فهرست مطالب

آینه میراث - سال سوم شماره 2 (پیاپی 29، تابستان 1384)
  • سال سوم شماره 2 (پیاپی 29، تابستان 1384)
  • 245 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1384/06/30
  • تعداد عناوین: 25
|
  • اکبر ایرانی صفحه 3
  • مقاله
  • نصرت الله رستگار صفحه 9
    بر پایه روایات شاهنامه می توان ساختار انواع حکومتهای باستانی و چگونگی مشروعیت آنها رادریافت. فردوسی رواایت مربوط به ساختارهای کلی حکومت های پادشاهی پیش از اسلام و معیارهای مشروعیت آنها در پنجاه روایت شاهنامه به صورت پراکنده آورده است. اهم این مطالب، اغلب در ابتدای هر روایت (جایی که موضوع کسب قدرت یک پادشاه در میان است) و نیز در بطن داستانهای متعددب که به لحاظ سیاسی حائز اهمیت اند، نقل شده است. در این گفتار، نخست موضوع تطور جوامع بشری و حکومتهای پادشاهی بر پایه روایات «اساطیری»، «نیمه اساطیری»، «نیمه تاریخی» و «تاریخی» شاهنامه بررس شده...
    کلیدواژگان: شاهنامه، فردوس، حکومت های پادشاهی پیش از اسلام، مشروعیت حکومتهای پادشاهی، ساختار جوامع و حکومت های قبل از اسلام
  • ایرج افشار صفحه 42
    یکی از کارهای شایسته و بایسته در حوزه نسخه های خطی و متن پژوهی چاپ نسخه برگردان متون با توجه به ارزشمندی و سودمندی آنها از لحاظ معنوی و بهره علمی، و سرانجام، گسترش ایران شناسی است. نسخه هایی که بایستگی و شایستگی نسخه برگردانی چاپی خواهند داشت، به ده گونه قابل تقسیم هستند: 1- به خط مؤلف باشد. 2- کتابت آنها به زمان تالیف متن نزدیک باشد. 3- از روی خط مؤلف کتابت شده باشد. 4- منحصر به فرد باشد. 5- کتابت آنها توسط دانشمندی مشهور صورت گرفته باشد...
    کلیدواژگان: چاپ نسخه برگردان، آلمان، اتریش، افغانستان، آمریکا، انگلستان، ایران
  • صدرالدین گوموش ترجمه: لیلا رحیمی بهمنی صفحه 63
    یکی از معروفترین و مهمترین مناظره ها در دوره تیموری، مناظرات و مباحثات دو عالم بزرگ، میرسید شریف جرجانی (درگذشته 816 ه. ق) و سعدالدین تفتازانی (متوفی 792 ه. ق) است. نخستین مناظره، درباره این موضوع بود که «آیا اراده انتقام، سبب غضب می شود، یا غضب، سبب اراده انتقام می شود». تفتازانی رای اول را ترجیح می داد و جرجانی از موضوع مقابل دفاع می کرد. جرجانی در این مباحثه همچون دیگر موارد، غلبه یافته است. موضوع مناظره دوم «اجتماع استعاره تبعیه و استعاره تمثیلیه» و اختلاف بر سر موضوع زمخشری (متوفی 583 ه. ق) در کتاب الکشاف ذیل آیه 5 سروه بقره بوده است...
    کلیدواژگان: میرسید شریف جرجانی، سعدالدین تفتازانی، استعاره تبعیه، استعاره تمثیلیه، زمخشری
  • جویا جهانبخش صفحه 71
    مسئله غیبت حضرت مهدی - علیه السلام - گسترهای فراخ از میراث مکتوب شیخ مفید (336 یا 338 - 410 ه. ق) را پر کرده و او کتابها و رساله های متعددی در این باره نوشته و در هر یک از آنها مباحث مربوط به غیبت را مورد بررسی همه جانبه قرار داده است. در روزگار شیخ مفید، مباحث مربوط به غیبت هم از حیث ماده و موضوع و هم از حیث روش و شیوه دگرگون شده بودند. در اواخر عصر او، مساله عمر حضرت مهدی - علیه السلام - در عرصه گفت و گو از غیبت داخل شده بود. وی در پاسخگویی به جمیع اشکالهایی که بر غیبت وارد می شد، شیوه های تازه ای را از حیث علمی و بیانی پیش گرفت...
    کلیدواژگان: شیخ مفید، غیبت و مهدویت، الفصول العشرة فی الغیبة
  • شیلا اس. بلر ترجمه: محسن محمدی صفحه 102
    یاقوت مستعصمی، پرآوازه ترین خوشنویس سده هفتم هجری و پردازنده اقلام سته است. شهرت و تکریم او بیشتر مربوط به اواخر سده هشتم و اوایل سده نهم هجری و به ویژه در شهر هرات است. شهرت یاقوت در دوره تیموریان اوج گرفت و کاتبان به تقلید خط او پرداختند. وی احتمالا در دهه نخست یا دهه دوم سده هفتم هجری در آماسیه آناطولی تولد یافت. در نوجوانی به بغداد رفت و خدمت خلیفه عباسی، المعتصم بالله (640 - 656 ه. ق) را دریافت و از آنجا نسبت مستعصمی را به دست آورد...
    کلیدواژگان: یاقوت مستعصمی، شاگردان یاقوت مستعصمی، اقلام سته، خوشنویسان دوره تیموری
  • در جستجوی نسخ خطی
  • جلیل نوذری ترجمه: جلیل نوذری صفحه 129
    در شهر هاله آلمان، نسخه ای خطی از روایت عربی بلوهر و بیوذسف به دست آمد که ادوارد رهاتسک آن را از عربی به انگلیسی ترجمه کرد و در نشریه انجمن آسیایی سلطنتی (لندن، 1890 م) به چاپ رسید. یکی از شرق شناسان بر آن است که روایت عربی مذکور به صورت مستقیم از یک نسخه اصلی پهلوی ترجمه شده، و دیگری بر این عقیده است که این روایت نثری، ماخوذ از روایت منظوم یک فرد مسلمان است. آن چه در زیر می آید، ترجمه فارسی حکایت یاد شده بلوهر و بیوذسف است. ترجمه از برگردان انگلیسی ادوارد رهاتسک صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: روایت عربی بلوهر و بیوذسف، دستنویس هاله آلمان
  • نقد و بررسی
  • میرجلال الدین گزازی صفحه 163
    سندبادنامه از یادگارهای برجای مانده از روزگار اشکانی و ساسانی است و در دوره نوح بن نصر سامانی، به قلم ابوالفوارس فناروزی از پهلوی به پارسی ترجمه شده است. رودکی سمرقندی و ارزقی هروی نیز این کتاب را به رشته نظم پارسی کشیده اند، که تا کنون اثری از آنها در دست نیست. کتابی که اکنون به نام سندبادنامه در دست است و به نثر مصنوع و متکلف نگارش یافته، پیراسته و تحریر ظهیری سمرقندی، از نویسندگان سده ششم هجری است. سندبادنامه در سال 1948 م به اهتمام، تصحیح و حواشی احمد آتش در استانبول (چاپخانه وزارت فرهنگ) انتشار یافت و در سال 1381 نیز به تصحیح دکتر محمدباقر کمال الدینی در تهران (مرکز نشر میراث مکتوب) به چاپ رسیده است...
    کلیدواژگان: سند باد نامه، ابوالفوارس فناروزی، رودکی سمرقندی، ازرقی هروی، ظهیری سمرقندی
  • مهدی فرهانی منفرد صفحه 170
    معدن الدرر فی سیره الشیخ حاجی عمر اثری است در شرح احوال و اقوال حاجی ناصرالدین عمر مرشدی، از مشایخ صوفیه در سده هشتم و نیمه نخست سده نهم هجری، که به قلم برادرزاده و مریدش شمس الدین محمدبن سلیمان مرشدی در سال 869 ق. نگارش یافته است. این سیرت نامه به اهتمام دکتر عارف نوشاهی و دکتر معین نظامی به سال 1382 در تهران (نشر کازرونیه) به چاپ رسیده است. از جمله فواید معدن الدرر، بازیابی برخی از مسایل و مطالب سیاسی و تاریخی دوره تیموری است...
    کلیدواژگان: معدن الدرر، حاجی ناصرالدین عمر مرشدی، مسائل سیاسی دوره تیموری، شاهرخ میرزا، ابراهیم سلطان، پیرمحمدبن عمر شیخ
  • مصطفی ذاکری صفحه 182
    ذیل فرهنگهای فارسی واژه نامه ای است شامل چهار هزار واژه که در فرهنگهای فارسی (و به ویژه در لغت نامه دهخدا) نیامده است و اگر آمده است، شاهدی برای آنها ذکر نشده و یا ضبط آنها درست نبوده و یا به معنایی که در این لغتنامه به کار رفته است، امروز یا اصلا مستعمل نیست و یا معنای آنها تغییر یافته است. ذیل فرهنگهای فارسی در دو بخش تالیف و تدوین شده: در بخش نخست، چهار هزار واژه نادر به عنوان مدخل قرار گرفته و برای بسیاری از واژه ها، شاهدی از متون کهن نقل گردیده است. در این بخش همچنین در بسیاری از موارد، ریشه یابی واژه ها مورد توجه قرار گرفته است...
    کلیدواژگان: ذیل فرهنگهای فارسی، لغات نادر
  • ع. روحبخشان صفحه 191
    دانشنامه جهان اسلام، دائرة المعارفی است در بردارنده مفاهیم و موضوعات گوناگون اسلامی، شرح حال دانشوران اسلامی و... که تدوین آن از نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شده و تا کنون هشت مجلد آن انتشار یافته است. از جمله مزایای این دانشنامه، عبارتند از: اشتمال بر همه مباحث و مفاهیم رایج در زندگی به طور عام، استفاده از تجارب و مآخذ پیشینیان (خودی - بیگانه)، برخورداری از همکاری دانشمندان و پژوهندگان مختلف در تمام رشته های علوم و فنون و غیره...
    کلیدواژگان: دانشنامه جهان اسلام، دائرة المعارف نویسی، دائرة المعارف نویسی در ایران
  • سید حسین رضوی برقعی صفحه 197
    نوزدهمین مجلد فهرست نسخه های خطی کتابخانه آستان قدس رضوی که به اهتمام آقای غلامعلی عرفانیان در سال 1380 انتشار یافته، مشتمل است بر معرفی پانصد نسخه خطی در باب جمیع شعب و اجزا و متفرعات علوم و فنون پزشکی با تورق فهرست یاد شده، پاره ای آشفتگی ها، کم دقتی ها، کاستی ها دیده می شود، که عبارتند از: 1- نداشتن شیوه خاص و هماهنگ در معرفی عناوین رساله ها و کتابها. 2- غیر علمی بودن فهرست و ذکر برخی موارد که نیازی به آنها نیست. 3- رعایت نکردن و عدم پیروی از یک الگوی واحد...
    کلیدواژگان: کتابخانه آستان قدس رضوی، فهرست نسخه های خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، نسخه های خطی پزشکی کهن
  • سید محمد عمادی حائری صفحه 235
    بیان الادیان کهن ترین اثر موجود به زبان فارس در باب ملل و نحل است که به سال 485 ق تالیف گردیده است. از این کتاب، چاپ های متعددی به عمل آمده، که تازه ترین و بهترین آن تصحیح مرحوم استاد محمدتقی دانش پژوه است و بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار به سال 1376 آن را منتشر کرده است. با این همه، هنوز مؤلف و محل تالیف این اثر به درستی شناخته و دانسته نشده است. مقاله حاضر به این دو نکته پاسخ می گوید.
    کلیدواژگان: بیان الادیان، ابوالمعالی محمدبن نعمت علوی بلخی، ملل و نحل
  • مصطفی موسوی صفحه 242
    تاریخ عالم آرای امینی تالیف خنجی، در بردارنده تاریخ مفصل سلطان یعقوب آق قویونلو و تاریخ مجمل دوره فرمانروایی اوزون حسن و سلطان خلیل است. خنجی در این کتاب، مدعی حق گویی و پرهیز از گزارش نادرست است. تاریخ عالم آرای امینی به تصحیح محمداکبر عشیق (تهران، مرکز نشر میراث مکتوب، 1382) چاپ شده و با وجود دقت مصحح، ایراداتی به آن وارد است: عدم دقت در کاربرد علائم سجاوندی، ضبط نادرست برخی از اسامی و واژه های ترکی و مولی، اغلاط چاپ و عدم تنظیم فهرست دقیق لغات مغولی و ترکی.
    کلیدواژگان: تاریخ عالم آرای امینی، روزبهان خنجی، آق قویونلو، سلطان یعقوب آق قویونلو، واژه های مغولی و ترکی
  • ناصر افشارفر صفحه 248
    فتوحات فریدونیه نوشته محمدطاهر بن حسن خادم بسطامی، درباره فتوحات فریدون خان چرکس، امیرالامرای استرآباد، مازندران، بسطام، دامغان، گرایلی، کبود جامه و درون است. وی این کتاب را به سال 1022 ق پس از بازگشت از سفر زیارتی مشهد مقدس به موطن خود، بنا به فرمان فریدون خان نوشت. کتاب فتوحات فریدونیه در واقع، تاریخ لشکرکشی ها، جنگ آوری ها و گزارش تدابیر و سیاست هایی است که فریدون خان در ایجاد اختلاف و نفاق بین سران گوکلانها به کار بسته است. مؤلف آن (محمدطاهر بسطامی) وقایع مذکور را طی یک مقدمه، بیست فتح و خاتمه بیان کرده است...
    کلیدواژگان: فتوحات فریدونیه، فریدون خان چرکس، تاریخ دوره صفوی، شاه عباس اول
  • محمدرضا ابویی مهریزی صفحه 256
    گلدسته اندیشه تالیف محمدامین وقاری طبسی یزدی (زنده در سال 1098 ق) از ادبا و دانشوران سده یازدهم هجری، و از اعقاب مولانا شمس الدین محمد طبسی از رجال ادبی در پایان سده ششم و آغز سده هفتم هجری است. وی در طول حیات خود، نامه های بسیاری خطاب به رجال سیاسی، علمی و فرهنگی نوشت و نیز به دلیل مهارتی که در نثر و نظم داشت، نامه ها و عرایضی را به خواهش دیگران در مناسبت های مختلف نگاشت. سرانجام در سال 1083 ق نامه های خود را گرد آوری کرد و دیباچه ای بر آنها نوشت و به گلدسته اندیشه موسوم ساخت...
    کلیدواژگان: گلدسته اندیشه، وقاری طبسی، ترسل و نامه نگاری، منشات دوره صفوی
  • اسناد
  • یوسف اوز صفحه 263
    نامه زیر، در 7 صفر 1323 ق. / 12 آوریل 1905 م خطاب به کنسولگری ایران در استانبول ارفع الدوله میرزا رضاخان دانش نوشته و به دست برهان الدین بلخی پسر شیخ سید سلیمان بلخی صاحب کتاب ینابیع المودة کتابت شده است و مشتمل بر زندگینامه مفصل سیدسلیمان بلخی و در عین حال، حاوی اطلاعات فرهنگی و ادبی درباره خانواده بلخی و روابط اعضای خانواده مزبور با اشخاص مهم؛ از این رو نامه زیر، ویژگی یک مدرک تاریخی را هم داراست.
    کلیدواژگان: برهان الدین بلخی، شیخ سیدسلیمان بلخی، خانواده بلخی، رجال عثمانی
  • در آستانه تحقیق
  • علی اوجبی صفحه 275
    هادی المضلین اثری است منسوب به حاج ملاهادی سبزواری. این کتاب مشتمل بر پنج بخش است. مؤلف، مبحث نبوت و امامت به هم آمیخته و بر این باور است که نبی علت حدوث شریعت، و امام علت بقای آن است و در علم اثبات نمی توان این دو مبحث را از هم جدا کرد. بخش پایانی هادی المضلین مختص مباحث طبیعی است. با وجود انتساب این کتاب به حاج ملاهادی سبزواری، با قرینه ای چند می توان احتمال داد که هادی المضلین محصول اندیشه یکی از شاگردان و یا متکلمان متاثر معاصر اوست...
    کلیدواژگان: هادی المضلین، حاج ملاهادی سبزواری، علم کلام، پنج اصل اعتقادی
  • ع. روحبخشان صفحه 283
  • مهسا سفاری صفحه 300
  • صفحه 317
  • صفحه 319
  • صفحه 323