فهرست مطالب

پیک نور (علوم انسانی) - سال سوم شماره 1 (بهار 1384)
  • سال سوم شماره 1 (بهار 1384)
  • 144 صفحه، بهای روی جلد: 6,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1384/08/30
  • تعداد عناوین: 17
|
  • مقاله
  • اختلاف ایران و انگلستان در مسائل خلیج فارس
    دکتر محمدباقر وثوقی صفحه 2
    آبراه «خلیج فارس» به عنوان مهمترین منطقه گذرگاهی خاورمیانه از دیرباز مورد توجه قدرتهای جهانی قرار داشته است. ورود انگلستان به صحنه سیاسی منطقه که از قرن نوزدهم میلادی دارای جنبه های قوی توسعه طلبانه و استعماری شد، شرایط جدیدی را برای سواحل و پس کرانه های خلیج فارس به وجود آورد. ایران به عنوان بزرگترین کشور منطقه حاشیه خلیج فارس برای حفظ حاکمیت خود در این آبراه اقدامات گوناگونی را به عمل می آورد و از این رو، مسئله خلیج فارس طی قرون نوزدهم و بیستم بعنوان اصلی ترین مسئله روابط سیاسی ایران و انگلیس مورد توجه هر دو کشور قرار گرفت...
    کلیدواژگان: راه های آبی ایران، خلیج فارس، روابط ایران و انگلیس
  • داستان بنا شدن دانشگاه تهران به روایت علی اصغر حکمت
    دکتر سیدمحمددبیر سیاقی صفحه 16
    در این مقاله شرح مطرح شدن ضرورت تاسیس اولین دانشگاه در ایران، یعنی دانشگاه تهران و تربیت جوانان کشور در دانشگاه ملی و تاریخچه بنای دانشگاه تهران از آغاز تا افتتاح آن آمده است. اهمیت این مقاله، علاوه بر اینکه به طرح آغاز آموزش عالی در ایران می پردازد، نقل حوادث از یادداشتهای علی اصغر حکمت، وزیر معارف وقت است که این یادداشتها امروزه، در زمره اسناد تاریخی دست اول به شمار می روند...
    کلیدواژگان: دانشگاه در ایران، بنای دانشگاه تهران، علی اصغر حکمت
  • نگاهی به تاریخ (معرفی چند سند تاریخی)
    عباسقلی صادقی صفحه 26
    در این مقاله، چند سند تاریخی در خصوص مناسبات شاهزادگان دوره قاجار ارائه شده است. این اسناد از آن رو که اطلاعاتی را در خصوص مناسبات سیاسی شاهزادگان با اتباع خارجی در ایران نشان می دهند حایز اهمیت اند...
    کلیدواژگان: تاریخ قاجاریه، حمزه میرزا حشمت الدوله، ملک قاسم میرزا، جارج صاحب، دیوانخانه، استیونس صاحب، سردار کل، میرزا ابراهیم خان
  • میرزاصالح خان کلانتر باغمیشه ای و اسنادی چند در باره مدرسه امید قزوین
    دکتر محمدرضا نصیری، نادره جلالی صفحه 32
    میرزاصالح کلانتر باغمیشه ای ملقب به آصف الدوله در دوران حیات خود به حکمرانی مناطق مختلفی چون تهران، گیلان، قزوین و قراچه داغ رسید. با ظهور جنبش مشروطه به طرفداری از آن نهضت برخاست. در دوران حکمرانی اش در قزوین مصدر خدمات مهمی گردید. اولین مدرسه براساس تعلیمات نوین را با نام امید در قزوین تاسیس کرد. مقاله حاضر ابتدا به شرح حال وی، سپس به تاریخچه تاسیس مدرسه امید قزوین پرداخته و در پایان اسنادی از این مدرسه ارائه شده است...
    کلیدواژگان: مدرسه شاهپور (امید سابق)، میرزا صالح خان کلانتر، مشروطیت، تاریخ قزوین
  • جایگاه مرداویج در تاریخ ایران
    دکتر پرویز رجبی صفحه 45
    مردوایج بن زیار بن مردان شاه گیلی، سردار ایرانی، با از میان برداشتن اسفاربن شیرویه، سردار دیلمی کشورداری را آغاز کرد. چگونگی به قدرت رسیدن مردوایج و نوع برخورد او با آیینهای ایرانی، از جمله جشن سده، توجه مردوایج به ایران باستان و جایگاه او در تاریخ ایران و، سرانجام، روایات تاریخی در خصوص کشته شدن مردوایج از اهم موضوعاتی است که در این مقاله به آنها پرداخته می شود...
    کلیدواژگان: مرداویج، اسفاربن شیرویه، جشن سده، ایران باستان
  • محمدبن اسحاق صاحب السیره و راویان مشهور او
    دکتر یوسف رحیم لو، علی سالاری شادی صفحه 52
    سیره نویسی پایه تاریخ نگاری اسلامی است. شخصیت عظیم الشان پیامبر (ص) و علاقه پیروانش به آن حضرت باعث شد تا نخستین جوانه های تاریخ نگاری اسلامی از سیره نویسی و مغازه نگاری آغاز شود. افراد زیادی در این زمینه تلاش خستگی ناپذیری را آغاز کردند، از جمله محمدبن اسحاق که نام او با عنوان «سیره» قرین است. محمدبن اسحاق و راویان متعدد او در شهرهای مختلف، به نحو گسترده، به انتشار روایات سیره و مغازی همت گماشتند. تاثیر نفوذ ابن اسحاق و شاگردان او به نحوی است که هیچ اثری را نمی توان در باب زندگی حضرت رسول (ص) خارج از حیطه روایات آنها دانست...
    کلیدواژگان: سیره نویسی، مغازی نگاری، محمدبن اسحاق، راویان ابن اسحاق، سیره ابن هشام
  • راهبردهای پیامبر اکرم در مناسبات سیاسی
    سیدمحمد موسوی صفحه 62
    بدون شک یکی از علل مهم گسترش اسلام، دیپلماسی فعال و کارآمد پیامبر اسلام (ص) بوده است. سؤال این است که پیامبر اکرم (ص) در روابط بین المللی از چه استراتژیهایی بهره گرفته اند تا توانستند دیپلماسی کارآمدی را به صحنه ظهور برسانند؟ فرض اساسی مقاله این است که بین دیپلماسی فعال و کارآمد پیامبر اسلام و استراتژیهای اتخاذ شده از سوی آن حضرت در روابط دیپلماتیک رابطه معناداری وجود دارد. با لحاظ استراتژیهای پیامبر اسلام در روابط خارجی به عنوان متغیر مستقل و کارآمد بودن دیپلماسی پیامبر اکرم (ص) به عنوان متغیر وابسته و با استفاده از روش هرمنوتیک و فن تحقیق تاریخی - تحلیلی به تبیین استراتژیهای پیامبر اکرم در روابط دیپلماتیک (دعوت، صلح و جهاد) می پردازیم...
    کلیدواژگان: تاریخ اسلام، حالت مخاصمه، راهبردهای سیاسی، روابط حسنه، اسرای جنگی، مذاکرات صلح، سیاست عدم تجاوز، همزیستی مسالمت آمیز
  • رشد و تاثیر طبقه متوسط جدید در فرایند نوسازی دولت رضاشاه
    شهرام بهمنی تاجانی صفحه 71
    در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران دوران رضا شاه تحولاتی در نظام اداری و مالی و، همچنین، ارتش ایران پدید آمد که منجر به دگرگونیهای در عرصه اجتماع و سیاست و فرهنگ شده است. طبقه متوسط جدید طیفی است که بیشترین تاثیر و تاثر را در این فرآیند نوسازی داشته است و از اولویتهای نوسازی دولت رضاشاه در امر آموزش و تعلیم و تربیت بوده است. با رشد طبقه متوسط جدید و سپس گسترش آن این گروه توانستند در هیئت حاکمه وارد شده و با پشتیبانی از رضا شاه و حمایت از وی به اقداماتی دست بزنند و تغییراتی در جامع به وجود آوردند. طبقه متوسط جدید در آغاز، نه تنها خارج از مسیر ساختار قدرت حرکت نمی کرد، بلکه آن را تقویت نیز می کرد...
    کلیدواژگان: طبقه متوسط جدید، نوسازی، دولت، هیئت حاکمه، سرمایه داری وابسته، روشنفکران، مجلس اقتصاد، تجدد خواه، سنت گرا
  • نهضت ترجمه و دارالفنون
    جمشید کیان فر صفحه 83
    نیاز به شناخت تحولات و پیشرفتهای جهانی و تربیت معلمان و فرهیختگان در داخل کشور، وجود اولین مدرسه ایرانی، یعنی دارالفنون را ایجاب می کرد. تاسیس مدرسه دارالفنون با پدیده نوظهور دیگری در ایران مقارن بوده که آن هم «نهضت ترجمه» است. در این مقاله به تاسیس و تاریخچه مدرسه دارالفنون و نهضت ترجمه و رابطه میان این دو پدیده اثرگذار فرهنگی در تاریخ ایران پرداخته می شود...
    کلیدواژگان: تاریخ مشروطه، دارالفنون، نهضت ترجمه
  • غربشناسی اقبال لاهوری
    دکتر عباس سعیدی پور صفحه 93
    به نظر می رسد که یکی از تاثیرات اساسی و بارز اندیشه های اقبال، گشودن باب نقد معرفت شناختی از فلسفه غرب (و نیز فلسفه و کلام شرق - در سیر فلسفه در ایران) است. در این مسیر نقد فلاسفه و نحله های معرفت شناختی ایشان، به طور کلی، جهت و پرتوی روشن بر منظر کسانی انداخته می شود که می خواهند در جهت اندیشه های اقبال گام بزنند. هگل و نیچه که به طور مختصر در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته اند، نمونه دو جریان فلسفی - فکری غرب اند که یکی کلامی و ایده آلیستی می اندیشد و دیگری اصطلاحا ضد کلامی و اخلاقی؛ و اقبال هر دو آنها را دچار ضعفها و کاستیهای فکری فراوان می داند...
    کلیدواژگان: فلسفه اسلامی، اقبال لاهوری، هگل، نیچه، معرفت دینی
  • تشکیل انجمنهای مخفی در عصر مشروطه تحت تاثیر احزاب سوسیال دموکرات
    دکتر گلناز سعیدی صفحه 104
    در میان حوادث شگرف تاریخی جهان، جنبش مشروطیت ایران در 1324 ق موقعیت برجسته ای دارد. این نهضت را باید نقطه تحول واقعی در حیات ملت ایران تلقی کرد که در جریان آن ملت ما بر استبداد قرون وسطایی خوکامگان فائق آمد. گروه زیادی از مردم در این جنبش به پا خاستند و تلاش کردند؛ ولی به علت ناآگاهی از سیر تحولات بین المللی و نداشتن تشکیلات دقیق و منسجم و عدم توجه به عقاید و سنن مذهبی، رشته نهضت از هم گسیخت و انقلاب از جاده و مسیر اصلی منحرف شد و نتایج لازم استخراج نگردید...
    کلیدواژگان: انجمنهای مخفی، عصر مشروطیت، حزب سوسیال دموکرات، قفقاز، فراموشخانه، مرکز غیبی، لژ، سویتها
  • راه بوشهر - شیراز 19 - 1918
    ژنرال جی. ای. داگلاس ترجمه: مهدی ادریسی صفحه 111
  • مراجع و تازه های علمی
  • معرفی آثار اعضای دانشگاه پیام نور (تاریخ)
    صفحه 123
  • گزارش
  • هجدهمین کنفرانس سالیانه انجمن آسیایی دانشگاه های باز
    ابراهیم اشراقی صفحه 127
  • دومین نشست علمی پژوهشکده آموزش باز و از راه دور
    حکیمه دسترنجی صفحه 130