فهرست مطالب

پژوهش های فقه و حقوق اسلامی - سال چهارم شماره 1 (زمستان 1386)
  • سال چهارم شماره 1 (زمستان 1386)
  • تاریخ انتشار: 1386/10/11
  • تعداد عناوین: 13
|
  • سخن سردبیر
    صفحه 0
  • سرمقاله
  • حجت الاسلام حسن قلی پور صفحه 17
  • حوزه اصول فقه
  • دکتر سیدمحمدفاطمی قاری صفحه 28
    گفتگو پیرامون قیاس به عنوان یکی از منابع شناخت احکام شرعی و ارزش و اعتبار آن در فرایند اجتهاد است. در این باب از سوی اندیشمندان اصولی اهل سنت و امامیه آراء متمایز و نظریات گوناگون و متضادی ارائه شده است به گونه ای که برخی از این مذاهب مانند حنفیان راه افراط را در پیش گرفته و در استنباط احکام شرعی گاه قیاس را بر سنت نبوی مقدم داشته اند و گروهی دیگر همانند ظاهریان به تفریط گراییده و هر گونه قیاسی را باطل و عمل بدان را حرام دانسته اند دانشمندان امامیه از آغاز با هرگونه قیاس ظنی که مستند صحیح یا دلیل معتبر عقلی بر آن وجود نداشته آنرا مردود دانسته و در مقابل برای قیاس منصوص العله، قیاس اولویت، تنقیح مناط عقلی ارزش و اعتبار خاصی قائل شده اند. به نظر می رسد که نزاع اصلی در حجیت یا عدم حجیت قیاس به یکی از ارکان قیاس که همان علت یا جامع میان اصل و فرع است باز می گردد. چنانکه در مواردی مانند قیاس منصوص العله یا تنقیح مناط قطعی به گونه ای که از نسح کتاب یا سنت یا اجماع به دست می آید بحثی در حجیت و اعتبار آن میان مذاهب مختلف اسلامی نیست.
    کلیدواژگان: اسلام، اهل سنت، مذاهب چهارگانه، فقه، اصول، قیاس، ملاک، حکم، حنبلیان
  • دکتر هادی عظیمی گرکانی صفحه 48
    شیخ طوسی، شیخ الطائفه و مجدد القرنی است که در علوم متفاوت نهضتی ایجاد نمود که راه او را پس از وی، ادامه دادند. روش معتدل و موقعیت شناسی شیخ باعث شد زعامت و مرجعیت او مقبول دنیای اسلام قرار گیرد.
    او محقق اصول و فروع و تهذیب کننده معقول و منقول است که در کلیه علوم اسلامی صاحب آثار و تالیفات است. او یک دلباخته سراز پا نشناخته ایی است که شورو شوقش، او را به سوی جمود و تقشر سوق نداد و با نهضت علمی خویش، با جامدان و قشریان به مبارزه علمی پرداخت و حق عقل را محترم شمرد و مسائل اصول دین را حق مطلق عقل دانست.
    کلیدواژگان: شیخ طوسی، التبیان، اجتهاد، لطف
  • حوزه فقه سیاسی و مرتبط
  • دکتر سیدمحمدرضا آیتی صفحه 66
    مقابله به مثل، اعمال مسلحانه تلافی جویانه، مبنای اخلاق اصل مقابله به مثل، قاعده ای فطری و عقلائی است که بسیاری از آیات و روایات و نظرات فقهاء و دانشمندان آن را تایید می نماید و در حقوق بین الملل کنونی به خصوص جنگ و دفاع مشروع و نیز حقوق داخلی کیفری به ویژه قصاص در جان و جراحت، نقش بسیار مهم و مبنایی دارد.اکنون یکی از مباحث مهم در فقه و حقوق بین الملل، موارد جواز و عدم جواز اجراء این قاعده و حدود و ثغور به کارگیری سلاح های نظامی در مقابله به مثل و در قالب اعمال مسلحانه تلافی جویانه می باشد که تبیین این موضوع جز در پرتو شناخت دایره کلی این مبحث یعنی قاعده کلی مقابله به مثل امکان پذیر نیست. از دیدگاه فقه امامیه به هیچ وجه کاربرد سلاحهای نظامی برای کشتن غیر نظامیان در مقام مقابله به مثل جایز نیست و در حقوق بین الملل نیز با توجه به قوانین بشردوستانه بین المللی بطور کلی از این عمل منع شده است، اگر چه بسیاری از کشورها در مقام عمل به این قوانین بی اعتنا هستند.
    کلیدواژگان: مقابله، حقوق بین الملل، جواز، عدم جواز
  • دکترحسینعلی قاسم زاده صفحه 88
    در خصوص ولایت فقیه ابعاد گوناگون و قابل بحثی مطرح است که هر یک در حد خود از اهمیت برخوردار هستند و یکی از ابعاد قابل بحث، وظایف ولی فقیه است که در متون فقهی مورد عنایت فقیهان قرار گرفته است ولایت در معانی متعددی به کار رفته است که نقطه جمع این معانی سرپرستی و صاحب اختیار بودن است یکی از وظایفی که بر عهده ولی فقیه نهاده شده است، اجرای حدود است و نیز از وظایفی که بر عهده ولی فقیه نهاده شده است دریافت زکات می باشد قضاوت در هر عصری بایستی اجرا گردد و این وظیفه فقها است که به جای امامان معصوم، موظف به اجرای آن می باشند. نمازعید فطر وقربان واجب است، به شرط این که امام عادل یا منصوب از طرف او موجود باشند.
    کلیدواژگان: ولایت، فقیه، وظایف، دریافت زکات، قضاوت، اجرای حدود
  • حوزه فقه عبادت
  • دکتر علیرضا فیض صفحه 101
    یکی از دغدغه های آزاردهنده ای که اندیشه باورمندان به نظام اسلامی و حکومت دینی را به خود مشغول کرده و بسیاری از اقتصاددانان را به پویش و پرسش واداشته است معرفت شناسی مالیات اسلامی و جایگاه آن در اقتصاد معاصر است.
    آنچه ما در این مقاله سعی داریم مورد ارزیابی قرار دهیم، بخشی از مالیات است که در ادبیات فقهی به عنوان «خمس» یاد می شود و فرضیه ای که ما درصدد اثبات آن هستیم این است که خمس بخشی از مالیه عمومی است که در اختیار دولت اسلامی گذاشته شده است،گرچه این بحث تازه نیست و مدتهاست که در ادبیات فقهی وارد شده است، ولی به بعد اقتصادی و اجتماعی آن توجه لازم صورت نگرفته است. ارزیابی مجدد این موضوع با نگرش فقهی - اقتصادی می تواند زوایای این بحث را روشنایی بیشتری بخشد و اثرات و پیامدهای اقتصادی اجتماعی این نوع نگرش را شفاف سازد.
    کلیدواژگان: مالیات اسلامی، خمس، اقتصاد اسلامی
  • حوزه فقه معاملات
  • دکترمجید وزیری صفحه 125
    هرچند بطلان بیع دین به دین به طور مطلق در بین فقها شهرت دارد ولی دلیل معتبری بر بطلان بیعی که ثمن یا مثمن یا هر دو بعد از عقد و به سبب آن دین شوند، وجود ندارد بلکه براساس ادله جواز عقد و اصل صحت معاملات می توان چنین معاملاتی را صحیح دانست و براساس حدیث «لایباع الدین بالدین»، بنا برجبران ضعف سند آن به عمل مشهور، بطلان تنها اختصاص به مورد متیقن که هم مبیع و هم ثمن قبل از عقد، دین باشند، دارد.
    بنابراین نظر، بسیاری از بیع هایی که در زمان حاضر منعقد می شوند و مقتضیات زمان اقتضاء دارد که هم ثمن و هم مثمن بعد از عقد مؤجل باشند، به ویژه در قراردادهای رایج در بورس و معاملات بین الملل و بالاخص در معاملات آتی نفت، از دایره شمول بیع دین به دین خارج می گردد و لذا اشکال اساسی در روابط تجاری که موجب عسر و حرج گردد به وجود نمی آید.
    کلیدواژگان: بیع، دین، دین به دین، کالی به کالی، سلف
  • دکتر سید عسگری حسینی مقدم صفحه 145
    یکی از شرائط عمومی قراردادها، تنجیزاست. فقها و حقوق دانان اسلامی معتقدند: تعلیق عقد و ایقاع، سبب بطلان قرارداد می شود. فقها در مورد حقیقت تعلیق اختلاف بسیاری دارند. آیا تعلیق عقد بر وقوع شرط یا وصف، نتیجه تعلیق در انشاء بوده، یا نتیجه تعلیق در منشا و یا نتیجه تعلیق در امر دیگری است؟ به عبارت دیگر، در عقد معلق، چه چیزی در واقع معلق خواهد بود؟
    بر فرض که تعلیق در عقد معلق، محال نباشد و حداقل در برخی فروض، صحیح باشد، جای این سؤال باقی است. چگونه می توان، تعلیق را از دیدگاه فقهی، تجزیه و تحلیل نمود و از نظر حقوقی آن را توجیه کرد؟
    در این نوشتار، سعی شده، تا مسئله تعلیق از زوایای مختلف، مورد تجزیه و تحلیل فقهی و حقوقی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: تعلیق، تنجیز، حقیقت و ماهیت تعلیق، تحلیل فقهی و حقوقی تعلیق
  • حوزه فقه جزاء
  • دکتر محمد محسنی دهکلانی صفحه 168
    آیا در ترتب احکام در جرائم جنسی موجب حد، تعدد مجالس اقرار شرط است؟ به عبارت دیگر آیا لازم است هر اقرار در مجلسی غیر از مجلس اقرار قبلی واقع شود؟ یا اینکه وقوع تمام اقاریر مثبت حد، به طور متوالی و در یک مجلس کفایت می کند؟
    قبل از بررسی این موضوع باید تاکید کرد بنابر نظری که «اقرار واحد» را در اثبات جرائم فوق کافی می دانست و نیز طبق مبنای نگارنده در غیر زنای موجب رجم که اثبات آن استثنائا محتاج 4 اقرار است، موردی برای بحث مذکور باقی نمی ماند. بلکه تنها طبق دیدگاه مشهور که اثبات جرائم جنسی مشروط به وقوع 4 اقرار است ونیز طبق دیدگاه نگارنده در زنای محصن موجب رجم، سؤال فوق موجه به نظر می رسد.
    کلیدواژگان: اشتراط، تعدد، اقرار، مجالس، مشهور، نادر
  • دکتر زهرا فهرستی صفحه 176
    قانون مجازات اسلامی بعد از انقلاب بطور موقت قانونگذای شد تا بعد از اجراء در مدت کوتاهی، معایب و نقائص آن رفع شود. مواد 319 تا 322 این قانون، پزشک خاذقی را که در چهارچوب وظایف عمل کرده است مسؤول هرگونه اتفاق ناگوار جانی یا مالی می داند که در ضمن معالجه ممکن است ایجاد شود و وی را موظف می داند تا دیه قتل شبه عمد را بپردازد.در این زمینه در میان فقهاء دو نظر وجود دارد: نظر اول که به مشهور فقهاء تعلق دارد و قانون مجازات هم در واقع انعکاس همان نظر است مبنی بر مسؤولیت پزشک. اما نظر دوم بر این اعتقاد استوار است که پزشک در چنین حالتی مبری از مسؤولیت است.
    نگارنده در مقاله حاضر به ادله هر دو گروه بصورت تفصیلی پرداخته است و بعد از ارائه دلائل هر دو گروه، به جهت استحکام دلائل گروه دوم، عدم مسؤولیت پزشک را تایید و تقویت کرده است.
    کلیدواژگان: پزشک، دیه، ضمان، مسؤولیت، بی احتیاطی، نقض و تلف
|
  • Hassan Gholipour Page 17
    The author studied meaning and concept of hoarding in the previous article. In this article, he tries to explain one other important point of hoarding; in other words, he indicated that the government should force hoarder to sell his commodities and price them. There are some questions in this regard as follows: 1. can Islamic government force hoarder to sell his commodities? 2. Is the governmentُ s duty to prohibit hoarder from hoarding? 3. What is people ُs duty when the government canُ t stophoarding? In the present article, the author applies jurisprudence reasons and Islamic viewpoints to answer above questions.
  • Dr, Seyyed Muhammad Ghari Seyyed Fatemi, Abbas Ali Farahati Page 28
    One of the important matters in principles of religious knowledge among Islamic Usul religions is the argument about Deduction as one of the recognition sources in religious law, and its value in Ijtihad process. Distinct views and different opinions are presented by Imamieh and Sunnite scholars. Hanafi religion was going to excess and gave priority to Deduction over Tradition, and another group such as Zaherian dissipated and cancelled Deduction and forbade it. Imamieh scholars at first thrown away any suspicious Deduction that had no true document or no based on demonstrative jurisprudence. In contrast, they gave particular credit and value to Deduction that has demonstrative jurisprudence. It seems that the basic dispute is to rise an argument or not in one of the elements of Deduction, that is the same reason or the combination between Usul and Forro. But there is no argument in Deduction which has demonstrative jurisprudence, that is, understandable from The Book, Tradition or consensus of the community (Ijtihad) among different Islamic schools. This article is attempting to clarify the Hanbaliُs views in suspicious Deduction in accordance with the opinions and thoughts of their jurisprudence and principles.
  • Dr, Hadi Azimi Garakani Page 48
    Sheik Toussi or Sheik Altaefe was a pioneer who created a movement in different sciences which was followed after him. His leadership was accepted in the Islamic world because of his moderate way for looking the Islamic issues.He was the man of honesty in creating principles in wisdom, purity and narrative. He was the author of many articles and books too.He also was a beloved in quest of God whose enthusiasm did not provoke him to fanaticism. He dedicated his scientific movement to struggle with fanatic actions. He had a great esteem for wisdom, and regarded the religious principles in the domain of wisdom.
  • Dr, Muhammad Reza Ayati, Muhammad Esmaeil Shadravrn Page 66
    The principle of retaliation is a natural and rational rule that a lot of verses, anecdotes, Jurisprudents and scientistsُ theories confirm it. It also plays an important role in the present international law especially war and legitimate defense and interior penal law particularly retaliation in soul and wound. At present, one of important discussions in the international jurisprudence and law is permission and non-permission cases of performance to this rule and restriction of weapons military utilization by way of retaliation and in the form of armed reprisal actions that the illustration of this matter is impossible unless in light of knowledge to the general scope of this topic. It should be mentioned that from "Figh Imamieh " viewpoint utilization of military weapons for the kill of civilians retaliation is unallowable unless breakup of enemy's attacks and as a result Islam's Centrality protection would not be possible. According to the International humanitarian law, retaliation is forbidden too. But many countries are heedless to this law.
  • Dr, Hussein Ali Ghasemzadeh Page 88
    There are various disputable dimensions about "Vali Faghi" (leader). One of them related to his duties. Jurists always consider them in the jurisprudence texts too."Velayat"(leadership) has different meanings. Its complete meaning is supervision and authority.It should be mentioned that executing limits and taking "Zakat" and making judgment are some duties of " Vali Faghi"(leader).
  • Dr: Ali Reza Feyz, Tayebeh Ghodrati Siahmazgi Page 101
    One of the tormenting Concerns that preoccupies the minds of true believers in Islamic System and religious government and also has driven many economists to survey and query is the epistemology of Islamic tax and its dignified place in the contemporary Economy.What we try to assess in this paper is dealing with a specialized section of tax that is called "Khoms" in Islamic religious jurisprudence Literature and the hypothesis that we are endeavoring to prove it is that "Khoms" is a typical part of public finance which is charged by the Islamic government. While this doctrine is not new and has been talked with for long in Islamic Religious jurisprudence literature, its economic and social dimensions were well noted. Reassessing this doctrine with its economic jurisprudence approaches can clarify much further this discussion from different perspectives and highlight its economic and social consequences.
  • Dr, Majid Vaziri Page 125
    Although nullity of debt to debt sale is familiar amongst Islamic supreme jurists, there is no valid reason for invalidity of sale that either both of merchandise and price or one of them will become debt after forming contract. According to permission evidences of contract and principle of transactions validity, the mentioned sales are valid. Thus, based on this saying: “shouldn’t be sold debt to debt “,and considering making up defect of document by well-known action, nullity will be dedicated to unanimity, which both of merchandise and price are debts after forming contract. According to this view, most of sales that have been contracted nowadays in which both of merchandise and price will become debts after forming contract will exclude the title of debt to debt sale, specially in seriously common contracts in stock market and international trades and particularly in oil future contracts, and so the fundamental obstacle in commercial relationship, causing fault and hardship, will be eradicated.
  • Dr, Seyyed Askari Husseini Moqadam Page 145
    One of the public condition of contract is certitude. Islamic jurists and lawyers believe that suspense in contract cancel it. Jurists have many disputes about the nature of it. There are some questions in this regard, for example, What are the reasons of suspense in contracts? It is supposed that suspense in contract is not only absurd but also true. There is also an important other question in this regard. How can we analyze suspense from the jurisprudence and law viewpoints? In the present article, the author attempts to analyze suspense from law and jurisprudence viewpoints.
  • Dr, Muhammad Mohseni Dehkalani Page 168
    Is confession as an important condition in decree orders which relate to sex crime? In other words, is it necessary that confessions occur in single meeting? Or is it acceptable that all confessions occur successively in one meeting?In this article, the author believes that one complete confession is enough to prove mentioned crime. He also points out four confession are only necessary to prove adultery according to the existing traditions.
  • Dr, Zahra Fehresti Page 176
    Islamic punishment law was temporarily legislated after revolution and then eliminated its defects and faults. Based on 319 to 322 articles of this law, a skillful doctor is responsible for all financial and bodily events which may occur in the cure and should pay blood-money. Jurists have two different viewpoints in this regard. The first and most public viewpoint refers to the responsibility of doctors, but according to other viewpoint, doctors donُ t have any responsibility. In the present article, the author explains two above mentioned viewpoints and then approves that doctors have no responsibility.