فهرست مطالب

زمانه - پیاپی 56 (اردیبهشت 1386)
  • پیاپی 56 (اردیبهشت 1386)
  • 96 صفحه، بهای روی جلد: 10,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1386/04/01
  • تعداد عناوین: 15
|
  • سخن نخست
  • استعمار در تاریخ معاصر
    صفحه 2
  • استعمار و چالش اندیشیدین به دنیایی دیگر
    گفت و گو با مظفر نامدار صفحه 4
    استعمار به مثابه یک رویه تمدن غربی، عامل لاینفک تحولات آن می باشد. از این رو، فراتر از دسته بندی هایی که در مورد آن انجام شده است، می توان جوهره آن را در برنامه ها و رفتارهای حاملان تمدن غربی دریافت. ورود به قرن بیست ویکم، از یک سو، و استمرار انقلاب و نظام جمهوری اسلامی به مثابه یک قدرت در خور اعتنا، از سوی دیگر، این موضوع را در صورتی آینده نگرانه و کاربردی مطرح می سازد. در گفت وگوی حاضر که با جناب آقای دکتر مظفر نامدار، عضو پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دبیر شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی، انجام گرفته، موضوع استعمار از این زاویه بررسی شده است.
  • نقض بی طرفی ایران، فرجام سلطه استعمار
    سیدجلال الدین مدنی صفحه 12
    اعلان بی طرفی در جنگ جهانی اول و مقید نبودن قدرت های درگیر در جنگ نسبت به آن، موقعیتی ضعیف از ایران به نمایش گذاشت که به اقتضای منافع قدرت های استعماری می توانست آماج حملات قرار گیرد، اما امروز زمینه های داخلی آن تجاوزات از بین رفته است و ایران امروز موقعیتی در خور محاسبه و ملاحظه نزد قدرت های بزرگ یافته که مانع از تکرار تجاوزات پیشین گردیده است. مقاله حاضر با این نگرش موضع بی طرفی ایران را در جنگ جهانی اول بررسی کرده است.
  • علمکرد استعمار در جهان و ایران
    محمدامیر شیخ نوری صفحه 18
    استعمار، گستره ای جهانی دارد و به رغم تحولات گوناگون، رویه های استعماری همچنان روابط و سیاست بین الملل را تحت تاثیر قرار می دهند. در این مقاله استعمار و عملکرد آن در جهان و ایران بررسی تاریخی شده است.
  • دشمنی با دین، خصومت با ملت ها، چهره پنهان استعمار انگلیس
    علی ابوالحسنی (منذر) صفحه 27
    بررسی توانمندی فکری و فرهنگی و پویایی هویت در هر دوره ای از تحولات می تواند شاخصی قابل اطمینان و گویا برای تشخیص چگونگی حیات اجتماعی به شمار آید. مواجهه نخبگان فکری و فرهنگی، که حافظان هویت و از مولدان آن نزد هر ملتی محسوب می گردند، می تواند نشان دهد که ساختار و بافت موجود جامعه به کدام سو و با کدام انگیزه و نیرو حرکت می کند. آقا سیداحمد رضوی، مشهور به «ادیب پیشاوری»، که تامل در آرای وی حکایت از سرزندگی فرهنگ ایرانی اسلامی در آن دوران و به تعبیر دیگر نفوذ این فرهنگ در فکر و رفتار ایرانی دارد، روشن می سازد که مقاومتی بنیادین در برابر استعمار وجود داشته است که این واقعیت اصالت فرهنگ و هویت در این مرز و بوم را نشان می دهد. نوشتار زیر، کندوکاوی محققانه در آرای ایشان می باشد.
  • عوامل رویکرد و توجه علمای شیعه به غرب
    احمد رهدار صفحه 39
    جایگاه علمای دین در ساختار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایران معاصر، موجب گردید که آنان در مواجهه با جلوه های متنوع و متکثر غرب در ایران، محوریت یابند. مقاله حاضر علل یاد شده را تشریح کرده است.
    با نگاه به تاریخ معاصر به وضوح درمی یابیم که از سیصد سال قبل، که تفکر غرب جدید وارد ایران شد، در همه وقایع و حوادث مهم اجتماعی، که قاطبه مردم ایران در آن ها شرکت داشتند، نقش علمای شیعه، محوری بوده است. از آنجا که بیشتر و بلکه همه تحولات مهم اجتماعی ایران، از سه سده پیش تا کنون، به طور مستقیم یا غیرمستقیم در خصوص مسائل مربوط به غرب می باشد، پس می توان گفت که در تاریخ معاصر ما، توجه علما به غرب و درگیری با آن، به نسبت سایر قشرهای جامعه، شدیدتر و گسترده تر بوده است. عوامل موثر در این زمینه عبارت اند از:
  • شکست انگلیس در امتیاز نامه رژی
    رضا زریری صفحه 45
    نهضت تنباکو، نهضتی است که تامل در آن، از حقایق الگوهای تحول در جامعه ایرانی پرده برمی دارد، بازیگران اصلی و اهداف غایی حرکت های خودجوش مردمی در سطحی ملی شناخته می شوند و داعیه های دروغین دراین باره آشکار می گردند. نهضت تنباکو به لحاظ ابعاد، ملی و از نظر ماهیت دینی بود و به قصد اصلاح روابط حکومت با جامعه، از یک سو و سایر حکومت ها با ایران، از سوی دیگر، بود. بررسی نهضت تنباکو از آن رو حائز اهمیت فراوان است که بر کنار از هیاهوهای روشنفکری، تحرک و پویایی اجتماعی در ایران معاصر را با محوریت مردم و دین آشکار می سازد؛ واقعیتی که در انقلاب اسلامی ایران با کمیت و کیفیت بیشتری بروز نمود و به تاسیس نظام جمهوری اسلامی، نظامی دین مدار و مردم گرا انجامید. این مقاله تبیین این واقعیت ها را مدنظر قرار داده است.
  • سرنوشت کاپیتولاسیون در ایران
    اصغر حیدری صفحه 55
    روابط استعماری همواره حول محور «امتیازات»، شناسایی و تحلیل شده اند. در میان انواع امتیازات واگذارشده به قدرت های استعماری، کاپیتولاسیون اهمیت ویژه ای دارد. سلب حق قضاوت، صریح ترین و شفاف ترین اقدام استعماری است که بیانگر رویکرد استعمارگران به هویت مناطق تحت استعمار می باشد. ازاین رو، عکس العمل این مناطق نسبت به آن نیز گویای پویایی هویت آن هاست. در این نوشتار، عمل ها و عکس العمل ها در این باره بررسی شده اند؛ کنش ها و واکنش هایی که با پیروزی انقلاب اسلامی ایران به لغو این امتیاز نامشروع انجامید
  • نفت شمال
    کریم جعفری صفحه 62
    مروری بر ادبیات موجود در مورد استعمار نشان می دهد که بخش اعظمی از برنامه ها و چالش ها متوجه امتیازات گوناگون و دسترس پذیر کشورهای متاثر از استعمار بوده است. مطالعه رفتارهای دولت های وقت، از یک سو و شیوه های استعمارگران در تصاحب امتیازات متنوع، از سوی دیگر، عامل های کلیدی در تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را آشکار می سازد. در نوشتار پیش رو، امتیاز نفت شمال و رفتار بازیگران ذینفع در آن بررسی شده است.
  • آذربایجان و توسعه طلبی شوری
    رحیم نیکبخت، منیژه صدری صفحه 68
    فتح سرزمینی یکی از رایج ترین تقاضاهای استعمارگران در گذشته بود که به بهانه های مختلف و از راه های گوناگون دنبال می شد. در مقابل، بی کفایتی سیاست مداران در دفاع از کشور، تسهیلگر این گونه اقدامات گردید. آذربایجان یکی از مناطق مرزی مورد طمع روس ها بود که نهایتا بخشی از آن در دوره قاجار از دست رفت. در این مقاله نحوه زمینه سازی و تحقق آن را بررسی شده است.
  • مهدآزادی و تاثیر آن در نهضت ملی شدن نفت
    سیدمسعود پیمان، یلدا رنجبر خراسانی صفحه 72
    ویژگی های خاص روزنامه، آن را به صورت ابزاری نیرومند و نافذ در مبارزات ضداستعماری درآورده است. روزنامه «مهد آزادی» که در نیمه سال 1329 به پیشنهاد آیت الله کاشانی بعد از مراجعت از تبعید شروع به کار کرد از نمونه های موفق استفاده از روزنامه در مبارزات ضداستعماری است. در این نوشتار مواضع «مهد آزادی» و تاثیر آن در نهضت ملی شدن صنعت نفت بررسی شده است.
  • طراحی کودتای 28 مرداد
    حسین رفیع صفحه 77
    بررسی چگونگی وقوع کودتا، به جهت ویژگی های آن، می تواند در شناسایی ساختار قدرت سیاسی و ارتباطات سیاسی یک کشور بسیار مفید واقع شود. کودتای 28 مرداد 1332 حادثه مهمی در نحوه حضور نیروهای بیگانه و استعمارگر در مدیریت کشور محسوب می شود. بررسی این کودتای مرکب انگلیسی امریکایی، که در فضایی بحرانی اجرا، و موفق شد به اهداف خود دست یابد، علاوه بر آشکار ساختن ضعف های نظام استبدادی، گویای توفیقات انقلاب و نظام اسلامی در از میان بردن آن هاست.
  • هویت سازی ملی در دوران پهلوی اول
    امین دیلمی معزی صفحه 81
    با شکل گیری دولت در معنای جدید آن، «هویت» بعدی «ملی» یافت و دولت ها، هویت سازی را در دستور کار خود قرار دادند. در ایران نیز، حکومت رضاشاه آغازگر هویت سازی به شمار می آید. آنچه ویژگی اصلی هویت سازی ملی در دوران پهلوی اول می باشد، بی اعتنایی به فرهنگ ملی و عوامل سازنده آن، از یک سو، و افراط در طراحی و اجرای پروژه هویت سازی، از سوی دیگر، است. برهم زدن ترکیب نظام فرهنگی، هرچند در کوتاه مدت ظاهر جامعه را دگرگون ساخت، در بلندمدت به سرنگونی نظام سیاسی پهلوی منجر شد. در مقاله پیش رو ویژگی یادشده، بررسی و تحلیل شده است.
  • خبر و نظر
    صفحه 85
  • چکیده انگلیسی مقالات
    صفحه 96