فهرست مطالب

ذهن - سال هشتم شماره 1 (پیاپی 29، بهار 1386)
  • سال هشتم شماره 1 (پیاپی 29، بهار 1386)
  • 185 صفحه، بهای روی جلد: 12,500ريال
  • تاریخ انتشار: 1386/02/11
  • تعداد عناوین: 11
|
  • صفحه 1
  • صدرا ساده صفحه 3
    در علم و فلسفه علم، سادگی ملاک مهمی برای انتخاب نظریات و ترجیح یک نظریه بر نظریه دیگر است. اهمیت این ملاک، پرداختن به سه سوال عمده درباره آن را حائز اهمیت می کند. یکی مسئله تعریف سادگی، دیگری مسئله توجیه لحاظ سادگی در انتخاب نظریه، و سومی چگونگی ایجاد تعادل میان فضیلت نظری سادگی و سایر فضایل و ویژگی های نظریه علمی. این مقاله می کوشد، با توجه بیشتر به سوال توجیه، در حد امکان مقدمه ای اجمالی و انتقادی در باب سادگی باشد. به این منظور سه دسته استدلالات کلی (توجیه پیشینی خردگرایان، توجیه طبیعت گرایانه، و توجی هات آماری احتمالاتی) به عنوان توجی هات معرفتی عام طرح و بررسی می شود؛ و در ادامه به طرح نظر سوبر در باب سادگی، و راه حل موضعی و زمینه ای او درباره سادگی و توجیه آن، پرداخته می شود. در پایان، فاصله میان صدق و توجیه در مبحث سادگی طرح می شود، و درباره کارایی توجی هات و استدلال های ارائه شده و حوزه کاربردشان بحث و نتیجه گیری می شود
    کلیدواژگان: سادگی، تیغ اوکام، سادگی نحوی، سادگی هستی شناختی، انتخاب نظریه، تعیین ناقص، اصول وفور، تطبیق مناسب
  • ابوتراب یغمایی صفحه 17
    دیدگاه غیر گزاره ای، معنایی، فرازبانی، یا ساختاری تقریبا همگی بر جریانی در فلسفه علم دلالت می کنند که در دهه 1950 توسط پاتریک سوپیز و برپایه ایده های فون نویمان در ارائه فرمالیسم واحد از مکانیک کوانتومی شکل گرفت. هدف این مقاله معرفی رهیافت سوپیز- اسنید با نشان دادن ساختار مکانیک ذره ای کلاسیک است. اما قبل از پرداختن به این موضوع به آنچه که از نقطه نظر دیدگاه مورد قبول، نظریه علمی محسوب می شود، مختصرا پرداخته خواهد شد. سپس با اشاره به کاستی های آن، این موضوع مورد توجه واقع می شود که چگونه با بازتعریف ساختار نظریه های علمی می توان قیاس پذیری آنها را میسر ساخت. در نهایت ساختار اصلی مکانیک ذره ای، به همراه مدل های وابسته به آن معرفی می شوند.
    کلیدواژگان: غیر گزاره ای، علم، حلقه وین، نظریه های علمی، قواعد تطابقی، ترم های نظری، معناشناختی، فرمالیسم
  • شاهین کاوه صفحه 37
    قیاس ناپذیری تصور معمول دانشمندانی را به مبارزه می طلبد که مدعی اند نظریه هایشان را با یکدیگر مقایسه می کنند تا برترین شان را برگزینند. از یک نظرگاه توصیفی این تز قرار است این واقعیت را تبیین کند که در خلال دوره های گذار دانشمندان قادر نیستند برتری نظری? خودشان را از مجموعه ای از مشاهده ها و گزاره های هست? اصلی پارادایم استنتاج کنند. با این فرض که در کل، نگرش توصیفی را حفظ کنیم درصددم نشان دهم که وجود قیاس ناپذیری لزوما نقش مهم و پیامدبار آن را در سطح کلان نشان نمی دهد. به هر حال توصیف داده شده از جابه جایی های پارادایمی می باید، تا زمانی که فرایندهای فردی و ذهنی در طول یک دور? گذار مد نظر هستند، صحیح تلقی شود. اما می توان یک روند درازمدت و ''ماکروسکوپیکی'' پیدا کرد که در آن نظریه ها عملا مقایسه می شوند. معیاری که نظریات بر اساس آن مقایسه می توانند شد توانایی آنها در تولید دوبار? پدیده ها است، یا آن طور که اینجا نامیده شده است: توانایی بازسازی.
    کلیدواژگان: قیاس ناپذیری، پارادایم، پارادایم استنتاج، ماکروسکوپیکی
  • مصطفی مهاجری صفحه 65
    واقع گرایی علمی، به عنوان نظریه ای دربار? علم، صورت بندی های مختلفی را پذیرفته است؛ براساس یکی از رایج ترین این صورت بندی ها، این نظریه ادعایی دربار? هدف علم است. برطبق این برداشت، از نظر واقعگرا هدف علم صدق است و نحو? درست پذیرش یک نظریه باور به صدق آن است. این مقاله درصدد آن است تا نشان دهد واقع گرایی علمی به این نتیجه می انجامد که «پذیرش هیچ نظریه ای در علم موجه نیست» و این، قابل قبول نیست به ویژه اگر نتیج? نظریه ای باشد که مدعی نزدیک بودن به فهم عرفی است؛ و در نتیجه می تواند مبنای استدلالی برعلیه واقع گرایی علمی باشد. به منظور نشان دادن اینکه واقع گرایی علمی به چنین نتیجه ای می انجامد لازم است مفاهیم «توجیه»، «پذیرش» و «نظریه» هر یک به انداز? کافی بررسی شوند و درکی از آنها ارائه گردد که، اولا، قابل دفاع و مناسب بحث در فلسفه علم باشد و ثانیا، با واقع گرایی علمی، که قرار است برعلیه آن استدلال شود، سازگار باشد. از همین روی بخشی از این مقاله به تحلیل این مفاهیم خصوصا مفاهیم «توجیه» و «پذیرش» اختصاص یافته است. در ادام? مقاله با مطرح کردن مفهوم توجیه عملی نشان می دهم پذیرش نظریات به لحاظ عملی، موجه است و از این بالاتر شرط لازم هر عمل هدفمند و عقلانی ای توسل به نظریات است. اما روشن است که در شرایط واقعی باید از بین نظریات رقیب انتخاب کرد و برای انتخاب به معیار هایی احتیاج است. فیلسوفان علم مزیت های کم و بیش مشابهی را به عنوان معیار انتخاب از بین نظریات رقیب پیشنهاد داده اند. در واپسین بخش مقاله فهرستی از مزیت ها بررسی شده و نشان داده می شود که هرچند این مزیت ها هنگامی که نپذیرفتن نظریه ای را توصیه می کنند در راستای وظایف معرفتی ما قرار میگیرند ولی آنگاه که پذیرفتن نظریه ای را توصیه می کنند فقط توجیه عملی دارند.
    کلیدواژگان: توجیه، پذیرش نظریه، واقع گرایی علمی، توجیه علمی، انتخاب از بین نظریات رقیب
  • رضا علیزاده ممقانی صفحه 89
    در این مقاله ابتدا به جریان های مهم و مشهوری در حوزه فلسفه علم اشاره می شود که از رهگذر تعریف موضع و تناسب خود با مقوله مابعدالطبیعه پدید آمده اند؛ یعنی جریان نافی مابعدالطبیعه، جریان معتقد به مجزا بودن علم و مابعدالطبیعه، و جریانی که به استقلال این دو معتقد است ولی ارتباط آن دو و وجود ظرفیت های قابل توجه در هر دو حوزه را ممکن می داند. نوشتار حاضر در اصل ارائه الگویی عملی برای اثبات نظریه سوم است و با بررسی برخی آرای آگوستین، رد پای مقولات علمی را در آرای کلامی وی نشان می دهد.
    کلیدواژگان: علم، مابعدالطبیعه، زمان، فیزیک، نسبیت، مکانیک، سنجش زمان
  • علیرضا شفاه صفحه 99
    این مقاله در پی یافتن دریافت هایی درباره تکنولوژی از طریق تحلیل ابزار با توجه به علل آن است. در طول این بررسی که بر تحلیل رابطه علت غایی و علت صوری در ابزارهای تکنولوژیک به معنای امروزین آن متمرکز است تلاش می شود به واسطه کشف حقایقی درباره نحوه محدودیت اختیار انسانی در تعامل با ابزارها نتایج عملی این بررسی نیز ارایه شود. در این میان از راهی متفاوت با سنت معمول در فلسفه تکنولوژی نشان داده خواهد شد که جهت داری ابزارهای تکنولوژیک به چه معنا است. این مقاله می تواند زیرساختی برای بررسی مفهوم خود مختاری تکنولوژی فراهم آورد.
    کلیدواژگان: تکنولوژی، علت غایی، علت صوری، تسلط بالفعل، تسلط بالقوه، محیط
  • سیدبهرام برقعی صفحه 109
    در این مقاله بیان می شود که اصطلاح اتحاد در فلسفه علم گاه در ذیل مسئله توضیح و گاه به صورت مستقل به عنوان هدف فعالیت علمی مورد بحث قرار می گیرد که البته در این مقاله تمرکز بحث بر خود مفهوم اتحاد است. در ادامه برسی می شود که آنچه باعث می شود به علوم مختلف یک عصر، واژه مشترک علم اختصاص داده شود، داشتن یک پارادایم مشترک به معنی مجموعه ارزش ها، اهداف، روش ها و سازماندهی اجتماعی مشترک باشد. در ادامه با مبنا قرار دادن اصطلاح پارادایم، عقیده مصطلح فیزیکالیسم نیز طرح می شود و تبیین می گردد که در این راه ترم ها به ترم های خاص فیزیکی و قوانین به قوانین فیزیکی و توضیح به توضیح D-N همپلی تقلیل (reduct) داده می شوند. ادعای فیزیکالیسم اصولا به دو صورت مطرح می شود: یکی انتولوژیک که یک ادعای متافیزیکی است و دیگری منطقی و زبانی. با بررسی چگونگی و مشکلات این نوع اتحاد پرسش فیزیکی چیست مطرح شده و به بررسی پاسخهای ممکن پرداخته می شود. در ادامه این پرسش مطرح می شود که: آیا تنها راه حل اتحاد علوم این است که تنها یک علم داشته باشیم با یک دسته قوانین و یک دسته ترم یا اینکه گونه های دیگری از اتحاد نیز قابل تصور است؟ در این مقاله پاسخ این پرسش علاوه بر سطح ترم ها و قوانین، در سطح پارادایمی هم دنبال می شود.
    کلیدواژگان: اتحاد، گزاره توضیح دهنده، گزاره مورد توضیح، ترم، ترم منطقی، ترم غیر منطقی، الگو، پارادایم، تقلیل، تحویل
  • کلودولش ترجمه: _ابوالفضل حقیری قزوینی_ صفحه 127
    مولف بر آن است که هر بحث پیوسته ای دربار? رابط? میان علم و الاهیات، نیاز به درک تغییرات عمیق در صحنه کلامی که از آغاز قرن نوزدهم روی داده، نیاز دارد. در بسیاری از بحث های معاصر، هم دانشمندان و هم متکلمان، توجه خود را به شدت بر تاثیر دیدگاه های علمی جدید، متمرکز ساخته اند؛ اما تحولات کلامی که به همین اندازه شدید بوده، مغفول مانده یا بد درک شده اند. بنابراین، در مقال? حاضر، توجه مولف معطوف به هدایت توجهات به ابعادی از داستان قرن نوزدهم بوده است، هرچند با نظراتی در مورد نتایج [این داستان] برای زمان حال.
    کلیدواژگان: علم، الاهیات، شکاف، داروینیسم
  • صفحه 145
  • صفحه 157
|
  • Sadra Sadeh Page 3
    In the present article, the author tries to study the notion of simplicity, and present some principles and rules relevant to it, such as a priori arguments of rationalists, arguments of empiricists and probabilistic-statistic arguments, as much as possible. He mentions applications of the principle of simplicity in various fields. Nevertheless, he notes that, like many other philosophical principles whose too wide-ranging scope and inclusiveness have led to ambiguity, here seems that many issues and approaches are categorized under a too general term (simplicity). And even sometimes, a single term cannot be applied to them. Yet, in an important part of the article, the author claims that one may always have too simple, but non-accurate and irrelevant to the empirical data, theories. Also, one may always have accurate theories, which costs excess complexity of the theory. Here a question arises: to what degree, should accuracy be forfeited for simplicity?
    Keywords: simplicity, semantic simplicity, ontological simplicity, preference, choice of theory, epistemological conservatism, unity, principles of abundance
  • Abutorab Yaghmai Page 17
    In the present article, the author tries to clarify non-propositional concept and find when it appeared in the philosophical and scientific circles and debates. Then, having shown the structure of classical particle mechanics, the author introduces Suppes-Sneed approach. In what follows, relying the view accepted in this article, the author mentions its deficiencies; and poses the question "How can comparability of scientific theories be made possible through redefining them?" Finally, the main structure of particle mechanics together with its associated models is introduced.
    Keywords: non, propositional, science, Vienna Circle, scientific theories, correspondence rules, theoretical terms, epistemic sense, formalism
  • Shahin Kaveh Page 37
    Incommensurability challenges popular idea of the scientists who claim that their theories may be compared with each other to choose the best from among them. Descriptively speaking, this thesis is supposed to explain that, during transitional periods, scientists are not able to deduce superiority of their own theories from a collection of observations and propositions of the main core of paradigm. Having assumed that, in general, descriptive attitude may be maintained, the author will show that the presence of incommensurability does not, necessarily, present its important and consequential role at a macro-level. As long as individual and mental processes during a transitional period are concerned, a description of paradigm shifts should be regarded as being correct. But, a long-term and macroscopic trend may be found in which theories are actually compared. Criteria according to which theories may be compared are their abilities to reproduce phenomena, or as they are called here "ability to reconstruction"
    Keywords: Incommensurability, paradigm, taxonomic incommensurability, Constructive Empiricism, paradigm shifts
  • Mostafa Mohajeri Page 65
    As a theory about science, scientific realism has taken various forms; according to one of the most popular from among them, this theory is, as a matter of fact, a claim concerning the goal of science. According to this approach, for the realist, the goal of science is truth; and the correct way to accept a theory is to believe in its truth. In this article, the author seeks to show that scientific realism comes to the conclusion that "acceptance of no theory is justified in science". And this cannot be accepted, in particular, if it is a conclusion of a theory which claims for closeness to conventional understanding; and as a result, this may be taken as a basis for an argument against scientific realism. To show that scientific realism comes to such a conclusion, one has to explore concepts such as "justification", "acceptance", and theory, in details; and to provide an understanding of them, which is, firstly, defendable and discussable in the philosophy of science; and secondly, consistent with scientific realism against which she/he is supposed to argue. Accordingly, a part of this article has been devoted to analyze such concepts, and in particular concepts of "justification" and "acceptance". In what follows, having introduced the concept of practical justification, the author proceeds to show that acceptance of theories is practically justified; and even, the necessary condition for each and any purposeful and rational act is to appeal to theories. It is evident, however, that in real situations, one has to select from among competitive theories; and to do so she/he needs some criteria. As criteria of selection, philosophers of science have proposed more and less similar advantages. In the last part of the article, a list of such advantages will be provided. It should be noted that this advantages, when recommend to not accept a theory, are in line with our epistemic tasks; when they recommend to accept a theory, however, they are only practically justified.
    Keywords: justification, acceptance, theory, scientific realism, practical justification, selection from among competitive theories
  • Reza Alizadeh Mamaghani Page 89
    In the present article, the author, at first, mentions important and well-known movements in philosophy of science which have appeared through definition of their position toward, and relevance to, metaphysics, i.e. the movement negating metaphysics, the movement claiming for separation between science and metaphysics, and the movement which accepts independence of the two from each other, but regards relation between the two as well as remarkable capacities in both fields as being possible. The present article is to provide an actual pattern to prove the third approach; and through study of some ideas of Augustine, shows traces of scientific categories in his theological ideas.
    Keywords: science, metaphysics, physics, relativity, mechanics, measurement of time
  • Alireza Shafah Page 99
    In this article, the author seeks to find ideas about technology through analysis of instruments, while taking into account their causes. In this study which is based on analysis of the relation between final cause and formal cause in the technological instruments in their contemporary senses, the author tries to provide practical consequences of this study through finding facts about limitation of man’s will in his interaction with instruments. In a way other than typical tradition in the philosophy of technology, the author shows that in what sense technological instruments are oriented. The present article can provide a substratum to study the notion of technology’s autonomy.
    Keywords: technology, final cause, formal cause, actual dominance, potential dominance, environment
  • Seyyed Bahram Borghei Page 109
    In the present article, the author notes that the term "unity" in the philosophy of science is discussed sometimes under "explanation" and some other times, it is discussed independently as the goal of scientific activity. In the present article, of course, the author focuses on the notionof "unity" itself. In what follows, he says that what causes various sciences of an era to be categorized under a single and common term, "science", is the fact that they have a common paradigm, i.e. a common collection of values, goals, methodologies, and social organization. Then, taking the term "paradigm" as a basis, he discusses the popular idea of physicalism. Here, the author notes that, in this way, terms are reduced to particular physical terms, rules are reduced to physical rules, and explanations are reduced to Hemple D-N explanations. What is claimed in physicalism is introduced, in principle, in two ways: firstly, ontologically, which is a metaphysical claim; and secondly, logically and linguistically. In what follows, a question is discussed: "Has one to have a single science with its own rules and terms as the only way to unify sciences; or may he conceive of other kinds of unity? In addition to be discussed at the level of rules and terms, this question is discussed paradigmatically in the present article.
    Keywords: unity, explanans, explanadum, term, logical term, nonlogical term, pattern, paradigm, reduction
  • Claude Welch, Trans By. Abolfazl Haghiri Qazvini Page 127
    For any viable present discussion of the relations between theology and the sciences, it is essential to understand the profound changes in the theological scene that have occurred since the beginning of the nineteenth century. All too often in the contemporary discussion, both by scientists and by theologians, attention is focused sharply on the impact of new scientific views; the equally dramatic theological changes have been ignored or misunderstood. The author's concern here is, therefore, to direct attention to aspects of the nineteenth century story, though with a few suggestions of implications for the present.
    Keywords: Science, theology, nineteenth century, split