فهرست مطالب

علوم حدیث - سال چهاردهم شماره 2 (پیاپی 52، تابستان 1388)
  • سال چهاردهم شماره 2 (پیاپی 52، تابستان 1388)
  • 266 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1388/05/20
  • تعداد عناوین: 13
|
  • سرمقاله
  • مهدی مهریزی صفحه 3
  • محمد محمدی ری شهری صفحه 10
    الگوی مصرف اگرچه عنوانی ناآشنا در میان احادیث اسلامی است، اما با از نظر گذراندن احادیثی که بر نفی اسراف، تبذیر، انفاق و... اشاره دارند، می توان دیدگاه اسلام را در این باره از آنها استنباط کرد.
    در این نوشتار، ابتدا مبانی اصلاح الگوی مصرف بیان شده و پس از طرح بایدها و نبایدهای استفاده از امکانات شخصی و ملی و ارائه راهکارهای اصلاح الگوی مصرف از امکانات ملی، به سیره پیشوایان دینی در مصرف اشاره شده و نمونه هایی از چگونگی رفتار ایشان ارائه گردیده است.
    کلیدواژگان: اصلاح الگوی مصرف، اسراف و تبذیر، سیره پیشوایان، بیت المال
  • محمد احسانی فر لنگرودی صفحه 39
    شریعت اسلامی به حفظ قرآن ترغیب کرده و از نسیان پس از حفظ آن، نکوهش نمود؛ اما آیا این نسیان، حرام هم هست یا نه؟ وجود احادیث و دیدگاه های مختلف، بلکه وجود فتوای به حرمت و یا حکم به وجوب احتیاط در مساله از یک سو و تحقیق نایافتگی آن از سوی دیگر، پژوهش در این احادیث را بایسته می سازد. به فراخور ویژگی های موضوع، از نظر نصوص و دیدگاه ها، این پژوهش در دو مبحث طرح دیدگاه ها و بررسی احادیث مربوط به مساله سامان یافته است. در بررسی احادیث نیز، علاوه بر نگاه اثباتی در فقه الحدیث، نگرش ثبوتی نیز از نظر دور نمانده است.
    کلیدواژگان: نسیان پس از حفظ، حکم نسیان قرآن، احادیث نیسان، حرمت فراموشی قرآن
  • محمد ابراهیمی راد صفحه 55
    یکی از شبهه های مطرح شده در موضوع عصمت پیامبران این است که آیا پیامبران از ناخودآگاهی (سهو) و فراموشی به هنگام عمل به احکام شرعی و در امور عادی و زندگی شخصی به دور و در امان اند یا همانند سایر مردم به سهو و نسیان در این موارد گرفتار می شوند؟ بیشتر متکلمان و دانشمندان شیعه به عصمت پیامبران از سهو و نسیان باور دارند و دلایلی را برای اثبات آن، در جای خود آورده اند؛ ولی بعضی از دانشمندان شیعه و در صدر آنها، مرحوم شیخ صدوق و استادش ابن ولید، به روا بودن سهو و فراموشی پیامبران به هنگام عمل به احکام شرعی باورمنداند. اصلی ترین دلیل این دسته از عالمان شیعه، روایاتی است که در منابع شیعه و اهل سنت درباره سهو و اشتباه پیامبر(ص) در نماز وارد شده است. در این مقاله به بررسی و تحلیل روایات وارد شده پرداخته شده و ثابت گردیده که با این روایات نمی توان سهو و حتی اسهای پیامبر را ثابت کرد.
    کلیدواژگان: سهوالنبی، اشتباه پیامبران، روایات سهوالنبی، موافقان و مخالفان سهوالنبی
  • رسول جعفریان صفحه 71
    ثبت تاریخ های ولادت و وفات ائمه(ص) یکی از قدیمی ترین کارهایی است که مورخان اسلامی بدان پرداخته اند و کتاب هایی نیز در این موضوع به رشته تحریر درآورده اند، اما با وجود توجه فراوان به این تاریخ ها، اختلافات بسیاری در ثبت و ضبط آنها به چشم می خورد. یکی از این اختلاف ها مربوط به واقعه ولادت پیامبر است. نوشته حاضر با هدف بررسی این موضوع و کاوش در دیدگاه ثقه الاسلام کلینی و شیخ مفید سامان یافته و نقل های مختلف را درباره تاریخ ولادت آن حضرت، یادآور شده است.
    کلیدواژگان: موالید معصومان، تاریخ تولد پیامبر، کلینی، مفید
  • محمدعلی رضایی اصفهانی صفحه 99
    حدیث گرده افشانی درختان خرما (تابیر النخل) در برخی منابع حدیثی نقل شده و به پیامبر(ع) نسبت داد که از گرده افشانی درخت خرمای نر بر خرمای ماده منع کرد و موجب زیان مردم شد. این حدیث از سوی دکتر عبدالکریم سروش به عنوان خطای علمی پیامبر(ع) مطرح شده است.
    در این نوشتار، حدیث «تابیر النخل» مورد نقد سندی و محتوایی قرار گرفته است و روشن شده که این حدیث از قرن سوم در منابع حدیثی اهل سنت پیدا شده است. از این رو، برخی آن را جعل حاکمان زمان برای توجیه جدایی دین و دنیا دانسته اند، و از نظر محتوایی نیز مخالف قرآن بوده است و با شان پیامبر(ع) ناسازگار است؛ همان طور که با پیش آگاهی های ایشان که از طریق قرآن در مساله زوجیت و لقاح گیاهان و آگاهی طبیعی ایشان که از محیط مدینه به دست آورده بود معارض است. بنابراین، این حدیث نمی تواند خطای علمی پیامبر(ع) را به اثبات برساند.
    کلیدواژگان: پیامبر اسلام، تابیر النخل، لقاح گیاهان، نقد سند، نقد متن
  • اسدالله جمشیدی صفحه 113
    «برص» از واژگانی است که در هیات های گوناگون در حدیث و با یک هیات در قرآن به کار رفته است. امروزه، برص بر عارضه پوستی بی خطری اطلاق می شود که نتیجه از کار افتادن رنگ دانه های پوست دانسته شده است. این تلقی با نحوه کاربرد این ماده در قرآن و حدیث هماهنگی چندانی ندارد و موجب برخی نقدها نسبت به احکام فقهی استنباط شده از روایات شده است. در این مقاله، با تحقیق در منابع گوناگون، به این نتیجه رسیدیم که برص از معنای پیشین خود نقل یافته و اکنون معنای جدیدی یافته است. در گذشته، «برص» بر بیماری ای همطراز با جذام اطلاق می شد که و از پوست بدن می گذشت و گوشت و استخوان ها را مبتلا می ساخت و موجب سفید شدن عضو می شد. از آنجا که باید هر متنی را منطبق با محتوای واژگان در زمان پیدایش آن متن فهمید، انتقادهای مطرح شده در این باره نارواست.
    کلیدواژگان: برص، پیسی، لک و پیس، Lepra، Leprosy، Vitiligo
  • نصرالله شاملی، علی بناییان اصفهانی صفحه 125
    روش شناسی، یکی از بایسته های پژوهش حدیثی است. الوافی، نوشته فیض کاشانی، از جوامع روایی متاخر شیعه محسوب می شود. فیض در این کتاب، بر برخی از روایات تعلیقاتی نگاشته است. این تعلیقات و شرح برخی از احادیث متاثر از گرایش های فکری اوست.
    در این مقاله بیان می گردد که فیض کاشانی در مباحث فقهی، دارای گرایش اخباری معتدل است؛ اما وی در برخورد با احادیث غیر فقهی به تفسیر و یا تاویل دست می یازد.
    در تاریخ حدیث شیعه، روایات فقهی، بیش از سایر روایات، مورد توجه پژوهشگران واقع شده است. از این رو، در این مقاله، احادیث غیر فقهی مورد توجه قرار گرفته است تا نمایانگر اندیشه فیض و خاستگاه حکمی عرفانی وی باشد.
    کلیدواژگان: گرایش اخباری، تاویل حدیث، تفسیر حدیث، احادیث غیر فقهی، فیض کاشانی، الوافی
  • عباس پسندیده صفحه 143
    واکنش نامناسب به خوشایند و ناخوشایند زندگی از عوامل مهم در مشکلات روحی و روانی است که مورد توجه دین قرار گرفته است. چگونگی کنترل این دو موقعیت و ایجاد تعادل در فرد، از پرسش های مهم در این موضوع است. در این میان، «زهد» از مفاهیم اساسی در اخلاق اسلامی است که در هر دو موقعیت، کارایی داشته و موجب تعادل فرد شده و واکنش مناسب را تضمین می نماید. بنا بر این، یکی از عوامل سلامت روان، «تنظیم زهد» است. زهد یعنی بی رغبتی به دنیا و دل بستگی نسبت به آخرت؛ اما چگونه؟بر اساس آموزه های دین، راهبرد تنظیم رغبت را «شناخت و یقین» تشکیل می دهد. شناخت صحیح دنیا و آخرت سبب می شود که انسان از دنیا دل برکند و به آخرت دل بندد.
    کلیدواژگان: موقعیت خوشایند و ناخوشایند، حسرت و افسوس، فرح و بدمستی، زهد، سلامت روان، تنظیم رغبت، دنیاشناسی، آخرت شناسی
  • محترم شکریان صفحه 163
    عدالت صحابه یکی از مسائل اختلافی بین شیعه و سنی است. در این مقاله، ابتدا، صحابه معرفی شده و ستس دیدگاه اهل سنت و شیعه درباره عدالت آنها مورد بررسی قرار گرفته و سعی شده تا قاعده ای برای تشخیص صحابه از سوی هر دو دیدگاه ارائه شود و حب و بغض علی به عنوان قاعده ای برای تشخیص عدالت صحابه مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: عدالت صحابه، حب و بغض علی (ع)، شناخت صحابه
  • محمدحسن احمدی صفحه 186
    در این مقاله روایات موسوم به روایات تحریف از زاویه تاثیر جریان های فکری غالیانه، مورد بررسی قرار می گیرند. در ابتدا، مراد از روایات تحریف بیان گردیده، تعریفی از غلو و غالیان ارائه می شود. در ادامه، حضور آسیب زای این طیف فکری در جریان های علمی حدیثی نشان داده می شود و آن گاه، این حضور در مورد اسناد روایات تحریف، موشکافی خواهد شد. نتیجه این دقت سندی، استخراج اسامی سیزده نفر از راویان متهم به غلو از زنجیره اسناد این روایات است که در ادامه، شرح حال رجالی آنها از منابع متقدم رجالی خواهد آمد. در تقویت نتایج به دست آمده، به موضوع شناسی این روایات می پردازیم و نشان می دهیم که طیف وسیعی از این روایات با عقاید غالیانه همخوانی دارد. همچنین انگیزه های غالیان از حضور در این حوزه ها و رویکردهای متفاوتی را که در این ارتباط استخدام کرده اند، ارزیابی خواهیم کرد.
    کلیدواژگان: غالیان، تحریف قرآن، سیاری، فصل الخطاب، غلو
  • آتنا بهادری، محمدعلی مهدوی راد صفحه 224
    غنای گنجینه سخنان گهربار پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ع) در عصر کنونی مرهون تلاش های بی دریغ مسلمان صدر اسلام و نسل های پس از ایشان است. یکی از مهم ترین و ارزشمندترین روش ها در حفظ و انتشار اقوال، سیره و سنن ثقل اصغر، رحله (سفر)های محدثان است.
    تامل در دستاورد سفرهای حدیث پژوهان چهار قرن نخستین عالم اسلام، تصریح می نماید که مجموع این کوچ ها یازده هدف عمده را دنبال می کرد: 1. طلب و فراگیری احادیث، 2. اطمینان از صحت و اتقان احادیث، 3. طلب علو در اسناد، 4. نشر و فرادهی احادیث، 5. بررسی احوال روات، 6. مذاکره علما در فهم و نقد احادیث، 7. تاثیر در بهبود اوضاع فرهنگی دینی شهرهای مقصد، 8. کسب علوم مختلف حدیث، 9. اخذ کتب حدیث، 10. نشر کتب حدیث، 11. تدوین مجموعه های حدیث. در این نوشتار به معرفی و ذکر آثار گران بهای برخی از این محدثان که از مصادیق بارز زحمات ایشان است می پردازیم.
    کلیدواژگان: رحله (سفر) تاریخ حدیث، اخذ حدیث، نشر حدیث، علو اسناد، کتب حدیث
  • حمید محمدقاسمی صفحه 245
    از جمله شیوه های بدیع و کارآمدی که اهل بیت(ع) در راه ابلاغ پیام الهی به مخاطبان خود از آن بسیار بهره جسته اند، تجسم بخشیدن معارف توحیدی و حقایق دینی در قالب هایی زنده و گویاست.
    ائمه اطهار(ع) با بهره گیری از شیوه مجسم ساختن معانی، معارف بلند و ژرفی را در سطح فهم همگان تنزل بخشیده و با ترسیم زنده و زیبای آنها به خلق صحنه های بدیع و شگفتی پرداخته اند که چشم ها را به خود خیره می کند و عواطف را برمی انگیزد.
    در این نوشتار، تلاش گردیده تا به جلوه هایی از این هنر بدیع که در لابه لای کلمات ائمه هدی تجلی یافته اشاره شود.
    کلیدواژگان: تصویر، تجسیم، تشخیص، تخییل
|
  • Medi Mehrizi Page 3
    In this editorial, the author deals with the women’s contribution to interpretation of religious texts. Presenting a list of women’s hadith works in the present era he points to steps taken approaching to famle interpretation of hadiths. This paper also contains hadiths about women whivh have been transmitted by female hadith reporters.
    Keywords: Female Hadith Reporters, Interpretation, Religious Texts
  • Mohammad Muhammadi Rayshahri Page 10
    Though the correction of consumption pattern is not a familiar term in Islamic hadiths but considering hadiths which reject prodigality we can trace it in Islamic thought. In this paper, the author first explains about the principles of correcting the pattern of consumption. Then he makes a picture of dos and don’ts regarding consumption pattern while using private and public facilities and present some solutions to it. He points to infallible Imams’ lifestyle and renders some examples of their behavior.
    Keywords: Consumption Pattern, Correction, Prodigality, Infallible Imam's Lifestyle
  • Mohammad Ihsanifar Page 39
    Islam encourages people to memorize the verses of holy Quran and not to forget it. Here is a question Have we committed a sin if we forget what we have memorized? Is it unlawful or not? Since there are hadiths and different views and also religious decisions which regard it as unlawful or not recommended on one hand and lack of research on the other hand make it necessary to be researched. The author of the present paper has thematically divided the issue into two categories: A) views and opinions B) related hadith in this regard.
    Keywords: Forgetting after Memorizing, Common Consensus
  • Mohammad Ibrahimi Raad Page 55
    One of the theological issues concerning the infallibility of prophets is that whether they are infallible in all affairs of life spiritually or materially or like other people they sometimes make mistakes. Most of Shiite scholars and theologians believe that they are absolutely infallible. To demonstrate it they have presented some arguments. But some of Shiite scholars and Sheikh Saduq and his teacher, Ibn Walid, at the top don’t agree with this and refer to those hadiths which are found in Shiite and Sunni Sources concerning the holy Prophet’s prayer.
    Keywords: Infallibility, Mistake, Oblivion, General Agreement, General Disagreement
  • Rasul Jafarian Page 71
    Registering dates of birth and death of infallible Imams is one of the oldest issues which Islamic historians have dealt with and written some books in this regard. In spite of high importance attached to these dates, there are many discrepancies while registering and recording them.One of these discrepancies is concerned with the birthday of holy Prophet, may peace and blessing be upon him. Mentioning different versions, the author of the present paper views this issue from two perspectives: Tiqat al-Islam Kulayni and Sheikh Saduq
    Keywords: Infallible Imams, Dates of Births, the Holy Prophet, Tiqat al Islam Kulayni, Sheikh Saduq
  • Dr. Mohammad Ali Rezaee Esfahani Page 99
    In some hadith sources there is a hadith about forbidding pollination of date-palms and has been attributed to the holy Prophet, may peace and blessings be upon him. Dr. Sorush holds this as a scientific error of the Prophet.The author of the present paper has a critical view of this hadith both by document and content. He argues that there is no trace of such a hadith before the third century. Some believes that this hadith has been made up by some rulers of the time to justify the separation of religion from material world. The content of the hadith contradicts the holy Quran and does not agree with the Prophet’s knowledge about the pollination of flowers. Since it’s not a reliable hadith, it can not be regarded as the Prophet’s scientific mistake.
    Keywords: Hadith, the Holy Prophet, Pollination of Date, Palms, Sorush
  • Asadullah Jamshidi Page 113
    The word ‘baras’ has been used in religious texts in different forms and meanings. In its modern usage it refers to chronic disorder that causes depigmentation in patches of skin. It occurs when the melanocytes, the cells responsible for skin pigmentation which are derived from the neural crest, die or are unable to function. This perception does not agree with the way of utilizing this word in the Quran and hadith. In addition what is meant by baras in jurisprudential decisions is very different from above-mentioned meaning. Searching different sources, the author of this paper concludes that the word baras has been dressed in new meaning and is very different from ‘judham’ (leprosy).
    Keywords: Baras, Judham, Lepra, Leprosy, Vitiligo
  • Dr. Nasrullah Shameli, Ali Banaian Esfhani Page 125
    Methodology is a necessary tool for hadith research. Al-Wafi, written by Faydh Kashani, is a Shiite hadith collection. In this book, he has annotated some hadiths. These annotations and his commentary are influenced by his thoughts. The other of this article introduces the Fayd’s approach to jurisprudential as moderate Akhbari. On the other hand while approaching non-jurisprudential hadith he tries to interpret them. In Shiite history, researchers have paid more attention to jurisprudential hadiths than other ones. Thus, in this article, the author deals with non-jurisprudential hadiths to demonstrate his way of thinking and its philosophical and mystical origin.
    Keywords: Akhbari, Interpretation, Exegesis, Hadith, Fayd Kashani, al, Wafi
  • Abbas Pasandideh Page 143
    Inappropriate reaction to ups and downs of life is a cause of some mental problems. There is an important question here: How to manage these two situations and level them in individual? To answer this question, the author of this paper gives a definition of ‘zuhd’ (asceticism) in Islamic thought and regards it as a solution to this problem. He introduces planning zuhd as a way of obtaining a health mind that is one should refrain from worldly pleasures and pursue otherworldly ones. How? According to religious teachings knowledge and certainty are means of planning desires. Correct knowledge of this world and the otherworld will help us to cut off this world and connect to the other world.
    Keywords: Ups, Downs of Life, Regret, Cheerfulness, Zuhd, Sound Mind, Desire, Delight, Relish, Eschatology
  • Mohtaram Shekrian Page 163
    The justice of Sahaba is one of the issues which Shia and Sunni disagree upon. In this paper, the author first gives a definition of Sahaba and introduces them. Then make an investigation of Shii and Sunni views in this regard. He views love for Imam Ali, peace be upon him as a criterion for recognizing Sahaba.
    Keywords: Justice, Companions, Love, Enmity, Imam Ali, peace be upon him
  • Mohammad Hasan Ahmadi Page 186
    In this paper, hadiths which are called tahrif hadiths are viewed from extremist school of thought perspective. First the author gives a definition of ghuluw (extremism) and ghalian (extremists) and then mentions some instances of these hadiths. He analyzes the presence of this harmful group in the chain of authorities of tahrif hadiths and mentions the names of 14 reporters who are accused of extremism and gives a rejali account of them.
    Keywords: Extremists, Misinterpreting the Holy Quran, Decisive Speech
  • Atena Bahaduri, Dr. Mohammad Ali Mahdavi Raad Page 224
    Journeys made by hadith scholars are of the most important means for preserving and disseminating the culture of hadith. they hamade these journeys to: 1- learn hadith; 2- make sure of its reliability; 3- promote in chain of authorities; 4- disseminate hadith; 5- know more about hadith reporters; 6- talk about it with other scholars; 7- improve cultural conditions of those cities; 8- learning all of hadith sciences; 9- obtain hadith books; 10- publish these books; 11- compile them.
    Keywords: Journey, Hadith, Traditionist, Learning, Teaching, Chain of Authorities
  • Dr. Hamid Mohammad Qasemi Page 245
    Figurative language is one of the effective methods utilized by the infallible Imams in order to publicize the divine message and present a sharp and vivid image of religious facts.The author of the present paper tries to demonstrate some of these wonderful images in the Infallible Imams sayings.
    Keywords: Image, Figurative Language, Recognition, Ima