فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال دهم شماره 1 (بهار 1386)
  • سال دهم شماره 1 (بهار 1386)
  • 240 صفحه، بهای روی جلد: 7,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1386/09/20
  • تعداد عناوین: 9
|
  • ناصر علیقلی زاده فیروزجایی، سیدعلی بدری، حسنعلی فرجی سبکبار صفحه 1
    هدف این مقاله شناخت اثرات اقتصادی و محیطی گردشگری بر نواحی روستایی از دیدگاه ساکنان است. ابتدا با استفاده از متون موجود، برخی شاخص های اقتصادی و محیطی برای بررسی اثرات استخراج شده و سپس بر اساس آن، داده های مورد نیاز از طریق پرسشنامه از سه دهستان در بخش مرکزی شهرستان نوشهر گردآوری شده است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است که متناسب با نوع داده ها، آزمون های آماری ناپارامتری برای تحلیل داده ها به کار گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که از دیدگاه ساکنان، گردشگری اثرات اقتصادی مثبتی نظیر افزایش فرصت های شغلی و درآمد و اثرات منفی اقتصادی و محیطی نظیر افزایش قیمت کالا و خدمات، افزایش کاذب قیمت زمین، افزایش آلودگی صوتی، و دست اندازی به حریم منابع طبیعی را موجب شده است. براساس آماره آزمون کای اسکوئر، در این زمینه توافق معنی دار بین ساکنان وجود دارد. میزان اثرگذاری گردشگری بر ابعاد اقتصادی و محیطی در میان دهستان های این ناحیه تفاوت هایی معنی دار را نشان می دهد؛ به گونه ای که بر اساس دیدگاه ساکنان، اثرات منفی اقتصادی و محیطی با رشد گردشگری یا میزان کارکرد گردشگری رابطه ای مستقیم دارد.
    کلیدواژگان: گردشگری، نواحی روستایی، منطقه روستایی، نوشهر، اقتصاد روستایی
  • جلال سالم، علی نمازی صفحه 23
    بخش کشاورزی استان یزد، علی رغم تمام مشکلات فراروی آن توانسته است نقش مهمی در توسعه اقتصادی ایفا کند. این مقاله نقش بخش کشاورزی را در توسعه اقتصادی استان از ابعاد گوناگون مانند عرضه نیروی کار، اشتغال زایی، تامین مواد غذایی و مواد خام صنعتی، عرضه سرمایه، مساعدت به بازار و کمک به تراز پرداخت ها تشریح می کند. میزان بهره مندی بهره برداران بخش کشاورزی از خدمات عمومی دولت همپای نقش مثبت آن در توسعه اقتصادی استان نیست. در پایان، پیشنهادهایی برای تقویت نقش کشاورزی در توسعه اقتصادی استان ارائه شده است.
    کلیدواژگان: کشاورزی، بخش کشاورزی، یزد، توسعه اقتصادی
  • مسعود مهدوی، پژمان رضایی، مجتبی قدیری معصوم صفحه 41
    آمایش سرزمین و توسعه کشور نیازمند توجه ویژه به تمامی عرصه ها و زیستگاه های شهری، روستایی و عشایری است. در این میان، جامعه عشایر به خاطر محرومیت و شرایط سخت زندگی از جایگاه مهمی برخوردار است و به همین دلیل، سامان دهی جامعه عشایر همواره مورد توجه بوده است. از مهم ترین بحث های مطرح در حوزه سامان دهی، اسکان عشایر است. این سیاست که از دوره پهلوی اول با نگرش سیاسی شروع شده و تا برنامه چهارم توسعه کشور (1388-1384) با نگرش توسعه پایدار ادامه یافته است، به شکل گیری روستاها یا کانون های خودجوش و هدایتی متعددی منجر شده که بی توجهی بدان باعث از بین رفتن اعتبارات و دوری از نظم فضایی سرزمین می شود. این سیاست برگرفته از دیدگاه هایی همچون تغییرات اجتماعی، نوسازی، تامین نیازهای اساسی، حفظ محیط زیست و راهبرد توسعه پایدار است که در هر دوره، با توجه به دیدگاه وی‍ژه، خدمات رسانی و ایجاد شرایط اسکان برای این جامعه صورت گرفته است. روستاهای جدید با چالش هایی چون سستی همکاری دستگاه های اجرایی در زمینه اسکان، ناتوانی مدیریت این روستاها، و مشارکت اندک مردم در فرآیند اسکان روبه رو بوده اند و از این رو، برای فراهم آوردن زمینه پایداری اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی این کانون ها، برخورداری از برنامه های کارآمد ضروری خواهد بود.
    کلیدواژگان: عشایر، اسکان، روستاها، جامعه عشایری
  • مژده رحمانی صفحه 63
    هر روستا به عنوان یک واحد جغرافیایی، ظرفی است که اجتماع و اقتصاد آن مظروف آن است. انسان ها و مسائل اجتماعی و اقتصادی آنها را نباید جدا از محیط جغرافیایی شان که متا ثر از آنند در نظر گرفت. می توان گفت بیش از پنجاه درصد درآمد روستاییان از طریق فعالیت های کشاورزی تامین می شود. ولی درکنار آن، معیشت بر اساس فعالیت های دیگری همچون: استخراج معدن نیز استوار است. در این مقاله که حاصل پژوهشی میان رشته ای است، ارتباط تشکیل روستا و وجود معدن طلا از دو دیدگاه 1- زمان شکل گیری روستا و معدن، و 2- از لحاظ رونق اقتصادی- اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است و در کنار آن به نکاتی از جمله همنامی روستا و معدن اشاره شده است.
    کلیدواژگان: معادن طلا، توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی
  • عباس رحیمی صفحه 85
    هدف این مقاله بررسی ساختار پس انداز در مناطق روستایی و نقش عوامل موثر بر آن است که چه بسا در شناخت الگوهای رفتاری بهره برداران روستایی در سرمایه گذاری و شیوه پس انداز آنها در مناطق روستایی موثر باشد. برای این منظور، پس از شناخت عوامل موثر بر پس انداز و طرح پرسش های اساسی، با شیوه مطالعه میدانی اطلاعات مورد نیاز جمع آوری شد و با کمک نرم افزار SPSS داده آمایی صورت گرفت؛ سپس، با استفاده از شاخص های مختلف آماری و الگوی اقتصادسنجی، نتایج به دست آمده تحلیل و توصیف شد. این مطالعه در سطح 3 استان کرمانشاه، اردبیل، و فارس به انجام رسید. نتایج مطالعه نشان می دهد که علاوه بر درآمد خانوارها، متغیرهای دیگری چون بعد خانوار، مالکیت اراضی آبی و دیمی خانوار، مانده بدهی خانوارها، و تحصیلات سرپرست خانوار نیز از عوامل موثر بر پس انداز روستایی است.
    کلیدواژگان: پس انداز روستایی، بهره برداران روستایی، فارس، کرمانشاه، اردبیل
  • فتانه حاجیلو، فضیله خانی، نعمت الله تقوی، محمد مقدم واحد صفحه 113
    در نظام ترویج مبتنی بر پارادایم مشارکتی توسعه یکی از روش های مورد تاکید برای ارتقای مشارکت زنان در جامعه روستایی به عنوان نیمی از پیکره آن، ایجاد گروه های مستقل زنان برای انجام فعالیت های تیمی است. در این راستا، یکی از شیوه های مورد استفاده، به کارگیری زنان پیشروی محلی تحت عنوان «تسهیلگران» جهت ظرفیت سازی و ایجاد حرکت در جامعه است. در این مقاله برخی عوامل فردی و محیطی موثر بر موفقیت تسهیلگران در آذربایجان شرقی بر اساس نتایج پژوهش میدانی در روستاهایی از 6 شهرستان با استفاده از مصاحبه رو در رو با تسهیلگران و تکمیل پرسشنامه مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد. روایی پرسشنامه را تعدادی از اساتید و متخصصان این حوزه تایید کردند. پایایی مقیاس اصلی با استفاده از آماره آلفای کرونباخ برابر با 88٪ بود که حاکی از اعتبار مناسب ابزار تحقیق است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از میان عوامل مورد بررسی در سطح خطای نوع اول، بین موفقیت تسهیلگران در ایجاد و تداوم فعالیت گروه های مستقل زنان با میزان پذیرش تسهیلگر از سوی زنان، زمینه های تماس وی با کارشناسان ترویج، و آشنایی وی با مفهوم «سازمان های غیردولتی» ارتباط وجود دارد. نتایج حاصل هیچ ارتباط معنی داری را بین متغیرهای استفاده از وسایل ارتباط جمعی و متغیر وابسته مورد نظر در این سطح از خطای نوع اول نشان نمی دهد.
    کلیدواژگان: زنان روستایی، زنان، مشارکت روستایی، تسهیلگران، آذربایجان شرقی، ارتباط روستایی
  • منصور شاه ولی، زهرا لاچینی صفحه 139
    امنیت غذایی چالش دیرینه کشاورزی در بسیاری از کشورهای جهان سوم از جمله ایران است که تابع دو عامل، رشد فزاینده جمعیت و روند تولید محصولات غذایی می باشد. مدیریت دانش موجود در سازمان جهاد کشاورزی، به ویژه دانش صریح و ضمنی که با امنیت غذایی منطقه سازگار باشد جزء وظایف اصلی مدیران و کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی محسوب می شود. این تحقیق با هدف بررسی مدیریت دانش امنیت غذایی کارشناسان و مدیران سازمان مرکزی جهاد کشاورزی استان فارس طراحی گردید. گروه های کلیدی این تحقیق با توجه به مدل رابرتسون، کارشناسان و مدیران جهاد کشاورزی استان فارس هستند. تحقیق با استفاده از روش پیمایشی انجام گرفت و 68 کارشناس به طور تصادفی و با توجه به مبحث امنیت غذایی و اهمیت سه واحد دامپروری، باغبانی و زراعت از این سه واحد انتخاب شدند. روایی صوری توسط متخصصان مورد تایید قرار گرفت و برای پایایی از طریق آزمون راهنما ضریب آلفای کرونباخ 0/72 به دست آمد. برای بررسی دانش ضمنی امنیت غذایی از پنج شاخص استفاده شد و این نتیجه به دست آمد که 80 درصد افراد امتیازی کمتر از 20 از 50 به دست آورده اند. یافته ها نشان داد بیشترین استفاده از منابع دانش صریح به ترتیب شامل کتب، مجلات، گزارش ها و پژوهش های سازمانی است. همچنین، بیشترین روش های ارتباطی مورد استفاده برای ارتقاء دانش ضمنی، گفتگو با همکاران، شرکت در سمینارها و گفتگوی رودرو هستند. استفاده از مجلات با دانش ضمنی امنیت غذایی افراد همبستگی مثبت و معنی دار ی دارد. همچنین روش ارتباطی گفتگو با همکاران با دانش ضمنی امنیت غذایی افراد همبستگی مثبت و معنی دار ی دارد. بالاخره افرادی که در طول خدمت خود علاوه بر کارشناس سمت مدیریت نیز داشته اند، دانش امنیت غذایی بیشتری دارند.
    کلیدواژگان: مدیریت دانش، امنیت غذایی، کشاورزی، سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، فارس
  • عزت الله سام آرام صفحه 177
    تا چند دهه قبل، اغلب صاحب نظران توسعه روستایی در تعریف توسعه تنها رشد اقتصادی را مطرح می کردند. مطابق آن تعاریف، گمان می رفت که وجود سرمایه و فناوری برای توسعه جوامع کافی است اما به تدریج روشن شد که حتی رشد اقتصادی بدون توسعه فرهنگی نمی تواند موجب توسعه روستایی شود. از سوی دیگر، از جمله عوامل مهم در توسعه فرهنگی روستا، وجود فعال رسانه ها از جمله مطبوعات در روستاهاست. در این تحقیق، مشخص شد که میزان باسوادی، نوع شغل و میزان ارتباط با شهر به ترتیب بیشترین نقش را در میزان بهره مندی روستاییان از مطبوعات دارند و از این طریق است که زمینه های توسعه در روستا فراهم می گردد.
    کلیدواژگان: مطبوعات، ارتباط روستایی، روستاییان، توسعه روستایی
  • صفحه 217
|
  • Naser Aligholizadeh Firoozjaee, Seyyed Ali Badri, Hassan Ali Faraji Sabokbar Page 1
    The objective of this study is to identify the economic and environmental impacts of tourism on rural areas from the residents’ perspectives. First, a number of environmental and economic indicators have been drawn from the existing literature to examine the effects. Second, required information has been collected through a questionnaire from three sub-districts in the central region of Noushahr county. The research method is descriptive-analytical and to analyze the data, non parametric statistical tests were applied in accordance with the type of data. The study results indicate that tourism has positive economic effects such as increasing employment opportunities and income, as well as negative environmental and economic effects such as raising the price of goods and services, falsely increasing land price, raising the level of noise pollution in the area, and misusing natural resources. According to chi-squared statistic there is a significant agreement among the residents in relation to this subject. The level of tourism impact on economic and environmental dimensions differs significantly among sub-districts. Such that, from the point of view of residents there is a direct relationship between the tourism growth and negative economic impacts.
    Keywords: Tourism, Rural Areas, Rural Regions, Noshahr (County of Iran), Rural Economics
  • Jalal Salem, Ali Namazi Page 23
    The agricultural Sector plays an important role in economic growth and development of Yazd province despite all the problems it is facing. This paper explains the role of agricultural sector in economic development of the province from different dimensions such as labour and capital supply, employment generation, provision of food and raw materials, assisting the market and balance of payments. The land operators gain from government public services is not in accordance with the significant and positive contributions they make in economic growth and development of the province. Finally the paper presents some recommendations for strengthening the role of agricultural sector in economic development of the province.
    Keywords: Agriculture, Agriculture Sector, Yazd (Province of Iran), Economic Development
  • Massoud Mahdavi, Pejman Rezaee, Mojtaba Ghadiri Masoum Page 41
    In order to carry out spatial planning and achieve development, all urban, rural and nomad habitats should be addressed specifically. Among these, nomad community has a special status due to its deprivation and difficult living conditions. This has been the justification for attempts to organize the nomad community after the revolution particularly in the second development plan. One of the most important arguments which has normally received the attentions of many policy makers and planners has been to settle down nomad communities. This strategy started in the reign of first Pahlavi with a political inclination and continued to the fourth development plan with a sustainable development inclination which led to villages or centres that were formed spontaneously or exogenously, and insufficient attention to them will cause financial losses as well as a departure from spatial systematization. Studies show that this policy has emanated from views such as social change, modernization, basic needs provision, environmental protection and sustainable development, and in each period, outreach of services, and creation of settlement conditions has been carried out in accordance with the dominating strategy and perspective. A point worth considering is that these villages encounter challenges such as feeble cooperation among executive bodies involved in the settlement, inability to manage the villages, low participation of people in settlement process. If the intention is to provide a sustainable socio-economic and environmental base for these centres, it is necessary to have plans that reduce or omit these challenges effectively.
    Keywords: Normads, Settlement, Villages, Nomadic Community
  • Mozhdeh Rahmani Page 63
    Village is rather a geographical than a social or economic unit and this geographical unit is a container that contains community and economy. Therefore, the village should be the core of any rural research. Humans and their related socio-economic affairs should not be separated from their geographical environment which affects them. More than 50% of rural people’s income is earned from agricultural activities. In addition, other types of activities are also carried out to provide for the livelihood of rural people such as mining, exploition of mineral water, services and handicrafts. The main argument in this paper is to examine the connection between village formation and mine establishment from two perspectives: a) the time of village and mine establishment, b) socio-economic prosperity. Besides this, delicate points will be addressed such as similarity between village and mine names. This paper is the result of an interdisciplinary work between social science and mine engineering fields.
    Keywords: Gold Mines, Economic Development, Social Development
  • Abbas Rahimi Page 85
    The purpose of this study is to examine the savings structure in rural areas and the role of factors that can affect it, in order to have insights into rural people behaviors, concerning their investment and saving methods. For this purpose, after understanding the factors that affect savings, and designing key questions, the required information was collected through a field study, and processed and analysed using different statistical indices and econometric models. This study has been carried out in three the provinces of Kermanshah, Ardabil and Fars. The study results show that in addition to household income other variables such as size of household, ownership of irrigated and rain fed lands, outstanding household loans and the educational level of the head of household are important factors in rural savings.
    Keywords: Rural Savings, Rural Beneficiaries, Fars (Province of Iran), Kermanshah (Province of Iran), Ardabil (Province of Iran)
  • Fattaneh Hajiloo, Fazileh Khani, Nematollah Taghavi, Mohammad Moghaddam Vahed Page 113
    One of the emphasized methods to promote women participation in rural society, as they are half of it, is to form independent women groups for collective action and team work. One of the methods that has been used in rural training and extension is to involve rural women leaders as "facilitators" for mobilization and capacity building in their society. In this study some personal and environmental factors that influence the success of facilitators in East Azarbaijan province will be examined drawing on the results of a field research that used face to face interviews and questionnaires in 6 counties. Questionnaire validity has been assessed by a number of subject specialists and academicians, and its reliability has been measured by using Cronbach's alpha which was equal to 88% and indicates appropriateness of research instruments. Findings show a significant relationship at 99% level between facilitator's success in generation and sustenance of independent women group activities (as dependent variable) and rural women acceptance of facilitators, facilitator connection with extension agents, her awareness of NGO concept (as independent variables). No significant relationship can be detected between dependent variable and variables related to the use of mass communication tools.
    Keywords: Rural Women, Women, Rural Participation, Facilitators, East Azarbaijan (Province of Iran), Rural Communications
  • Mansour Shahvali, Zahra Lachini Page 139
    Food security is an old challenge in many developing countries including Iran and it is a function of two factors: population increasing growth and the trend of food production. Managing the existing stock of knowledge in Agricultural Jihad Organization (AJO), particularly explicit and tacit knowledge which is consistent with regional food security is the key task of managers and experts of AJO. The main argument of this paper was to study food security knowledge management among managers and experts of AJO by using Robertson Model. Using survey method, the study considered food security issue and the importance of livestock, horticulture and farming units. 68 experts were randomly selected from these units. The experts ascertained the face validity of questionnaire and the reliability of the questionnaire could be seen in the computed Cronbach’s alpha coefficient of 0.72. To study tacit knowledge of food security 5 indicators were used and the results implied that 80 percent of respondents scored less than 20 from the maximum of 50. The results indicate from the explicit sources of information the most referred sources of information are books, magazines, reports and organizational research respectively. Dialogue among colleagues, participation in seminars and face to face conversation were among the mostly used forms of communication methods that would raise tacit knowledge. There is a positive and significant relationship between the use of magazines and food security tacit knowledge and between dialogue among colleagues and tacit knowledge. Finally, those who had a managerial position besides being a qualified staff during their employment possessed more food security tacit knowledge.
    Keywords: Knowledge Management, Food Security, Agriculture, Ministry of Jihad for Agriculture (Fars Province), Fars (Province of Iran)
  • Ezatollah Samaram Page 177
    Most rural development experts only considered economic growth in their definition of development, up to several decades ago. According to this definition, the presence of capital and technology is assumed to be sufficient for development of rural societies. On the other hand, active media including newspapers in rural areas are among important factors contributing to cultural development in these areas. Three factors have the most important role in the level of rural people access to press media: level of literacy, type of occupation, and degree of connection and linkage to city; in this way development ground will be provided in rural areas.
    Keywords: Mass Media, Rural Communications, Villagers, Rural Development