فهرست مطالب

پژوهش های قرآنی - پیاپی 56 (زمستان 1387)
  • پیاپی 56 (زمستان 1387)
  • ویژه وحدت موضوعی سوره های قرآن
  • 254 صفحه، بهای روی جلد: 8,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1388/02/15
  • تعداد عناوین: 10
|
  • سرمقاله
  • سیدعباس صالحی صفحه 4
  • پژوهش های موضوعی
  • محمد خامه گر صفحه 20
    نگرش جامع گرایانه به سوره های قرآن یا «نظریه هدفمندی سوره ها» یکی از مباحث چالش برانگیز در حوزه علوم قرآن و تفسیر است که در دوره معاصر مورد توجه ویژه قرآن پژوهان قرار گرفته است. در این نوشتار دلایل و دیدگاه های مخالفان و موافقان این نظریه ارائه شده است و در پایان دلایل مخالفان نقد و بررسی گشته است.
    کلیدواژگان: هدفمندی سوره ها، وحدت موضوعی
  • سیدعلی اکبر حسینی صفحه 52
    در نگاشته پیشین با نام «وحدت موضوعی در ترازوی نقد» (نک: پژوهش های قرآنی، ش55-54، ص206) به تفصیل ضعف دلایل این نظریه بیان شد؛ علاوه بر ناتوانی دلایل ارائه شده، می توان افزود دلایل و شواهدی وجود دارد که اثبات می کند تلاش برای موضوعی واحد برای تمامی سوره های قرآن، امری ناممکن است؛ «ناسازگاری این نظریه با اسلوب حاکم بر قرآن»، «فقدان معیار و میزانی مطمئن و فراگیر»، «دشواری و صعوبت دست یابی به غرضی واحد»، «فقدان اشارتی از معصوم (ع)»، «مقایسه قرآن با کتاب های علمی رایج بشری در دو حوزه محتوا و اسلوب»، «نزول تدریجی آیات قرآن»، «خطر تفسیر به رای» و «تشتت آرای طرفداران نظریه وحدت موضوعی در تعیین غرض اصلی سوره ها»، از جمله دلایل و شواهدی است که در این نگاشته ارائه شده است.
    کلیدواژگان: سوره، وحدت موضوعی، هدفمندی سوره ها
  • سیدعلی آقایی صفحه 88
    وحدت و انسجام مضمونی در قرآن رهیافتی نو در تفسیرنگاری معاصر است که آن را از سنت کهن تفسیر قرآن متمایز می سازد. در این رهیافت دغدغه مفسر تنها تفسیر واژگانی آیات قرآن نیست، بلکه می کوشد نشان دهد که میان آیات و سوره های قرآن یکپارچگی و انسجام محتوایی و ساختاری وجود دارد. با اینکه رگه هایی از این قبیل تلاش ها در آثار برخی مفسران پیشین نیز دیده می شود، اما تفاوت تلقی و انگیزه ها به تمایز اساسی میان تفسیرهای قدیم و جدید انجامیده است. از جمله چهره های شاخص این رهیافت نوین، مفسر سوری سعید حوی است که در تفسیر خویش نظریه ای کاملا بدیع و جامع در این باب عرضه داشته است. در این نوشتار کوشش شده با بررسی کتاب «الاساس فی التفسیر» جنبه های نظری و عملی نظریه سعید حوی در زمینه وحدت مضمونی و ساختاری قرآن شناسایی شود. نظریه وحدت دو سطح دارد: الف) در سطح سوره ها (پیوندهای مضمونی و ساختاری موجود بین سوره های قرآن)؛ ب) در سطح آیات (پیوندهای لفظی و معنایی موجود بین آیات هر سوره). شاخصه نظریه حوی، مبنا قرارگرفتن سوره بقره برای فهم انسجام مضمونی دیگر سوره های قرآن است. در این نوشتار نشان داده شده که چگونه حوی از نشانه ها و قرائن لفظی و معنوی برای شناسایی و تعیین روابط معنایی و شکلی بین سوره ها و آیات بهره گرفته است. دست آخر، خواننده در می یابد که نظریه تفسیری حوی، با وجود خصلت بدیعش، بیش از اندازه دلبخواهی و ذوقی است، و اینکه مجموعه شواهد و ادله ای که وی برای اثبات مدعای خویش به کار بسته است، به سادگی در خدمت نظریه ای بدیل قابل استناد خواهد بود.
    کلیدواژگان: وحدت موضوعی، انسجام، سوره، حوی
  • تک نگاری های قرآنی
  • محمد هاشم زمانی صفحه 128
    این مقاله بحث نافرمانی آدم (ع) در بهشت و وسوسه او به وسیله شیطان که طبعا با عصمت و پیامبری او ناسازگار است را بررسی می کند. برای رفع این تعارض، از سوی متکلمین و مفسرین توجی هاتی آورده شده، مانند: فعل آدم (ع) ترک اولی بوده است، بهشت مذکور، مکان تکلیف نبوده است، نهی ارشادی بوده است نه مولوی، نهی تکوینی و یا آزمایشی بوده است، نه تشریعی. نویسنده، پس از ارائه نظرات همراه با توجی هات و ادله آنها، به بررسی و نقد هر یک پرداخته و از استنادات قرآنی، روائی و عقلی بهره برده است. آنگاه در نتیجه گیری بیان می کند که آدم (ع) مرتکب نافرمانی وگناه شد و بنابراین مستحق کیفر بوده است ولی این در زمانی رخ داد که هنوز به مقام رسالت و پیامبری نرسیده بود. خداوند، او را پس از توبه و استغفار، مورد هدایت ربانی قرار داد و به مقام عصمت رسانید.با این بیان، هیچ گونه منافرت و تناقضی در میان نیست.
    کلیدواژگان: عصیان، رسالت، عصمت، احکام تشریعی، تکلیف و نهی ارشادی
  • زهرا فرید صفحه 156
    امثال وحکم هر ملتی نشانگر غنای فرهنگی آن است وبررسی آن می تواند به شناخت شاخصه های فرهنگی آن ملت کمک شایانی کند. از آنجا که امثال وحکم رایج در هر قومی دارای اهداف اخلاقی و تربیتی می باشد، امثال وحکم در قرآن نیز حاوی آموزه های اخلاقی و پندهای فردی و اجتماعی است و به دلیل مشخصه های خاص خود، بسیار تاثیرگذارتر از کلام عادی عمل می کند؛ لذا بخش قابل توجهی از آیات قرآن به امثال قرآنی اختصاص یافته است.
    در این مقاله برآنیم تا با بررسی یکی از جنبه های اعجاز در قرآن یعنی امثال قرآنی، اولا به شناخت بیشتر این دسته از آیات و هدف از نزول آنها کمک کنیم و ثانیا با روشن تر کردن افقی از آفاق این کلام الهی، جلوه ای دیگر از جلوه های هنر زیبا شناسی در قرآن را به نمایش بگذاریم.
    این مقاله برای روشن تر شدن موضوع امثال در قرآن ابتدا به بررسی تاریخ مطالعع امثال، معنای مثل در لفظ و اصطلاح، خصائص مثل ملی و سپس به بررسی امثال قرآنی، تفاوت بین آنها و مثل های ملی وخصایص مثل های قرآنی و موضوعات امثال در قرآن می پردازد.
    کلیدواژگان: قرآن، مثل قرآنی، جاری مجرای مثل
  • حسن رهبری صفحه 190
    در رابطه با نقش روایات در تفسیر آیات جای هیچ گونه تردیدی نیست. جعل و دستکاری و ضعف در برخی از روایات هم از موضوعات شناخته شده ای است که همه دانشمندان و کارشناسان علوم اسلامی بر آن اذعان دارند. علم الحدیث را بر آن پایه نهادند تا روایات و اخبار را جرح و تعدیل نموده و درست و نادرست را با آن بسنجند. فقه که با عبادات عملی و زندگی دینی مردم سر و کار داشت آن را کاربردی کرد و بخوبی هم پرورید، تا جایی که نام علم الحدیث به اصول فقه شهرت یافت؛ اما حوزه تفسیر که پایه ریزی و ساماندهی اعتقادات اسلامی را عهده دار بود، نگاه حاشیه ای بر آن افکند.
    تفسیر تبیان که پایه گذار تفسیر جامع و از امهات آن در میان شیعه است، به قلم انسانی که قله های فقاهت را درنوردیده و با سرمایه ای سرشار از علوم پیش نیاز قرآن، بر ساحت تفسیر نشسته است، تدوین و نگارش یافته است؛ از این رو از جایگاه و اهمیت ویژه ای در بین تفاسیر شیعه برخوردار می باشد.
    بیشتر روایات تفسیری، از تفسیر تبیان به دیگر تفاسیری که پس از آن نگارش یافته اند، منتقل شده است. مروری بر شیوه های روایت پردازی شیخ طوسی در تفسیر تبیان، شاید سرآغازی بر پژوهش های عمیقی در این وادی گردیده و پالایش روایات تفسیری را تسریع نماید. این جستار حاوی چنین رویکردی است.
    کلیدواژگان: تفسیر تبیان، شیخ طوسی، روایت، حدیث شناسی، حفظ نویسی
  • سیدمحمدحسن جواهری صفحه 220
    نویسنده در آغاز برای ارزیابی ترجمه قرآن به اصول و معیارهایی چون مشخص بودن نوع ترجمه و سطح مخاطبان، اتقان ترجمه و درستی برداشت های تفسیری مترجم، برقراری تعادل واژگانی و ساختاری، رعایت نکات صرفی، نحوی و بلاغی، ارائه توضیحات ضروری، ویرایش فنی، یکسان سازی، خلاقیت و ابتکار اشاره می کند. سپس با توجه به آنها به نقد و ارزیابی ترجمه آیت الله یزدی می پردازد و بر این باور است که در این ترجمه اکثر این اصول و معیارها رعایت نشده است.
    کلیدواژگان: ترجمه قرآن، نوع ترجمه، اتقان، تعادل واژگانی، نکات ادبی، ویرایش فنی، ابتکار
  • خلاصه المقالات
    سید حسن مجدی موسوی صفحه 244
  • چکیده انگلیسی
    احمد رضوانی صفحه 249
|
  • MuḤammad Khamigar Page 20
    Holistic approach to the chapters of the Quran or the theory "purposefulness of the chapters" is one of the controversial discourses in the field of Quranic sciences and interpretation, which has been of special interest to the contemporary Quran researchers. This article presents the reasons and viewpoints of the proponents and opponents of this theory and in the end critically reviews the reasons provided by the opponents.
  • Sayyid Ali Akbar Ḥusayni Page 52
    In the previous article titled "Topical Unity of the Verses of the Quran in the Balance of Criticism" (see: Quranic Research Quarterly, No. 54-55, p. 206), the weakness of the reasons for this theory was explained in detail. It can be added that besides the weakness of the reasons presented, there are other reasons and evidences that prove that attempts to maintain a single topic for all the chapters of the Quran is impossible. Among the reasons and evidences provided in this article are: the incompatibility of this theory with the style governing the Quran; lack of a reliable and comprehensive touchstone; difficulty of attaining a single inner purpose; lack reference to the Infallible Imams; comparison of the Quran with the current scientific books on the two fields of content and style; gradual Revelation of the verses of the Quran; the hazard of interpretation by personal opinion; and, diversity of views by the advocates of topical unity theory in determining the main inner purpose of the chapters.
  • Sayyid Ali Aqai Page 88
    Thematic unity and cohesion in the Quran is a new approach in contemporary "interpretation writing" which distinguishes it from the early tradition of writing interpretation of the Quran. In this approach, the interpreter is not merely preoccupied with the lexical interpretation of the Quran; rather, he tries to demonstrate that there is content and structural integrity and cohesion among the chapters and verses of the Quran. Although traces of such attempts are witnessed in some works by earlier interpreters, the differences in implications and motivations have led to fundamental distinction between the early and modern interpretations. Among the distinguished figures in this modern approach is the Syrian interpreter, Sa‘īd Ḥawwā, who has presented a totally novel and comprehensive theory in this respect in his interpretation. Through examining Al-Asās fī al-Tafsīr, the present article tries to identify the theoretical and practical aspects of Sa‘īd Ḥawwā's theory on the thematic and structural unity of the Quran. The theory of unity has two levels: A: on the level of the chapters (contextual and structural bonds between the chapters of the Quran); and B: on the level of the verses (the literal and semantic bonds between the verses of every chapter). The criterion for Ḥawwā's theory is the underlying of Sūrat al-Baqara for understanding the contextual cohesion of other chapters of the Quran. It is indicated in this writing how Ḥawī has utilized the literal and semantic evidences for identifying and determining the semantic and structural relations between the chapters and the verses. In conclusion, the reader would perceive that Ḥawī's theory of interpretation, despite its novelty, is too arbitrary and intuitive, and that the entire evidences and proofs he has used to prove his claim are simply reliable as in serving a novel theory.
  • MuḤammad Hashim Zamani Page 128
    This article analyzes a theological and, to some extent, controversial arguments, namely, Adam's disobedience in paradise and his temptation by the Satan, which is naturally incompatible with his infallibility and prophethood. Thus, in order to dissolve this contradiction, theologians and interpreters have made justifications such as: Adam's action had been an "abandonment of the preferable"; that paradise had not been a place of obligation; it had been an exhortative rather than obligatory prohibition; and it had been a generic rather than legislative or experimental forbiddance. We have made a critical review of this issue by presenting their comments, justifications, and evidences and proceeded to analyze the issue with the Quranic, traditional, and rational reasoning, reaching the conclusion that Adam (A.S.) had committed disobedience and sin and deserved the chastisement while he had not yet attained prophethood; nevertheless, after his repenting and praying for forgiveness, God selected him, accepted his repentance, and gave him Divine guidance, and he achieved the status of infallibility. Therefore, with this consideration, there remains no incompatibility or contradiction, therein.
  • Zahra Farid Page 156
    Every nation’s anecdotes represent cultural values of that nation. Inverstigation about it can help us to recognize every characteristics of the nation. Where as current among every nation has its moral goals, so in Quran they are involved of moral points, social individual advices. Because of its specific characteristics, Quran is more effective that common advices, so most Quran’s verses are related to its anecdotes. In this article we are going to consider one of the aspects of miracle in Quran recognize these kinds of verses and to distinguish purpose of it’s descending. This article also to show aesthetic art of Quran.
  • Ḥasan Rahbari Page 190
    There is no doubt concerning the role of traditions in the interpretation of the Quranic verses. Furthermore, forgery, fabrication, and weakness in certain traditions are among the known issues that all scholars and experts of Islamic sciences acknowledge. Sciences of tradition (‘ulūm al-ḥadīth) were founded on a basis to authenticate the narrators of traditions and verify their genuineness. Jurisprudence, which deals with people's practical acts of devotion and religious life, made it applicatory and sufficiently developed it to the extent that the appellation ‘ulūm al-ḥadīth became renowned as uṣūl al-fiqh (principles of jurisprudence); however, interpretation of the Quran which undertakes the laying of the foundations for and organizing the Islamic ideology, took a marginal position toward it. Tafsīr of Tibyān, as the cornerstone of comprehensive interpretation and one of the significant sources of its kind in Shī'ism, is composed by a man who had achieved the pinnacles of jurisprudence and approached the realm of interpretation with an overwhelming prerequisite knowledge of the Quran; thus, enjoying a momentous status and special significance among the Shī‘a interpretations. Most of the exegetical traditions have been transferred from Tafsīr of Tibyān to other interpretations that have been written afterwards. A review of Shaykh Ṭūsī's method of relating traditions in Tafsīr of Tibyān would perhaps encourage some deep research in this respect and expedite the purification of exegetical traditions. The present research includes such an approach.
  • Sayyid MuḤammad Ḥasan Jawahiri Page 220
    In order to evaluate the translation of the Quran, the writer of the present article first touches upon such principles and criteria as distinctiveness of the type of translation and the level of the addressees; strength of the translation and proper exegetical implications made by the translator; establishment of lexical and structural equilibrium; observance of morphological, syntactic, and rhetorical points; giving necessary explanations; technical editing; making consistent; and creativity and innovation. With the above considerations, he then goes on to review and evaluate Ayatollah Yazdī's translation, maintaining that in this translation most of these principles and criteria are not observed.