فهرست مطالب

  • سال بیست و چهارم شماره 4 (1387)
  • تاریخ انتشار: 1387/10/15
  • تعداد عناوین: 12
|
  • حمید معین راد صفحه 607
    شاخص های رشد در مراحل اولیه رشد و نموی دانهال های پسته در سه آزمایش گلدانی جداگانه بررسی شد. این آزمایش ها درقالب طرح بلوک های کامل تصادفی انجام شد. درآزمایش های گلدانی اول و دوم ویژگی های رشد و نموی دانهال های هفت رقم ازگونه های Pistacia vera وmutica P. و درآزمایش گلدانی سوم دانهال های سه رقم P. vera بررسی شد. به منظور بررسی ویژگی های رشد و نموی و همچنین زایشی گیاهان بالغ پسته دو آزمایش باغی نیز انجام شد.درآزمایش باغی اول چگونگی رشد رویشی چهار رقم پسته در سال های اولیه رشد و نیز ویژگی های زایشی آن ها در چهار سال اول باردهی درقالب طرح کاملا تصادفی نامتعادل تعیین شد. در آزمایش باغی دوم طی پنج سال ویژگی های باردهی دو رقم پسته در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی تعیین شد. با تغییر مواد ژنتیکی درآزمایش گلدانی سوم علاوه بر نتایج متفاوت آماری،روندتغییرات در ارقام نیز متفاوت بود. تغییرات شاخص های رشد در دانهال های ارقام اهلی قابل توجه ولی این تغییرات در دانهال های ارقام وحشی سرخس و بنه حداقل بود. دانهال های ارقام اهلی به ویژه اوحدی و کله قوچی و نیز رقم نیمه وحشی بادامی ریز کوما، قوی ولی دانهال های وحشی سرخس و بنه ضعیف تر بودند. خشبی شدن زودتر شاخه در رقم اکبری، طولانی تر بودن دوران صغیری، حساسیت بیشتر این رقم به تنش های شوری و خشکی، تعداد بیشتر برگ در طول معینی از شاخه و کوچک تر بودن اندازه برگ ها، نشان دهنده وجود ژن های متفاوت تردر این رقم نسبت به سایر ارقام مورد بررسی بود. باردهی رقم اوحدی در آزمایش باغی اول قابل توجه بود ولی به دلیل ویژگی ذاتی سال آوری درشرایط آزمایش باغی دوم، باردهی آن نسبت به بادامی سفید به طور معنی دار کمتر بود. دراحداث باغ های جدید پسته در مورد پایه ها و نیز پیوندک ها باید این گونه تنوع ژنتیکی در نظرگرفته شود.
    کلیدواژگان: پسته، ارقام، پیوندک ها، تنوع ژنتیکی، شاخص های رشد، دانهال ها
  • ابوالفضل فرجی صفحه 623
    اثر تاریخ کاشت، مقدار بذر و فاصله ردیف بر صفات زراعی، بیماری پوسیدگی اسکلروتینیایی ساقه و عملکرد دانه کلزا RGS003، در آزمایشی به مدت دو سال زراعی 84-1382 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی و در چهار تکرار انجام شد. سه تاریخ کاشت (15 آبان، 30 آبان و 15 آذر) در کرت های اصلی و سه مقدار بذر (4، 7 و 10 کیلوگرم در هکتار) و دو فاصله ردیف (12 و 24 سانتی متر) به صورت فاکتوریل در کرت های فرعی قرار گرفتند. با تاخیر در کاشت، مقدار رشد قبل از گلدهی، ارتفاع بوته، ارتفاع تا اولین شاخه فرعی در بوته و تعداد شاخه فرعی در بوته کاهش یافت. تیمار مقدار بذر 10 کیلوگرم در هکتار×فاصله ردیف 24 سانتی متر دارای بیشترین ارتفاع بوته و ارتفاع تا اولین شاخه فرعی (به ترتیب 3/134 و 8/46 سانتی متر)، کمترین تعداد شاخه فرعی در بوته (86/3 عدد)، کمترین مقدار مقاومت به خوابیدگی (79/7) و بیشترین درصد بیماری (88/10 درصد) بود. کلزا در تاریخ کاشت 15 آبان با بهره گیری از شرایط دمایی مناسب اوایل فصل رشد و استقرار سریع تر توانست بیشترین عملکرد دانه را داشته باشد. میانگین عملکرد دانه در تاریخ های کاشت 15 آبان، 30 آبان و 15 آذر به ترتیب 3512، 2827 و 2742 کیلوگرم در هکتار بود. در سال اول آزمایش به دلیل خوابیدگی بیشتر بوته ها، با افزایش مقدار بذر، عملکرد دانه کاهش یافت، در حالی که در سال دوم آزمایش این حالت وجود نداشت. با افزایش فاصله ردیف عملکرد دانه کاهش یافت. میانگین عملکرد دانه در دو فاصله ردیف 12 و 24 سانتی متر به ترتیب 3158 و 2896 کیلوگرم در هکتار بود. در نهایت با توجه به نتایج دو ساله آزمایش، تاریخ کاشت 15 آبان، مقدار بذر 7 کیلوگرم در هکتار و فاصله ردیف 12 سانتی متر برای کاشت کلزا رقم RGS003 در منطقه توصیه می شود.
    کلیدواژگان: کلزا، تاریخ کاشت، فاصله ردیف، مقدار بذر و عملکرد دانه
  • محمدرضا نادری درباغشاهی، سید مرتضی خواجه باشی، سید علیرضا بنی طباء، سید مهدی دهدشتی صفحه 643
    به منظور بررسی اثر روش، تراکم و عمق کاشت بنه زعفران برعملکرد و مدت بهره برداری از زعفران زار زعفران زارعی توده بومی خراسان، آزمایشی به مدت سه سال متوالی از 1380 تا 1382 در شرق اصفهان انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل دو روش کاشت کرتی وجوی و پشته ای، دوعمق کاشت 15 و 20 سانتی متر وسه تراکم کاشت 4/44، 8/88و 6/177 بنه در مترمربع بود که به صورت آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح پایه بلوک های کامل تصادفی انجام شد. اطلاعات و آمار یادداشت برداری شده در سال های دوم وسوم آزمایش مورد بررسی وتجزیه و تحلیل قرار گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده، بالاترین عملکرد و دوره بهره برداری از بالاترین تراکم (6/177 بنه در مترمربع) و عمیق ترین عمق کاشت (20 سانتی متر) و به میزان 08/5 کیلوگرم محصول در هکتار در سال سوم بدست آمد، ضمن این که در عمق کاشت 20 سانتی متر به دلیل افزایش طول لوله گل، برداشت زعفران راحت تر بود. در این مطالعه روش کاشت تاثیر معنی داری بر صفات زراعی و عملکرد زعفران نداشت.
    کلیدواژگان: زعفران، عملکرد، تراکم کاشت، عمق کاشت، دوره بهره برداری
  • جلال رستگار، محسن خدادادی صفحه 659
    در این بررسی فنولوژی، مراحل نمو و شاخص های رشد بر عملکرد و برخی اجزاء عملکرد پنج رقم و توده پیاز خوراکی ایرانی در سه تاریخ کاشت مطالعه شد. سه تاریخ کاشت (26 فروردین ماه، 10و 25 اردیبهشت ماه) به عنوان کرت های اصلی و پنج رقم پیاز روز بلند قرمز آذرشهر، درچه اصفهان، اسحاق آباد، سفید قم و سفید نیشابور به عنوان کرت های فرعی در نظر گرفته شدند. آزمایش در سال های 1384و1385 به صورت طرح آماری اسپلیت پلات بر پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه ایستگاه تحقیقات نیشابور اجرا شد. شاخص های رشد بر اساس تغییرات درجه حرارت روزانه (GDD) Growth Degree Day به صورت تجمعی تا پایان فصل رشد اندازه گیری و سطح برگ نیز از طریق فرمول A= -93+1.83L+38.6 C25 محاسبه شد. با گذشت زمان و جذب درجه روز رشد، به طور متوسط تمام ارقام پیاز که در تاریخ اول کاشت شده بودند در محدوده 2500 درجه روز رشد (اول شهریور ماه) به بالاترین میزان از شاخص سطح برگ رسیدند و معادله ی) LAI =e(a+bh1+ch2 بهترین معادله ی پیش بینی شده بود که توانست تغییرات سطح برگ ارقام پیاز در تاریخ های مختلف کاشت در طول فصل رشد را توضیح دهد. تغییرات وزن خشک پیاز در طول فصل رشد به منظور دستیابی به روند تغییرات Dry Mather Index (DMI) از طریق معادله ی DM =e(a+bH1+CH2+dH3) به دست آمد. این معادله برای کلیه ارقام ضریب تشخیص بالا تراز 91% را نشان داد. به طور کلی در این تحقیق روند افزایش وزن خشک در تمام تاریخ های کاشت و تیمارها به صورت منحنی سیگموئیدی بود و تفاوتی بین ارقام مختلف وجود نداشت. عملکرد سوخ تحت تاثیر تاریخ کاشت قرارگرفت و بالاترین عملکرد مربوط به تاریخ کشت اول بود (523/56تن در هکتار). افزایش عملکرد را می توان به افزایش شاخص سطح برگ، ماده خشک و سرعت رشد نسبی ارقام در تاریخ اول کاشت مرتبط دانست. رقم درچه اصفهان نیز تحت تاثیر تاریخ های مختلف کاشت، عملکرد بالاتری داشت.
    کلیدواژگان: پیاز خوراکی، سرعت رشد نسبی، تاریخ کشت، سرعت رشد محصول، شاخص سطح برگ
  • آیدین حمیدی، داوود رودی، سعید حاجیلویی صفحه 677
    از مزرعه سه رقم کلزا SLMO46، Orient و زرفام(Regent × Cobra)، نمونه بذر با رطوبت های 35، 25 و 15 درصد برداشته شد و در آزمایشگاه در تیمارهای مختلف دما و مدت، شامل دماهای40،45 و50 درجه سانتی گراد به مدت 12، 24 و 48 ساعت فرسوده شدند. با اندازه گیری و ارزیابی معیارهای مختلف کیفیت بذر مشخص شد که به جز ضریب سرعت جوانه زنی سایر وی‍ژگی ها تحت تاثیر تیمارهای فرسودگی قرار گرفتند. بذر رقم Orient در دمای50 درجه سانتی گراد به مدت48 ساعت دارای کمترین قوه نامیه، بنیه گیاهچه و وی‍ژگی های مرتبط بود. بذرهای متاثر از تیمارهای فرسودگی در مزرعه نیز، کاشته شدند و سرعت و شاخص ظهور گیاهچه، ارتفاع گیاهچه، وزن تر و خشک گیاهچه و شاخص بنیه گیاهچه تعیین شد. تجزیه و تحلیل آماری داده ها مشخص کرد که تنها وزن تر و شاخص بنیه گیاهچه در مزرعه تحت تاثیر اثر سال قرار نگرفتند و اثر متقابل رقم، دما و مدت فرسوده کردن بذر برای همگی ویژگی های بررسی شده معنی دار بود. بذرهای رقم Orient که تحت تاثیر دمای50 درجه سانتی گراد به مدت 48 ساعت فرسوده شده بودند دارای پایین ترین سرعت و شاخص ظهور گیاهچه در مزرعه بودند. بررسی همبستگی وی‍‍‍زگی های تعیین شده در مزرعه و آزمایشگاه نشان داد که به جز وزن تر گیاهچه سایر وی‍‍‍ژگی های مزرعه با درصد جوانه زنی نهایی و دیگر وی‍‍‍‍ژگی های آزمایشگاهی همبستگی داشتند. با توجه به نتایج به دست آمده از این پژوهش مشخص شد که کاربرد این روش از قابلیت مناسبی برای ارزیابی کیفیت بذر و برآورد میزان ظهور گیاهچه و استقرار بوته در مزرعه ارقام مورد بررسی کلزا دارد.
    کلیدواژگان: کلزا، قوه نامیه، بنیه گیاهچه، ظهور و استقرار گیاهچه در مزرعه
  • ابوالفضل فرجی، ناصر لطیفی، افشین سلطانی، امیرحسین شیرانی راد، فرناز شریعتی صفحه 707
    تاثیر رژیم های مختلف حرارتی و رطوبتی بر درصد و عملکرد روغن دو رقم کانولا در یک آزمایش دو ساله در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد بررسی شد. آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی و در دو شرایط آبیاری تکمیلی و بدون آبیاری به طور مجزا انجام شد. پنج تاریخ کاشت 15 آبان، 15 آذر، 15 دی، 15 بهمن و 15 اسفند در کرت های اصلی و دو رقم کانولا هایولا 401 و آرجی اس003 در کرت های فرعی قرار گرفتند. در هر دو سال، افزایش عملکرد دانه با افزایش درصد روغن همراه بود. به طور کلی، دامنه تغییرات درصد و عملکرد روغن بسیار قابل توجه و به ترتیب 1/43-0/28 درصد و 1715-46 کیلوگرم در هکتار بود. انجام آبیاری تکمیلی از طریق افزایش عملکرد دانه و درصد روغن سبب افزایش عملکرد روغن کانولا شد. بین آب مصرفی گیاه در فرآیند تبخیر تعرق در فصل رشد و درصد روغن رابطه درجه 2 معنی داری وجود داشت، که به ترتیب 74 و 66 درصد از تغییرات در هیبرید هایولا 401 و رقم آرجی اس003 را توجیه کرد. بخش بزرگی از تغییرات درصد روغن به شرایط محیطی در دوره پر شدن دانه بستگی داشت. افزایش دمای هوا در دوره پر شدن دانه، به خصوص در تاریخ کاشت 15 اسفند، سبب کاهش درصد روغن شد. بین درصد روغن و میانگین دمای هوا در دوره پر شدن دانه رابطه منفی قوی وجود داشت که به ترتیب 82 و 77 درصد از تغییرات در هیبرید هایولا 401 و رقم آرجی اس003 را توجیه کرد. تاریخ های کاشت زود سبب شد تا دوره پر شدن دانه کانولا با شرایط آب و هوایی مناسب مواجه شود و این امر سبب افزایش درصد و عملکرد روغن شد.
    کلیدواژگان: کانولا، ارقام، درصد روغن، عملکرد روغن، دما، آبیاری تکمیلی
  • نرگس مجتهدی، پژمان آزادی صفحه 721
    سوسن یکی از گل های پیازی مهم است و هم اکنون به طور گسترده ای در بازار جهانی از آن استفاده می شود و گل های بریده آن با قیمت بسیار بالا در بازار جهانی به فروش می رسد. روش کشت بافت، بهترین روش تکثیر ارقام مختلف سوسن در دنیا شناخته شده است. به منظور به دست آوردن یک پروتکل قابل استفاده در تولید انبوه پیازچه های دو رقم از هیبریدهای تجاری سوسن، یکی با منشاء آسیایی (Asiatic) به نام ژیرونده و دیگری با منشاء شرقی (Oriental) به نام کاساندرا اقدام به بررسی تعدادی از عوامل موثر بر ریزازدیادی این ارقام شامل سه غلظت ساکارز(30، 60 و 90 گرم در لیتر) و موقعیت فلس (بیرونی، میانی و درونی) و بهترین ترکیب خاک آزمایش های طراحی و اجرا شد. بهترین بستر جهت سازگاری و رشد پیازچه های کشت بافتی نیز مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش ها، در قالب فاکتوریل با طرح پایه کاملا تصادفی انجام شد. ریزنمونه های مورد استفاده جهت القای پیازچه زایی، پس از ضدعفونی سطحی در داخل محیط کشت پایه MS حاوی بنزیل آمینوپورین و نفتالن استیک اسید به ترتیب به میزان03/0 و 3/0 میلی گرم در لیتر مستقر شدند. وزن، ارتفاع و تعداد پیازچه های تولید شده، محل تشکیل پیازچه های هر ریزنمونه (قاعده ای، جانبی، راسی)، تعداد فلس در هر پیازچه تولید شده وتعداد پیازچه های ریشه دار شده در هر ریزنمونه مورد بررسی قرار گرفت. در آزمایش های انجام شده مشخص شد که رقم کاساندرا از نظر وزن، طول و درصد ریشه زایی اختلاف معنی داری با رقم ژیرونده دارد. فلس میانی در هر دو رقم از نظر ارتفاع و درصد ریشه زایی به عنوان بهترین موقعیت فلس بود. رقم کاساندرا در غلظت 60 گرم در لیتر ساکارز، بزرگ ترین و طویل ترین پیازچه ها را تولید کرد. بیشترین تعداد پیازچه در محل قاعده ریزنمونه ها در هر دو رقم تشکیل شد. در آزمون بررسی بهترین ترکیب خاک، مشخص شد که پیت بهترین بستر برای رشد پیازچه های کشت بافتی است و دو رقم تجاری تفاوتی از نظر رویشی در این دو بستر نشان ندادند. به طور کلی، پیازهای تجاری سوسن در محیط کشت مناسب پیازچه زایی، پیازچه هایی با اندازه های متفاوت تولید کرد.
    کلیدواژگان: سوسن، ریزازدیادی، پیازچه زایی، موقعیت فلس، سطح ساکارز
  • امید کرمی، محمد محمدی صفحه 739
    یکی از مهم ترین جنبه های مفید رویان زائی بدنی پرآوری پینه های رویان زا و تبدیل آن ها به گیاه طبیعی است. هدف از این تحقیق، پرآوری پینه های رویان زا و سپس باززائی و تولید گیاهچه طبیعی در گیاه میخک ارقام NelsonوSpirit بود. شرایط لازم برای پرآوری پینه های رویان زا در دو رقم میخک حاصل شد. محیط کشت MS دارای 30 گرم در لیتر سوکروز، 2 میلی گرم در لیتر 2،4-D و 2/0 میلی گرم در لیتر BA برای ایجاد کالوس رویان زا در هر دو رقم استفاده شد. پرآوری پینه های رویان زا روی محیط کشت MS حاوی غلظت های مختلف پیکلورام شامل 2/0، 5/0، 1، 2، 4 و 6 میلی گرم در لیتر در هر دو رقم حاصل شد. بیشترین پرآوری پینه ها روی محیط کشت حاوی 5/0 میلی گرم در لیتر پیکلورام در هر دو رقم مشاهده شد. با افزایش دفعات واکشت پرآوری درصد قطعات پینه هائی که مجددا به صورت پینه رویان زا پرآوری می شدند در هر دو رقم افزایش یافت. پینه های پرآوری شده به محیط های کشت MS حاوی غلظت مختلف مانیتول شامل 15، 30، 60، 90 و 120 گرم در لیتر بدون هورمون منتقل شدند. بیشترین رویان زائی روی محیط کشت حاوی90 گرم در لیتر مانیتول در هر دو رقم حاصل شد. وقتی که رویان های لپه ای به محیط کشت MS 2/1 بدون تنظیم کننده رشد انتقال داده شدند به صورت گیاهچه باززا شدند. گیاهچه های به دست آمده به ارتفاع 70 میلی متر در شرایط گلخانه به طور عادی مراحل رشد خود را ادامه دادند.
    کلیدواژگان: میخک، پرآوری / پینه، رویان بدنی / پیکلورام / مانیتول
  • حسن حاج نجاری، طاهره حسنلو، امیر هوشمند اصغری، معصومه ایزد پناه صفحه 749
    این پژوهش به منظور بررسی روند جذب انتخابی فرم های مختلف نیتروژن در محیط کشت موراشیج و اسکوگ (MS) بر شاخساره های درون شیشه حاصل از ریزقلمه های جمع آوری شده از یک ژنوتیپ انتخابی گیلاس وحشی (Prunus avium L.)در جنگل های شهرستان نور انجام شد. بهینه سازی محیط پرآوری با مطالعه تاثیر منابع مختلف نیتروژن بر افزایش عملکرد تولید نهال و کیفیت شاخساره های ریزازدیادی از طریق بررسی صفات رشدی انجام شد. به منظور تولید انبوه گیاهان هم گروه، صفات رشدی مختلف مانند ارتفاع شاخساره، درصد برگ غیر فعال، تعداد برگ در شاخساره، وزن خشک و ضریب ازدیاد در سه مقطع زمانی 15، 30 و 45 روز پس از کشت مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت. به منظور بررسی تاثیر نیتروژن بر فعالیت های بیولوژیک مانند میزان جذب (وزن خشک)، ضریب ازدیاد از طریق بررسی تولید جست های جدید و سایر صفات رشدی مانند ارتفاع شاخساره ها از منابع آمونیم و نیترات شامل NH4NO3، KNO3 و KNO3+NH4NO3 با غلظت های متفاوت به عنوان منبع تامین کننده نیتروژن در محیط کشت موراشیج و اسکوگ استفاده شد. اثر هر یک از منابع نیتروژنی در شش غلظت به صورت مستقل بر صفات رشد مطالعه شد. نتایج مقایسه تیمار های نیتروژنی نشان داد که کاربرد فرم ترکیبی نیتروژنی ((KNO3+ NH4NO3 به مدت 30 روز در مقایسه با سایر منابع نیتروژنی اثر بهتری بر روند رشد شاخساره های ژنوتیپ انتخابی داشت. دامنه غلظتی مناسب برای این منبع، غلظت های 8/0 تا 1 برابر نیتروژن در مقایسه با محیط MS بود. به این ترتیب دوره کشت به حداقل لازم کاهش یافت و مانع مصرف لوکس عناصر از سوی گیاهان درون شیشه شد.
    کلیدواژگان: گیلاس وحشی، ریزازدیادی، منابع نیتروژن، تولید انبوه، صفات رشدی، ضریب ازدیاد
  • راضیه سرابادانی تفرشی، منصور امیدی، محمدرضا بی همتا، رضا میرزایی صفحه 763
  • وهاب زاده، قاسمی، کلاته، جعفر بای، خاوری نژاد، عابدی پریخان، فلاح، تاری نژاد، آبرودی، سعیدی، یحیایی، نوری نیا، نظری، محمد ترابی، سراج آذری، دهقان، احمدیان مقدم، رمایی، دادرضایی، پیرایشفر صفحه 767
  • مهدی کلاته، جعفر بای، قاسمی، خاوری نژاد، وهاب زاده، عابدی پریخان، سعیدی، آبرودی، نظری، حیدری، ترابی، سراج آذری، ملیحی پور، دهقان، خلقتی، احمدیان مقدم، رمایی، داد رضایی، پیراشفر صفحه 771