فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال دوازدهم شماره 2 (تابستان 1388)
  • سال دوازدهم شماره 2 (تابستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1388/05/15
  • تعداد عناوین: 9
|
  • حسین مهرابی بشرآبادی، حمیده موسوی محمدی صفحات 1-13
    تبیین اثر آزادسازی تجاری بر متغیرهای کلان اقتصادی در کشورهای در حال توسعه از مباحث اصلی اقتصاددانان توسعه در سال های اخیر به شمار می رود. همچنین، درمیان تمامی حقوقی که در قالب نیازهای پایه ای خانوار به افراد یک اجتماع داده می شود، «امنیت غذایی» از مهم ترین نیازهای فردی است که مسئولیت تامین آن به عهده دولت هاست؛ و برای امنیت غذایی جهان، تجارت غذا امری حیاتی است. با توجه به اهمیت این موضوع، مطالعه حاضر با استفاده از شاخص شدت تجاری و شاخص کلی امنیت غذایی خانوار در دوره زمانی 1362-1385، به بررسی اثر آزادسازی تجاری بر امنیت غذایی خانوارهای روستایی با به کارگیری روش تصحیح خطای برداری می پردازد. نتایج نشان می دهد که این اثر به میزان اندک است که در کوتاه مدت منفی، و در بلندمدت مثبت می باشد.
    کلیدواژگان: امنیت غذایی، خانوارهای روستایی، ایران، آزادسازی تجاری
  • رستم صابری فر، صدیقه قیصاری صفحات 15-36
    هر چند، فقرزدایی در نواحی روستایی از برجسته ترین اهداف بیشتر برنامه های تعدیل اقتصادی به شمار می رفت، اما مطالعات انجام شده حاکی از افزایش تدریجی فقر روستایی به دلیل شیوه های نامناسب مطالعه و اجراست. پرسش اصلی این است که «آیا با تغییر شیوه مطالعه و اجرای برنامه ها، می توان میزان فقر مناطق روستایی را کاهش داد؟». در بیشتر موارد، این گونه برنامه ها با مشارکت حداقلی افراد و آن هم گروه های صاحب قدرت در نقاط روستایی به اجرا درآمده است. مطالعه حاضر، با بهره گیری از روش ساپ در منطقه حسین آباد شهرستان سربیشه، و با تعیین اهمیت و جایگاه برنامه های عمرانی و اجتماعی در تامین معاش فقرا، به بررسی شیوه های مدیریت و مداخله در این گونه مناطق می پردازد. نتایج بررسی نشان دهنده کاهش چشمگیر میزان فقر در پی اجرای برنامه هایی است که پس از تهیه و تدوین با روش های اصولی و مبتنی بر نظر ساکنان این مناطق اجرا شده اند، کاهشی که تحقق آن بیشتر مرهون تنوع بخشی به شیوه های تامین معاش بوده است. همچنین، این بررسی نشان می دهد که گذشته از تامین درآمد، باید فراهم سازی امکانات رفاهی و بهداشتی این مناطق نیز مورد توجه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: مناطق روستایی، کاهش فقر، حسین آباد غیناب سربیشه (روستاها)، مطالعه موردی
  • محمد امین شریفی، محمود حسینی صفحات 37-67
    طی چند دهه گذشته، همواره ضرورت نظام بیمه اجتماعی به خاطر نقش چشمگیر آن در پایداری فعالیت ها و بهبود کیفیت زندگی روستایی مطرح بوده است. مقاله حاضر به دنبال تبیین پذیرش بیمه اجتماعی در میان کشاورزان دو شهرستان قروه و دهگلان از توابع استان کردستان است. افراد نمونه با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای با انتساب بهینه در میان 170 کشاورز پذیرنده و 260 کشاورز ناپذیرنده تعیین و داده های مورد نیاز از طریق پرسشنامه به دست آمد. بر اساس نتایج تحقیق، متغیرهای مرتبط با پذیرش بیمه اجتماعی در قالب چند عامل اصلی قابل تلخیص بودند که سرانجام، عوامل توان اقتصادی خانوار، بی اعتمادی کشاورز، سرمایه انسانی خانوار، سطح توسعه روستایی، و پیروی از دیگران وارد مدل شدند؛ در یک ترکیب خطی لوجیت، این عوامل 75 درصد از احتمال پذیرش بیمه اجتماعی را پیش بینی می کنند. همچنین، نتایج بیانگر تفاوتی معنی دار بین کشاورزان پذیرنده و ناپذیرنده بیمه اجتماعی به لحاظ تاثیرپذیری از دو عامل بی اعتمادی نسبت به پذیرش و سطح توسعه روستایی است.
    کلیدواژگان: بیمه اجتماعی، تامین اجتماعی، کشاورزان، روستاییان، مطالعه موردی، قروه (شهرستان)، دهگلان (شهرستان)، کردستان (استان)
  • حمید سپهردوست صفحات 69-85
    این مقاله بر آن است که نخست، بر اساس شاخص های زیربنایی، آموزشی و بهداشتی، به اندازه گیری درجه توسعه یافتگی شهرستان های استان همدان در بخش روستایی و سپس، به مقایسه عملکرد برنامه ای دولت طی برنامه سوم توسعه بپردازد. از مدل تاکسونومی عددی برای همگن سازی و سنجش سطح توسعه یافتگی مناطق روستایی، از ضریب اختلاف ویلیامسون برای مقایسه ضریب نسبی تغییرات، و نیز از روش تحلیل عاملی برای رفع هم خطی، کاهش عوامل، و استخراج عوامل مؤثر بر عدم توازن منطقه ای استفاده شد. نتایج گویای آن است که طی سال های 1378 تا 1383، اگر چه سیاست های برنامه ای دولت در رشد و توسعه بخش های روستایی استان نابرابری توزیع امکانات و تسهیلات را در پی داشت، اما مقایسه ضریب تغییرات نشان می دهد که برنامه سوم توسعه با اثراتی مثبت بر توزیع متعادل تر امکانات توسعه ای در بخش زیرساخت ها، آموزش و بهداشت روستایی شهرستان های استان همراه بوده است.
    کلیدواژگان: دولت(عملکرد)، توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی، همدان (استان)، روستاها
  • لطفعلی آذری، محمود هوشمند، سمیه سادات نقوی صفحات 87-111
    با توجه به لزوم توسعه متوازن کشور و در راستای بهره گیری بیشتر از بخش تعاون، بررسی علمی نقش و جایگاه تعاونی های مرزنشینان خراسان رضوی با موقعیت ویژه این استان در هم جواری با دو کشور ترکمنستان و افغانستان در شمال شرق کشور دارای اهمیتی ویژه است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، از نوع کاربردی است و از نظر روش، تحقیق اسنادی و میدانی به شمار می رود. با توجه به کارکردهای متنوع شرکت های تعاونی مرزنشینان، از یافته های پژوهش چنین برمی آید که در عمل، عملکرد اقتصادی این تعاونی ها در میزان تاثیرگذاری بر اقتصاد خانوار چندان موفقیت آمیز نبوده و در مجموع، در مقایسه با سایر موارد و کارکردها، با رضایتمندی کمتر اعضای تعاونی ها همراه شده است.
    کلیدواژگان: رضایتمندی، شرکت های تعاونی، مرزنشینان، خراسان رضوی (استان)، سنجش
  • سید رامین غفاری، معصومه ترکی هرچگانی صفحات 113-126
    امروزه، گردشگری و به ویژه گردشگری روستایی گستره ای جهانی یافته است و پدیده ای برآمده از توسعه همه جانبه نوآوری های فناوری در دوران نوین به شمار می رود. آنچه گردشگری را به عاملی در روند توسعه مبدل کرده است، جریان های سرمایه، فرهنگ و اطلاعات، در یک همپوشی با عواملی چون افزایش درآمد، سطح رفاه، اوقات فراغت بیشتر و بهبود ارتباطات است. بر این باور، تحقیق فرارو در پی پاسخ بدین پرسش است که گردشگری چه نقشی در توسعه اجتماعی- اقتصادی نقاط روستایی در بخش سامان از توابع استان چهارمحال و بختیاری دارد. مطالعات میدانی و پرسشنامه های تکمیل شده از سوی 376 نفر در قالب نمونه آماری منتخب به روش کوکران در پانزده روستای گردشگرپذیر نشان می دهد که میان افزایش شمار گردشگران، رونق گردشگری و بهبود شاخص های اجتماعی- اقتصادی رابطه معنی دار وجود دارد.
    کلیدواژگان: گردشگری، توسعه اجتماعی، توسعه اقتصادی، مناطق روستایی، توسعه روستایی، مطالعه موردی، سامان (بخش)، چهارمحال و بختیاری (استان)
  • شهره کرمی، حسین آگهی، عبدالحمید پاپ زن صفحات 127-153
    تحقیق حاضر، با هدف بررسی میزان تحقق اهداف، شناسایی نقاط قوت و ضعف، و اصلاح طرح، روی 97 زن تولیدکننده، به صورت توصیفی- مقطعی انجام شد؛ و گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه و مصاحبه صورت گرفت. یافته های پژوهش نشان می دهد که در راستای تحقق اهداف طرح، دوره های آموزشی، راهنمایی مهندسان، حمایت مالی، درآمد در کنار خانواده، بهره وری امکانات محلی، تامین غذا و رفاه خانواده، تاثیر در اقتصاد خانواده و جامعه، امید زندگی بهتر، انگیزه پیشرفت، کاهش تمایل به مهاجرت، تقویت روحیه، و افزایش اعتماد به نفس و نشاط، و مفید بودن مطلوب بوده اما نشریه ها و فیلم های آموزشی طرح ضعیف عمل کرده اند. از این رو، پیشنهاد می شود که در کیفیت آنها تجدیدنظر شود. رضایت متوسط از درآمد، که خود ناشی از بازاریابی نامناسب بوده، مبین نیاز به ایجاد تعاونی ها برای افزایش بهره وری است. نگرانی از عدم حمایت مالی و نیز دشواری تنظیم دما در تابستان، از مشکلاتی است که بیان شده اند. بنابراین، ادامه حمایت مالی تا چند دوره و برنامه ریزی دقیق تر دوره های پرورشی توصیه می شود.
    کلیدواژگان: قارچ دکمه ای، کرمانشاه (استان)، زنان روستایی
  • محمد حسین کریم، ابوالحسن هاشمی صفحات 155-187
    با توجه به اهمیت توسعه پایدار اقتصادی، تحقیق حاضر به بررسی مشکلات و موانع موجود بر سر راه توسعه می پردازد. بدین منظور، پس از مطالعه و استخراج شاخص های توسعه پایدار و تبیین چالش های توسعه پایدار روستایی، تدوین پرسشنامه و نظرسنجی از روستاییان دهستان ساروق در استان مرکزی صورت گرفت، که نتایج به دست آمده بدین شرح است: از دیدگاه این روستاییان، چالش های پایداری مناطق جنگلی، آب و خاک 5/25 درصد، چالش های طرح های عمرانی دولتی 2/14 درصد، چالش های استفاده پایدار از ذخایر محیط 2/13 درصد، چالش های اشتغال و درآمد 5/10 درصد، چالش های محیط نهادی 2/10 درصد، چالش های بهداشت و رفتار مطمئن با سموم و مواد شیمیایی 7/7 درصد، و چالش های اشکال پایدار سکونتگاه های انسانی 3/3 درصد، و در مجموع این شش عامل 85 درصد از واریانس چالش های توسعه پایدار روستایی را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: توسعه پایدار روستایی، روستاییان، نظرسنجی، ساروق (دهستان)، اراک (شهرستان)
  • بررسی کتاب
    صفحات 179-182
|
  • Hossein Mehrabi Boshrabadi, Hamideh Mousavi Mohammadi Pages 1-13
    The impact of trade liberalization on macro economic variables in developing countries is one of the main issues that attracts the interest of development economists. Among all the rights that are given to the people of a society, food security is the most important individual need and its provision is the responsibility of states. Food trade is necessary for securing food security. Considering the importance of this issue this study examined the impacts of trade liberalization on food security of rural households using openness index and aggregate household food security index during the period 1983-2006 by applying vector error correction model. The findings indicated that trade liberalization had a mild impact on food security of rural households. This impact was negative in the short term and positive in the long term.
  • Rostam Saberifar, Seddigheh Ghisari Pages 15-36
    Although poverty reduction is one of the most important objectives of the most economic adjustment programs, studies showed a gradual rise in rural poverty due to inappropriate methods of study and implementation in most programs, such that most of the pre determined objectives have not been achieved. The main question is whether poverty in rural areas can be alleviated by changing the method of study and implementation of these programs? In most cases, these programs have been implemented with minimum participation from people, and only limited to influential groups in rural areas. The present study used Stages of Progress Approach in Hosseinabad region, and identified the importance and position of the social and development programs in providing for the livelihood of the poor. It also examined the management and intervention methods in such areas. The results indicated a significant reduction of poverty rates following the implementation of programs that were prepared with reasonable methods based on the views and requests of the local people, a reduction that its realization was due to the diversification of the methods of livelihood provision. Also, this study indicated that in addition to income provision, the provision of welfare and hygienic facilities should be considered.
  • Mohammad Amin Sharifi, Seyyed Mahmoud Hosseini Pages 37-67
    The social insurance system has been a necessity in rural life during the last few decades considering its role in sustainability of activities and improvement of the quality of rural life. The present study tries to explain the adoption of social insurance among the farmers of Ghorveh and Dehgolan counties of Kordestan province. The sample was selected by multi stage cluster sampling method proportionate to size among 170 adopter and 260 non adopter farmers and required data was collected by a questionnaire. The study results indicated that factors related to the adoption of social insurance can be summarized in these main factors: household economic potential, farmer's lack of trust, household human capital, the level of rural development and following others. These variables entered in a linear logit model and predicted 75% of the probability of adoption. Also the results showed that there were no significant differences between the adopter and non adopter farmers considering the influence of the two factors, lack of trust to adoption and the level of rural development.
  • Hamid Sepehrdoust Pages 69-85
    This study firstly attempted to examine and measure the degree of development in rural areas of Hamedan province counties based on infrastructure, health and hygienic indicators and then compared the government performance during the third development plan. It used taxonomy model to harmonize and measure the level of development of rural areas; it also used Williamson coefficient of variation to compare the relative coefficients of variations. Factor analysis was used to remove the linearity between the factors, to reduce factors and to extract factors that are effective on the regional imbalances. The results indicated that, although the adoption of planned policies was associated with unequal distribution of facilities but comparison of variation coefficients showed that the third development plan had positive impacts on more balanced distribution of development possibilities in rural infrastructures, education and health during the period 1999-2004.
  • Lotfali Azari, Mahmoud Houshmand, Somayyeh Sadat Naghavi Pages 87-111
    The scientific study of the role and situation of border cooperatives has a special importance, considering the necessity of balanced development in different parts of the country and special situation of Khorasan Razavi province which is located in the north east of the country, neighbouring with Turkmenistan and Afghanistan, with long common borders. The present study is an applied one and part of it has used a field methodology to examine the level of effectiveness of province's border settlers cooperative on the household economy and household satisfaction, while part of it has used a documentary methodology to examine the performance of these cooperatives. The results of the study indicated that in reality the border settler cooperatives were not very successful in influencing household economy and member's satisfaction.
  • Ramin Ghaffari, Masoumeh Torki Harchegani Pages 113-126
    Tourism in general and rural tourism in particular has expanded considerably worldwide, as a result of comprehensive development of innovation in post modern period. The flows of capital, culture and information in an overlap with factors such as the rise in income and level of welfare, more leisure, and improvements in communications make tourism a factor of development. The present study is an answer to this question: "What is the role of tourism in socioeconomic development of Saman district in Iran? Field study and completion of questionnaires from a sample of 376 which was selected by Cochran method in 15 tourist attraction villages showed that there was a significant relationship between the increase in the number of tourists, tourism boom and an improvement of socio economic indicators.
  • Shohreh Karami, Hossein Agahi, Abdolhamid Papzan Pages 127-153
    The present research, has been carried out with the goal to examine the realization of objectives, and identification of strengths and weaknesses and modification of "organizing, training, and support project for rural women to cultivate button mushrooms ". It was a descriptive and cross sectional study of 97 women producers. The data were collected by a questionnaire and interview. The results indicated that variables such as training, financial support, income generation along the household, productivity of local facilities, the provision of food and welfare for the family, affecting the economy of family and society were desirable objectives that were achieved by the project. The publications and training films acted weakly, therefore a modification was recommended. Among the problems, concerns about the lack of financial support and problems from temperature control during the summer can be mentioned. Therefore the continuity of financial support for several periods and a more precise planning for cultivation were recommended.
  • Mohammad Hossein Karim, Abolhasan Hashemi Pages 155-187
    Considering the importance of achieving continuous economic growth and ultimately development, the present study examined the problems and constraints existing on the way to development. After studying and extracting indicators of sustainable development and giving an explanation of its challenges a questionnaire was prepared to survey the opinion of Sarough subdistrict people. The challenges and their contribution to explaining variances of sustainable rural development in view of rural people were respectively obtained as follows: sustainability of forest areas, soil and water, 25.5%; development projects, 14.2%; sustainable use of environmental reserves, 13.1%; institutional environment, 10.1%; health and people appropriate handling of pesticides, 7.7%; and sustainable forms of human settlements 3.3%. The mentioned six factors could explain 85% of total variances which can be regarded as a high percentage.