فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال چهاردهم شماره 1 (پیاپی 47، بهار 1387)
  • سال چهاردهم شماره 1 (پیاپی 47، بهار 1387)
  • 174 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1387/04/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • منصور ظهیری، سوگند تورانی صفحه 1
    کارآفرینی فرایند بلند مدت آموزشی و پرورشی است که مستلزم برنامه ریزی در نظام آموزشی کشور به ویژه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی است. بر همین اساس و از سال 1380، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به اجرای طرح کاراد (طرح توسعه کارآفرینی در دانشگاه ها) و راه اندازی مراکز کارآفرینی به عنوان واحدهای عملیاتی این طرح در دانشگاه های تابعه اقدام کرد. اما در سطح دانشگاه های علوم پزشکی، که زیر مجموعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هستند، چنین مراکزی وجود ندارد و عمده فعالیتهایی که در این زمینه انجام می شود معطوف به اشتغالزایی و ارائه تسهیلات مالی به دانش آموختگان پزشکی است. در این پژوهش ضمن مطالعه اهداف، ساختار، منابع، فرایندها، نقاط قوت، نقاط ضعف، ارتباطات و نحوه ارزیابی عملکرد مراکز کارآفرینی دانشگاه های تابعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، الگوی راه اندازی مراکز مشابه در دانشگاه های علوم پزشکی نیز ارائه شده است.
    کلیدواژگان: مراکز کارآفرینی، الگو و دانشگاه های علوم پزشکی
  • ابوالقاسم نادری صفحه 19
    ارزیابی آموزشی به دنبال شناخت و درک عملکرد آموزشی و هدایت فعالیتها برای ارتقای بهره وری و بهبود کیفیت است؛ با توجه به ساختار پیچیده فعالیتهای آموزشی و تنوع انتظارات ذینفعان آموزش عالی، «روش شناسی» ارزیابی آموزشی موضوع تحقیقات متعدد و زمینه ساز چالش های فکری گسترده ای بوده است. در این مقاله با تحلیل و ارزشیابی قابلیتها و چالش های دو رویکرد ارزیابی؛ یعنی رویکرد مرسوم و رویکرد تطبیقی- کارآمدی ادعا شده است که با توجه به پیچیدگی های مبتلا به فعالیتهای آموزش عالی و احاطه مسئله های «کمیابی منابع» و «رقابت» بر فضای فعالیت واحدهای آموزش عالی، رویکرد مرسوم ارزیابی قابل قبولی از عملکرد واحدها برای سیاستگذاری و ارتقای کیفیت فراهم نمی کند. در این خصوص، داده های آماری 10 گروه آموزشی همسان تحلیل شده است و یافته های به دست آمده نشان می دهند که با ملحوظ کردن وجوه تطبیقی و کارآمدی ارزیابی آموزشی، با داده های مفروض، اولا نتایج تحلیل تغییر می کند و ثانیا عوامل آموزشی مؤثر قابل شناسایی و اقتصادی ترین طرق بهبود کیفیت تعیین شدنی هستند. برای جامعه آماری مورد مطالعه دسترسی بیشتر به کتب و منابع درسی، سرمایه گذاری روی آموزش حین خدمت دانشگران و کاهش اندازه کلاس (تعداد دانشجویان) از نظر هزینه- اثربخشی، مؤثرترین عوامل برای ارتقای کیفیت آموزش به شمار می روند؛ یعنی اختصاص یک واحد پولی برای هر یک از عوامل مذکور کیفیت آموزش را به ترتیب تا 215/0، 1/0 و 01/0 بهبود می بخشد. چنین یافته هایی، که در سیاستگذاری برای ارتقای کیفیت آموزش عالی اهمیت حیاتی دارند، در رویکرد مرسوم به دست نمی آیند، بلکه تنها با اجرای تحلیل و ارزیابی تطبیقی-کارآمدی دست یافتنی هستند. «... ارزشیابی آموزشی آیینه ای فراهم می آورد تا تصمیم گیران و دست اندرکاران فعالیتهای آموزشی تصویری از چگونگی فعالیتها به دست آورند و با استفاده از این تصویر از نظامهای آموزشی مراقبت بیشتری به عمل آورند تا در راستای پاسخگویی به نیازهای فرد و جامعه کیفیت نظامهای آموزشی ارتقا یابد» (Bazargan، 2002: 1).
    کلیدواژگان: ذینفعان آموزش عالی، رویکردهای ارزیابی آموزشی، کیفیت آموزش، کمیابی و رقابت و هزینه اثربخشی
  • عباسعلی حاجی کریمی، بهمن حاجی پور صفحه 51
    مزیت رقابتی سازمانها بیش از آنکه وابسته به منابع فیزیکی آنها باشد، به دانشی که در اختیار آنهاست بستگی دارد. خارج از مرزهای سازمانی منابعی از دانش وجود دارند که سازمانها با بهره گیری از آنها می توانند قابلیتهای رقابتی خود را توسعه دهند یا قابلیتهای نوینی را خلق کنند. ظرفیت جذب دانش به عنوان توانایی یک شرکت در شناسایی، کسب و به کارگیری دانش موجود در محیط خارج از سازمان در فرایندها و محصولات سازمان نقش مهمی در توسعه مزیتهای نوآوری و انعطاف پذیری در سازمان دارد. در رویکرد سنتی این قابلیت از طریق شاخص تحقیق و توسعه اندازه گیری می شود. در این مقاله ضمن بیان کاستی های روش سنتی و تبیین ظرفیت جذب دانش به عنوان یک قابلیت جمعی چند سطحی، روشی جامع برای اندازه گیری آن ارائه شده است.
    کلیدواژگان: ظرفیت جذب دانش، اندازه گیری و مطالعه میدانی
  • حامد شکوری گنجوی صفحه 71
    ناهماهنگی در عملکرد واحدهای مشابه دانشگاهی در اثرگذاری کامل آنها تاثیر منفی دارد. برای بررسی و اظهارنظر یا اعمال نظر درباره هماهنگی های لازم از سوی نظارت عالی، مقایسه نتایج عملکرد این واحدها ضروری است. در واقع، نظارت و کنترل از لوازم ضروری مدیریتی است که در پی اندازه گیری و ارزیابی در همه سیستم هاست. در آموزش عالی نیز، به ویژه در راستای کوچک سازی دولت و کاهش مسئولیتهای اجرایی مستقیم آن، فرایند واگذاری تصدیگری ها باید با افزایش گستره نظارت عالی و کنترل هدایتگرانه همراه شود تا هماهنگی در عملکرد واحدها در عین حفظ هویتهای مستقل از بین نرود. در این مقاله روشی علمی تجربی برای بررسی عملکرد واحدهای دانشگاهی و مقایسه آنها با یکدیگر ارائه شده است. نتیجه این بررسی و تحلیل استخراج نقاط مرجع برای شاخصهایی است که می توانند برای اعمال کنترل مناسب به منظور هماهنگ سازی عملکردها به کار گرفته شوند. در این روش که یک ارزیابی با هدف آزاد به شمار می رود، با تخمین منحنی های چگالی توزیع برای شاخصهای عملکردی، هر واحد می تواند به طور آزاد خود را در مقایسه با نقاط مرجع به دست آمده از واحدهای همتا ارزیابی کند و به خصوص در جایی که سیستم مرجع ابهام دارد، با تصویرسازی مرجع مورد قبول خود، جهت اصلاح عملکرد خود و نحوه اعمال کنترل را مشخص کند. از آنجا که تصور نمی شود عملکرد دانشگاه ها تصادفی باشد، متغیرهای مورد استفاده در این گونه بررسی ها؛ یعنی شاخصهای عملکرد متغیرهای تصادفی نخواهند بود و از این رو، توابع چگالی تخمینی نه توابع احتمال، بلکه توابع امکان نام نهاده شده اند. مطالعه موردی مقاله به عملکرد کمیته های انضباطی اختصاص دارد. نظر به ضرورت هماهنگی و عملکرد موزون در کمیته های انضباطی که خود نوعی دستگاه نظارت بر چگونگی رعایت مقررات از سوی دانشجویان محسوب می شود، این روش ساده اطلاعاتی در اختیار مدیریت دانشگاه قرار می دهد که می تواند به عنوان بخشی از فرایند ارزیابی درونی، به طور مؤثر در اصلاح عملکرد این واحدها در دانشگاه ها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، پیاده سازی مستمر آن در طول زمان تصویر مناسبی را از روند تغییرات در دیدگاه و عملکرد مجموعه سیستم و نقاط مرجع آن در اختیار نظارت عالی قرار می دهد تا چنانچه لازم باشد سیگنالهای کنترلی هدایتگرانه را اعمال کنند. در انتها به برخی از علل ناهماهنگی در عملکرد این واحدها نیز اشاره شده است.
    کلیدواژگان: نگرش سیستمی، سیستم های بازخوردی، ارزیابی، ارزیابی در آموزش عالی، عدم قطعیت و تخمین توابع توزیع امکان
  • محمدرضا اردلان، قربانعلی سلیمی، سعید رجایی پور، حسین مولوی صفحه 97
    هدف از این پژوهش بررسی رابطه بین فرهنگ سازمانی با یگانگی فرد سازمان در دانشگاه های دولتی غرب کشور بوده است. از این رو، کوشش شده است تا ویژگی های فرهنگ سازمانی (مشارکتی، سازگاری، رسالتی و ثبات) حاکم بر دانشگاه ها آشکار و همچنین، میزان همبستگی بین دو متغیر اصلی پژوهش بیان و مؤلفه های پیش بینی کننده معرفی شوند. در پایان، تفاوت فرهنگ سازمانی دانشگاه های علوم پزشکی و غیر پزشکی مشخص شده است. روش پژوهش در این مقاله از نوع تحقیق توصیفی- همبستگی و جامعه آماری شامل کلیه اعضای هیئت علمی رسمی قطعی و رسمی آزمایشی شش دانشگاه پزشکی و غیر پزشکی دولتی غرب کشور در سال تحصیلی 86-85 بوده است. حجم نمونه آماری 369 آزمودنی بود که به شکل تصادفی طبقه ای نسبتی تعیین و انتخاب شدند. برای گردآوری داده های پژوهش از دو پرسشنامه استاندارد برگرفته از مدل فرهنگ سازمانی دنیسن و یگانگی فرد- سازمان اوریلی استفاده شد که پس از ترجمه به زبان فارسی و انطباق با فرهنگ جامعه، هنجاریابی شد. برای روایی هر دو پرسشنامه از نظر متخصصان مدیریت و علوم رفتاری بهره گرفته شد و برای سنجش میزان پایایی نیز از روش آلفای کرانباخ در یک مطالعه مقدماتی روی یک نمونه 30 نفری، پرسشنامه فرهنگ سازمانی 96/0 و یگانگی فرد سازمان 9635/0 استفاده شده است. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که چهار نوع ویژگی فرهنگ سازمانی متفاوت بر دانشگاه های غرب کشور حاکم است که میانگین فرهنگ مشارکتی 36/44، فرهنگ سازگاری 48/43، فرهنگ رسالتی 78/43 و فرهنگ ثبات 99/41 است. این نتایج بیانگر آن است که فرهنگهای مشارکتی، سازگاری، رسالتی و ثبات در مقایسه با میانگین مورد انتظار (45) پایین تر از حد متوسط مدل دنیسن و کمتر از 50 درصد است. تحلیل رگرسیون مانوا نشان داد که میانگین نمرات کل فرهنگ سازمانی با میانگین نمرات کل یگانگی فرد سازمان رابطه مستقیم و معنی داری دارد (0001/0 P<). میزان اشتراک (ضریب تعیین) فرهنگ سازمانی با مؤلفه یگانگی فرد 44/0 و با مؤلفه یگانگی سازمان 48/0 بوده است. نتایج نشان داد که فرهنگ رسالتی بهترین پیش بینی کننده یگانگی فرد سازمان بوده است و به تنهایی 46 درصد تغییرات یگانگی فرد سازمان را توضیح می دهد و بعد از آن فرهنگ سازگاری با 3 درصد و فرهنگ ثبات با 1 درصد قرار دارند و این سه مؤلفه در ترکیب با یکدیگر می توانند 50 درصد تغییرات مربوط به یگانگی فرد سازمان را توضیح دهند. در نهایت، فرهنگ سازمانی حاکم بر دانشگاه های علوم پزشکی و غیر پزشکی یکسان بوده است.
    کلیدواژگان: یگانگی فرد، سازمان، فرهنگ سازمانی، فرهنگ مشارکتی، فرهنگ سازگاری، فرهنگ رسالتی و فرهنگ ثبات
  • فاروق امین مظفری، محمدحسن پرداختچی، محمد یمنی دوزی سرخابی، محمد ذکاتی صفحه 133
    هدف از ارائه این مقاله بررسی رابطه فرهنگ سازمانی و سبک های رهبری میان رؤسای دانشکده های نه دانشگاه بوده است. در این پژوهش 562 نفر از اعضای هیئت علمی به پرسشنامه های ارزیابی فرهنگ سازمانی، ارزیابی مهارتهای مدیریتی و سبک رهبری پاسخ دادند. جامعه آماری این مطالعه در هفت دانشکده مشابه از 3829 عضو هیئت علمی تشکیل شده است. به دلیل اینکه ممکن بود استادان دانشگاه های مورد نظر تمایل اندکی به همکاری داشته باشند، برای پرهیز از افت تعداد نمونه، پرسشنامه ها در میان همه استادان پخش شد. تحلیل داده ها نشان داد که میان فرهنگ سازمانی موجود و آرمانی اعضای هیئت علمی فاصله وجود دارد. اعضای هیئت علمی بر این باورند که در فضایی کار می کنند که دارای این ویژگی های فرهنگی است: گرایش به پایداری، قانونها و سیاستگذاری های رسمی، هماهنگی و کارایی، هدف محوری و تاکید بر پیامدها. با این حال، با بررسی پاسخهای اعضای هیئت علمی به پرسشنامه ها آشکار شد که فرهنگ سازمانی آرمانی آنها شامل انعطاف پذیری، آزادی عمل، همکاری، رشد منابع انسانی، نوآوری و آفرینش، خطر پذیری، رشد حرفه ای و کسب دانش و مهارتهای حرفه ای است. همچنین، تحلیل داده ها آشکار ساخت که اثربخشی مهارتهای مدیریتی زمانی بالاست که بین نوع فرهنگ سازمانی و سبک رهبری و مهارتهای مدیریتی همنوایی وجود داشته باشد.
    کلیدواژگان: آموزش عالی، فرهنگ سازمانی و سبک های رهبری
  • جعفر یعقوبی، ایرج ملک محمدی، هوشنگ ایروانی، محمد عطاران صفحه 159
    هدف کلی این تحقیق تعیین ویژگی های مطلوب دانشجویان و اعضای هیئت علمی در یادگیری الکترونیکی در آموزش عالی ایران از دیدگاه دانشجویان دوره های مجازی است. این تحقیق از نظر ماهیت از نوع پژوهشهای کمی، از نظر میزان کنترل متغیرها از نوع غیر آزمایشی و از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردی است. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه الکترونیکی بود. نتایج نشان داد در بین ویژگی های مطلوب برای دانشجویان دوره های مجازی اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری، مشارکت و خلاقیت، مهارت در فناوری اطلاعات و عوامل انگیزشی از اولویت بیشتری برخوردار است. از دیدگاه پاسخگویان مدیریت و تشویق، تعامل مجازی، پشتیبانی از دانشجویان، تعهد الکترونیکی، تامین محیط تعاملی و نگرش مثبت به یادگیری الکترونیکی مهم ترین ویژگی های مطلوب اعضای هیئت علمی در یادگیری الکترونیکی به شمار می روند. با توجه به نتایج، عوامل مؤثر در موفقیت نظام آموزش و یادگیری الکترونیکی را می توان به دو دسته عوامل پشتیبانی و محتوا و ابزارهای آموزشی دسته بندی کرد.
    کلیدواژگان: یادگیری الکترونیکی، آموزش عالی و دانشجویان دوره های مجازی
|
  • Mansoor Zahiri, Dr. Sogand Toorani Page 1
    Entrepreneurship is often described as the ability to create new ventures from new or existing concepts, ideas and visions. In order to increase the entrepreneurial capacity of students, it is necessary to initialize entrepreneurship centers in medical sciences universities. These centers are responsible to design and implement the various programs such as educational, research and outreach in university. This comparative and cross-sectional study was carried out to develop the model of entrepreneurship centers establishment in Medical Sciences Universities. The study population included 12 university entrepreneurship centers affiliated to Ministry of Science, Research and Technology in Iran. Interview and observation methods were used to collect data, and the study tool was a questionnaire. The study identified mission statement, goals, organizational structure, duties, communication, strengths and weaknesses of selected entrepreneurship centers and at last, considering design Variables, a model was developed to initialize an entrepreneurship center in medical sciences universities. The study demonstrated poor condition of entrepreneurship activities in Iranian universities. Based on these facts an ideal model for health and medical education system in Iran was developed, which was validated by a number of selected Iranian experts using the Delphi technique.
  • Dr. Abolghasem Naderi Page 19
    Educational evaluation aims at understanding and examining educational performance to govern the educational activities for the improvement of productivity and quality. Due to the complex structure of educational activities accompanied with the diversity of higher education beneficiaries’ expectations, however, the methodology of educational evaluation has been the main concern of educational researchers and stimulated intellectual controversies and challenges. This article critically evaluates the capabilities of the conventional and comparative-efficient educational evaluation approaches and claims that in a complex context like education which is also dominated by a resource scarcity and growing competition environment, it is the comparative-efficient approach that can provide the appropriate evaluation of educational groups. In that regard we analyze data on the characteristics of 10 educational groups; After incorporating the comparativeness and efficiency aspects of educational evaluation, we achieve completely different but promising results and findings. In addition, we are able to determine the factors dominating educational performance and to prescribe the most economical ways and policies to improve education quality. For the educational groups, we found that books and instructional materials, teaching on-the-job training and class size reduction are respectively the most important and cost-effective factors for the improvement of education quality. That is, spending one money-unit on such factors increases education quality by 0.215, 0.1 and 0.01 points, respectively. Such findings that are very crucial in policy making for the improvement of higher education quality, are merely achievable through conducting the comparative-efficient evaluation of educational performance.
  • Dr. Abbas Ali Hajikarimi, Dr. Bahman Hajipour Page 51
    Cohen and Levinthal (1990) defined absorptive capacity (AC) as ‘‘the ability of a firm to recognize the value of new external information, assimilate it, and apply it to commercial ends’’. They argued that AC is an organizational learning concept and is the cumulative effect of continuous learning. However, this definition deals primarily with external knowledge and information. Implicit in the definition is the notion that firms are aware of internal information and have access to it. In some cases, organizations may not be aware or have access to its existing knowledge, especially tacit knowledge that can only be communicated by direct social interaction. Thus, a network of formal and informal communication linkages are necessary for the internal diffusion of new knowledge and technology. This study develops valid and reliable instruments to measure the sub-dimensions of AC.
  • Dr. H. Shakouri G. Page 71
    Coordinative functioning of similar organizations in universities around the country is an important factor of their effectiveness. To have a sensible judgment and supervisory on their activities, there should be a systematic evaluation and comparison on the outputs. In fact, supervisory and conduction of such subsystems is a necessity that can be practical by means of measurements on particular variables. In higher education systems also, especially regarding size reduction for the government and its direct executive activities, the supervision roles should be considered in order to increase coordination between the subsystems, while avoiding interference and loss of independence of the universities. In this paper, a scientific-experimental approach for analysis of university subsystems functioning and comparison of their indexed outputs with each other is represented. As a result, a set of reference points is obtained by processing outputs of the subsystems that can be used in designing proper control signals to coordinate function of these subsystems. In this goal-free self-evaluation approach, each unit (subsystem) can assess its function with the aids of Possibility Distribution Functions (PDF) estimated for various output variables. The reference points obtained by the PDFs will be used to compare the units, outputs and this enables each unit to design direction of its own feedback control signal, which modifies its outputs to a better position. The special case study in this paper is disciplinary committees of the state universities in the country. The simple proposed approach, which should be conducted by the central supervisory system, helps managers of the universities to modify function of their committees by information obtained as the output of this study. Moreover, continuation of such studies can represent a useful image of variations and trends in view points of the administrative staff of universities. The supervisory system then can apply necessary control signals based on the trends whenever needed.
  • Mohammad Reza Ardalan, Qorbanali Salimi, Saeed Rajaeepour, Hosein Molavy Page 97
    The purpose of this research was to study the relationship between the organizational culture and the person- organization fit at state universities of the western region of Iran. The research tried to reveal the organizational culture characteristics (involvement, adaptability, mission and consistency) prevailing in the universities, to present the quantity of the correlation between the two main variables of the research, and to introduce the cultural factors that can help to predict the dagree of person–organization fit. A descriptive-correlational resarch method was utilized.The statistical population consisted of full time faculty members, of six state medical and non-medical universities of the region in 2006-2007(educational year) statistical sample volume of 369 was chasen randomly. The research tools were used from two questionnaires based on Denison’s onrganizational culture and Kristof's person- organization fit models. The questionnaire’s validity was determined based on the viewpoints of management and behavioral sciences experts, and their reliability was estimated through Cronbach’s alpha coefficient. /96 and. /9635 respectively. The descriptive statistics such as percentages, mean and variance and also inferential statistical indices such as Pearson’s coefficient correlation, one- ogroup Manova analysis and T-test and multi variable regression were used for analyzing the statistical data. The results showed that four different characteristics of organizational cultures (involvement, adaptability, mission and consistency) are prevailing in the universities of the western part of the country and the average has been 44.36, for adaptability culture, 43.38, for involvement culture, 43.78, for mission culture and 41.99, for consistency culture. This suggests that the quality of culture is less than 50 percent of Denison’s model scale. The regression (MANOVA) analysis showed that the whole organizational culture with the whole person-organization fit are in direct relationship (P<0.0001). The common points of the coefficient determinination for the organizational culture with the unity component has been 44 percent and with the organizational unity component 48 percent. Finally there was not a significat difference between the organizationl cultures of medical and nonmedical universities.
  • Dr. Farough Dr. Amin Mozaffari, Dr. M. H. Pardakhtchi, Dr. Mohammad Yamani Douzi Sorkhabi, Dr. Mohammad Zokaii Page 133
    The present study aims to analyze the relationship between organizational culture and leadership styles among the deans of nine Iranian universities. Overall, 562 faculty members filled in the questionnaires on the organizational culture and the leadership style of 49 deans. Organizational Culture Assessment Instrument (OCAI), Management Skills Assessment Instrument (MSAI), and Organizational Leadership Assessment (OLA) were used as tools for data gathering. The statistical population of the study was chosen from seven similar faculties of nine universities, comprising 3839 faculty members. To avoid the risk of participation, the questionnaire was distributed among all faculty members. The results of the study suggest that there is a lack of congruence between the current and desired professional culture of the faculty members. The faculty members believe that they operate in a profession characterized by an overarching desire for stability, control, formal rules and policies, coordination and efficiency, and goal and results oriented. However, the respondents of this study indicated that their desired culture should be one that emphasizes flexibility, discretion, participation, human resource development, innovation, creativity, risk-taking, and a long-term emphasis on professional growth and the acquisition of new professional knowledge and skills. The statistical analyses indicated that the faculty members consider a manager as competent who enjoys leadership style and management skills based on adhocracy.
  • Jafar Yaghoubi, Dr. Iraj Malek Mohammadi, Dr. Hooshang Iravani, Dr Mohammad Attaran Page 159
    The purpose of this research was to study desired characteristics of faculty members and students in E-Learning in higher education of Iran from virtual students’ viewpoint. A descriptive–correlation survey approach was used in this study. Respondents filled in a web-based closed questions questionnaire. Based on the results, five most highly ranked items on requirements for students into e-learning in higher education were identified as: responsibility, participation and creativity, IT skills, motivation and virtual ability. Most important attributes on requirements for faculty members was learning management, virtual interactions, student’s support, electronic commitment, providing interaction environment and positive attitude to e-learning. By factor analysis, factors of e-learning success in higher education were reduced to two main factors, namely as Interactions and supporting factors and Contents and educational tools.