فهرست مطالب

زمانه - پیاپی 83 (مرداد 1388)
  • پیاپی 83 (مرداد 1388)
  • 88 صفحه، بهای روی جلد: 15,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1389/01/20
  • تعداد عناوین: 14
|
  • سخن نخست: تاریخ یک مرد تاریخ ساز
    صفحه 2
  • ققنوس شریعت در آتش مشروطیت / گفت و گو با موسی فقیه حقانی
    صفحه 4
    اگر کسی از رجال عصر مشروطه را بخواهیم نام ببریم که سرنوشت و تاریخ مشروطیت را نتوان از او جدا کرد، بی شک مرحوم شهید شیخ فضل الله نوری(ره) را باید در رتبه نخست انگاشت. او نه تنها نماینده مراجع بزرگی چون مرحوم میرزای شیرازی در اصلاح امور ایران بود، بلکه اساسا بی حضور او انقلاب پر تب و تاب و پردامنه مشروطیت، که اولین خیزش بزرگ ملی برای تغییر ساختار سیاسی در ایران محسوب می شود، بنیان نمی گرفت. از سوی دیگر او مهم ترین کسی بود که با کنار کشیدن از انقلابی که خود بانی اصلی اش بود ولی به بیراهه می رفت باعث ناتمام ماندن و به تعبیری ناکام گردیدن مشروطیت شد.
    تاریخ تا مدت ها در قبال شان و شخصیت مرحوم شیخ فضل الله (ره) در مسیر بیداد و بیراه می رفت که با توجه به حاکمیت 57 ساله رژیم سکولاریست پهلوی طبیعی بود، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران پرده از چهره درخشنده این رادمرد تاریخ سیاست و دیانت برگرفته شد و محققان تاریخ چشمشان بر روشنایی های افکار و احوال او روشن گردید. در ادامه گفت وگویی روشن و صمیمی با یکی از این محققان تاریخ معاصر، جناب آقای دکتر موسی فقیه حقانی درباره شیخ فضل الله نوری (طاب ثراه) انجام شده است که تقدیمتان خواهد شد.
  • یخ فضل الله نوری از نگاه دیگر
    جاوید محتشمی صفحه 14
    شیخ فضل الله نوری را که خود تفصیلی بر یک اجمال سالکانه و عارفانه بود، نمی توان در وادی اجمال برد. کسی که به سر رشته مجاهدت ها و عشق ورزی های او در آویزد پایه پایداری های او می شود و می رود تا بداند به راستی که بود و چه کرد؟ چرا و چگونه؟
    اما شاید مرور ویژگی های فکری و شخصیتی او همان سر رشته ای باشد که قرار است حقیقت جوی تاریخ به آن درآویزد. مقاله پیش رو مغتنمی بر این اساس است که تقدیمتان شده است.
  • دردها و دغدغه هایش
    علی ابوالحسنی صفحه 17
    سر زندگی و افکار مرحوم شیخ فضل الله نوری(ره)، شهید مشروطیت شرعی، با گذرهای اجمالی و مرورهای احساسی معلوم نمی شود، بلکه تامل بسیار می خواهد تا از تاریخ پر گرد و غبار مشروطه، انوار پر فروغ شجاعت، دیانت و فطانت او آشکار شود.
    البته شیخ(ره) با آن همه فضیلت و عظمتی که درباره اش گفته شده است نمی بایست و نمی توانست بی برنامه و اصول، با رویداد عظیمی چون مشروطه همراه شود یا مخالفت کند و دردها و دغدغه هایش درهم و برهم و افکار و اندیشه هایش مبهم باشد. او در هر مرحله از زندگی درخشنده و تاثیرگذار خویش همواره به نقادی، شناخت، راهیابی و رهنمود مشغول بود و به ویژه در رویداد بزرگ مشروطیت بیم ها، فهم و هشدارهای خویش را جز به جزء بیان و تبیین می کرد. فرصت شناسی و آسیب شناسی های خردمندانه او درباره رویدادهای آن عصر هنوز هم اعتبار دارد و برای عبرت گیری مفید است.
    در مقاله محققانه پیش رو دردها، و دغدغه و آسیب شناسی آن مرد بزرگ در کوران مشروطه مرور شده است.
  • دوستان یک دل
    حامد اصفیا صفحه 28
    اینکه شیخ فضل الله نوری، بانی اصلی و رهبر درجه اول انقلاب مشروطیت ایران، کارش به تحصن در زاویه حضرت عبدالعظیم (ع) کشیده شد و روز به روز در اقلیت کوچک تری قرار گرفت نه به خاطر کم بودن فضیلت های شخصی او بود و نه به خاطر بی حساب بودن راه و منشش. او در اقلیت افتاد چون راه صعب و دشوار حقیقت هر سعه و طلاقتی را برنمی تافت و تا رسیدن به قله قاف مرغان بی شماری خسته و زار یا در پی دانه و دام می شدند.
    به هرحال سی مرغ حقیقت جوی مشروطه به قله قاف مشروعه رسیدند و از همان روست که آن قله و آن مرغان در تاریخ جاودانه گشتند. عده بسیاری می دانستند که شیخ بر سبیل حقیقت صاف و شریعت ناب است، اما ترس، طمع یا اشتباه در فهم مقتضیات زمان، آنها را از کاروان سرخ شیخ فضل الله نوری(ره) جدا کرد و به سرای عافیت برد، اما عده ای از بزرگان سیاست و دیانت و علم و ادب نیز تا آخر در کنار او ماندند. شاعر و ادیب بزرگی چون پیشاوری و مجتهد بنامی چون صاحب عروه الوثقی از آن جمله اند. در مقاله حاضر خلاصه ای از زندگی، مواضع و پایداری های ارزشمند یاران و همفکران شیخ شهید آمده است.
  • اشک های سرخ
    ایمان صلاحی صفحه 37
    واقعه شهادت مرحوم شیخ فضل الله نوری(ره) به قدری تاثربرانگیز بود که شور و شادی پیروزی مشروطیت را در اشک و اندوه فرو برد و بسیاری از دوستان و مریدان و حتی بعضی از مخالفان مرحوم شیخ را قرین غصه و غم ساخت. تاریخ را که می خوانیم شگفت زده می شویم که علمای مشروطه خواه با شنیدن خبر شهادت ایشان بسیار متاثر و اندوهگین شدند و این نبود مگر به خاطر سجایای علمی، اخلاقی و اجتماعی بی مثال شیخ شهید که هیچ کس نمی توانست باور کند چنین سفاکانه نادیده گرفته شوند.
    واقعه به قدری عظیم، و حادثه به اندازه ای جبران ناپذیر بود که می توان گفت فضای بی روح و رنگ و رو رفته پس از مشروطه از آن ناشی شد.
    در مقاله پیش رو با عکس العمل های سوگمندانه بعضی از شخصیت های بزرگ و مؤثر مشروطه خواه در قبال شهادت شیخ آشنا خواهید شد.
  • نقل هایی از تاریخ
    صفحه 41
    بررسی جنبش مشروطیت بدون بررسی اندیشه و عملکرد دو شخصیت بزرگ و تاریخ ساز آن روزگار، یعنی آخوند خراسانی و حاج شیخ فضل الله نوری، ناقص است. تاثیر شیخ فضل الله در پیشبرد مشروعه خواهی، و سهم آخوند در حمایت از مشروطه، هر دو، به یک اندازه مهم و انکارناپذیر است. اسناد و مدارک تاریخی حاکی است که آنان در پگاه مشروطه با هم متحد و هماهنگ بودند و حتی خراسانی با اصرار و ترغیب نوری به عرصه مبارزه با استبداد قاجار گام نهاد، اما با تاسیس مجلس و یکه تازی اقلیت تندرو و سکولار به رهبری تقی زاده در تهران و تبریز و...، شیخ در برابر آنها موضع گرفت؛ این در حالی بود که بر اثر خوش بینی خراسانی به امثال تقی زاده، موضع گیری شیخ در برابر آنها برای ایشان ناموجه بود؛ از همین رو تشدید اختلاف بین شیخ و گروه تقی زاده، کم کم شیخ را از یار و همرزم دیرینش (آخوند) نیز دور ساخت، و این دوری تا آنجا پیش رفت که به تدریج، آنان روبه روی هم قرار گرفتند و کار به جایی رسید که گروه سکولار حتی اقدام فجیعش در اعدام شیخ فضل الله را (به دروغ) پای آخوند نوشت!
    حجت الاسلام و المسلمین حاج میرزا عبدالضا کفایی (استاد محترم حوزه علمیه قم، و نواده مرحوم آخوند خراسانی) در گفت وگویی بلند درباره شخصیت، خدمات و مبارزات آخوند خراسانی (در نیمه شهریور 1379)، درباره روابط و مناسبات آخوند با شیخ نوری توضیحات روشنگری داده اند که گزید ه ای از آن در ذیل آمده است.
  • شیخ در کلام امام خمینی (ره)
    صفحه 43
    طبیعی است که وقتی قرار باشد رهبر بزرگ ترین انقلاب دینی و ضدسکولاریستی تاریخ از اسلاف خود یاد کند و سلف صالح خویش را بستاید، از شخصیت چشمگیر و تاریخ سازی چون شیخ فضل الله نوری(ره) غفلت نورزد. امام خمینی(ره) نه تنها او را می ستودند و شهادت مظلومانه اش را اعتبار ایران و اسلام و پندی برای آیندگان می دانستند، بلکه اساسا تداوم راه او و بصیرت یافتن از گام های استوارش را عامل بهروزی و نیک فرجام شدن انقلاب اسلامی ایران می شناختند. در سطور آتی، گوشه ای از توجه آن امام عظیم الشان به شخصیت و افکار مرحوم شیخ آمده است.
  • عدالت خانه و مشروطه: نقاط اشتراک و افتراق
    آرمان دادخواه صفحه 44
    اینکه جنبش عدالت خانه علما چگونه به مشروطه خواهی روشنفکران تبدیل شد و کار از کجا به کجا کشید بماند همچنان که در حافظه تاریخ مانده است و خواهد ماند، اما در تبیین اصول فکری و فلسفه سیاسی جنبش به هدررفته عدالت خانه آثار و آشنایی ها کمتر است و جای بسیار دارد که وجوه اختلاف این متن و حاشیه طولانی تر از متن معلوم و منتشر شود.
    پر پیداست که دو جنبش یادشده ریشه و بنیاد متفاوتی داشتند و در گذرگاه عمل بر سر مسائلی چون ولایت و وکالت، عرفیت و قدسیت، دین مداری و سکولاریسم کارشان به جدایی و تقابل کشید.
    نویسنده در مقاله پیش رو این موضوع را بررسی و چگونگی تلاش های شیخ فضل الله نوری و یارانش در بازگرداندن روح عدالت خانه به پارلمان و روح مشروعه به مشروطه را بیان کرده است.
  • از مشروطه تا استبداد
    ع.ورامینی صفحه 55
  • در نگاه این مورخ انگلیسی
    خادم حسین موسوی صفحه 66
  • در غارهای غفلت
    علی منذر صفحه 72
  • خبر و نظر
    صفحه 79
  • چکیده انگلیسی
    صفحه 88