighborly relations—an aspect that planners and urban management authorities should take into account.
Keywords: Nahj Al-Balagha, Imam Ali (AS), City, Housing, Neighborly Relations -
Pages 81-107
The main objective of this study is to analyze the effects of monetary policy on the urban housing sector of Islamic countries (case study of Iran) in terms of changes in ownership and rental rates through autoregressive models, shock response functions, and variance analysis during the years 1376 to 1401. A country's economic policies include various policies such as monetary policy so that the society can achieve goals such as growth, development, and social welfare. The impact of monetary policies on housing, as one of the primary needs and requirements of household welfare, in addition to production and employment, is important. In this article, the model used includes the monetary base variable, liquidity, and housing variables. To identify and time the monetary transfer mechanisms, autocorrelation models (VAR) were used due to their widespread use and their ability to display the dynamics of variables using shock and response functions, the response of model variables, and the dynamics of economic changes and fluctuations. The results of the instantaneous response functions show that the response of the variable number of homeowners to the monetary base and liquidity shock has a wave-like effect. The relevant variable has a constant trend in the short run but a decreasing trend in the long run. The response of the variable housing supply cost to the monetary base and liquidity shock is an increasing trend but a decreasing trend in the long run. Also, the results of the variance analysis show that the monetary base and liquidity have a high contribution to the change in the variance of the relevant variables and the contribution of the monetary base to explain the change in the variance of the owners and tenants variable is increasing over the ten-year period, but the contribution of the monetary base and liquidity in the change in the variance of the housing supply cost is decreasing over the period under study.
Keywords: Housing Market, Urban Housing, Shock Response Functions, Monetary Policies, Liquidity -
Pages 109-125
Today, cities have become the main place of working and living for most of the people, so that more than 50% of the world's 7 billion people live in cities. Therefore, paying attention to the quality of life, conditions, facilities, and needs of city residents is a vital issue. Given the numerous problems of cities, various approaches have been proposed and put forward to promote and improve living conditions, of which urban livability is one of them. Today, livability has spread in most developed countries as a guiding principle within the framework of the sustainability discourse in urban policymaking and planning. The present study was developed with the aim of explaining the factors affecting the social livability of dilapidated urban areas in Islamic Iranian cities. This study is applied in terms of purpose and descriptive in terms of method. The statistical population of the study consisted of residents of District 12 of Tehran, and the sample size was estimated to be 373 people using the Cochran formula. The validity of the research tool was calculated using the confirmatory factor analysis model and its reliability was calculated using Cronbach's alpha. Data analysis was performed using SPSS and SMART PLS software with descriptive statistics and structural equation modeling. The findings showed that participation, social security, solidarity, and social interactions, and spatial belonging have a positive and significant effect on social livability. Among the variables studied, the spatial belonging variable with a path coefficient of 0.258 had the greatest effect on social livability.
Keywords: Livability, Social Livability, Spatial Belonging, Dilapidated Texture, District 12 Of Tehran
©2000-2026 magiran.com All Rights Reserved.