فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال یازدهم شماره 2 (تابستان 1387)
  • سال یازدهم شماره 2 (تابستان 1387)
  • تاریخ انتشار: 1387/05/11
  • تعداد عناوین: 10
|
  • علی قاسمی اردهایی صفحه 1
    تفاوت خانوارها در سطح رفاه پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی زیادی به همراه دارد. یکی از عوامل زمینه ساز تفاوت سطح رفاه در بین خانوارها محل سکونت در روستا و شهر است. در این مقاله، برای بررسی تطبیقی سطح رفاه خانوارهای روستایی و شهری، از داده های طرح آمارگیری از خصوصیات اجتماعی - اقتصادی خانوار1380 استفاده شده و متغیرهای رفاه خانوارها از لحاظ تغذیه، هزینه، مسکن، تسهیلات مسکن، مالکیت کالاهای مصرفی بادوام، و وضعیت بیمه مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که در همه شاخص های رفاه، خانوارهای شهری وضعیتی به مراتب بهتر از خانوارهای روستایی دارند. از مهم ترین عوامل مؤثر بر این امر می توان به پایین بودن وضع مالی روستاییان، هنجارهای حاکم بر خانوارهای روستایی از جمله اهمیت زمان حال نسبت به آینده، شیوه های امرار معاش و نوع شغل آنها اشاره کرد. سرانجام، پیشنهادهایی برای افزایش سطح رفاه خانوارهای روستایی ارائه شده است.
    کلیدواژگان: رفاه، خانوارهای شهری، خانوارهای روستایی، تغذیه، بررسی تطبیقی
  • زینب حیدرپور توتکله، حسین شعبانعلی فمی، علی اسدی، ایرج ملک محمدی صفحه 21
    در این تحقیق با روش پیمایشی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی های جنگل نشینان غرب استان مازندران بررسی شده است. جامعه آماری شامل اعضای تعاونی های جنگل نشینان غرب استان مازندران بود. نتایج تحقیق نشان داد که برخی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی ها به ترتیب اولویت عبارت اند از: تعداد روستاهای تحت پوشش، مساعدت و همکاری بیشتر اداره منابع طبیعی با تعاونی، میزان اطلاعات فنی اعضا، تعداد کارکنان تعاونی، افزایش سرمایه گذاری مردم و فعالیت های جنبی تولیدی گروهی مانند پرورش ماهی. در تحلیل عاملی، متغیرهای موفقیت تعاونی های جنگل نشینان در چهار عامل اصلی دسته بندی شدند که در مجموع 38/70 درصد واریانس کل را تبیین کردند. این عوامل عبارت بودند از استفاده از نیروی اعضا در فعالیت های تعاونی، میزان کارکرد اعضا و کارکنان، نظارت و آموزش، و ارتباطات اجتماعی.
    کلیدواژگان: تعاونی ها، جنگل نشینان، مازندران، غرب (استان، اعضای تعاونی ها
  • مسعود مهدوی، مجتبی قدیری معصوم، نسرین قهرمانی صفحه 39
    هدف این مقاله شناخت اثرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی گردشگری در روستاهای دره کن است که دارای قابلیت های گردشگری هستند. نتایج نشان می دهد که گردشگری در زمینه اقتصادی اثرات محدودی داشته و به جز اشتغال زایی و درآمدزایی اندک، موجب بالا رفتن قیمت ها و سوداگری زمین شده است. در زمینه اجتماعی اثرات مثبت بیشتری نظیر افزایش سواد، بهداشت فردی و عمومی، افزایش تعامل با نواحی همجوار، و کاهش مهاجرت داشته است. در زمینه زیست محیطی نیز ورود گردشگران به نابودی گونه های گیاهی و جانوری، افزایش آلودگی و تخریب محیط زیست منجر شده است. بنابراین، با برنامه ریزی اصولی و تلاش برای استفاده بهینه از ورود گردشگران، می توان وضعیت اقتصادی و به تبع آن، وضعیت اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی روستاهای منطقه را بهبود بخشید.
    کلیدواژگان: گردشگری، گردشگری روستایی، توسعه روستایی، روستاییان، کن (دره، سولقان (دهستان، تهران (شهرستان)
  • منصور شاه ولی، طاهر عزیزی خالخیلی، زهرا لاچینی، بیژن ابدی، و اعظم مسرور صفحه 61
    در جهان کنونی، تحولات سریع سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فناوری بر سازمان ها از جمله سازمان ترویج کشاورزی تاثیر به سزایی دارند. در چنین محیطی، سازمان هایی می توانند به طور کارآ به فعالیت های خود ادامه دهند که ساختار و خدمات خود را متناسب با تحولات سازمان دهی کنند. به منظور چالش با تحولات، به کارگیری عملکردمداری به همراه ارباب رجوع گرایی به عنوان دو رویکرد مؤثر برای سازمان ترویج کشاورزی ضروری می نماید. رویکرد عملکردمداری اهداف و اولویت هایی را که برای دسترسی به نتایج پایدار مورد نیاز است، مشخص می سازد. رویکرد ارباب رجوع گرایی که نوعی فرهنگ سازمانی است، به منظور خلق ارزش های برتر برای دریافت کنندگان خدمات این سازمان، رفتارهای لازم را به کارآمد ترین و مؤثرترین شکل، ایجاد می کند. این مقاله با روش اسنادی و کتابخانه ای و با هدف تبیین رویکردهای سازمان ترویج کشاورزی در چالش با تحولات چهارگانه یاد شده تنظیم شده است.
    کلیدواژگان: ترویج کشاورزی، ارباب رجوع (کشاورزی، سازمان های ترویج کشاورزی
  • منیژه مقصودی، عباس رحیمی صفحه 91
    این پروژه مطالعاتی که با روش «ارزیابی مشارکتی روستایی» انجام گرفته است، بر گسترش صنعت اکوتوریسم در منطقه اوان واقع در استان قزوین تاکید دارد و به دنبال شناخت راه هایی است که زنان بتوانند در این فرآیند مشارکت کنند. فعال کردن زنان در فرآیند تحقیق و مشارکت آنها در تمامی مراحل تحقیق از جمله موضوعات مورد بحث است. در این مطالعه، پس از شناخت اولیه جامعه محلی و مشکلات و نیاز های آن، راه حل هایی ارائه می شود که توسط خود جامعه محلی جهت ارتقای کیفیت زندگی پیشنهاد شده است.
    در این مقاله، مقایسه ای بین روش های تحقیق کیفی و کمی صورت خواهد گرفت و سپس، به ویژگی های رهیافت «ارزیابی مشارکتی روستایی» پرداخته خواهد شد؛ و بخش پایانی مقاله نیز به یافته ها و نتایج مطالعه با استفاده از ابزارها و فنون روش ارزیابی مشارکتی روستایی اختصاص دارد.
    کلیدواژگان: ارزیابی مشارکتی روستایی، اکوتوریسم، مشارکت زنان روستایی، مطالعه موردی، اوان (منطقه، استان قزوین)
  • لیلا دیانی، مهدی طاهرخانی، عبدالرضا رکن الدین افتخاری صفحه 119
    بر پایه تجربیات به دست آمده از سیاست گذاری برخی کشورهای در حال توسعه، اقدامات درمانی کوتاه مدت برای کاهش مهاجرت های روستا شهری نمی توانند مؤثر باشند، بلکه باید خط مشی هایی با هدف رفع نابرابری ها و تفاوت های آشکار بین مناطق روستایی و شهری تنظیم شود. از این رو، در این پژوهش، علاوه بر تعاریف متعدد مهاجرت برگشتی و انواع آن، تحقیقات و تجربیات کشورهای مختلف دنیا در خصوص مهاجرت های بازگشتی مورد بررسی قرار گرفته است.جامعه آماری تحقیق 750 نفر از مهاجران روستایی زیر پوشش کمیته امداد ساکن ناحیه شهری پاکدشت است که 197 نفر از آنها به شیوه نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده اند. سنجش مهم ترین عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجران روستایی زیر پوشش کمیته امداد امام خمینی نشان می دهد که زمینه های اقتصادی بیش از عوامل دیگر موجب اسکان مجدد مهاجران روستایی خواهد شد.
    کلیدواژگان: اسکان مجدد، مهاجران روستایی، مهاجرت روستایی، مطالعه موردی، کمیته امداد امام خمینی، پاکدشت (شهرستان)
  • مرتضی توکلی، کاظم تاجبخش صفحه 143
    مقاله حاضر که در پی تبیین سرمایه اجتماعی و سنجش آن در مناطق مرزی شرق کشور ایران می باشد، ضمن توضیح اجمالی مفهوم سرمایه اجتماعی و سیر تکاملی آن و همچنین رابطه آن با اعتماد که یکی از مؤلفه های مهم سرمایه اجتماعی است، سطح و توزیع سرمایه اجتماعی را در منطقه سیستان بررسی می کند. در این مقاله، از روش میدانی بهره گرفته شده است. با توجه به اینکه تفکر رشد نقاط شهری در مناطق مرزی در حال شیوع است و عمده ترین عامل حراست از مرزها توسط اجتماعات محلی نیز سرمایه و اعتماد اجتماعی است، بر اساس فرضیه تحقیق، تفاوت معنی داری بین سطح سرمایه اجتماعی در نقاط شهری و روستایی در سطح منطقه سیستان وجود دارد. بنابراین، با توجه به نتایج حاصله، در صورتی که اندیشه رشد نقاط شهری در مناطق مرزی با هزینه تخلیه روستاها توام باشد، که در آنها سرمایه اجتماعی بیشتر است، قطعا این اندیشه نامناسب خواهد بود و با ضرورت های ژئوپولیتیکی منافات خواهد داشت.
    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، مشارکت، مناطق شهری، مناطق روستایی، سیستان
  • رحمت الله بهرامی صفحه 163
    نتیجه مطالعات جغرافی دانان کشور نشان می دهد که آرایش مکانی- فضایی روستاها متاثر از دو دسته عوامل محیط طبیعی و بوم شناختی، و روندهای اجتماعی- اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است. در گذشته، بیشتر عواملی مانند آب و امنیت در اولویت مکان گزینی روستاها بود و کمتر به خشونت های طبیعی مانند زلزله و رانش زمین توجه می شد. بی توجهی بدین پدیده های طبیعی آسیب پذیری سکونتگاه های روستایی را دوچندان کرده است. امروزه برنامه ریزان بر این باورند که زلزله پیش از آنکه مسئله ای طبیعی باشد، یک مسئله اجتماعی است. کشور ما جزو پنج کشور زلزله خیز دنیا به شمار می رود. استان کردستان بر روی گسل معروف سنندج- سیرجان قرار دارد. نتابج به دست آمده از وضعیت ساختمان های روستایی و میزان مقاومت آنها در برابر زلزله نشان می دهد که 4/98 درصد از سکونتگاه های روستائی استان کردستان فاقد امکانات ضد زلزله می باشند.
    کلیدواژگان: سکونتگاه های روستایی، زلزله، آسیب پذیری، مطالعه موردی، کردستان (استان)
  • صفحه 183
|
  • Ali Ghasemi Ardehaee Page 1
    Different levels of households’ welfare have produced many socio-economic consequences. Various factors underlie the differences in welfare among households. One of these factors is the place of residence. In order to compare the welfare between rural and urban areas, we used the data from the 2001 socio economic census. These variables were studied to examine the household welfare: nutrition, expenditure, housing, housing facilities, ownership of durable goods, and insurance situation. The results indicated that urban households have a much better situation than rural households concerning all welfare indicators. From all the variables that affect household welfare the most important ones include: low financial situation, norms prevalent in rural households such as the importance of present time with respect to future time, livelihood strategies, and type of occupation. Considering the rural-urban gap, some recommendations were made to improve the welfare of rural households.
  • Zeinab Heydarpour Tootkaleh, Hossein Shabanali Fami, Ali Asadi, Iraj Malekmohammadi Page 21
    The main purpose of this study is to survey the important factors that contribute to the success of forest cooperatives in the west of Mazandaran province. The statistical population consisted of the woodmen cooperative members in the area under study. The research findings showed some of the important factors according to their priority that influence the success of cooperatives: the number of villages under coverage, the collaboration and assistance of the natural resource office with the natural resource cooperative, the level of members know-how, the number of cooperative's staff, people investment, and side activities such as fish farming. The results of factor analysis showed the factors that contribute to the success of forest cooperatives can be grouped into four main factors: benefiting from members contribution in cooperative activities, the level of member's performance, training and monitoring, and social connections. They can explain 70.38% of the total variance.
  • Masoud Mahdavi, Mojtaba Ghadiri Masoum, Nasrin Ghahremani Page 39
    The purpose of this study is to understand the socio-economic and environmental impacts of tourism in the villages of Kan valley which have the tourism capability. The results indicated that tourism has a narrow economic impact which is limited to small income and employment generation while it contributes to inflation and land speculation. From the social perspective, tourism has more potentials such as raising literacy, personal hygiene, interactions with neighboring areas and reducing migration. From the environmental perspective, the visit of tourists can lead to the destruction of plant and animal diversity, rising of pollution and environmental degradation. Therefore, an appropriate planning and attempts to optimize tourist visits can improve the economic and consequently environmental-structural and social conditions of villages in the region.
  • Mansour Shahvali, Taher Azizi Khalkheili, Zahra Lachini, Bijan Abadi, Azam Masroor Page 61
    Political, economic, social and technological changes have a significant impact on such organizations as Agricultural Extension. Only those organizations can perform their activities effectively and efficiently that take the changes into account and organize their structures and services accordingly. Dealing with these challenges necessitates the use of performance- and client-oriented as two effective approaches by agricultural extension organizations. The performance-oriented approach sets the objectives and priorities essential for achieving sustainable results. The client-oriented approach is a type of organizational culture that creates required behaviors for generating superior values for those who receive these services. The objective of this paper is to explain agricultural extension organizations approaches using library research method.
  • Manijeh Maghsoudi, Abbas Rahimi Page 91
    This study used Participatory Rural Appraisal (PRA), and its main emphasis was the expansion and development of eco-tourism industry in Ovan region. The paper looked at ways and method to increase women participation in the process. Considering the main target group is women their active presence in the research process and their participation in all research stages were among the points of discussion. After an exploratory investigation of local communities and their needs and problems, they provided the researchers with solutions to improve the situation of their communities and their quality of life. The study was a comparative analysis of qualitative and quantitative research methods and it also considered the characteristics of PRA. The final part of the paper was devoted to the discussion about findings obtained by PRA techniques.
  • Leyla Dayyani, Mehdi Taherkhani, Abdorreza Rokneddin Eftekhari Page 119
    Based on the experiences obtained from some developing countries, it is quite clear that short term remedial initiatives to reduce rural-urban migration cannot be very effective. There should be strategies that aim the elimination of apparent inequalities and discrimination between rural and urban areas. Therefore in this study we will examine the experiences and studies of different countries concerning the return migration as well as different definitions about return migration and its types. The statistical population consisted of 750 rural migrants covered by Imam Khomeini Relief Committee (IKRC) that settled in Pakdasht county and from which a sample size of 197 was drawn by simple random sampling method. An assessment of the most important incentives and factors that contributed to the return of rural migrants covered by IKRC showed that economic factors more than other factors can lead to the resettlement of rural migrants.
  • Morteza Tavakkoli, Kazem Tajbakhsh Page 143
    The present paper explains social capital and its measurement in the border areas of east Iran. It describes the concept and its development and its relation with trust which is one of the important components of social capital. It studies the level of social capital and its distribution in Sistan area. The idea of the growth of urban areas is prevalent in the border areas in one hand, and in the other hand the main contributing factors that maintain and protect border areas by local communities are social capital and trust. Based on the research hypothesis there is a significant difference between the level of social capital in rural and urban areas of Sistan. If the growth of urban areas is translated into the evacuation of rural areas in which social capital is higher, it certainly is not an appropriate idea. It will also be in contradiction with geopolitical necessities.
  • Rahmatollah Bahrami Page 163
    Geographical studies in Iran have shown that spatial-locational arrangements of villages are affected by two types of factors: natural environment and ecology in the one hand, and socio-economic, political and cultural trends in the other hand. In the past, factors such as water and safety were the most prioritized factors that influenced the placement of a village and less attention were paid to natural calamities such as earthquake and land sliding. Disregard of natural hazards in the past increased the vulnerability of rural settlements. At present, policy makers believe that earthquake is more of a social issue than a natural threat. Iran stands out to be among the five most earthquake prone countries in the world. Kordestan province is located on the Sanandaj-Sirjan fault line. Studies about the conditions of rural buildings and their resilience against earthquake revealed that 98.4% of them lacked anti-earthquake facilities.