فهرست مطالب

حقوق اساسی - پیاپی 5 (زمستان 1384)
  • پیاپی 5 (زمستان 1384)
  • 512 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1385/01/14
  • تعداد عناوین: 25
|
  • مقالات فارسی
  • اعمال حاکمیت با روش های دموکراسی مستقیم و بررسی آن در مورد جمهوری اسلامی ایران
    یعقوب پورعباس صفحات 9-28
    با این که اکثر کشورهایی که شکل دموکراسی را برای اعمال حاکمیت برگزیده اند، از دموکراسی غیر مستقیم یا نماینده سالار بهره می برند، لیکن نمی شود نقش اعمال مستقیم خواست و اراده مردم را که از آنها تحت عنوان سازوکارهای دموکراسی مستقیم یاد می شود در چنین رژیمهایی از نظر دور داشت.
    کلیدواژگان: دموکراسی مستقیم. رفراندوم (همه پرسی). ابتکار عام. بازخوانی
  • بررسی تبصره 4 ماده 8 قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی (درباره انصراف منتخبین مجلس شورای اسلامی)
    دکتر جواد تقی زاده صفحات 29-51
    برای حل مشکل حوزه انتخابیه بابلسر و فریدونکنار در انتخابات هفتمین دوره قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران به دلیل استعفای منتخب این حوزه پیش از رسیدگی به اعتبار نامه ها، مجلس هفتم در تاریخ 26 اسفند 1383 قانون الحاق یک تبصره به ماده 8 قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی را تصویب کرد. ...
    کلیدواژگان: حقوق انتخاباتی. انصراف منتخبان. مجلس شورای اسلامی
  • بازنگری در قانون اساسی / بازشناسی و تحلیل چارچوب نظری
    پروانه تیلا صفحات 53-79
    از آنجا که قواعد حقوقی، بر ارزش های اجتماعی تکیه دارند و بر اجتماع اعمال می شوند، همسازی روند رشد و تکامل آنها همگام با تحولات اجتماعی، نه تنها یه ضرورت بلکه یکی از اوصاف عملی یک قاعده مطلوب است. در نظم مبتنی بر پوزیتیویسم که مبتنی بر وجود ساختارهای قاعده مند ایجاد یا شناسایی قواعد است، نهاد بازنگری این امر را تحقق می بخشد. ...
    کلیدواژگان: حقوق اساسی. قانون اساسی. بازنگری. اصلاح قانون اساسی
  • آزادی های فردی و بررسی تطبیقی حق سقط جنین در استرالیا و ایران
    دکتر سید هادی حسینی صفحات 81-99
    مطالعه تاریخچه و سیر تحولات حقوق جزای کشورهای مختلف نشان می دهد که قبلا سقط جنین در بسیاری از کشورها منجمله استرالیا جرم تلقی و مستوجب مجازات بوده است. از طرفی سقط جنین یک پدیده جهانی اجتناب ناپذیر است و بر اساس آمار جهانی سال 1990 سالانه تعداد آن بین 36 تا 53 میلیون فقره تحمین زده شده که صرفا حدود یک سوم از این تعداد بطور قانونی و در کلینیک های بهداشتی و مجهز انجام شده است. ...
    کلیدواژگان: سقط جنین. حقوق. تحلیل. بازنگری. قانون. ایران. استرالیا
  • بررسی مقایسه ای مساله ی قومیت در قوانین اساسی مشروطیت و جمهوری اسلامی
    دکتر محسن خلیلی صفحات 101-116
    تدوین قانون اساسی مشروطه و جمهوری اسلامی، به شیوه ای همسان، دستاورد دو رویداد انقلابی است. فرضیه ی نخست نگارنده این است که قوانین اساسی، فراورده های روشنفکرانه ی مدرنیته محسوب می شوند و به همین سبب، نگرش برابری خواهانه نسبت به حقوق فردی و آزادی های اساسی شهروندی دارند و نافی تبعیض های قومی، زبانی، ملیتی و مذهبی اند. ...
    کلیدواژگان: قومیت. قانون اساسی مشروطیت. قانون اساسی جمهوری اسلامی
  • بررسی تطبیقی اصل وحدت یا تفکیک قوا در دادرسی ایران و نظامهای حقوقی انگلیس، آلمان و فرانسه
    دکتر سام سواد کوهی فر صفحات 117-127
    عمده ترین اصول تنظیم تشکیلات دادرسی یک کشور دو امر است که عبارتند از: اصل تفکیک قوا و اصل برتری حقوق یا وحدت. در یک مطالعه تطبیقی می توان به شکل گیری نظام دادرسی در کشورمان بر مبنای اصول یاد شده تدقیق دوباره ای نمود و مهمتر از آن، می توان راهی را که در آینده باید پیمود بویژه با آنچه در حال شکلگیری و توسعه است، به شیوه ای مناسب ارزیابی کرد. ...
    کلیدواژگان: دادرسی. دادرسی قضایی. دادرسی اداری. دیوان عالی. نظام دادرسی انگلیس. نظام دادرسی آلمان. نظام دادرسی فرانسه. اصل برتری قانون. اصل تفکیک قوا
  • پیشنهادهایی برای اصلاح آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی
    دکتر سید محمود کاشانی صفحات 129-142
    بر پایه اصل 65 قانون اساسی، تصویب طرح ها و لوایح در مجلس باید بر طبق مقررات آیین نامه داخلی مجلس صورت گیرد. از مهمترین مواد آیین نامه داخلی، روش رسیدگی به لایحه بودجه سالانه دولت است که اصل 52 قانون اساسی رسیدگی و تصویب آن را به عهده مجلس گزارده است. ...
    کلیدواژگان: آیین نامه داخلی. بودجه سالانه. برنامه پنج ساله. کسر بودجه. حقوق شهروندی
  • تامین اجتماعی به عنوان یک حق بشری
    روح الله ملکی صفحات 143-166
    این مقاله نگاهی به جایگاه تامین اجتماعی از بعد حقوق بشر دارد. موضوعی که در سالهای اخیر به عنوان یکی از حقوق اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی، بخش مهمی از مطالبات مردم را تشکیل می دهد. تامین اجتماعی مفهومی است که نه تنها از جنبه ملی حایز اهمیت است بلکه از جنبه بین المللی و در چار چوب مسایل اساسی حقوق بشر در اسناد مهم حقوق بین المللی بشر نیز انعکاس یافته است. ...
    کلیدواژگان: حقوق بشر. حقوق اقتصادی. اجتماعی. فرهنگی. تامین اجتماعی. بیمه تامین اجتماعی. قانون اساسی
  • نگاهی به حقوق اساسی جمهوری خلق چین
    دکتر منوچهر موتمنی طباطبایی صفحات 167-175
    مقاله حاضر خلاصه ای است از ساختار سیاسی جمهوری خلق چین، نوع رژیم، نهادهای سیاسی، اداری و محلی آن. با توجه به موقعیت و اهمیتی که امروزه کشور پهناور چین در میان کشورهای بزرگ و مهم جهان کسب کرده است، به ویژه ارتباطات، بازرگانی و جهانگردی که از دیرباز بین این کشور و کشور ما وجود داشته و دارد، به نظر می رسد که شناخت بیشتر این جمهوری برای پژوهشگران مفید باشد و گامی در این مسیر به شمار آید.
    کلیدواژگان: رژیم جمهوری خلق چین. کنگره ملی خلق و کمیته دائمی آن. اقتصاد. مالکیت. تقسیمات اداری و حکومتهای محلی چین
  • حاکمیت و عدالت در قرآن و اندیشه سیاسی امام علی (ع)
    ابراهیم موسی زاده صفحات 177-207
    تبیین و تعریف مفاهیم عدالت و حاکمیت سیاسی باعث پیدایش و بروز بحثها، گفتگوها و منازعات مختلف علمی، کلامی و سیاسی گردیده است به نحوی که حتی مباحث کلامی و معرفت شناسی دینی نیز عاری از این مناقشات و سئوالات نمانده است سئوالاتی از این قبیل که: آیا عدالت مفهومی مطلق است یا نسبی? آیا عدالت امری لایتغیر می باشد یا مرتبا ماهیت آن در حال تحول می باشد? ...
  • قانون اساسی اروپا / مکانیسم تصمیم گیری و تاثیر آن بر حاکمیت دولت - ملتهای اروپایی
    طیبه واعظی صفحات 209-223
    معاهده قانون اساسی اتحادیه اروپا، در صورت تصویب، اولین سند واحد برای تعیین حدود اختیارات و صلاحیتهای اتحادیه اروپا و نهادهای مربوط به آن خواهد بود. این سند به لحاظ در بر گرفتن ارزشها و اهداف اتحادیه، منشور حقوق اساسی، حدود و صلاحیت نهادهای اتحادیه، ساده کردن روند تصمیم گیری در اتحادیه و قابل فهم کردن آن برای شهروندان حایز اهمیت بوده و مطابق با تحولات احتمالی ناشی از گسترش اتحادیه تنظیم شده است. ...
    کلیدواژگان: معاهده قانون اساسی اتحادیه اروپا. معاهده زغال سنگ و فولاد. معاهده نیس. حاکمیت شورای اروپایی. پارلمان اروپایی. شورای وزیران اتحادیه اروپایی. کمیسیون اروپایی. کنفرانس بین الدولی
  • ترجمه
  • اساسی سازی حقوق اسپانیا
    پیر بن ترجمه: دکتر جواد تقی زاده صفحات 225-247
    این مقاله پدیده اساسی سازی حقوق اسپانیا را بررسی می کند. پس از بیان این مساله که چگونه دکتر ین، قاضی عادی، قانونگذار و اداره اصول اساسی را مورد توجه قرار داده اند، نویسنده دلایل سرعت پدیده اساسی سازی حقوق اسپانیا را توضیح می دهد. برخی از این دلایل که عبارتند از تقدس قانون اساسی، دخالت گری و نیز هنجاریت آن از خود قانون اساسی نشات می گیرند. ...
    کلیدواژگان: قانون اساسی. هنجارهای اساسی. اساسی سازی. حقوق اساسی اسپانیا
  • بررسی حقوق و آزادی های زنان در کنوانسیون رفع تمام اشکال تبعیض علیه زنان مرکز حقوق بشر سازمان ملل
    علیرضا اسدپور تهرانی ترجمه: علیرضا اسدپور تهرانی صفحات 249-280
    حقوق بشر زنان بخشی جدایی ناپذیر، بنیادین و غیر قابل تفکیک حقوق بشر جهانی است. حضور کامل و برابر زنان در عرصه ی سیاسی، مدنی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در سطوح ملی، منطقه ای و بین المللی همچنین نابودی تمام شکلهای تبعیض جنسیتی هدف مهم و ضروری جامعه بین المللی است. ...
    کلیدواژگان: برابری. کنوانسیون. تبعیض. زنان. جنسیت. حقوق بنیادین
  • نگرشی بر قانون اساسی فنلاند
    تور مودین ترجمه: بیژن عباسی صفحات 281-299
    این مقاله به بررسی تحولات قانون اساسی کشور فنلاند و تصویب متن جدید آن در سال 2000 می پردازد. اما چرا فنلاند را برای یک بررسی حقوقی برگزیده ایم؟ معمولا پژوهش حقوقدانان ما بیشتر درباره نظام حقوقی فرانسه، امریکا، انگلیس و غیره متمرکز است، در حالی که افزون بر الگوهای یاد شده، می توان از تجربیات نظام حقوقی اسکاندیناوی با ویژگیهایی همانند اصل قانونمداری، حمایت از حقوق اجتماعی، نظام انتخاباتی تناسبی، تشکیل دولتهای ائتلافی و غیره بهره برد و درس گرفت. ...
  • دادگاه قانون اساسی فدراسیون روسیه و حمایت از حقوق و آزادی های شهروندان
    نیکلای وی. ویتروک ترجمه: جواد کارگزاری صفحات 301-310
    این مقاله موضوع هایی مانند مبانی قانونی ایجاد دادگاه قانون اساسی فدراسیون روسیه، وظایف و اختیارات دادگاه مزبور در حوزه حمایت از حقوق و آزادی های بنیادین شهروندان و نیز مشکل هایی که این دادگاه در رسیدن به جایگاه واقعی خود پیش رو دارد را مورد بحث و بررسی قرار می دهد. ...
    کلیدواژگان: دادگاه قانون اساسی. حقوق اساسی روسیه. حقوق و آزادی های بنیادین
  • تئوری سیاسی قانون اساسی
    داریو کاستیلیون ترجمه: مسعود کاکاوند صفحات 311-336
    می توان ما بین چهار معنای کلی از قانون اساسی تمایز قایل شد. که این چهار معنی عبارتند از: مثبت مطلق کارکردی ابزاری. درک امروزین ما از چیستی قانون اساسی تا حد زیادی متکی به ایجاد آن در قالب روند دستور گرایی است. دو نهضت مهم در رابطه با دستور گرایی وجود دارند: یکی جنبش جمهوری خواهانه و دیگری جنبش لیبرالیسم. این مقاله زوایای گوناگون دو جنبش فوق در مورد دستور گرایی را مورد بررسی قرار میدهد. ...
    کلیدواژگان: لیبرالیسم. جمهوری خواهی. قانون اساسی مثبت. قانون اساسی مطلق. قانون اساسی کارکردی. قانون اساسی ابزاری
  • دادگاه های قانون اساسی
    لویی فاورو ترجمه: علی اکبر گرجی صفحات 337-349
  • فلسفه حقوق
    میشل تروپر ترجمه: مجتبی واعظی صفحات 351-368
  • نقد رویه ها
  • بررسی لایحه الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت
    سید احمد کاشانی صفحات 371-386
    لایحه الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت شامل 66 ماده با موضوعات متفاوت بوده است و می بایست برای هر یک از این مواد لایحه مستقلی با مشخصات مذکور در ماده 134 آیین نامه داخلی مجلس تهیه و تقدیم می گردید. در تصویب این لایحه موازین و مقررات قانونگذاری یا همان آیین نامه داخلی مجلس به عنوان تشریفاتی زائد و به شکل وسیعی زیر پا گذارده شده اند. ...
    کلیدواژگان: لایحه الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت. آیین نامه داخلی مجلس. تشریفات قانونگذاری
  • تاملی بر نظریه تفسیری شورای نگهبان درباره صلاحیت های دیوان عدالت اداری
    جواد محمودی صفحات 387-405
    شورای نگهبان به عنوان مرجع انحصاری تفسیر قانون اساسی، نقش مهمی را در فهم متن و روح این میثاق ملی، ایفا می کند. اخیرا این مرجع، طی نظریه تفسیری خود در خصوص اصل یکصد و هفتادم به ترسیم گستره دقیق صلاحیت های دیوان عدالت اداری در کنترل مقررات و آیین نامه ها پرداخته و کارکرد این نهاد قضایی اداری را صرفا محدود به کنترل مقررات مصوب مقامات قوه مجریه دانسته است. ...
    کلیدواژگان: شورای نگهبان. نظر تفسیری. قانون اساسی. دیوان عدالت اداری. نظارت قضایی. اصل یکصد و هفتادم
  • مقالات
  • انتخابات نهم ریاست جمهوری در ایران
    دکتر بهروز ترکزاد صفحات 9-29
    انتخابات ریاست جمهوری به دلیل جایگاه ممتاز رئیس جمهور در قانون اساسی و نقش برجسته وی در عرصه های داخلی و بین المللی از اهمیت ویژه ای در نظام سیاسی برخوردار می باشد و از آن جایی که نزدیک به بیست اصل در قانون اساسی به وی اختصاص داده شده است انتخاب یک فرد شایسته واصلح برای پست ریاست جمهوری از مهمترین انتخابات در کشور ایران قلمداد می گردد. این انتخابات در شرایطی برگزار گردید که مردم ایران با کثرت نامزدها و برنامه های مختلف مواجه بودند. آرایش و فضای سیاسی در آستانه نهمین دور انتخابات ریاست جمهوری نسبت به دوره های سابق منحصر به فرد بود...
  • روشهای رای گیری محلی در آلمان / پژوهشی پیرامون حقوق اساسی محلی
    استفان شت صفحات 31-41
    روش های رای گیری در آلمان، چه در حوزه دولتهای فدرال و چه در حوزه شهرستانها، دارای تکثر زیادی هستند. حقوق مربوط به انتخابات محلی توسط قوانین اساسی دولتهای فدرال پیشبینی و توسط دادگاه های محلی قانون اساسی تضمین می شوند. علاوه بر قوانین اساسی، قوانین عادی دولتهای فدرال نیز به تنظیم انتخابات محلی می پردازند. دو گرایش کلی در زمینه شیوه های رای گیری محلی قابل طرح است: 1- استفاده از روش نمایندگی شخصی تناسبی برای انتخابات پارلمان های محلی. یعنی نظام رای دوگانه که در صدد جمع میان رای گیری فردی و تناسبی است...
    کلیدواژگان: جمهوی فدرال آلمان، فدرالیسم، حقوق اساسی تطبیقی، حقوق اساسی محلی، حقوق انتخابات، حقوق محلی
  • وضعیت حقوقی رییس جمهور در رویه دادگاه قانون اساسی لیتوانی
    دکتر اژیدیجاس جاراسیدیوناس صفحات 43-57
    این مقاله به بررسی مسایل مربوط به تفسیر قانون اساسی درباره وضعیت رئیس جمهور می پردازد. نویسنده رویه قانونی دادگاه قانون اساسی لیتوانی را تحلیل می کند. دادگاه قانون اساسی اقتدارات رئیس جمهور را تبیین کرده و بدین مساله تاکید می ورزد که الگوی سازماندهی دولت در لبتوانی توسط قانون اساسی پایه گذاری شده است. نظام سیاسی لیتوانی یک نظام نیمه ریاستی است. رئیس جمهور نماینده دولت لیتوانی است و وظایفی را قانون اساسی و قوانین عادی برای او تعیین کرده اند اجرا می کند...
  • حقوق طبیعی و مشروعیت سیاسی / مقدمه ای بر حقوق سیاسی طبیعی
    دکتر محمد جواد جاوید صفحات 59-78
    کلمه حق طبیعی چنان رواج یافته که شاید کمتر کسی باشد که با مراجعه به درون خود قانع نشود که این امر برای او کاملا آشناست. همین واژه حق طبیعی همچنین نقش اساسی در تاریخ اندیشه سیاسی بازی می کند. این اصطلاح در حقیقت مبنای قضاوت پیرامون کاستیها و ضعفهای حقوق موضوعه است. حق طبیعی با ترسیم یک نگاه بیرونی این امکان را دارد تا به داوری پیرامون یک نظام اجتماعی و یا یک رژیم سیاسی دنیوی و یا حتی یک قدرت روحانی بپردازد. در واقع از درون بخش مشترک بین حق طبیعی و حق الهی است که مبانی مشروعیت سیاسی از منظر قرائت انسان مدارانه ظهور می کند...
  • تاریخ دادرسی اساسی در فرانسه / نگاهی به تاریخ صیانت از قانون اساسی
    علی اکبر گرجی صفحات 79-104
    مطابق یک ضرب المثل ایرانی، تاریخ چراغ راه آینده است. تاریخ همانند کتابی است که به زیبایی تمام، تجارب و یافته های پیشینیان را باز می تاباند. در مباحث حقوق اساسی نیز با وضعیتی مشابه روبروییم چرا که حقوق اساسی قرن 21 بر پایه آموزه های و تجارب و آموخته های سده های گذشته پایه گذاری شده است. بنابراین، فهم، تبیین و احیانا نقد وضعیت کنونی دادرسی اساسی(تسامحا صیانت از قانون اساسی) بدون ترسیم سیمای تاریخی آن عاقلانه نخواهد بود. پیش از جمهوری چهارم، فضای حقوقی فرانسه متاثر از منطق قانون - مرکزی بود...
    کلیدواژگان: دادرسی اساسی، هیات منصفه قانون اساسی، کمیته قانون اساسی، نظارت قضایی، نظارت بر تطبیق قوانین با قانون اساسی