فهرست مطالب

کاوش نامه زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 17 (پاییز و زمستان 1388)
  • پیاپی 17 (پاییز و زمستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1387/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • لیلا جمشیدی، حسن دادخواه صفحه 9
    مقامات حریری و حمیدی به عنوان دو اثر منثور و ارزشمند، جزء ادبیات داستانی کهن در ادب عربی و ادب فارسی به حساب می آیند.
    در این هر دو اثر از شیوه های توصیف و نمایشی برای برقراری ارتباط خواننده داستانها با عناصر داستان نظیر شخصیت ها موقعیت مکانی و زمانی، پایگاه اجتماعی و... بهره گرفته شده است.
    عنصر مکانی یا به عبارت دیگر «صحنه»، یکی از عناصر داستانی است که در شناساندن شخصیت ها، حوادث و فضای داستان به خوانندگان نقش مهمی را بر عهده دارد.
    نویسندگان این مقامات، به ویژه حریری با تبحر کامل توانسته اند تا از ظرفیت عنصر «صحنه» در داستان های خود استفاده نمایند. مقایسه میان شیوه های بهره برداری حریری و حمیدی از این عنصر، میزان توانمندی هر یک از دو نویسنده، شیوه پرداخت صحنه ها و چگونگی توفیق هر یک را در استفاده از این عناصر برای برقراری ارتباط خواننده با متن داستان آشکار می سازد. به نظر می رسد حریری در توصیف صحنه ها و استفاده از شیوه تلخیص در پرداخت عنصر صحنه از حمیدی موفق تر عمل کرده است.
    کلیدواژگان: مقامات، حریری، حمیدی، عنصر صحنه
  • احمدرضا حیدریان شهری، کلثوم صدیقی صفحه 33
    از آنجا که قرآن کریم، همواره الهام بخش شاعران و نویسندگان و ناقدان شرق و غرب بوده و بویژه اندیشمندان مسلمان جیره خوار این خوان گسترده و پر نعمت بوده اند و نیز با توجه به اینکه تاثیر قرآن این کتاب آسمانی بر اندیشمندان مسلمان و آثارشان غیر قابل انکار است مقاله ی حاضر، پس از انجام مقایسه ای میان سید قطب مفسر بزرگ قرآن و مصلح معاصر مصری و احمد مطر شاعر مبارز عراقی، ابتدا برخی ایده های سید قطب را درباره ی داستان در قرآن بر اساس کتاب «التصویرالفنی فی القرآن» به طور مختصر مورد بررسی قرار داده و سپس اجرا و بکارگیری برخی از آنها را توسط احمد مطر در معرض شهود قرار داده است که در درجه اول شعر «بلاد ما بین النهرین» را که در حدود (50) مورد از قرآن الهام گرفته و در ادامه اشعاری چون «یوسف فی بئر البترول» و «الجمل» را مورد نقد و بررسی قرار داده است.
    کلیدواژگان: قرآن، احمد مطر، داستان، تشابه، الهام
  • فاطمه حسنلویی، غلام عباس رضایی هفتادر صفحه 63
    رزمندگان مخلص و دلاور اسلام در سال 92 ه، وارد اندلس بخشی از اسپانیای امروزی شده و ضمن فتح آن کاخ بلند تمدن اسلامی را در آنجا پی ریزی کردند، ولی به سبب خودخواهی و جاه طلبی برخی از فرماندهان و فرمانروایان، مسلمانان شکست خورده و پس از هشت قرن حکومت بر آن دیار، از آنجا بیرون رانده شدند. بی گمان اگر رهبران و فرماندهان به مضمون آیه شریفه (و لا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم) «انفال/46» وفادار مانده بودند اکنون ما شاهد اروپایی مسلمان بودیم، ولی افسوس که طالبان قدرت و ثروت برای رسیدن به مطامع زودگذر دنیوی در صفوف مسلمانان تفرقه انداختند. در پی آن حادثه غمبار شهرهای اندلس یکی پس از دیگری سقوط کرد و از دست مسلمانان خارج شد. در اثر آن شماری از شاعران مسلمان از سر درد و سوز و گداز، این حادثه تاسف بار را به رشته نظم کشیده و بر سقوط مسلمانان اشک ریختند. در میان آنان «ابوالبقاء رندی» (601-648ه) مرثیه زیبایی سروده است که نگارندگان در مقاله حاضر به شرح و تحلیل آن پرداخته اند.
    کلیدواژگان: اسلام، اندلس، ابوالبقاء رندی، رثاء
  • وحید سبزیان پور، محمدرضا سوری صفحه 93
    متنبی و حافظ دو قله بلند ادب عربی و فارسی هستند که هردو سر به قله کیوان و اوج آسمان دارند. هردو به اخذ و اقتباس از آثار گذشتگان و فرآوری آن به شکلی بدیع و بی نظیر شهرت دارند. آثار هردو برآیند تلاش های گذشتگان به اضافه معماری و طراحی جدید و بی بدیل به مدد قریحه و ذوق خداداد آنهاست. متنبی غزل را برای شروع به عنوان تشبیب در ابتدای قصاید خود آورده و انگیزه او در غزل سرایی، عرف و پسند مردم روزگارش بوده است، حال آنکه حافظ غزل سراست، حافظ عاشق است و هستی را طفیل عشق می داند، متنبی عشق را بیماری می پندارد. با این وجود هردو گوینده بزرگ با دو هدف و نگرش متفاوت دست به غزل سرایی زده اند.
    حافظ سخت متاثر از ادب عربی است، بالطبع متنبی هم که جایگاه ویژه ای در ادب عربی دارد، مطمح نظر او بوده به گونه ای که در دیوان او یک مصراع از اشعار متنبی دیده می شود و مضامین بسیار نزدیک و شبیه به مضامین متنبی در غزلیات او دیده می شود که صاحب نظران به آن اشاره کرده اند.
    در این مقاله با نشان دادن برخی شباهت ها در اشعار این دو شاعر و نقد و مقایسه آنها، نظری گذرا به تفاوت غزلیات آنها از دریچه مضمون و نوع نگرش می اندازیم.
    کلیدواژگان: حافظ، متنبی، غزل
  • صدیقه مظفری، سید محمدرضا ابن الرسول صفحه 141
    صحیفه سجادیه مجموعه نیایش های امام زین العابدین علیه السلام شامل پنجاه و چهار دعاست که شروح مختلفی بر آن نوشته شده است ولی ظاهرا تاکنون هیچ اثری به طور مستقل به بلاغت این ادعیه اعم از معانی و بیان و بدیع نپرداخته است.
    در مقاله ای که پیش رو دارید، نگارندگان بر اساس یک جست و جوی میدانی، آرایه های بدیعی اعم از لفظی و معنوی را در صحیفه سجادیه نمونه یابی کرده و نشان داده اند که:1 بسیاری از محسنات لفظی و معنوی در صحیفه نمونه دارد.
    2 محسنات لفظی به ویژه جناس و سجع در صحیفه پر نمونه است و در واقع نیایشی نیست که از این محسنات تهی باشد.
    3 در محسنات معنوی هم به ویژه انواع طباق، مقابله، عکس، مراعات النظیر و حسن النسق پر نمونه است.
    4 از آن جا که در نیایش ها ماهیت آوایی و موسیقایی عبارات درخور توجه است، در صحیفه سجادیه نمونه های آرایه های لفظی بیشتر از آرایه های معنوی مشاهده می شود.
    کلیدواژگان: امام علی بن الحسین (ع)، صحیفه سجادیه، بدیع، آرایه های بدیعی
  • الدکتور محمد خاقانی إصفهانی صفحه 181
    إن العالم العربی مجتمع لغوی واحد، له لغه واحده هی العربیه، لکن اللهجات العربیه ابتعدت بعضها عن البعض الآخر بمرور الزمن، حتی لیکاد حدیث العراقی مثلا بلهجته یستغلق علی الجزائری وغیره من اهل العالم العربی، وهکذا بقیه اللهجات. والازدواجیه اللغویه شیء بدیهی فی اللغه العربیه. وفی ها نمطان من الاداء اللغوی:- لغه فصیحه مشترکه، تستعمل فی المحافل العربیه العامه ویکتب بها الشعراء ویخطب بها الخطباء فی المحافل العربیه العامه - ولهجات عامیه مختلفه، یتحدث بها الناس فی اسواقهم وبیوتهم وشؤون الحیاه الیومیه المعتاده فی المحادثات والبیع والشراء.
    هذه المقاله تعالج:1. مدی الخلاف بین العربیه الفصیحه والعربیات العامیه المتنوعه.
    2. آثار هذا الخلاف فی الواقع المعاش وفی العالم العربی.
    3. الإشکالیات التی برزت من هذه الازدواجیه بین الادباء والالسنیین والمواقف المتضاربه التی اتخذتها المجامع اللغویه والمؤسسات اللسانیه والتعلیمیه إزاء هذه الظاهره اللغویه.
    4. مدی ضروره تعرف الطلاب والاساتذه الإیرانیین علی هذه اللهجات وهذه الاتجاهات.
    کلیدواژگان: العربیه الفصیحه، العربیه العامیه، الازدواجیه اللغویه
  • حمزه احمد عثمان صفحه 207
    نحن نتحدث فی هذه المقاله عن زوایا حیاه شخصیه علمیه فذه وهو عبدالله بن محمد البیتوشی، فإنه کان من اجله علماء عصره، ومع فرط ذکائه نشیطا مقداما فی میادین العلم والادب، و انسانا زاهدا متدینا کرس جهوده المتواصله و مواهبه الممتازه لخدمه العلم والدین والادب، وإفاده طلاب العلوم من الاقاصی والادانی دون توان اوملل، سواء کان عن طریق التدریس والتقریر ام بالشرح والتفسیر ام بالکتابه والتالیف. ومع انه عانی من وقائع الایام وتبلبل الاحوال وعاش بعیدا عن وطنه واقاربه، بقی کالطود الشامخ فی میدان العلم والعقیده والادب، وخلف ورائه تآلیف قیمه جدیره بالاهتمام وطبع ما هو فی متناول الید، وتدریس بعض منها بالجامعات والحوزات العلمیه، فی فروع التخصص.
    کلیدواژگان: البیتوشی، العلم والادب، الاحساء، البصره، الشعروالنثر
|
  • Hassan Dadkhah (Phd), Leila Jamshidi, Ma Student Page 9
    Hariri and Hamid's Maghamat are considered as two prose and ancient story works in Arabic and Persian literature. These two story collections form the viewpoint of having fiction elements enjoy so much strength and acceptability in line with the standards of the modern short stories. In this regard, one of the most important fiction elements is "setting" which has significant role in Hariri's Maghamat. The researchers of the present study made a comparison between the methods of the setting in these two Maghamats and then tried to introduce the literary value of their two works, and finally show the relationship between Arabic and Persian literatures.
  • Ahmad Reza Heydarian Shahri Page 33
    It is beyond all doubt that Holy Koran has always inspired eastern and western poets and writers and particularly Moslem thinkers who received a ration of God's blessing. Thus, the effect of Holy Koran on Moslem thinkers and their works is undeniable. The present article is trying to make a brief comparison between Sayyed Qotb "the great interpreter of Holy Koran and the contemporary Egyptian reformer" and Ahmad Matar "the Iraqi revolutionary poet. At first it is examining the Sayyed Qotb's ideas about stories in Holy Koran based on the book; Al-tafsir Al-fani fi-ll Koran" (the artistic image in Holy Koran) and then showing its application in Ahmad Matar's poems. Then, the study tries to examine the poem "Bellad Mabayn al-nahrain" (the land of Mesopotamia), and then some of the other poems of Ahamd Matar like: "Yusuf Fi biar albetrul" (Josef in the well of petrol) and "aljamal" (the camel).
  • Fatemeh Hassanlouie, Gholam Abbas Rezaei Haftador (Phd) Page 63
    Valiant devoted warriors of Islam entered Andoles (part of today's Spain) in 92 A.H., conquered it and founded the base of Islamic civilization there, but due to selfishness and ambition of commanders and rulers, Muslims were defeated and so were made to abandon their land after having ruled that country for eight centuries. Undoubtedly if leaders and commanders had remained faithful to what is said in verse 46 of chapter 'Enfal' in Holy Koran, now Europe could be Islamic, but alas, power and wealth seekers caused disunity between Muslims to reach their secular transient object of desire. Following this disunity, cities of Andoles were conquered one after another. This caused a number of Muslim poets filled with anguish such as Abolbagha to versify this regrettable incident and shed tears of Muslim's defeat. Abolbagha Rondi (601-648 A.H.) has composed a beautiful elegy of which researchers of the present study have given an account.
  • Vahid Sabzianpour Page 93
    Motanabi and Hafez are two great figures in Arabic and Persian literature. They are most famous for borrowing from works by their predecessors and reformulating them within a novel framework, which is the result of their creative minds. Motanabi often starts Qasayed with a Qazal which is often motivated by the taste of the people in his era. While Hafez primarily writes Qazals in love with this type of poetry and believes that love is above all other phenomena in the world. Motanabi downgrades love to the level of a disease. Nevertheless, both poets have written Qazal with different motivation.Hafez is greatly influenced by Arabic literature and he has even used a line of Motanabi's poetry in his Divan. In addition, there are very similar issues in the works of these two poets often recognized by literary critics. This paper will compare and contrast topics in the works of these two poets highlighting the attitude of these two poets with regard to the genre of Qazal.
  • Seddigheh Mozaffari, Sayyed Mohammad Reza Ibnorrasool Page 141
    Sahifeh Sajjadieh is a collection of 54 prayers of Imam Sajjad on which different interpretations have been made; however, it seems that no work has exclusively dealt with the eloquence of the prayers in terms of semantic, speech or rhetorical aspects yet. The authors of the present study have, via field research, identified the schemes and tropes in Sahifeh Sajjadieh, and shown that; first, there are many examples of schemes and tropes in Sahifeh. Second, there are many examples of schemes specially pun and riming prose in Sahifeh meaning that there is no prayer without such figures. Third, there are also many examples of antithesis, antimetabole, congeries and conglobation in tropes and finally that since, in the prayers, the musical features of the phases are noteworthy, schemes are more than tropes in Sahife.
  • Mohammad Khaghani Isfahani Page 181
    In a sense, the Arab world is a united society with one language: Arabic language. But there are many Arabic vernaculars which have been separated by the time, so it is difficult for Iraqi and Algerian people; for example, to understand each other. The difference between eloquent Arabic and vernacular Arabic are self evident, and correspondingly there are two methods of communication in the Arab world. First, eloquent Arabic which is used by Arab poets and orators in general meetings, second the vernacular Arabic which is used by people in their daily life. In this study, the researcher will try to deal with the differences between eloquent Arabic and vernacular Arabic. And then he shows the influence of these differences on Arab daily life. Also the researcher tries to study the ways the scholars and Arabic Academics look at these two kinds of Arabic languages. Finally the importance of understanding of the differences between the eloquent Arabic and vernacular Arabic by Iranian teachers and students of Arabic Departments in Iranian universities will be discussed.
  • Hamzeh. Ahmad Othman (Phd) Page 207
    Islamic nation was always honored for present of science and literature great ones among its children in during the history. The scientists those who illuminated the world with light of knowledge and have performed many services for human if field science and literature and scientific and literature meetings were illuminated by their existence and effects, so scholars of religious sciences have came to them from far and near areas to learn science from them. Among these outstanding scientists is Abdollah ebne Mohammad Kordi Bitushi, he was a great and genius person of world and though he had passed most of his life times in exile and far away from his birthplace and the world events and troubles had disturbed him under moral pressure, but never tiredness came to him and didnt neglected to teach, guiding and compiling. He left very variable effects for the future generation, it merited that great ones of science and literature pay attention to them and protect them from their loss and public what are available.