فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال دهم شماره 3 (پاییز 1386)
  • سال دهم شماره 3 (پاییز 1386)
  • تاریخ انتشار: 1386/08/11
  • تعداد عناوین: 9
|
  • مهدی طالب، زهره نجفی اصل صفحه 1
    افزایش مهاجرت مردان روستایی به شهرها و مراکز صنعتی، لزوم مشارکت زنان در فعالیتهای تولیدی را نمایانتر میسازد. با این همه، زنانی نیز هستند که از امکاناتی محدودتر برخوردارند، زیرا یا سرپرست مرد خانوار را از دست دادهاند و یا از حمایت آنها به دلایل مختلف بیبهرهاند، و با فقر دست به گریباناند. یکی از مهمترین راهکارها برای از بین بردن فقر زنان، توانمندسازی آنهاست که راهی برای هدایت زنان به سوی فعالیتهای تولیدی و درآمدزاست. در زمینه گسترش اعتبارات خرد به مناطق روستایی، سه دیدگاه کلی: بازارگرا، دولتگرا، و جامعه گرا مطرح شده است. در ایران، بانک کشاورزی طرحی را بهنام «حضرت زینب کبری (س)» برای زنان سرپرست خانوار روستایی به مرحله اجرا در آورده است.
    مقاله حاضر به تجزیه و تحلیل پیامد پرداخت اعتبارات خرد بانک کشاورزی در توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی فعال در بخش دامداری در روستاهای زیر پوشش این طرح در شهرستان بویی نزهرا می پردازد و پیشنهادهایی را برای بهبود این طرح ارائه می کند.
  • محمود جمعه پور صفحه 27
    مهاجرت بین سکونتگاه های شهری و روستایی در حد متناسب، بخشی از جریان منطقی تعامل فضایی بین آنها به شمار میرود که برای تداوم فرآیند توسعه و تکامل این جوامع ضروری است. اما مسئله مهاجرت بی رویه روستا- شهری از اساسی ترین مسائلی است که کشورهای جهان سوم با آن روبرو هستند. این مسئله دارای پیامدهای مختلف مثبت و منفی برای مبدا و مقصد است. در این مقاله موضوع مهاجرت دائمی خانوارهای روستایی به شهر تهران با این فرض بررسی شده است که بین سطح توسعه یافتگی روستاها و میزان، شدت و جهت جریان مهاجرت روستا به شهر رابطه وجود دارد. این پیمایش در سطح 15 روستا در محدوده استان تهران که به روش نمونه گیری طبقه ای از بین کل روستاهای استان انتخاب شدهاند انجام گرفته است. براساس اطلاعات گردآوری شده ابتدا سطح توسعه روستاهای انتخابی تعیین و سپس رابطه بین سطح توسعه یافتگی آنها با مهاجرت دائمی خانوارهای روستایی به شهر مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتیجه بررسی نشان می دهد که بین مهاجرت روستاییان به شهر تهران و سطح توسعه روستاها رابطه معنی داری وجود داشته است و علت اصلی مهاجرت عامل اقتصادی و تفاوتهای درآمدی یا شغل بوده است که نمودی از توسعه نابرابر شهری و روستایی است.
    کلیدواژگان: مهاجرت روستایی، توسعه یافتگی، استان تهران (روستاها)، تهران (شهر)
  • سید نورالدین رضویزاده صفحه 59
    داده های تجربی استفاده شده در این مقاله حاصل مصاحبه با 526 نفر در 64 روستا در استانهای آذربایجان غربی، اصفهان، خوزستان و گلستان، و روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای است. نتایج تحقیق نشان داد بیشتر پاسخگویان، وضع مالی، رفاهی، شغلی، مسکن و تغذیه زندگی روستایی را در حد متوسط یا پایین ارزیابی کردهاند. سن، وضع تاهل و تحصیلات افراد تاثیری در نگرش آنها به زندگی روستایی ندارد. اما نگرش زنان به زندگی روستایی بهتر از نگرش مردان است. روستاییان بیشتر ابعاد زندگی شهری را مثبت ارزیابی کردهاند. اما روابط مردم شهر با یکدیگر، وضع روحی و روانی و وضع سلامت جسمی مردم شهر، بیشتر نامناسب ارزیابی شده است. سن و تاهل افراد تاثیری در نگرش آنها به زندگی شهری ندارد. زنان در مقایسه با مردان روستایی نگرش بهتری به زندگی شهری دارند. با افزایش سطح تحصیلات روستاییان شاهد کاهش نسبی نگرش مثبت به شهر هستیم.
    کلیدواژگان: زندگی شهری، زندگی روستایی، شهرنشینی، روستانشینی، مهاجرت روستایی
  • مهدی کاظمی، غلامرضا زمانیان صفحه 87
    امروزه بسیاری از دانشمندان و صاحب نظران علوم اجتماعی بر نقش توزیع درآمدها به مثابه عاملی موثر در ایجاد اختلاف سطح زندگی و شکافهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و بروز پدیده فقر اتفاق نظردارند. بر همین اساس، به سیاست گذاران و برنامه ریزان توصیه شده است که نسبت به اثرات توزیعی اتخاذ راهبردهای اقتصادی و نیز چالش های اقتصادی-اجتماعی ناشی از سیاست های اقتصادی توجه و تاکید ویژه داشته باشند.
    مقاله حاضر در همین راستا و به منظور بررسی و تحلیل چگونگی توزیع درآمد در مناطق روستایی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1380-1376 تهیه و تنظیم شده است. در این پژوهش، توزیع درآمد با استفاده از شاخص ضریب جینی، با دو روش تفکیک پذیر، روی تمام داده ها محاسبه شده است. چنان که یافته های تحقیق نشان میدهد، ضریب نابرابری با روش تفکیک پذیر طی دوره مورد مطالعه در مناطق روستایی استان بهتدریج از 0/394 در سال 1376 به 0/428 در سال 1380 افزایش یافته است. همچنین، با مقایسه ضریب جینی درون دهکها مشخص شد که طی این دوره، نابرابری بین پردرآمدترین خانوارهای روستایی استان (دهک دهم) و کمدرآمدترین خانوارها (دهک اول) نسبت به سایردهک ها بیشتر بوده است، به گونهای که ضریب جینی برای دهک اول، از 0/157 در سال 1376 به 0/222 در سال 1380، وبرای دهک دهم مقدار این ضریب از 0/129 به 0/266 در دوره مشابه افزایش نشان میدهد. از سوی دیگر، مقایسه ضریب جینی بین فقرا حاکی از آن است که نابرابری بین فقرا به طور متوسط بیش از نابرابری بین خانوارهای دهک اول است؛ و در مجموع، فقر در جامعه مورد مطالعه به دهک اول محدود نمی شود.
    کلیدواژگان: درآمد، توزیع درآمد، مناطق روستایی، فقر، سیستان و بلوچستان (استان)
  • غلامرضا پزشکی راد، ابراهیم مردانی بلداجی، سعید فعلی صفحه 113
    هدف این مقاله بررسی عواملی است که در دوره های کم آبی و خشکسالی سالهای 84-1380 بر میزان پذیرش فناوری های کاهش دهنده ضایعات گندم موثر بوده اند. روش تحقیق، پیمایشی و از نوع توصیفی- همبستگی است. جامعه آماری، 22119 کشاورز استان خراسان رضوی را که در سال زراعی 84-1383 به کشت گندم پرداخته اند، دربرمی گیرد؛ از این میان، تعداد 357 نفر با استفاده از آماره کوکران به روش نمونه گیری خوشهای چندمرحله ای هدفمند به صورت نمونه آماری انتخاب شدند و در نهایت، 291 پرسشنامه جمع آوری شد. روایی ظاهری و محتوایی پرسشنامه با کسب نظرات گروهی از متخصصان بررسی شد و اصلاحات لازم صورت گرفت. ضریب اعتبار پرسشنامه نیز با استفاده از آزمون کرونباخ آلفا برابر 0/87 به دست آمد. یافته ها نشان می دهد که میزان پذیرش فناوری ها در 93 درصد کشاورزان در سطوح «بسیار پایین» و «پایین» بوده است. با بررسی نوع فناوریها، مشخص شد که بیشترین میزان پذیرش به ترتیب در زمینه های فنون کنترل علف های هرز، تقسیم کود، و تنظیم زمان کاشت بذر صورت گرفته است. تحلیل روابط بین عوامل و پذیرش فناوری ها نشان میدهد که بین ویژگی های فردی و زراعی کشاورزان با پذیرش این فناوریها رابطهای معنیدار وجود دارد. در آزمون رگرسیون چند متغیره خطی، متغیر «دانش فنی در مورد فناوری های کاهش دهنده ضایعات گندم» 23/3 درصد از تغییرات متغیر پذیرش فناوری ها را تبیین می کند.
    کلیدواژگان: ضایعات گندم، کم آبی، خشکسالی، مطالعه موردی، کشاورزان گندمکار
  • محمود دانشور کاخکی، سمانه سادات همراز، میلاد جلیلی صفحه 135
    در سالهای اخیر اقتصاددانان منابع طبیعی به ارزشگذاری و سنجش نقش منابع طبیعی در تامین رفاه انسان پرداختهاند. در این مطالعه سعی بر آن است تا ارزش وجودی مناطق ییلاقی منطقه زشک مشهد، با استفاده از روش ارزشگذاری مشروط محاسبه شود. برای اندازه گیری میزان تمایل به پرداخت افراد از مدل لاجیت استفاده گردیده است. همچنین از الگوی توبیت برای بررسی عوامل موثر بر سطح تمایل به پرداخت استفاده شده است. نتایج مطالعه نشان می دهد که متوسط تمایل به پرداخت ماهیانه افراد برای ارزش وجودی منطقه ییلاقی زشک 11300 ریال(135600ریال سالانه) میباشد.
    کلیدواژگان: مناطق ییلاقی، مناطق روستایی، ارزشگذاری منابع طبیعی، زشک(منطقه)، مطالعه موردی
  • محمدرضا رضوانی، سید عباس رجایی صفحه 155
    اگرچه با طرح دیدگاه وابستگی و غلبه آن در ادبیات تحقیق، از اثرات اقتصادی و اجتماعی مثبت مهاجرت در نواحی روستایی غفلت شده اما در چند دهه گذشته، با بررسی نقش مهاجران در رفاه خانوارهای روستایی، سرمایه گذاری، انتقال فناوری و اهمیت وجوه ارسالی در نواحی روستایی، اثرات مهاجرت بر توسعه مورد تاکید قرار گرفته است. در این راستا، نظر به عدم توجه کافی بدین موضوع در کشور، مقاله حاضر به بررسی نقش مهاجران روستایی ساکن شهرها در توسعه روستاهای دهستان رامشه (شهرستان اصفهان) می پردازد. این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی و روش انجام آن توصیفی و تحلیلی است. داده های مورد نیاز تحقیق با استفاده از روش های میدانی و تهیه پرسشنامه از خانوارهای ساکن روستاها و مهاجران مقیم شهرها گردآوری شده است.
    نتایج تحقیق نشان می دهد که مهاجران روستایی ساکن تهران با حفظ و تقویت ارتباط خود با یکدیگر و تشکیل نهادهای متعدد اجتماعی، رشد و توسعه روستاهای زادگاه خود را هدف قرار داده اند؛ و با حفظ و توسعه املاک خود در روستاها، ارسال وجوه برای ساکنان مقیم، انتقال فناوری، مشارکت در اجرای طرحهای عمرانی و سرمایهگذاری مستقیم در فعالیتهای کارگاهی و صنعتی، در تجدید حیات اجتماعی، ایجاد اشتغال، و متنوع سازی اقتصاد و سرانجام، در توسعه و عمران روستاهای این ناحیه نقشی اساسی داشته اند.
    کلیدواژگان: مهاجرت، مهاجران، توسعه روستایی، عمران روستایی، مطالعه موردی، رامشه (دهستان). اصفهان (شهرستان)
  • سید رحیم مشیری، نسرین آذرباد صفحه 181
    راهبرد صنعتی سازی روستاها در دستیابی به اهداف توسعه ملی نقش به سزایی دارد. استقرار خودجوش واحدهای صنعتی در مجاورت روستای کمرد، اثرات زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی متعددی بر ناحیه مورد مطالعه داشته است؛ از اینرو، بررسی پیامدهای استقرار ناحیه صنعتی کمرد در مقیاس محلی و منطقه ای ضرورت دارد. روش تحقیق به کار رفته متکی بر نظریه پایه اقتصادی به منظور تحلیل شاغلان محلی و ضریب مکانی گروه های صنعتی موجود در ناحیه صنعتی کمرد است که در پی مطالعات کتابخانه ای و نیز از طریق مشاهده تحقق یافته است. براساس نتایج به دست آمده، در مقطع زمانی 84-1380 تعداد کل 600 واحد صنعتی ثابت مانده، اما تنوع گروه های صنعتی کاهش یافته است و تنها چهار گروه صنعتی در زمره صنایع پایه قرار گرفته است. تولید آلاینده های زیست محیطی سلامت انسان و بهداشت محیط را تهدید کرده، به طوری که براساس استاندارد COD، آلودگی آب آشامیدنی ناحیه بیش از 50 برابر و آلودگی آب مصرفی کشاورزی بیش از 25 برابر حد استاندارد است. ایجاد سالانه 431 فرصت شغلی موجبات اشتغالزایی جمعیت بومی و غیربومی را فراهم آورده است، تا جایی که تعداد شاغلان غیرمحلی در صنایع پایه بیش از سه برابر تعداد شاغلان محلی در صنایع پایه محاسبه شده است.
    کلیدواژگان: مناطق روستایی، ناحیه صنعتی، واحدهای صنعتی، صنایع روستایی، مطالعه موردی، کمرد (روستا)، سیاهرود (دهستان)، تهران (استان)
  • صفحه 195
|
  • Mehdi Taleb, Zohre Najafi Asl Page 1
    Empowerment of rural women is one of the most important issues in development. The increasing rate of rural mens’ migration to cities and industrialized centres necessitates the participation of women in economic practices. However, there are women, which in comparison with other women have limited endowments, because they lost the support and contributions of their husbands due to death, sickness, drug addiction or imprisonment. Empowerment is one of the main mechanisms to alleviate poverty among rural women. Women empowerment is often planned through microfinance projects which direct women to productive and income generating activities. There are different approaches to the extension of micro credits to rural areas with the intension to empower women, these can be classified according to their main orientations, ie market, state and community. The Agricultural Bank of Iran has designed and implemented a micro credit program for rural women head osf households. This article examines the impacts of micro credit dibursed by the bank on empowerment of rural women active in livestock sector in villages of Boueen Zahra covered by this program, some recommendations are also proposed to improve the performance.
    Keywords: Rural Micro Credits, Economic Empowerment, Women, Headed Houseshold, Hazrat Zeinab Kobra (Programme), Boueen Zahra (Region)
  • Mahmoud Jomehpour Page 27
    A balanced rural urban migration is a part of a logical flow of the spatial interactions that is imperative for the development process of societies. But the issue of uncontrolled rural urban migration is one of the main problems of third world countries, including Iran. This issue has various consequences for both origin and destination. This paper deals with the issue of permanent rural migration to metropolitan Tehran. In this study we assumed that there existed some relationships between the level of development in a village and the degree, intensity and direction of rural urban migration. This survey research has been carried out in 15 villages of Tehran province which has been selected using stratified sampling method. First we identified the level of development of selected villages, and then the relationship between the level of development of the villages and permanent migration of rural households to city were examined. The results showed that there existed a significant relationship between villagers’ migration to Tehran and the level of development of that village. The main reason for migration was economic factor, and occupational or income differences.
    Keywords: Rural Migration, Development, Tehran Province (Villages), Tehran (City)
  • Seyyed Noureddin Razavizadeh Page 59
    The topic of this article is the attitude of rural people towards urban and rural life. The empirical data used for this study was obtained through interviews with 526 people in 64 villages in the provinces of West Azarbaijan, Esfahan, Khoozestan, and Golestan. A multistage cluster sampling method was used. The research results show that most respondents assess financial, welfare, employment, housing and nutrition conditions within rural life as average or below average. Age, marital status and the level of education of individuals does not seem to have an impact on their attitude towards rural life, although the attitude of women is more positive compared to men’s attitude. Most rural people have assessed the various aspects and dimensions of urban life positively. However the relationship between people in cities and their spiritual and mental as well as their physical health conditions have usually been assessed less favorably. Again, age and marital status has no impact on people’s attitude, but women’s attitude is more positive than men’s in this case too. As the level of education increases, the attitude towards urban life does become less positive though.
    Keywords: Urban Life, Rural Life, Villagers, Urbanization, Rural Habitation, Rural Migration
  • Mehdi Kazemi, Gholamreza Zamanian Page 87
    Today many authorities and scholars in social science reach to this consensus that income distribution is an effective factor in the creation of the differences in standard of living and socio-economic and cultural gaps and the incidence of poverty. On this basis it has been recommended that policy makers and planners devote special attention to distributive consequences of the adopted economic strategies and socio economic challenges emanating from socio-economic policies. The present paper examines income distribution in rural areas of Sistan-and-Baluchestan province during 1998-2001. In this study income distribution was estimated using Gini coefficient with two types of methods, i.e., separable and overall data.The results showed inequality coefficient has increased from 0.394 in 1997 to 0.428 in 2001in rural areas of the province. Also, the comparison of Gini coefficient within each decile has showed that inequality within the highest income household group (tenth decile) and the lowest income household group (first decile) were more than other deciles. Such that, Gini coefficient for the first decile has increased from 0.157 in 1997 to 0.222 in 2001 and for the tenth decile has increased from 0.129 to 0.266 in the same period. The Gini coefficient comparison among the poor indicated that on average the inequality among the poor was more than that of the households of first decile. In sum, in the population under study, poverty has not confined to first decile.
    Keywords: Incom, Income Distribution, Rural Regions, Poverty, Sistan, and, Baluchestan (Province of Iran)
  • Gholam Reza Pezeshki Rad, Ebrahim Mardani Boldaji, Saeed Fely Page 113
    The main purpose of this study is to examine the effective factors that influence the adoption of technologies that mitigate wheat losses in the periods of drought and low rain fall during 2001-2005. The research methodology is desciptive-correlational. The statistical population is the whole 22119 farmers in Khorasan-e Razavi province, who cultivated wheat during the crop year 2004-2005. The sample size is 357 according to Cochran statistics and by using multi stage purposive clustering method 291 questionnaires were filled. Face and content validity of the questionnaire has been examined and modified by subject specialists. Reliability of the questionnaire was assessed by Conbach’s alfa which was equal to 0.87. The results show for 93% of farmers the level of adoption of technologies was low and very low. An examination of the types of technology indicated that the highest level of adoption was related to weed control, fertilizers distribution and regulation of seed plantation technologies respectively. Personal characteristics of a farmer and his farming method had significant relationship with adoption of technology. The linear multivariate regression model showed that “technical know-how concerning the wheat losses mitigation technologies” could explain 23.3% of changes in technology adoption variable.
    Keywords: Wheat Losses, Drought, Water Shortage, Case Study, Wheat Cultivators, Khorasan, e Razavi (Province of Iran)
  • Mahmoud Daneshvar Kakhki, Samaneh Sadat Hamraz, Milad Jalili Page 135
    In recent years natural resource economists have made several attempts to value and assess the role of natural resources in the provision of human welfare. This study is an attempt to calculate the existential value of Zoshk summer resort using conditional valuation method. The people’s willingness to pay is measured using a logit model. In addition, Tobit model is used to study the contributing factors to the level of willingness to pay. The results of study show the monthly average level of willingness to pay is 11300 Rials(135600 Rials annually) for existential value of Zoshk summer resort.
    Keywords: Summer Resorts, Rural Areas, Natural Resources, Zoshk (Region), Case Study, Valuation
  • Mohammad Reza Rezvani, Seyyed Abbas Rajaee Page 155
    Although dependency theory and its dominance in research literature caused negligence of the positive socio-economic impacts that migration had in rural areas, the impacts of migration on development have been considered with respect to migrants’ role and remittances on the welfare of the household, investment, and technological transfer. Considering the insufficient attention to the subject in Iran, this paper examined the role of rural migrants residing in cities on development of villages in Ramsheh subdistrict. The present research is an applied one and its methodology is descriptive- analytical. Required data was collected using field methods and filling questionnaires from rural households and migrants residing in cities.The results showed that migrants residing in Tehran maintained and strengthened their relationship and formed different social organizations. They aim to develop and prosper their birthplace villages. They have kept their farmlands and expanded them. They have sent remittances and transferred technology. They participated in village development and construction and direct investment in village industries. They had a major role in revival, and economic diversification of the village.
    Keywords: Migration, Migrants, Rural Development, Rural Construction, Case Study, Ramsheh (Subdistrict), Isfahan (County)
  • Seyyed Rahim Moshiri, Nasrin Azarbad Page 181
    Rural industrialization strategy has a significant role in achieving national development goals. Spontaneous establishment of industrial units in proximity of Kamard village has various environmental and socio-economic consequences and impacts for the area, so an examination of these is necessary on regional and local scales. Research methodology is observation and library research and we use economic basis for the analysis of local employees and to derive a locational coefficient for industrial groups currently present in Kamard industrial zone. The results show, during 2001-2005 the total number of industrial units remained unchanged but diversity of industrial groups reduced and just four industrial groups remained in basic industries. Generation of the environmental pollutants endangers human health and environmental vitality, such that drinking water and agricultural water contamination are respectively 50 times and 25 times higher than the COD standard. Generation of 431 job opportunities per annum provides employment and income for the local and non-local population, in so far as non local employees are three times more than local employees in basic industries.
    Keywords: Rural Regions, Industrial Regions, Industrial Units, Rural Handicrafts, Case Study, Kamard (Village), Siahroud (Subdistrict), Tehran (County)