فهرست مطالب

  • پیاپی 31 (پاییز 1386)
  • تاریخ انتشار: 1386/09/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • شهلا بختیاری صفحه 5
    نیشابور از شهرهای شرق اسلامی است که در دوره هایی از تاریخ اسلامی در علوم و توسعه آن جایگاهی ممتاز داشت. توجه علمای بزرگ به این شهر و حتی اقامت در آن، نیشابور را به یکی از مهم ترین مراکز علمی آن دوران تبدیل کرد. موقعیت ممتاز نیشابور، جغرافی نویسانی چون یاقوت حموی را به ارائه گزارشی در خور از این شهر وا داشته است.
    یاقوت حموی تاریخ و تحولات این شهر را در کتاب معجم البلدان و شرح حال علما، متفکران و ادبای این دیار را در معجم الادباء آورده است. این امر سبب شده است که یکی از غنی ترین گزارش ها درباره نیشابور فراهم شود. حضور اندیشمندان و صاحب نظران در سده های چهارم به بعد به رونق علمی آن شهر افزود و اوج آن تا پیش از حمله مغول زمینه رشد و تعالی را برای آنان فراهم آورد.
    بررسی وضعیت شهر نیشابور در سده های فوق و یافتن علل و چگونگی تحولات علمی آن با اتکا به نوشته های یاقوت حموی از اهداف این مقاله است.
    کلیدواژگان: نیشابور، پایگاه علمی، یاقوت حموی، معجم البلدان، معجم، الادباء
  • ساسان طهماسبی صفحه 27
    نخستین بار دیلمیان در دوره حکومت معزالدوله برای دفع خطر عمانی ها از بندر بصره و تامین امنیت تجارت خلیج فارس، عمان را تصرف کردند. اما با مرگ او و شورش مردم عمان، حاکم دست نشانده سلطان بویه به قتل رسید و سلطه آل بویه پایان یافت. ولی عضدالدوله با کفایت و جدیت تمام بار دیگر عمان را زیر سلطه در آورد و تا سال های پایانی حکومت آل بویه، عمان با وجود مسائل و مشکلات زیاد، در قلمرو آنها باقی ماند.
    این مقاله بر آن است با بررسی وضعیت اقتصادی، اجتماعی و دینی عمان در آستانه قرن چهارم هجری، نگاهی گذرا به تحولات سیاسی عمان از ورود اسلام تا شکل گیری دولت آل بویه داشته و سپس علل و عوامل توجه آل بویه به عمان، چگونگی سلطه معزالدوله بر آن جا و تحولات سیاسی آن سرزمین پس از مرگ وی تا اخراج دیلمیان را مورد بررسی قرار دهد.
    کلیدواژگان: عمان، آل بویه، خلیج فارس، خوارج
  • حجت الاسلام و المسلمین احمد دیلمی صفحه 45
    مقطع تاریخی امامت امام باقرع یکی از ناشناخته ترین دوره های تاریخ اسلام است. در این میان چگونگی ارتباط امام باقرع با عمر بن عبدالعزیز، خلیفه اموی، و ارزیابی عملکرد او در قبال علویان از پیچیدگی ویژه ای برخوردار است. بررسی و تحلیل این موضوع، از یک سو، به شناسایی و ارزیابی شخصیت عمر بن عبدالعزیز کمک می کند، و از سوی دیگر، سیره سیاسی ائمه معصومین(علیهم السلام) و تدابیر حکیمانه آنها را در شرایط مختلف و در مواجهه با شخصیت های گوناگون سیاسی نشان می دهد و خود می تواند موجب توسعه اندیشه سیاسی به ویژه اندیشه سیاسی شیعی گردد. برای بررسی این مسئله در این مقاله، به بیان مشخصات فردی عمر بن عبدالعزیز، عملکرد او پیش از دوران خلافت و در دوره خلافت، رفتارش با علویان و شخصیت عمر از نگاه امام باقر و برخی پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: امام باقر، عمر بن عبدالعزیز، امویان، اندیشه سیاسی اسلام، سیره سیاسی امام باقر، علویان
  • ابن کثیر دمشقی و تعصب مذهبی در کتاب البدایه و النهایه
    مصطفی معلمی صفحه 71
    بسیاری از علما و محققان، در گذشته و حال تلاش کرده اند تا ابوالفدا اسماعیل بن عمربن کثیر دمشقی را مورخی راستگو و عاری از تعصب معرفی کنند، اما محتوای کتاب البدایه والنهایه نشان دهنده تعصب شدید مذهبی اوست که وی را به سوی کتمان و تحریف حقایق و نیز دوری از ادب نویسندگی و اخلاق اسلامی و حتی تناقض گویی سوق داده است. احتمال آن می رود پیروی او از ابن تیمیه و علاقه زاید الوصف به اندیشه هایش موجب شد تا چون ابن تیمیه در مخالفت با تشیع به ویژه امامیه منصفانه برخورد نکند و راه تحکم و استبداد رای را در آثار خویش بپیماید. وحدت امت اسلامی در برابر چنین تندروی ها بسیار آسیب پذیر بوده و هست، از این رو شناخت قضاوت های غیر منصفانه تاریخی می تواند به پرهیز از موارد مشابه در آینده کمک کند.
    کلیدواژگان: ابن کثیر دمشقی، شیعه، روافض، البدایه و النهایه، تعصب مذهبی
  • دکترحسین مفتخری، راحله ضائفی صفحه 107
    مانی، مدعی پیامبری ایران باستان، در ابتدای تشکیل حکومت ساسانی ظهور کرد. وی با آمیختن ادیان مختلفی چون مسیحیت، یهودیت، بودایی و هندو، توانست به آسانی با فرهنگ و آداب و رسوم مردم هر منطقه نزدیکی یافته و پیروان فراوانی بیابد. اما پس از مقابله شدید موبدان زرتشتی شکست خورد و سرانجام با سعایت آنان کشته شد و در پی آن، مانویت نیز به انزوا فرو رفت. اما پس از ورود اسلام به ایران، مرحله جدیدی برای فعالیت مانویان فراهم شد. فضای باز سیاسی و عقیدتی دو قرن اول هجری به ویژه اوایل دوره عباسیان شرایط مناسبی را برای آشنایی و نزدیکی پیروان مانی با اسلام و نحله های آن به وجود آورد و باعث بسط این آیین و رسوخ آن در اعتقادات و فرقه های اسلامی گردید. در پژوهش حاضر، حیات فکری مانویان در دوره اسلامی و تاثیر آنان بر فرقی چون معتزله و متصوفه مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: ساسانیان، مانی، مانویان، مانویت، اسلام، معتزله، متصوفه
  • پروین گودرزی صفحه 131
    آیا ایمان و اسلام کار دل است و یا کار اندام آدمی؟ پاسخ به این پرسش از قرن چهارم تا امروز چنین است که اسلام هم به نیت بستگی دارد و هم به عمل. اما در سه قرن اول هنوز این پرسش، پاسخی روشن نیافته بود، وعیدیان یا بیم دهندگان می گفتند اسلام هیچ ربطی به نیت دل ندارد هر کس آداب و رسوم و مقررات را به مورد اجرا نهد مسلمان است و آن کس که در گوشه ای از آن سهل انگاری ورزد کافر مطلق است و خونش هدر می باشد. این گونه سخت گیری ها واکنش هایی در پی داشت. مرجئه به عنوان یکی از اولین جریان های مذهبی سیاسی جهان اسلام در واکنش به تعصبات و سخت گیری-های خوارج و اختلاف آنها با شیعه و موارد دیگر ی که در این مقاله بدان اشاره شده بوجود آمد. این مقاله چگونگی شکل گیری مرجئه و اعتقادات و نیز سرانجام این فرقه را بررسی می کند.
    کلیدواژگان: ایمان، اسلام، فرقه، مرجئه
  • ترجمه
  • آندرو.ج. نیومن ترجمه: دکتر محمدنبی سلیم صفحه 167
    اختلاف نظر بین دو مکتب فقهی اخباری و اصولی پیش از آن که در سده -13 ه. ق به پایان رسد، از چالشی دنباله دار بین دو نحله از قرون 11و 12 شروع شده بود. در این روند پیوستگی های سببی و نسبی بین روحانیون اصولی به تقویت مقام مجتهدان و اتحاد آنها علیه دیدگاه روحانیون اخباری منجر شد. این مقاله تلاش دارد تا با پیگیری قرابت های موجود بین علمای دینی و مطالعه موردی میرزا محمدباقر خوانساری به تحلیلی درباره علل گرایشهای ضد اخباری در میان روحانیت عصر قاجار بپردازد. واکاوی گفتارهای ضد اخباری کتاب روضات الجنات خوانساری و بررسی پیوندهای نسبی نویسنده این اثر فقهی با دیگر معارضان اخباریه کوششی است که نویسنده مقاله آن را سرلوحه تحقیق خویش قرار داده است.
    کلیدواژگان: اخباریگری، خوانساری، اجتهاد، روحانیت، روضات الجنات، عصر قاجار
  • چکیده مقالات به زبان انگلیسی
    ابراهیم توبه یانی ترجمه: دکتر ابراهیم توبه یانی صفحه 195
|
  • Dr. Sasan-E Tahmasbi Page 27
    During the reign of the Daylamite ruler, Mu‘izzuddawlah, the Buyids for the first time occupied Oman in order to guaranty the security of the major port city of Basra in southern Iraq and also secure the lines of trade in the Persian Gulf. However, with Mu‘izzuddawlah’s death, the Omanis rose in rebellion, killed the Buyid governor of Oman and ended the rule of the Buyids. Yet, ‘Adhaduddawlah once again decisively conquered Oman which, despite its many ups and downs, remained under the Buyid control until the end of that dynasty’s rule over Iran and Iraq.This paper aims to have a glance at political developments in Oman since the introduction of Islam until the conquest of that country by the Buyids through a study of the economic, social and religious situations in Oman on the eve of the 4th century (A.H.L.). The article next moves to the causes and reasons for the Buyids’ preoccupation with Oman, the conquest of Oman by Mu‘izzuddawlah, the political developments after his death up until the final expulsion of the Daylamites from Oman altogether.
  • Hojjatoleslam Ahmad-E Deylami Page 45
    The Imamate of Imam al-Baghir (‘A) is one of the least known periods in the history of Islam. An issue of high importance and complexity in this period is the relationship between Imam al-Baghir (‘A) with the Umayyad Caliph, ‘Umar ibn al-Abdul‘aziz, and the Caliph’s conduct vis-à-vis the ‘Alawites. The study and review of this issue on the one hand helps to better come to know and evaluate the personality of ‘Umar ibn al-Abdul‘aziz, and on the other hand helps to better understand the political sirah (practical tradition) of the Infallible Imams (‘A) and their wise policies under different circumstances and in coming into contact with various political personalities. This can itself lead to a better development of various political thoughts and in particular Shi‘i political ideas. To carry out this task in this article, we try to deal with the individual characteristics of ‘Umar ibn al-Abdul‘aziz, his conduct before and after his caliphate, his treatment of the Alawites and his personality from the viewpoint of Imam al-Baghir (‘A) and others.
  • Ibn al-Kathir ad-Dimashghi and Fanaticism in " al-Bidayah wa n-Nihayah"
    Mostafa Moallemi Page 71
    Many scholars at the present and in the past have tried to portray Abulfida’ Isma‘il ibn ‘Umar ibn al-Kathir ad-Dimashghi as a truthful historian and without any fanaticism. However, the content of his “al-Bidayah wa n-Nihayah” indicates his utmost religious fanaticism, hiding and distorting truths, lack of politeness in writing, turning away from Islamic ethics and even contradicting himself at various points. It is possible that his like for Ibn al Taymiyyah and his intense interest in his teachings caused him, like Ibn al-Taymiyyah, not to adopt a fair approach in his opposition to the Shi‘ah and in particular to its Imamiyyah branch hence, paving the way for his own selfcentricism and stiffness of opinion in his works. The unity of the Islamic ummah has always been and still is susceptible to such extremism and that is why getting familiar with unfounded historical opinions can help prevent making the same mistakes in the future. Drawing various evidences from “al-Bidayah wa n-Nihayah”, this article tries to prove the fanatic approach adopted by the writer of the book.
  • Dr. Hoseyn-E Moftakhari, Raheleh Zaefi Page 107
    The ancient Iranian prophet, Manese, rose in the early days of the establishment of the Sassanid Empire. By mixing the customs and rituals of various religions such as Christianity, Judaism, Buddhism and Hinduism, it easily managed to approach the different nations in every region around Iran and gather a large number of following. Through intense opposition by the Zoroastrian magi, however, Manese was finally defeated and killed; an incident which resulted in Manichaeism’s isolation. Nevertheless, following Islam’s introduction into Iran, a new opportunity arose for Manichean activities. The open ideological and political atmosphere of the first two centuries (A.H.L.), in particular in the early Abbasid period, new conditions created new opportunities for the familiarization and intimacy of the followers of Manese with Islam and its various branches ultimately causing the influence of Manichaeism and its precepts on different Islamic sects and groups. This paper studies and reviews “the intellectual life of Manicheans” in the Islamic era and its influence on such Islamic sects as the Mu‘tazilah and the Sufis.
  • Parvin-E Gudarzi Page 131
    Are the iman (faith) and Islam the work of heart or the work of man’s hands and deeds? This question which was raised in the 4th century (A.H.L.) has always been answered as such: faith and Islam depend on both the intention and the deeds. However, in the three first centuries this question had not found a clear answer yet. Those who were called the Warners would say that there is no relationship between Islam and intention whatsoever. Anyone who practices Islam and is bound by its rituals and ceremonies is a Muslim, and anyone who falls short of carrying out the commands of the religion is an absolute pagan and can be killed. Such strict interpretations of Islam naturally had repercussions of their own. In reaction to such strict interpretations and fanaticism by the Khwarijites in addition to their differences with the Shi‘ah and other problems previously referred to in this article, the Murji’ah appeared on the scene. This paper reviews the reasons for the formation of the Murji’ah, their beliefs and their end.
  • Andrew J. Newman Page 167
    The difference of opinion between the two Akhbari and Usuli schools of law began with a long challenge between the two in the 11th and 12th centuries (A.H.L.) before ending in the 13th century. During this time blood relations and inter-marital connections between the Usuli scholars strengthened the position of Usuli Mujtahids (jurists) and caused solidarity among them vis-à-vis the viewpoints of Akhbari scholars. Following up on the existing intimacy between religious scholars and taking up the case study of Mirza Mohammad Bagher-e Khansari, this paper tries to present an analysis about the causes of anti Akhbarism among the clergy of the Qajar period. The writer has chosen a restudy of anti-Akhbarist treatises in Khansari’s “Rawdhat ul-Jannat” and his inter-marital relations with other opponents of the Akhbaris as his main points of focus here.