فهرست مطالب

پژوهش های تعلیم و تربیت اسلامی - پیاپی 2 (بهار 1387)
  • پیاپی 2 (بهار 1387)
  • 230 صفحه، بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1387/07/15
  • تعداد عناوین: 11
|
  • مصطفی ادیب* صفحه 1
    جهانی شدن از مفاهیمی است که در سه دهه اخیر مطرح گردیده و علاوه بر اینکه موضوع مراکز علمی و تحقیقاتی قرار گرفته، اذهان بسیاری از جهانیان را به خود معطوف نموده است. وجه مشترک برداشتهای گوناگون از جهانی شدن،توجه به بعد جهانی این موضوع است. سوال اساسی این است که آیا جهانی شدن،فرهنگ و تمدن اسلامی را هم دچار حادثه می کند یا نه؟ در این مقاله با تاکید بر بنیانهای معرفتی اسلام با توجه به رویکرد حکمت متعالیه صدرایی، به ویژه محور انسان شناختی آن، به این واقعیت اشاره رفته است که جهانی شدن با توجه به حقایق معرفتی موجود در درون خود، همه فرهنگها، آیینها و ملتها را مورد توجه و مخاطب خود قرار داده، لکن به دلیل وجود قابلیتها و ظرفیتهای معرفتی حکمت متعالیه صدرایی، امکان متاثر شدن لایه های عمیق و زیرین فرهنگی آن، از جهانی شدن وجود ندارد؛ گرچه برای لایه های بالایی و رویین هر فرهنگ امکان دست خوش هجمه و حادثه واقع شدن را می توان تصور نمود.
    کلیدواژگان: فرهنگ، لایه های فرهنگی، جهانی شدن، اسلام، حکمت متعالیه
  • محمدعلی اژه ای*، فاطمه ترابی زیارتگاه صفحه 19
    «یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشیء من علمه الا بما شاء»(س 2، آیه 255) [می داند آنچه را میان دستهای ایشان و آنچه پشت سر ایشان است و احاطه نمی کنند به چیزی از دانش او، مگر به آنچه او خواهد. ] در این مقاله نظر خواجه نصیر الدین طوسی در مورد علم الهی و نقد او را از دیدگاه مشاء مورد بحث قرار خواهیم داد و نشان خواهیم داد روش او در این زمینه بر نظر حکمای مشاء برتری دارد. ابن سینا عقیده دارد که علم خداوند به اشیا به ارتسام صور آنها در ذات حق تحقق می پذیرد؛ یعنی بر وجه کلی این صورتها در ذات حق حاصل می شود. خواجه نصیر پس از رد نظریه ابن سینا، نظریه خود را بیان می کند. او معتقد است علم باری تعالی به اشیا به اضافه اشراقیه است؛ یعنی وجود مجردات و وجود علمی مادیات که در مجردات حاصل می شوند، مناط عالمیت حق تعالی هستند.مقاله با بیان ارجحیت نظر صدرالمتا لهین پایان می پذیرید.
    کلیدواژگان: علم، علم الهی، جوهر، عرض، کیف، ادراک، عقل
  • حجت الاسلام سید حسین حسینی صفحه 33
    این مقاله به معرفی، تحلیل و نقد کتاب«در جست و جوی امر قدسی» اثر دکتر سید حسین نصر می پردازد. نخست به«ساختار تنظیمی کتاب» اشاره شده وسپس، زیر عنوان«آشنایی با مجموعه تفکرات نصر» سخن از ویژگی های تربیتی و شخصیتی و نیز ویژگی های فکری و اندیشه وی دارد. نویسنده در هر مورد با ارجاع به مطالب کتاب، چالشها و سوالات خود را در دو محور فوق، پیرامون سیر اندیشه و تکون شخصیت نصر بیان می کند.
    کلیدواژگان: سنت، غرب، نقد، جستجوی امر قدسی، نصر
  • جعفر شاه نظری، نفیسه اهل سرمدی* صفحه 77
    مسئله اثبات واجب الوجود در فلسفه اسلامی، فصل ویژه ای را به خود اختصاص می دهد و در این میان، برهان صدیقین از براهین پرسابقه و مشهور به شمار می رود.
    در تاریخ فلسفه اسلامی تقریرهای متفاوتی از این برهان به چشم می خورد که هر یک دارای نقاط قوت خاصی می باشد. این نوشتار به بیان تقریر این برهان در نظام فلسفی ابن سینا و ملاصدرا اشاره دارد و به تبیین تفاوتها و پیامدهای آنها، همت می گمارد. بیان علامه طباطبایی از برهان صدیقین از خلاصه ترین بیانات است که البته همانگونه که در این مقاله خواهد آمد، ریشه و مبنای این تقریر، به خوبی در تبیین سینوی و صدرایی برهان مشهود است.
    از آنجا که این برهان در عرصه روایات نیز مورد توجه واقع شده، نگارنده از نظرگاه روایات نیز به روشن ساختن این تفاوتها پرداخته است.
    کلیدواژگان: برهان صدیقین، حقیقت وجود، وجود لابشرط، معیت قیومی
  • علیرضا شجاعی زند* صفحه 91
    تجربه دینی به عنوان یکی از موضوعات مورد توجه دین پژوهان، پیشینه کلامی و زمینه های اجتماعی روشنی در غرب و در مسیحیت دارد و روند فزونی گرفتن توجهات به سوی آن نیز، کاملا قابل درک و ردیابی است. اما نضج و نمو آن در ایران همچون بسیاری از مفاهیم و مقولات دیگر، از روندی طبیعی برخوردار نبوده، بلکه از طریق تاملات صرف آکادمیک و تبادلات روشنفکرانه به وقوع پیوسته است. این مقاله، بی آن که قصد ارزشیابی کلامی این مفهوم با نظر به آموزه های اسلامی را داشته باشد، تلاش دارد تا با اشاره به برخی از ریشه های کلامی و عقبه های تاریخی _ اجتماعی آن در غرب، توجه متالهین و فلاسفه دین از یک سو و روان شناسان و جامعه شناسان دین را از سوی دیگر، به لزوم بذل احتیاط و دقت نظر هر چه بیشتر در تشخیص و تدقیق مفهومی و تعیین جایگاه و مرتبت حقیقی آن در دین و نسبتش با دینداری جلب نماید
    کلیدواژگان: تجربه دینی، دین، دینداری، مدل دینداری
  • مجید صادقی، حمیدرضا عبدلی مهرجردی* صفحه 111
    سخن از «ایمان» و جایگاه آن در ادیان و توجه به نقش بنیادین آن در شکل گیری باور دینی از عمده ترین مباحث فلاسفه دین و متکلمان هر دین به شمار می رود. این جستار در نظر دارد تا ماهیت ایمان دینی را از دیدگاه علامه طباطبایی (ره) مورد بررسی قرار دهد. ایشان فیلسوف و متکلمی هستند سرشناس و متبحر در تحلیل اندیشه دینی که این بر ارزش کار می افزاید. علامه طباطبایی ایمان را باوری تمکن یافته در قلب می داند؛ به گونه ای که باعث مصونیت انسان از شک می شود. بنابراین، ایمان از سنخ باور متمکن در قلب خواهد بود. از دیدگاه ایشان متعلق ایمان امری عینی و خارجی است و بین ایمان و عقل تعارضی نیست. ایمان در مراحل ابتدایی همراه با شک بوده و نهایتا به یقین منجر می شود.
    کلیدواژگان: ایمان دینی، تصدیق، شک، یقین، عقل
  • اکرم علی بخشی صفحه 131
    جریان زندگی انسان در بستر لحظه ها، همانند سفری است که از مبدایی آغاز شده و به سوی مقصدی در حرکت است. این سفر می تواند تنها شامل زندگی روزمره وی باشد که در این صورت، تولد، لحظه آغاز و مرگ پایان آن خواهد بود؛ و نیز می تواند شامل سفر معنوی انسان باشد که در این صورت نادانی ای که آدمی با خود از شکم مادر آورده، مبدا سفر، و آراستگی به کمالات انسانی مقصد آن خواهد بود. در این سفر هر یک از مراحل کمال، به منزله یکی از منزلگاه هاست.
    از سوی دیگر، سیر در آفاق و انفس برای آدمی عبرت آموز است و انسان می تواند از طریق، آنچه بر دیگران گذشته، آینده خود را حدس بزند و مسیر زندگی اش را به سوی کمال، آگاهانه انتخاب نماید. در اندیشه های اسلامی بارها به سفر دستور داده شده و از فواید، آداب، لوازم و شرایط آن سخن به میان آمده است. در این مقاله که به شیوه سندکاوی اطلاعات مورد نیاز جمع آوری شده و به صورت توصیفی- تحلیلی یافته ها ارائه شده اند، تلاش شده است برخی از مهمترین جلوه های سفر مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: سفر، فواید، آداب، لوازم، اسلام
  • علی غفرانی* صفحه 155
    ابن خلدون، مورخ و متفکر مسلمان سده هشتم در شمال آفریقابود که بانوشتن کتاب معروف «مقدمه» شهرت واعتبار جهانی یافت. این مقاله برآن است تا پس از نقل اندیشه ها و نظرات ابن خلدون (فیلسوف معروف شمال آفریقاکه به عقل گرایی وتفکر فلسفی در مسایل تاریخی مشهور است)، در مبحث خلافت وجانشینی پس از پیامبر اسلام به طور عام وبحث جانشینی حضرت علی (ع) به طور خاص، به بررسی آنها پرداخته وبا استناد به منابع تاریخی معتبر ومستند، به نقد این مطالب بپردازد وجبهه گیری های وی را در برابر امامت و خلافت حضرت علی (ع) که زاییده نگرش خاص وی است و او را تاحد تناقض گویی و وهم گرایی پیش می برد، روشن سازد.
    کلیدواژگان: ابن خلدون، مقدمه، خلاقیت، جانشینی پیامبر، امامت، امام علی (ع)، دین و شریعت
  • رضا فرشچیان*، احمد جمالی زاده صفحه 175
    قاعده لطف پیشینه ای طولانی در مباحث استدلالی علم کلام دارد و همواره مورد استناد متکلمان در استدلال و اثبات عقاید دینی قرار گرفته و می گیرد؛ شایسته است در تبیین جایگاه این قاعده در تاریخ علم کلام، دیدگاه متکلمان نامدار مورد توجه قرار گیرد و پیشینه این قاعده شناخته شود. مقاله حاضر مروری تاریخی بر دیدگاه متکلمان معتزلی، امامیه و اشاعره دارد و موارد استدلال و استناد به آن را در اثبات پاره ای از مبانی اعتقادی بیان می دارد، مناقشات پیرامون این قاعده بیانگر توجه و تحرک عقلانی متکلمان اسلامی و مباحثه و مناظره آنان در استدلال بر مبانی اعتقادی می باشد.
    کلیدواژگان: قاعده لطف، علم کلام، امامیه، معتزله
  • فاطمه مدرسی*، بهمن نزهت صفحه 193
    واکاوی ژرف اندیشه های غنی و شخصیت عرفانی مولوی نیازمند بررسی این نکته است که در زمان حیات او چه کتابهایی در محافل صوفیه ومجامع علمی بیشتر معروف و متداول ومورد رجوع همگان بوده و مولوی نیز به احتمال زیاد برخی از آنها را دیده تاثیر پذیرفته است. ظن مسلم در این مورد آن است که مولانا به طور قطع آثار سنایی، عطار، رساله قشیریه و قوت القلوب ابو طالب مکی را دیده و از آثار صوفیان بزرگی چون محمد واحمد غزالی،عین القضات همدانی، میبدی و روزبهان بقلی آگاهی داشته است. افزون بر این موارد، بنا به تصریح افلاکی در مناقب العارفین، مولانا با «حقایق التفسیر» سلمی آشنا بوده و بدون شک از این تفسیر بزرگ ونفیس عرفانی نیز استفاده ها کرده ودر تفسیر عرفانی آیات قرآن کریم بدان نظر داشته و تحت تاثیر آن قرار گرفته است.در این پژوهش با توجه به همسانی ها و مشترکات دو اثر یاد شده، هم به شکل گیری شیوه تفسیری مولوی که مستقیما تحت تاثیر حقایق التفسیر بوده است، اشاره خواهد شدو هم سیر آرا و اندیشه های بنیادین عرفان وتصوف اسلامی را که در حقایق التفسیر مطرح شده و به نوعی به دست مولوی رسیده و با اندیشه ی وقاد او راه کمال وتعالی را پیموده است، مورد بررسی و مداقه قرار خواهد گرفت.
    کلیدواژگان: تصوف، تفسیر، سلمی، عرفان، مولوی
  • صفحه 218
|
  • Mostafa Adib* Page 1
    Globalization is an important concept that is concerned in the latest three decades. Evidences come to believe that the globalization concept is going to broaden its influence on many domains including investigators and research and scientific centers in the universe. The universal dimension of the globalization concept has provided the most attention for it. In this regard, the main issue is to offer a response to the question whether or not the Islamic culture and civilization will be affected by the globalization concept. The present article attempts to describe that the globalization concept- because of its knowledge facts may influence on all cultures, customs, traditions and nations but due to the high knowledge and wisdom facts in Islam and the exalted philosophy of Sadraei approach, it is believed that the Islamic culture is not the case to be affected by the globalization concept. However, the genuine layers of Islamic culture seem not to be affected by the globalization concept, while the outside layers may be influenced and changed.
    Keywords: Globalization, Cultural layers, Islamic culture, Sadraei exalted wisdom
  • Mohammad Ali Ezhei*, Fatemeh Torabi Ziyaratgahi Page 19
    يعلم ما بين ايديهم و ما خلفهم و لا يحيطون بشيئي من علمه الا بما شاء (س2 آيه255) …Allah knows what happens to the people now and what happens to them in the future; and none of them will ever compass anything of Allah`s knowledge except as much Allah wills…. (Surah: 2, Verse 255) This article explains Khaje Nasir Addin Tusi`s Opinions about divine knowledge and elaborates his critics about peripatetic. The article reveals the fact that his opinion about divine knowledge is superior to peripatetic philosophers. Avicenna believes that divine knowledge toward things is achieved by projecting their figures in godhead. It means that generally these figures are fulfilled in godhead. After rejecting Avicenna`s theory, Khaje Nasir offers his own theory. He believes that God’s knowledge toward things has illuminative correlation. It means the existence of incorporeal beings and scientific existence of materiality which is achieved in incorporeal beings is the basis of God’s knowledge. At the end, the article comes to the conclusion that Mola Sadra`s opinions are the best.
    Keywords: Knowledge, Divine Knowledge, Substance, Accident, Quality, Percept, Reason
  • Seyed Hosein Hoseini Page 33
    The present article introduces, analyses and criticizes the book “In a Search for a Celestial Matter” written by Doctor Seyed Hosein Nasr. At first, it deals whit the regulatory structure of chapters of the book. Then it talks about his educational and personal characteristics as well as his particular ideas. In each case, by referring to his book, the researcher states his challenges regarding Seyed Hosein Nasr`s personality and poses his questions.
  • Jaefar Shah Nazari, Nafiseh Ahle Sarmadi* Page 77
    The subject of proving and verifying the necessary being in Islamic philosophy allocated a special chapter to itself, among these, the argument of truthful is one of the most popular and has the longest record.In the history of Islamic philosophy there are different versions and writings of this argument each of which has a special strong point. This article expresses the differences of this argument from Avicenna and Mola Sadra`s point of view. Alame Tabatabai`s statement of this proof is one of the shortest statements. As you can see in this article, the base and root of his statement evidently obvious in Sadraie and Sinavi`s argument. Since this argument has been noticed in the narrative field the researcher tries to mention these differences and distinctions.
    Keywords: The Argument of Truthful, The Reality of xistence, Absolute existence, Substantial co, existence
  • Ali Reza Shojaeezand* Page 91
    Religious experience as an issue that is the focus of attention of researchers of religion, has theological and clear social backgrounds in the West and in Christianity. The trend of increasing attention and consideration toward it is also completely conceivable and traceable. However, its development in Iran has not have a natural and gradual tread, as seen in other concepts and categories, but has taken place through pure academic thinking and enlightenment elitist exchanges. Religious experience has become the most significant subject of studies of religion in recent years, without enjoying any central priority and status in religious life. This article, by pointing to some theological roots and socio – historical background, tries to take the attention of religious theologians, and philosophers, on the one hand, and psychologists and religion sociologists, on the other hand, to the necessity of more and more caution and focus on conceptual realization and scrutiny in religious experience. Furthermore, it tries to determine the true position and status of it in religion and its relationship with religiosity, without any intention to theological evaluation of this concept concerning Islamic teachings.
    Keywords: Religion, Religious experience, Religiosity, Model of religiosity
  • Majid Sadeqi, Hamidreza Abdoli Mehrjordi* Page 111
    The debate on “Faith” and its position in religions as well as paying attention to its basic role in the formation of the Religious Belief is concerned as the main topics of the philosophers and theologians of each religion. This study will investigate the “Nature of the Religious Faith” in the view of Allame Tabatabayi. Since, he is a famous philosopher and theologian and an expert in analyzing the religious thought this will promote the value of this paper. Allame tabatabayi defines “Faith” as a firm belief in soul, which protects human from doubt. Therefore faith will be in “Soul’s Firm Belief” category. In his point of view faith is an objective and external reality, and there is no contradiction between Faith and Reason. Faith in its primary stages is always conjoined with Doubt and ultimately leads to Certainty.
    Keywords: Religious Faith, Certification, Doubt, Certainty, Reason
  • Akram Alibakhshi Page 131
    Man life during time resembles a travel beginning from a departure and moving towards a destination. Such a travel can merely encompass the daily life of man, in such a way that one’s birth is the startingpoint and his death is the end. More over it can encompass a spiritual travel in which the ignorance with which the man was born would be the departure and decoration to the human virtues would be the destination. In such a travel each level of accomplishment is considered as one of the destinations.On the other hand, traveling has always been admonitory for human and one can reckon his own future based on what others have undergone and select his life path towards accomplishment consciously. In Islamic thoughs traveling has been instructed frequently and the advantages, manners, instruments as well as its conditions have been discussed. The present paper which has been prepared based on searching the required documents and references and presented in an analytic- descriptive method deals with some important aspects of traveling.
    Keywords: Traveling, advantages, instruments, Islam
  • Ali Ghofrani* Page 155
    Ibn Khaldun, a Muslim historian and philosopher of the 8th century, was in Africa when he wrote his book An Introduction to Imam Ali’s Succession” and achieved a world wide reputation. The present article after mentioning his special opinions about Khilafat and prophet’s successor in general, and the issue of Imam Ali’s succession in special tries to shed light on the opinions of this rationalist philosopher by referring to valid historical sources and documents. This will reveal his paradoxical opinions about the succession of Imam Ali.
    Keywords: Ibn Khladun, Introduction, Khilafat, Succession, Imamate, Imam Ali, Religion.
  • Reza Farshchian*, Ahmad Jamalizadeh Page 175
    The lotf principle (favor) has a long background in rational arguments of Islamic theology, and always the theologians have relied on it to prove religious ideas.This article is a historical review of the views of Mutazilia, Imamiyya and Ashariyya theologians about this principle and its branches and shows how they used it to rely on some of the theological basis. Their arguments indicate the religious movements in early Islamic world and show the role of this principle in rational movement of Muslims theologians.
    Keywords: Lotf principle, Islamic theology, Imamiyya, Mutazilia, Ashariyya
  • Fatemeh Modarresi, Bahman Nozhat Page 193
    In order to investigate and appreciate Molavi`s profound ideas and his mystical characteristics, the significant common books in his time among Sufi circles must be known. Molavi probably has referred to some of them and was influenced by them. It can be supposed that he definitely saw the works of Sanai, Attar and Abu Taleb Makki`s Resaleye Qoshiriye and Qowatol Qalb. He was also aware of some great Sufi authors such as Mohammad Ghazali, Ahmad Ghazali, Ein-ol- Qozat Hamadani, Meibodi and Roozbehan Baqli. However, beside the afore mentioned instances and as Aflaki asserts in his Manaqeb-al Arefin, Molavi has also seen Solami`s Haqayeq-o Tafsir. For this reason Molavi had undoubtedly used this great mystical commentary and in his mystical interpretations of Koran it was in his mind. Dr. Zarinkoob believes that Molavi studied many ancient commentaries of Koran because of his particular Hanifi branch of Islam. With regard to the affinities and common points of the two works, this paper deals with the formation of hermeneutics in Molavi`s Masnavi, which has directly been under the impact of Haqayeq-o Tafsir and elaborates a survey of fundamental thoughts and ideas of Islamic mysticism that are pointed out in Haqayeq-o Tafsir, and Molavi has somehow found the book. Thus it is thrived and sublimed through Molavi`s bright thoughts.
    Keywords: Mysticism, Commentary, Solami, Molavi