فهرست مطالب

فصلنامه علوم زراعی ایران
سال هفتم شماره 3 (پیاپی 27، پاییز 1384)

  • تاریخ انتشار: 1384/10/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ابوالفضل فرجی صفحه 189
    به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه و روغن، اجزای عملکرد و درصد روغن چهار ژنوتیپ کلزای بهاره، آزمایشی به صورت اسپلیت پلات در قالب بلوک های کامل تصادفی، در چهار تکرار و به مدت دو سال زراعی در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد اجرا شد. چهار تاریخ کاشت (15 آبان، 30 آبان، 15 آذر و 30 آذر) در کرت های اصلی و چهار ژنوتیپ (هایولا 401، اس-3، کوانتوم و آپشن 500) در کرت های فرعی قرار گرفتند. وجود دماهای خنک تر در سال اول آزمایش نسبت به سال دوم، باعث افزایش معنی دار طول دوره رویش، تعداد غلاف در بوته و وزن هزار دانه گردید، اما به دلیل کاهش تعداد ساعات آفتابی و در نتیجه کاهش تعداد دانه در غلاف، اثر سال بر عملکرد دانه از نظر آماری معنی دار نبود. نتایج تجزیه مرکب نشان داد که بین دو تاریخ کاشت 15 و 30 آبان اختلاف آماری معنی داری از نظر عملکرد دانه وجود ندارد. عملکرد دانه در تاریخ های کشت اول، دوم، سوم و چهارم به ترتیب 3417، 3431، 2945 و 2358 کیلوگرم در هکتار بود. هیبرید هایولا 401 با تولید تعداد غلاف بیشتر در بوته و وزن هزار دانه بالاتر توانست عملکرد دانه بیشتری تولید کند. میانگین عملکرد دانه در ژنوتیپ های هایولا 401، اس 3، کوانتوم و آپشن500 به ترتیب 3457، 2863، 2763 و 3068 کیلوگرم در هکتار بود. وجود تنش گرمایی در موقع رسیدگی فیزیولوژیک دانه سبب کاهش معنی دار درصد روغن سال اول نسبت به سال دوم آزمایش و تاریخ کاشت چهارم نسبت به سه تاریخ کاشت زودتر گردید. با توجه به نتایج دو ساله آزمایش هیبرید هایولا 401 و ژنوتیپ آپشن500 جهت کشت در نیمه دوم آبان ماه در منطقه توصیه می گردند.
    کلیدواژگان: کلزا، تاریخ کاشت، ژنوتیپ، عملکرد دانه و درصد روغن
  • علی اصغری، سیدابوالقاسم محمدی، محمد مقدم، محمود تورچی، عادل دباغ محمدی نسب صفحه 202

    نشانگرهای ریزماهواره به علت اختصاصی بودن، ماهیت همبارز، داشتن چند شکلی بالا و مکان ژنومی مشخص، نشانگرهای مناسبی برای مکان یابی ژن های کنترل کننده صفات کمی هستند. به منظور شناسایی نشانگرهای مولکولی پیوسته با ژن های مرتبط با مقاومت به سرما در کلزا جمعیت F2:3 حاصل از تلاقی دو رقم SLMO46 به عنوان رقم پاییزه و مقاوم به سرما و کوانتوم به عنوان رقم بهاره وحساس به سرما با استفاده از نشانگرهای ریزماهواره مورد ارزیابی قرار گرفت. چندشکلی والدین با استفاده از350 آغازگر ریزماهواره بررسی شد و از 32 آغازگر چند شکل در بین والدین برای ارزیابی 200 فرد از جمعیتF2 استفاده شد.LT50 به عنوان معیاری برای ارزیابی مقاومت به سرما در خانواده هایF3 حاصل از بوته های F2 اندازه گیری شد. بر اساس تجزیه پیوستگی، نشانگرهای چند شکل به پنج گروه پیوستگی منتسب شدند. ارتباط نشانگرها باLT50 بر اساس تجزیه تک نشانگری، مکان یابی فاصله ای و مکان یابی فاصله ای مرکب ارزیابی شد. براساس نتایج حاصل، سه QTL مرتبط با مقاومت به سرما در جمعیت مورد ارزیابی شناسایی شد که مجموعا 13 درصد از تغییرات صفت را تبیین کردند.

    کلیدواژگان: کلزا، مقاومت به سرما، نشانگرهای ریزماهواره، QTL
  • محمدرضا نادری، قربان نورمحمدی، اسلام مجیدی، فرخ درویش، امیرحسین شیرانی راد، حمید مدنی صفحه 212

    به منظور ارزیابی عکس العمل گلرنگ تابستانه به شدت های مختلف تنش خشکی در منطقه اصفهان سه لاین گلرنگ انتخاب شده از توده بومی اصفهان به نا م های اصفهان-8، اصفهان -24و اصفهان -44 با سه تراکم31، 20 و 3/13 بوته در مترمربع در چهار رژیم آبیاری (سه رژیم آبیاری پس از70، 140 و 210 میلیمتر تبخیر از تشت کلاس A تا رسیدگی فیزیولوژیکی و یک رژیم آبیاری پس از 140 میلیمتر تبخیر از تشت کلاس A تا مرحله گل دهی کامل) در کشت تابستانه در شمال شرق اصفهان و در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی با آرایش کرت های دوبار خرد شده طی دو سال متوالی 80 و 81 مورد بررسی قرار گرفتند و اثر تنش خشکی بر برخی خصوصیات مرفولوژیک و فیزیولوژیک گلرنگ بررسی گردید. نتایج حاصله نشان داد که کاهش مصرف آب در کانوپی گلرنگ باعث بروز تنش شدیدی در این گیاه شد به طوری که بر اساس میانگین دو سال، عملکرد دانه از 3898 کیلوگرم در هکتار در تیمار شاهد به 2252، 1759، 1858 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در سه سطح تنش اعمال شده کاهش یافت و به همین ترتیب عملکرد روغن از 1179 کیلوگرم در هکتار در تیمار شاهد به 3/631، 6/492 و 519 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در سه سطح تنش کاهش یافت. سایر خصوصیات اندازه گیری شده نیز به همین صورت تغییر کرد. به طور کلی نتایج بیانگر نیاز گلرنگ به آب کافی جهت رشد و عملکرد مطلوب و در عین حال سازگاری این گیاه با شرایط کمبود آب است.

    کلیدواژگان: گلرنگ، لاین، تنش خشکی و روغن
  • مسعود اصفهانی، سید مجتبی صدرزاده، مسعود کاووسی، عادل دباغ محمدی نسب صفحه 226

    به منظور بررسی اثر مقادیر مختلف نیتروژن و پتاسیم بر عملکرد، اجزای عملکرد و رشد برنج رقم خزر، آزمایشی در سال زراعی 1380 در موسسه تحقیقات برنج کشور در رشت اجرا گردید. اثر پنج مقدار نیتروژن (0، 30، 60، 90 و 120 کیلوگرم در هکتار) و چهار مقدار پتاسیم (0، 100، 200 و300 کیلوگرم در هکتار)، با استفاده از آزمایش فاکتوریل و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که با افزایش مقدار کود نیتروژن، تعداد خوشه در واحد سطح، تعداد دانه در خوشه و درصد دانه های پر شده افزایش معنی داری داشت. اما وزن هزار دانه تغییری نکرد. با مصرف 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار عملکرد دانه به طور معنی داری افزایش و سپس در سطح 90 کیلوگرم در هکتار به طور معنی داری کاهش یافت. تاثیر کود نیتروژن بر عملکرد ماده خشک گیاهی و کاه نیز تقریبا از همین روند پیروی کرد. تاثیر مقادیر مختلف کود پتاسیم بر عملکرد دانه، تعداد خوشه در واحد سطح، وزن هزار دانه، تعداد پنجه و ارتفاع بوته غیرمعنی دار بود اما باعث افزایش معنی دار تعداد دانه در خوشه و درصد دانه های پرشده گردید. شاخص برداشت تحت تاثیر هیچ یک از تیمارهای کودی قرار نگرفت. نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که بیشترین مقدار عملکرد دانه برنج از تیمار 60 کیلوگرم نیتروژن و 300 کیلوگرم پتاسیم در هکتار به دست آمد. شاخص سطح برگ (LAI)، سرعت رشد محصول (CGR) و سرعت جذب خالص (NAR) برنج به طور معنی داری در تیمارهای مقادیر بالای نیتروژن نسبت به تیمارهای نیتروژن پایین بیشتر بود.

    کلیدواژگان: برنج، نیتروژن، پتاسیم، عملکرد، اجزای عملکرد، شاخص های رشد
  • محمد زمانیان، هرمز اسدی صفحه 241

    به منظور بررسی اثر تاریخ های کاشت و مقدار بذر بر عملکرد علوفه و صفات مورفولوژیک شبدر ایرانی و مقایسه این عوامل در کشت های مکانیزه و سنتی، این پژوهش طی سال های 82 – 1380 به اجرا در آمد. آزمایش به صورت کرت های دو بار خرد شده و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار و 27 تیمار در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر اجرا شد. روش کاشت به عنوان عامل اصلی (A) در سه سطح کشت خطی، کشت خطی در کرت، کشت کرتی و تاریخ کاشت به عنوان عامل فرعی (B) در سه سطح 15 شهریور، 31 شهریور، 15 مهر و مقدار بذر به عنوان عامل فرعی فرعی (C) در سه سطح 10 کیلوگرم، 15 کیلوگرم و 20 کیلوگرم در هکتار مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در سال های آزمایش و چین های مختلف و مجموع سه چین علوفه بین روش های کاشت، تاریخ های کاشت و مقدار بذر و اثرات متقابل بین آن ها از نظر عملکرد علوفه خشک و صفات مورفولوژیک تفاوت معنی داری وجود دارد. کشت کرتی با میانگین 42/13 تن، تاریخ کاشت 15 شهریور با 02/12 تن و مقدار بذر 15 کیلوگرم در هکتار با 11/10 تن و ترکیب کشت کرتی× تاریخ کاشت 15 شهریور × میزان بذر 10 کیلوگرم در هکتار با 68/16 تن در هکتار بیشترین عملکرد علوفه خشک را داشتند. نتایج تجزیه مرکب نشان داد که اثر سال بر روی عملکرد علوفه خشک اثر معنی دار دارد. نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که در منطقه کرج برای تولید علوفه در شبدر ایرانی، کشت کرتی، تاریخ کاشت 15 شهریور و میزان بذر 15 –10 کیلوگرم در هکتار قابل توصیه است.

    کلیدواژگان: شبدر ایرانی، تاریخ کاشت، روش کاشت، میزان بذر، عملکرد علوفه، صفات مورفولوژیکی
  • اثر تنش شوری و خشکی بر خواص مرتبط با کیفیت ارقام گندم نان
    علیرضا عیوضی، شاپور عبداللهی، سیدقاسم حسینی سالکده، اسلام مجیدی هروان، سیدابوالقاسم محمدی، بهروز پیرایش فر صفحه 252
    به منظور مقایسه اثر تنش شوری و خشکی بر صفات کیفی 10 رقم گندم نان به اسامی شعله، خزر، اروند، فلات، کویر، ماهوتی، کلک افغانی، روشن، بافقی و بولانی، در سال زراعی 81-1380 سه آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط طبیعی، تنش شوری و خشکی در مزرعه آزمایشی مرکز تحقیقات کشاورزی استان آذربایجان غربی (ایستگاه میاندوآب) انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب داده ها نشان داد که بین تیمارها و ارقام از نظر اکثر صفات مورد ارزیابی اختلاف معنی دار وجود داشت. مقادیر صفات شاخص گلوتن و گلوتنین در تنش شوری و خشکی کاهش یافته و درصد پروتئین دانه، گلیادین، شاخص سختی دانه، عدد فالینگ (Falling number) و درصد جذب آب توسط آرد افزایش یافت. ارقام اروند و خزر با بالاترین عملکرد دانه که به ترتیب در تنش شوری و خشکی 416 و 418 گرم بر مترمربع بود، کمترین شاخص گلوتن را داشتند و رقم فلات بیشترین شاخص گلوتن را در شرایط تنش خشکی داشت. همچنین ارقام خزر و اروند ذخیره گلوتنین پایین و انباشت گلیادین بالائی داشتند. به علاوه ارقام کویر و روشن که در شرایط طبیعی به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد دانه را دارا بودند، شاخص گلوتن پایین و بالائی را در تنش خشکی و شوری نشان دادند. ارقام با وزن هزار دانه کمتر دارای ذخیره پروتئینی دانه بالائی بودند. در تنش خشکی و شوری، شاخص گلوتن به ترتیب 36 و 42 درصد کاهش یافت. شاخص گلوتن در ارقام فلات و روشن بیشتر از توده های بومی بولانی و شعله بود. رقم فلات نسبت به ارقام اروند و خزر عدد فالینگ کمتری نشان داد. رقم اروند به دلیل نرمی بافت دانه، خسارت نشاسته ای کمتری داشته و در تهیه خمیر به آب کمتری نیاز داشت.
    کلیدواژگان: ارقام گندم، کیفیت ارقام گندم، تنش خشکی، تنش شوری
  • سیدمصطفی پیرسیدی، داوود صادق زاده اهری، محسن مردی، هاشم پورایراندوست، سیدابوالقاسم محمدی صفحه 268
    دراین تحقیق تنوع ژنتیکی 35 لاین مشتق شده از گندم سرداری با استفاده از 60 نشانگر ریز ماهواره بررسی شد. نتایج تجزیه های مولکولی نشان داد که تعداد الل های مشاهده شده در هر جایگاه نشانگری از 2 تا 6 و محتوای اطلاعات چندشکلی از 11/0 تا 83/0 متغیر بود. نتایج تجزیه های خوشه ایو تابع تشخیص، لاین های مورد مطالعه را به 5 گروه با فاصله های ژنتیکی متفاوت تقسیم کرد. نتایج این تحقیق وجود تنوع ژنتیکی در لاین های مشتق شده از گندم سرداری را تایید ̃کرد. استفاده همزمان از نتایج تجزیه های مورفولوژی و مولکولی لاین های مشتق شده گندم سرداری می تواند در انتخاب والدین مناسب جهت برنامه های تحقیقاتی با اهداف مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
    کلیدواژگان: گندم سرداری، تنوع ژنتیکی، نشانگر ریزماهواره
|
  • Faraji.A Page 189
    In order to study the effects of sowing date on grain and oil yield, and yield components of four canola genotypes, an experiment was conducted at Agricultural Research Station of Gonbad during 2002–2004 cropping seasons. The experimental design was a split plot arranged in a RCBD with 4 replications. Four sowing dates (Nov. 5, Nov. 20, Dec. 5 and Dec. 20) were assigned to main plots and four genotypes (Hyola 401, S-3, Quantum and Option 500) were randomized to subplots. The number of days from emergence to physiological maturity, the number of pod per plant and 1000-grain weight in first year of study were significantly greator than those in second year, because of cooler temperature in the first year. However the effect of year on grain yield was not significant. The combined analysis of variance showed that there wasn’t any significant difference between the grain yield of two first sowing dates. The grain yield of first, second, third and fourth sowing date were 3417, 3431, 2945 and 2358 kg/ha, respectively. Hyola 401 Hybrid had the highest grain yield, due to the greatest number of pod per plant and 1000-grain weight. The mean grain yield of Hyola 401, S-3, Quantum and Option 500 genotypes were 3457,2863, 2763 and 3068 kg/ha, respectively. The oil percent in the first year of study was greater than second year. The oil content in fourth date sowing was also greater than the others, which could be associated with the heat stress at physiological maturity. Hyola 401 hybrid and Option 500 genotypes are recommend for sowing in Nov. 5-20.
    Keywords: Canola, Sowing date, Genotype, Grain yield, Oil percent
  • Asghari. A., S. A. Mohammadi, M. Moghadam, M. Toorchi, A. Dabagh, Mohammadi Nasab Page 202

    Microsattalite markers are genome specific, co-dominant and highly polymorphic markers with known map location. These markers are very suitable for quantitative trait loci mapping. In order to identify the molecular markers linked to cold resistance genes in rapeseed, a F2:3 derived population from crossing between cv. SLMO46 (winter type and cold resistant) and cv. Quantum (spring type and susceptible to low temperature) were evaluated using microsatellite markers. The LT50 (the temperature in which 50 % of plants are killed), as a cold resistance index in F3 families was measured. The parental polymorphism was assessed using 350 SSR primer pairs. The 32 polymorphic primer pairs were selected for genotyping of F2 individuals. Linkage map was constructed using polymorphic markers. The markers were assigned to five linkage groups. The relationship between LT50 and genotypic data was analysed using single marker analysis, interval mapping and composite interval mapping methods. Three detected QTLs explained 13 % of the LT50 phenotypic variations

    Keywords: Polymorphic, Cold resistance, Microsatellite, QTL mapping
  • Naderi. M. R., G. Nour, Mohammadi, I. Majidi, F. Darvish, A. H.Shirani, Rad, H. Madani Page 212

    Two experiments were conducted in order to evaluate reaction of summer safflower to different of intensities drought stress at Isfahan region. Three lines of safflower selected from Isfahan land race (Isfahan-8, Isfahan-22 and Isfahan–44) were planted at three densities (31, 20 and 13.3 pm-2) under four irrigation regimes (after 70, 140 and 210 milimeters evaporation from calss A pan until maturity and after 140 milimeters evaporation untill full flowering). Planting was done in north- west of Isfahan uzing a rondomized complete block design with a split-split plot layout and three replications during 2001 and 2002. The effects of drought stress on some characteristics including plant height, branching height, number of secondry-branch per plant, number of heads per plant, LAI, total CGR, NAR, flower yield, grain yield, oil yield and HI were studied. The results showed that decreased water supply in safflower canopy caused an intensive stress in canopy. Drought- stress in both years, decreased significantly all characteristics under study except NAR and HI that were increased.In both years, at the first level of drought stress, (Irrigation after 140 milimeter evaporation until maturity), the reaction of safflower to drought stress was considerable, however with increase in drought stress intentsity, reaction of safflower to stress decreased. Therefore, it could be concluded that safflower requires adequate water for optimun growth and production this plant adapts to deficient water conditions.

    Keywords: Safflower, Line, Drought stress, Oil
  • Esfahanim., S. M. Sadrzadeh, M. Kavoosi, Dabagh, Mohammadi, Nasab Page 226

    The effects of 0,30,60,90 and 120 Kg N/ha and 0,100,200 or 300 Kg K2O/ha on growth, grain yield, yield components of transplanted rice cv. Khazar were investigated in a field trial in 2001 crapping system at the Rice Research Institute, Rasht, Iran. Results showed that increasing rates of nitrogen fertilizer, increased plant height, tiller number per square meter and panicle length. Yield response to applied nitrogen fertilizer was significant up to 60 Kg N/ha. Grain yield was not affected by potassium fertilizer. However, the highest yield was obtained from 60 kg N/ha + 300 kg K2O/ha. Total dry matter increased as nitrogen rate increased up to 60 kg N/ha. Potassium fertilizer did not affect the total dry matter production. Nitrogen and potassium effect on the harvest index (HI) was not significant. Increasing the rates of nitrogen from 0 to 120 kg/ha increased the number of rice panicles per square meter. Potassium fertilizer did not have significant effect on panicles/m2. Spikelets per panicle increased by nitrogen and potassium and was greatest at 120 kg N/ha + 300 kg K2O/ha. Percentage of filled grains was affected by nitrogen and potassium fertilizers. Thousand grain weight was not affected by nitrogen and potassium fertilizer. Grain yield correlated positively with panicle number/m2 and spikelet per panicle. Nitrogen fertilizer had significant effect on Leaf Area Index (LAI) but potassium did not affect LAI significantly. Crop Growth Rate (CGR) and Net Assimilation Rate (NAR) were affected by both nitrogen and potassium fertilizers.

    Keywords: Rice, Nitrogen, Potassium, Yield, Yield components, Growth Indices
  • M. Zamanian, H. Asadi Page 241

    In order to study effects of planting date and seed rate on forage yield and morphological traits of persian clover, a field experiment was conducted to compare there factors in traditional and mechanized farming systems in 2002- 2003 cropping seasons. The experiment was carried out using split split plot in a compelet randomized block design (CRBD) with 27 treatment and three replications in SPII field experiment station, Karaj, Iran. Three planting methods (a1, a2 and a3), three planting dates (b1, b2 and b3) and three seed rates (c1, c2 and c3) were assigned as main plots, sub plots and sub sub plots. The results indicated that the biological yield and morphological traits were significantly different over years, and different cuts. The traditional farming system with 13.42 t/ha, 5 september planting date with 12.02 t/h and 15 kg/ha seed rate with 10.11 t/ha had the highest biological yield. The interaction of the traditional farming system 5 Sep. Planting date 10 kg/ha seed rate with 16.68 t/ha of biological yield was the best combination. The combined analysis of variance showed that there was a significant effect of year on biological yield. It can be concluded that the traditional farming system, 5 Sep. and 10-15 Kg/ha seed rate is recommended for forage production

    Keywords: Persian clover, Planting date, Planting method, Seed rate, Forage yield, Morhplogical traits
  • Effect of drought and salinity stresses on quality related traits in wheat (Triticum aestivum L.) varieties
    A. Eivazi, S. Abdollahi, G. H. Salekdeh, I. Majidi, A. Mohamadi, B. Pirayeshfar Page 252
    To study the effects of salinity and drought stresses on quality traits, 10 spring bread wheat varieties (with the names of Shole, Khazar, Arvand, Falat, Kavir, Mahuti, kallek Afghani, Roshan, Bafgi, and Bolani) were grown in experimental field station of Agricultural and Natural Resources Research Center of Western Azerbaijan province (Miyandoab) under three conditions (normal, drought and salinity stresses) in 2001-2002 cropping seasons. Experimental design was randomized complete block with three replications. Results of combined analysis of variance showed that genotypes were significantly different for most of the traits. The values of gluten index and glutenin were decreased under drought and salinity stresses. However, protein percentage, gliadin, hardness index, falling number and water absorption were increased. Arvand and Khazar with high grain yield under salinity and drought stresses, respectively (416g/m2 and 418g/m2) had the lowest gluten index; in contrast Falat had the greatest gluten index under drought stress. Tolerant varieties (Arvand and Khazar) had lower accumulation of glutenin and higher accumulation of gliadin. Kavir and Roshan that had the highest and the lowest values of grain yield under normal condition had low and high values of gluten index, under drought and salinity conditions, respectively. Under salinity and drought stresses conditions gluten index were decreased 36 percent and 42 percent, respectively. Falat and Roshan had higher gluten index than Bulani and Shole. Falat had lower values of Falling number than Arvand and Khazar. Among the varieties, Arvand with softer texture showed the least starch damage, so lower water absorption capacity.
    Keywords: Drought, Salinity, Quality traits, Wheat, Gluten index
  • Pirseyedi, S. M., M. Mardi, D. Sadeghzadeh, Ahari, H. Poor Iran Doost, S. A. Mohammadi, B. Ghareyazie Page 268
    In this investigation, genetic diversity of 35 ‘Sardari’ derivative wheat lines was studied using 60 microsatellite markers. Molecular analyses results showed the numbers of observed alleles and polymorphic information contents of each locus varied from 2 to 6 and 0.11 to 0.83, respectively. Cluster and discriminant analyses results separated the lines into 5 groups with different genetic distances. The results of this study confirmed remarkable genetic diversity among Sardari derivative wheat lines. The utilization of morphological and molecular analyses can be used for appropriate parental selection in breeding and seed increasing programs.
    Keywords: Sardari wheat, genetic diversity, microsatellite markers