فهرست مطالب

بین المللی ژئوپلیتیک - سال دوم شماره 2 (پیاپی 4، تابستان 1385)
  • سال دوم شماره 2 (پیاپی 4، تابستان 1385)
  • بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1385/06/22
  • تعداد عناوین: 5
|
  • دره میرحیدر، محمدرئوف حیدری فر صفحات 1-26
    سرزمین، یکی از پایه های اساسی علم جغرافیای سیاسی می باشد، اما هم اکنون بحثهای زیادی در رابطه با بی اهمیت شدن و از موضوع افتادن مفهوم سرزمین در عصر جهانی شدن وجود دارد. بحث سرزمین زدایی آنچنان محافل علمی و دانشگاهی را به خود جذب کرده است که انگار جهانی شدن به طور دقیق به معنای سرزمین زدایی می باشد.
    این مقاله با رویکردی نو و واقع گرایانه سعی دارد تا فرایند جهانی شدن را با نگاهی سرزمینی تحلیل کند. به این معنا که وجود فراملی گرایی یا فراسرزمینی شدن جریانها انکار نمی شود ولی به نوعی سعی در اثبات باز سرزمینی شدن جریانها و پدیده های گوناگون در عصر جهانی شدن دارد.
    بعلاوه، استدلال اصلی مقاله این است که قلمرو سرزمینی (سرزمین و مرز) در عصر جهانی شدن از بین نرفته بلکه کارکرد آن متحول شده است. این اعتقاد نیز وجود دارد که قلمرو سرزمینی به دلیل نیاز انسان به تفاوت - و هرآنچه که جغرافیاست - ماندگار بوده و جهانی شدن، فراملی شدن و.. جایگاه و نقش آن را در زندگی اشتراکی انسان از بین نمی برد.
    کلیدواژگان: سرزمین، سرزمین زدایی، بازسرزمین سازی، حکومت، ملت و جهانی شدن
  • عزت الله عزتی، هادی ویسی صفحات 27-45
    در ده آغازین قرن بیست و یکم، تقاضا برای گاز طبیعی دارای بالاترین رشد می باشد. رشد فزاینده اقتصادی هند، نیازمندی این کشور به انرژی بویژه گاز طبیعی را افزایش داده است. از میان انتخابهای متعدد برای واردات گاز طبیعی، گزینه خط لوله زمینی ایران - هند مورد توجه زمامداران این کشور قرار گرفته است که با این روش انتقال خط لوله از سرزمین پاکستان در این پروژه ضرورتی انکار ناپذیر است. اما مساله این است که آیا همکاری های اقتصادی ایران، هند و پاکستان در قالب پروژه خط لوله گاز می تواند چالش های ژئوپلیتیکی میان سه دولت را به نفع منافع اقتصادی حل و یا تضعیف کند؟ برای پاسخ به این مساله از روش توصیفی - تحلیلی استفاده شده است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که دستاوردهای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومی هند، ایران و پاکستان در احداث پروژه خط لوله زمینی یکسان نیست و همکاری های اقتصادی بتنهایی نمی تواند بازدارنده چالش های ژئوپلیتیکی میان سه دولت باشد. بنابراین ناامنی، بزرگترین چالش پیش روی خط لوله گاز در سرزمین پاکستان است.
    کلیدواژگان: ژئوپلیتیک، ژئواکونومی، ایران، هند، خط لوله گاز، پاکستان
  • محمدرضا حافظ نیا، سیدهادی زرقانی، زهرا احمدی پور، عبدالرضا رکن الدین افتخاری صفحات 46-73

    سنجش و اندازه گیری قدرت ملی کشورها به منظور تعیین جایگاه کشور در نظام ژئوپلیتیک جهانی و مقایسه قدرت کشورها، همواره از دغدغه های جغرافیدانهای سیاسی، دانشمندان علوم سیاسی و روابط بین الملل بوده است. از همین رو از سوی صاحبنظران تلاشهای متعددی جهت سنجش قدرت کشورها در قالب ابداع روش ها و مدلهای تک متغیره و چند متغیره محدود صورت گرفته است که همه آنها از منظر یک یا چند متغیر یا بعد محدود، کشورهای جهان را رتبه بندی و مقایسه کرده اند ولی هیچ گاه منعکس کننده قدرت ملی جامع و فراگیر کشورها نبوده اند. در این تحقیق با توجه به نقد و ارزیابی مدلهای پیشین سنجش قدرت ملی، مدل جدیدی برای محاسبه قدرت ملی ارایه شده است که چه از نظر روش کار و چه از نظر تعداد و ترکیب فاکتورها و متغیرهای موثر بر قدرت ملی نسبت به تمامی مدلهای قبل برتری دارد. توجه به تمامی ابعاد قدرت ملی (در قالب نه فاکتور اقتصادی، سیاسی، نظامی، فضایی، فرامرزی، سرزمینی،اجتماعی، علمی، فناوری و فرهنگی)، توجه بر استفاده از متغیرهای متعدد، متنوع در قالب 87 متغیر، تاکید بر استفاده از متغیرهای جدید و استراتژیک متناسب با زمان کنونی، استفاده از روش دلفی و مراجعه به نظر خبرگان در مورد شناخت نقش و اهمیت متغیرهای موثر برقدرت ملی، امکان ترسیم ساختار قدرت در جهان با تاکید بر جایگاه ایران در نظام ژئوپلیتیکی جهانی و... بخشی از مزایای این مدل نسبت به تمامی مدلهای قبل است.
    مقاله حاضر ضمن تشریح نحوه طراحی مدل سنجش قدرت ملی در قالب 13 مرحله، با استفاده از مدل مزبور (که از ترکیب حدود 90 متغیر در قالب 9 فاکتور تشکیل شد) به سنجش قدرت 140 کشور جهان پرداخته و در پایان با توجه به میزان قدرت ملی کشورها، ساختار قدرت جهانی را در قالب یک مدل پنج سطحی ارایه نموده است.

    کلیدواژگان: قدرت ملی، سنجش قدرت ملی، نظام ژئوپلیتیک جهانی، ایران، رتبه بندی قدرت کشورها
  • جعفر جوان، عبدالله عبداللهی صفحات 74-105
    جهانی شدن به عنوان فرایندی در حال تکوین (که خود معلول دگرگونی ها و تحولات بی سابقه در عرصه ارتباطهای جهان شمول، اطلاعات گرایی و دانش - محوری است) امروزه با رشدی فزاینده، عرصه های گوناگون زندگی اجتماعی را در نور دیده و مانند واقعیتی گریزناپذیر، فراراه جوامع بشری، جلوه گر شده است. این مقاله بر آن است که ادبیات گسترده جهانی شدن و اشاعه ناصواب آن را که هم اکنون پس از گذشت حدود سه دهه از آغاز فرایند جهانی شدن، هنوز به تعریف جامع و کاملی از این فرایند نایل نیامده و گرایشها مختلف فکری در تحدید و تعریف آن (جهانی شدن) از نگاه دو سویه به بوم و جهان عاجز مانده اند، بررسی کند؛ به طوری که عده ای با پافشاری بر خصیصه همگون ساز آن و با امید وافی بر تحقق آرمانهای سیاسی خودشان، صرفا به سویه جهانی و بین المللی جهانی شدن نظر می کنند و عده ای دیگر با محصور ماندن در فضاهای کوچک و نفس گیر بومها به مخالفت با جهان گرایان بر می خیزند.
    بسط و تشریح گفتمان بوم - جهان در روابط جاری حاکم بر کشورهای جهان از یکسو و مناسبات جدید میان بومها (شهرها و روستاها) در داخل کشورهای جهان از سوی دیگر رهیافت نظری نوینی است که از چشم انداز جغرافیایی می تواند به نحو مطلوبتری گویای آرایش جدید فضایی جهان باشد.
    کلیدواژگان: جهانی شدن، گفتمان بوم، جهان، رهیافت فضایی، مناسبات شهر و روستا
  • احمد سلطانی نژاد صفحات 106-129
    سیاست خارجی کشورها تحت تاثیر مجموعه ای بسیار پیچیده از عوامل و متغیرها شکل می گیرد که ارتباطی متقابل با یکدیگر دارند، با این توضیح که تصور کلی تصمیم گیرندگان عرصه سیاست خارجی از سیاست بین المللی و درک و برداشت آنان از منافع ملی و قدرت ملی، نقش تعیین کننده ای در جهت گیری های کلان آنان دارد، جغرافیای سیاسی و ویژگی های ژئوپلیتیکی کشورها همواره به عنوان یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار بر سیاست خارجی کشورها محسوب شده است. این تحقیق در پی یافتن رابطه بین دو متغیر ژئوپلیتیک لبنان و سیاست خارجی سوریه در لبنان است. به رغم اینکه عوامل بسیاری از جمله شخص حافظ اسد، ساختار سیاسی، حزب بعث و ارتش در شکل گیری سیاست خارجی سوریه نقش داشته اند، اما تاثیر ویژگی های ژئوپلیتیکی لبنان طی سالهای 1975-1990م. بر سیاست خارجی سوریه از این جهت مهم تلقی می شود که از یک طرف امنیت و منافع ملی سوریه را در معرض تهدید و آسیب پذیری جدی قرار داد و از سوی دیگر موقعیتی بسیار مناسب برای تاثیرگذاری سوریه بر معادلات منطقه ای فراهم کرد.
    موقعیت جغرافیایی لبنان و جایگاه ژئوپلیتیک آن در روند جنگهای اعراب و اسرائیل و همچنین حضور تعداد کثیری از پناهندگان فلسطینی (که سبب حملات مکرر نیروهای اسرائیلی و اشغال بخشهایی از جنوب لبنان گردید)، سبب تشدید جنگ گروه ها و جناحهای سیاسی دارای نفوذ در لبنان شد و در نهایت نبود ثبات، امنیت و حاکمیت سیاسی دولت لبنان، دخالت بسیاری از کشورهای خارجی در امور جاری این کشور را در پی داشت. تبدیل شدن لبنان به صحنه رقابت قدرتهای بزرگ و منطقه ای، ویژگی عمده ژئوپلیتیکی لبنان طی سالهای بحران بود که سوریه را در موقعیتی قرار داد تا بناچار از طریق دخالت نظامی، منافع و امنیت ملی خود را تامین کند.
    کلیدواژگان: سوریه، بحران لبنان، سیاست خارجی، ژئوپلیتیک
|
  • Dorreh Mirheydar, Mohammad Raoof Heidaryfar Pages 1-26
    Territory is one of the essential pillars of political geography. Nevertheless, there are a lot of discussion about dissubjectivity and unimportance of territory at the age of globalization. The discourses about deterritorialization have attracted the academic and scientific groups so much that some believe that Globalization equals deterritorialization.This essay using a neo-realism approach has tried to analyze the process of Globalization having territorial vision. In other words, while it does not deny exterritorial and transnational processes but it put emphasis on reterritorialization of various phenomenon and processes at the age of globalization. The assumption is that territory and boundary are not to be obliterated, although their functions have changed. Likewise, it is believed in this paper that because the needs of human beings to variety and geography, territory will remain and globalization and transnationalization can not diminish its role and situation in the communal human life.
  • Ezzatollah Ezzati, Hadi Veicy Pages 27-45
    In the beginning of 21th century, the request for natural gas has the highest growth. Most economical progress of India has caused that needing it to energy and natural gas is increasing. Between varieties of choices for gas import, Indian government choosing land gas pipeline of Iran – India. Therefore transiting gas pipeline through Pakistan territory is a necessity. But there is problem that, whether economical cooperations of three states of India, Pakistan and Iran in project of gas pipeline, can resolve geopolitics conflicts to the economical benefits? For reply to the problem, in this research has been used descriptive - analytic method. The results of the research have confirmed that geopolitical and geoeconomical aims of India, Pakistan and Iran in land pipeline project is not equal and economical cooperations can not resolve geopolitics conflicts of between three states. Therefore insecurity is the biggest challenge for gas pipeline in Pakistan territory.
  • Mohammad Reza Hafeznia, Hadi Zarghani, Zahra Ahmadypur, Abdolreza Roknoddin Eftekhari Pages 46-73

    The entire capabilities of any state could be defined as its national power. Measuring national power has generated much controversy and debate in academic circles. The purpose of this research is twofold, firstly to evaluate the important variables that impact national power, secondly designing a model that measures the national power of the states. Different variables were categorized into nine factors including: political, astrospace, transnational, cultural, social, scientific, military, territorial and economic. The Delphi and factor analysis methods have been used to evaluate the variables were employed. The subsequent index which resulted from the above-mentioned calculations ranked all nation states according to their national power. Hence geopolitical weight of every state could be attained from this ranking.

  • Jafar Javan, Abdallah Abdollahi Pages 74-105
    The emerging process of globalization, which itself is shaped by unprecedented alterations in universal communications and information-based transformations that are experiencing immense growth, have transformed communal human life. No consensus on the concept of globalization has been reached nearly three decades since the start of the process of globalization. Adherents to differing schools of thought have not been able to define the process of globalization from the local and global vantage points. Some overemphasize the harmonization trait of globalization to envisage realization of a fictional globe inline with their political wishes; others are stuck in small local spheres resisting/denying globalization. Defining and in depth elaborations on the local-global discourse in international trends and new features in locals (urban-rural) relations in domestic realm would result in a theoretical framework that will better capture the geographic complexity of our world.
  • Ahmad Soltani Nejad Pages 106-129
    There are a variety of complex and dynamic factors that shape foreign policy orientations. Among these factors, perceptions/misperceptions about national interests along with geopolitical position have essential roles in shaping foreign policy. This article examines how the geopolitics of Lebanon shaped Syria's foreign policy towards Lebanon during 1975-1990 Civil War in Lebanon. It maintains that the Lebanese Civil War jeopardized Syria's national interests, while it accorded Syria a unique venue to influence domestic and regional issues. Lebanon’s position in the Arab-Israeli conflict, particularly the presences of tens of thousands of Palestinian refugees, led Israel to invade Lebanon in order to dismantle Palestinian armed groups. Subsequently, the interventions of both regional and international powers in Lebanon became Lebanon’s prime geopolitical significance, which forced Syria to intervene militarily in Lebanon in order to maintain Syrian national interests.