فهرست مطالب

نشریه جغرافیا و توسعه ناحیه ای
سال ششم شماره 1 (پیاپی 10، بهار و تابستان 1387)

  • تاریخ انتشار: 1387/05/15
  • تعداد عناوین: 9
|
  • محمدحسین رامشت، سمیه سادات شاه زیدی صفحه 1
    مخروط افکنه حوضه ی آبریز درختنگان، یکی از مخروط افکنه های بزرگ ایران در ناحیه ای کاملا خشک، یعنی شمال شرق کرمان، است. این مخروط افکنه به واسطه ی فرسایش مواد در حوضه ی آبریز رودخانه ی درختنگان و نهشته شدن آنها دربخش انتهایی این حوضه، یعنی دشت لوت، شکل گرفته است. تکتونیک، به عنوان یکی از عوامل درونی، در شکل گیری وگسترش و جابه جایی کانون های ایجاد فرمت مخروط افکنه، نقش اساسی داشته است. فعالیت گسل ها با تاثیرگذاری درمحل استقرارکانون های واگرای مخروط افکنه رودخانه ی درختنگان، در تحول وتکا مل امروزی آن مؤثر بوده است. حوضه ی رودخانه ی درختنگان که از شرق به کویر لوت، از غرب به کوه های باغ بالا وکلیسکی و از طرف شمال به ارتفاعات دهران واز جنوب به کوه جفتان محدود است، به استناد ارزشیابی روش های متعدد تکتونیک جنبا جزو مناطق فعال تکتونیکی محسوب می شود. از مهمترین شواهد تکتونیکی در منطقه می توان به وجود گسل های متعدد اشاره نمود. مهمترین گسل منطقه، گسل بزرگ نایبند، گسل جنوبی شهداد و رشته گسل هایی با جهت شمال غرب جنوب شرق و شمالی جنوبی است. در این پژوهش با تحلیل زمانی وترتیب نسبی ایجاد گسل ها سعی در باز شناسی نقش پدیده ی تکتونیک در نحوه ی تکوین وتغییر کانون های واگرای متواتر مخروطه افکنه درختنگان داشته وحاصل بررسی ها در این زمینه نشان می دهد که اگرچه گسل نای بند به عنوان قدیمی ترین پدیده ی تحرک پوسته ای کانون واگرای را به عنوان هسته ی اصلی واگرای برداری مخروط درختنگان به وجود آورده است، ولی تحرکات بعدی آن سبب شکستگی راس مخروط افکنه در روستای چهار فرسخ شده ورخنمون مارن های قرمز رنگ در راس مخروطه افکنه پدیده ی گالی های عمیق را در این ناحیه به وجود آورده است.
    کلیدواژگان: درختنگان، مخروطه افکنه، تکتونیک جنبا، کانون های همگرا و واگرا
  • عزت الله مافی، مهدی سقایی صفحه 21
    هنگام بررسی وضعیت گردشگری روستایی پیرامون کلان شهرها، با دو بحث متفاوت ولی وابسته روبرو هستیم، که یکی از آنها در برگیرنده مقاصد گردشگری است، یعنی روستا هایی که گردشگران برای گذران اوقات فراغت خود به آن جا سفر می کنند و روستاها «محصول گردشگری» اند. اما بحث بعدی به دسترسی مربوط است، گردشگران بیشتر به روستا هایی سفر می کنند که علاوه بر داشتن جاذبه های گردشگری، از بعد حمل و نقل نیز در مسافتی قابل دسترس قرار داشته باشند. این موضوع نشان دهنده ی شکل گیری «حوزه ی نفوذ گردشگری» شهرها و کلان شهرهاست. مقاله ی حاضر، در وهله ی اول به بیان محصول گردشگری روستایی و نسبت بین کلان شهر ها و گردشگری روستایی پرداخته و پس از آن با انتخاب کلان شهر مشهد به عنوان مطالعه ی موردی، بحث دسترسی و حوزه ی نفوذ گردشگری را مورد بررسی قرار می دهد. نتایج به دست آمده از این بررسی ها نشان دهنده ی آن است که حوزه ی نفوذ گردشگری در کلان شهر مشهد حدود 20/43 کیلومتر است و روستا های دارای قابلیت گردشگری در این شعاع، به عنوان تفرجگاه های پیرامون کلان شهر، شکل دهنده ی محصول گردشگری روستایی هستند.
    کلیدواژگان: محصول گردشگری، منطقه ی کلان شهری، گردشگری روستایی، حوزه ی نفوذ گردشگری
  • شهزاد قندهاری، امیرحسین مشکواتی، مجید مزرعه فراهانی، سمیه جعفری صفحه 41
    با عملیاتی شدن یکی از الگوهای میان مقیاس پیش بینی عددی وضع هوا، مشهور به الگوی MM5 در سازمان هواشناسی کشور، این امکان به وجود آمده است تا پیش بینی بارش های رگباری و کوتاه مدت مورد بررسی دقیق تری قرار گیرد. در این بررسی سعی شده است الگو برای پیش بینی بارش در منطقه ی مستعد سیل در ایران، یعنی جنوب و جنوب غرب، تنظیم شود. با بررسی های انجام شده روی شش مورد، می توان گفت که الگو در بیشتر این موارد نتایج نسبتا قابل قبولی را از لحاظ کیفی تولید نموده و به خوبی توانایی پیش بینی بارش های رگباری، خصوصا حاصل از سامانه های سرد را دارد. اما در پیش بینی بارش های حاصل در ابعاد کوچک و زمانی که وضعیت کژفشاری تا سطوح فوقانی امتداد نمی یابد و اثرات به صورت منطقه ای است، نتایج الگو انطباق کمتری با واقعیت دارد.
    کلیدواژگان: پدیده های هم رفتی، پیش بینی عددی وضع هوا، الگوی mms (الگوی عددی میان مقیاس)، کژفشاری، سامانه های سرد
  • محمدرضا ثروتی، حسن لشکری، اسدالله مومنی صفحه 59
    هیدروژئومرفولوژی یکی از شاخه های جغرافیای طبیعی است که به مطالعه ی اشکال ناهمواری های ناشی از عمل آب، به ویژه رودخانه ها، می پردازد. شناخت و تبیین عوامل هیدروژئومرفولوژیک و عملکرد آنها روی سطح ساختمانی اولیه در حوضه ی آبریز «لیله» جوان رود، همچنین تهیه ی نقشه های کاربردی در راستای شناخت و مدیریت محیط در این حوضه، اهمیت زیادی دارد. بررسی زمین شناسی، آب و هواشناسی، فیزیوگرافی و هیدرولوژی، خاک و پوشش گیاهی و انجام بررسی های میدانی در حوضه، با تبیین و تحلیل عوامل دخیل در فرایندهای شکل زایی، اشکال ژئومرفولوژی موجود در حوضه(با تاکید بر اشکال ناشی از آب های جاری) و شرایط تکوین و توسعه ی آنها، نقش بارز آب های جاری را نمایان می سازد. در این میان نقش انسان به عنوان عامل تشدید فرسایش و توسعه ی اشکال جدید، از جمله لغزش، گالی و... دارای اهمیت است. با توجه به عملکرد شدید آب های جاری در ساختمان حوضه، اقلیم گذشته، نقش زیادی در تکوین و توسعه ی این اشکال داشته است. مسائلی مانند تخریب اراضی کشاورزی، توسعه ی گالی ها، افزایش قدرت تخریب سیلاب ها و تخریب باغ های واقع درکرانه ی رودخانه ها، نمونه هایی از تاثیر این اشکال در زندگی ساکنان منطقه ی مورد مطالعه است.
    کلیدواژگان: هیدروژئومرفولوژی، حوضه ی لیله، آبکند، زمین لغزش
  • حمیدرضا وارثی، جمال محمدی، احمد شاهیوندی صفحه 83
    فضای سبز شهری، از جمله کاربری هایی است که توزیع و پراکنش آن در سطح شهر اهمیت زیادی دارد. شهر خرم آباد، از جمله شهرهایی است که از توزیع مناسب فضای سبز برخوردار نیست، به طوری که سرانه ی اختصاص یافته فضای سبز برای هر تن برابربا 3.11 متر مربع است و این رقم اختلاف آشکاری با شاخص-های تعیین شده از سوی محیط زیست سازمان ملل متحد (20تا25متر مربع برای هر تن) دارد. در این شهر، برخی از نواحی هیچ-گونه فضای سبزی ندارند. در صورتی که برخی دیگر از مناطق از فضای سبز بیشتری برخوردارند. این پژوهش با ارائه ی الگوی مناسب، به دنبال توزیع بهینه ی فضای سبز در هر یک از مناطق می باشد. برای جبران کمبود ذکر شده در زمینه ی زیست محیطی، به ویژه نیازهای تفریحی ساکنان شهر، باید ارزش زمین های منطقه برای ایجاد فضای سبز، مورد ارزشیابی قرار گیرد. برای این منظور، از معیارهای واقع شدن در زمین های بایر، نزدیکی به مراکز آموزشی، مراکز فرهنگی، مراکز جمعیتی، تاسیسات شهری، دسترسی به شبکه ی ارتباطی و فاصله از پارک ها و فضای سبز موجود استفاده شده است. به منظور تعیین مکان های مناسب برای احداث پارک ها و فضای سبز از الگوسازی GIS استفاده شده است، ابتدا داده های مکانی گردآوری شده و سپس پایگاه اطلاعاتی GIS تشکیل شده و نقشه های تهیه شده برای هر یک از معیارها، به یک لایه ی اطلاعاتی در محیط GIS تبدیل شد. سپس به منظور الگوسازی به هر کدام از لایه های اطلاعاتی بر اساس میزان اهمیت آنها در مکان یابی فضای سبز، وزن مناسبی اختصاص داده شد. نتایج حاصل از تلفیق لایه های اطلاعاتی، زمین های منطقه را برای انتخاب مکان های مناسب برای فضای سبز اولویت بندی کرد، سپس این زمین ها را با نقشه ی کاربری اراضی مقایسه کرده و مشخص شد زمین های با درجه ی خیلی خوب و خوب در حواشی رودخانه، در زمین های خالی داخل شهر، که بیشتر مالکیت دولتی دارند و یا از تراکم زیادی برخوردار نیستند، واقع شده اند.
    کلیدواژگان: سیستم اطلاعات جغرافیایی، فضای سبز، مدل های تخصیص مکان یابی
  • سلیمان صادقی، بهلول علیجانی، محمد سلیقه، دکترمجید حبیبی نوخندان، منیژه قهرودی تالی صفحه 105
    خراسان دارای آب و هوای خشک و نیمه خشک است، این خشکسالی حاصل کاهش غیر متعارف بارش سالیانه ی آن نسبت به میانگین دراز مدت است. سه الگوی هم دیدی در وقوع خشکسالی های خراسان مؤثراند و از میان آن ها، واچرخندها، بیشترین سهم را در رخداد خشکسالی ها دارند. حدود 6/61 درصد از خشکسالی های فراگیر خراسان نتیجه ی فعالیت واچرخند ها هستند. واچرخند ها باعث نزولی شدن هوا و از بین رفتن یا کاهش عامل صعود توده های هوای مرطوب می شوند، لذا کاهش و بی نظمی بارش را فراهم می آورند که تبعات زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی متعددی را ایجاد می نماید. نوشتار حاضر علل پیدایش خشکسالی را مورد بررسی قرار می دهد.
    کلیدواژگان: هم دیدی، واچرخند، بارش، خشکسالی
  • سید حسن مطیعی لنگرودی، سعدالله ولایتی، مجید یاسوری، فرحناز اکبراقلی صفحه 119
    پژوهش حاضر با هدف انتظام شبکه ی نامناسب و ناهمگون سکونتگاه های روستایی منطقه، به منظور پایدارسازی جمعیت روستایی شکل گرفته است. در این ارتباط از روش های آماری تحلیل عاملی و تحلیل خوشه ایو نیز ازالگوی تخصیص مکانی در محیط GIS استفاده شده است. تحلیل های آماری نشان داد که منطقه از انتظام ساختار عملکردی مناسبی برخوردار نبوده و انتظام سبب ناپایداری سکونتگاه های روستایی منطقه شده است. به منظور ایجاد انتظام سلسله مراتب عملکردی سکونتگاه ها پس از بررسی های همه جانبه، لایه های اطلاعاتی در محیط GIS مورد تحلیل قرار گرفت و بر اساس معیار دسترسی ها و فاصله، از الگوی تخصیص مکانی استفاده شد. بر این اساس سکونتگاه های روستایی در منطقه به چهار سطح: منظومه ها (روستا- شهر زاوین در دهستان زاوین و روستا- شهر لایین در دهستان هزار مسجد)، مجموعه ها (روستاهای قلعه نو در دهستان زاوین، ارچنگان و گرو در دهستان کبود گنبد)، حوزه ها (روستاهای قله زو، ژرف، ایده لیک و جلیل آباد در دهستان کبود گنبد، روستاهای چنار، برده و قلیچ آباد در دهستان زاوین، روستاهای امیر آباد، آب گرم و چهچهه در دهستان پساکوه و بالاخره روستای رباط در دهستان هزار مسجد) و اقمار (49 روستا) تعیین و پیشنهاد می شود.
    کلیدواژگان: سکونتگاه های روستایی، ساختار عملکردی، الگوی تخصیص مکانی، شهرستان کلات
  • محمد جعفر زمردیان صفحه 137
    چشمه گرو، یکی از پدیده های جالب و استثنایی «هیدروژئومورفیک» و «هیدرومورفوتکتونیک» است که در محدوده ی 33 کیلومتری جنوب شهر مشهد قرار دارد. بر اثر فعالیت این چشمه در طی کواترنر، توده های حجیم و وسیع تراورتنی رسوب کرده اند که از نظر مورفولوژی، لندفرم های بسیار جالبی را به نمایش گذاشته اند. از جمله می توان به مخروط های به وجود آمده شبیه مخروط های آتشفشانی (با دهانه های کراتری)، اشکال مینیاتوری، ریزآبشارها و امثال آن اشاره نمود. هرچند این پدیده های ژئومورفیک در طول دوره های بارانی کواترنر شکل گرفته اند، اما هم اکنون برخی از آنها فعال بوده و تحولات ژئومورفولوژیک را تجربه می کنند. در مورد منشا پیدایش این چشمه و لندفرم های حاصل از آن، نظریات متفاوتی ارائه شده است، از جمله این که برخی از صاحب نظران آنها را به عملکرد آتشفشان ها نسبت می دهند، گروهی نیز این پدیده را به برخورد شهاب سنگ ها نسبت می دهند،... و برخی نیز آن را جزو چشمه های گسلی به شمار می آورند. نوشتار حاضر به دنبال آن است که پاسخ مناسبی را در خصوص چگونگی پیدایش این چشمه و لندفرم-های حاصل از آن ارائه نماید.
    کلیدواژگان: چشمه، چشمه گرو، هیدرومورفوتکتونیک، ژئومورفیک، فرآورده
  • مجتبی رفیعیان، وحید تاجدار صفحه 163
    امروزه این مهم مورد تاکید جدی است که تحقق پایداری در فرایند توسعه، متضمن محور قرارگرفتن انسان و نیازهای او به گونه ای است که سلامت محیط نیز تضمین شود. بر این اساس، در شاخص سازی برنامه ی توسعه ی سازمان ملل از مؤلفه ی سلامتی (امنیت بهداشتی) به عنوان یکی از وجوه اصلی مقوله ی امنیت انسانی در سنجش جایگاه پیشرفت و توسعه یافتگی کشورها تاکید می شود. سلامتی با دامنه ی معنایی وسیع ، امروزه طیف گسترده ای از عوامل مرتبط با کیفیت و سلامت محیط های زندگی ساکنان مناطق سکونتگاهی(شهرها و روستاها) است، به همین خاطر به عنوان یکی از هدف های اصلی سیاست های برنامه ریزی شهری و منطقه ای محسوب می شود. نوشتار حاضر، به دنبال تبیین مفهوم سلامتی در ادبیات برنامه ریزی توسعه ی منطقه ای و سنجش آن در این مناطق است. بدین منظور تلاش شده است با استفاده از شاخص های بین المللی سنجش سلامتی، با بهره گیری از داده های موجود در نقاط سکونتگاهی مجموعه ی شهری مشهد، الگوی فضایی توزیع سلامتی در این مناطق بررسی و تحلیل شود. نتایج نشان می دهد، محدوده های شمال حریم کلان شهر مشهد و پیرامون روستای قرقی در دهستان تبادکان و پهنه هایی در دهستان میامی و در پیرامون جیم آباد و نریمانی، با تهدید بسیار بالا ار نظر سلامتی روبه رو هستند و پس از آن پهنه هایی در دهستان طوس (شمال شرقی حریم کلان شهر مشهد) و محدوده ی پیرامون محور مشهد چناران در دهستان های میان ولایت، بیزکی و چناران، رتبه های بعدی را دارند، که باید در الگوهای توسعه ی آتی این مناطق به آن توجه جدی مبذول شود.
    کلیدواژگان: سلامت، تحلیل فضایی، تحلیل سلسله مراتبی، مجموعه ی شهری مشهد
|
  • Mohammad Hosein Dr.Raamesht, Somaye Saadaat Shaah Zeidi Page 1
    The alluvial fan of Shahdaad in Derakhtangaan River is one of the biggest alluvial fans in a dry area in northeastern Kerman. This alluvial fan has been formed due to different material erosions in the drainage basin of Derakhtangaan River and lying of these materials in the extreme part of this basin called Dasht-e-Lut (the plain of Lut). The region which has been studied in this research is one of the active tectonic regions. Several evidences prove the severe tectonic activities in the region. One of the most important evidences is the existence of various faults in the area. The most important fault of the region is the great fault of Neyband, the southern fault of Shahdaad and a series of faults having the direction of northwestern southeastern and northern southern. With an analysis of the time period and relative arrangement for the creation of faults, this research tries to recognize the role of tectonic in the formation and movement in successive divergence focuses of alluvial fan of Derakhtangaan River. The results of the study show that Neyband fault is one of the oldest, but the movements have caused a breakdown on the head of alluvial fan at Chahaar Farsakh and red Marn has created deep gullies in the region.
  • Ezatoll Dr.Mafi, Mahdi Saghaaee Page 21
    While studying rural tourism of big cities, we will face two different but related discussions. One of these discussions is about the purposes of tourism. It means the villages and rural areas in which tourists choose to spend their free and leisure time. These rural areas are considered as tourism productions. The other discussion is the issue of accessibility. Tourists choose villages and rural areas that have tourist attractions and are not located far away from their residences. The present article has chosen the big city of Mashhad as its case study. It then studies the issue of accessibility of rural areas as tourism productions and the area of tourism influence. The results of the study show that the area of tourism influence in the big city of Mashhad is something about 43/20 Km. and the villages and rural areas that are located within this domain are considered as tourism attractions.
  • Amir Hosein Dr.Meshkati, Majid Dr.Mazrae Farahani, Shahzad Ghandhari, Somayeh Jafari Page 41
    Due to its complexity and destructive nature, convection has been subject of many studies and researches among weather phenomena throughout the world. Scientists have attempted for decades to generate different types of models to provide the possibility of abating or, at least, reducing convective weather phenomena effects on people’s lives. In south or southwest of Iran, people are familiar with convective phenomena and their effects. Due to socio-economic importance of convective phenomena and availability of a meso-scale (MM5) model in Iranian Meteorological Organization, it has been tried to investigate the ability of the model to simulate and to predict convective precipitation in south and southwest of the country. The results of the study show that the model produces acceptable results on convection that arises from sharp baroclinic, but it has failed to produce acceptable results where convection is due to local conditions.
  • Mohammadreza Dr. Servati, Hasan Dr. Lashkari, Asadollah Momeni Page 59
    Hydromorphology is a branch of physical geography which deals with the forms created by running water, especially rivers. The recognition and explanation of Hydromorphological factors and their action on the primary structural surface of Lileh Javaan Roud drainage basin and making applied maps are important for the recognition and implementation of environmental management of the basin. The significant role of running water is shown in the investigation of geology, climatology, physiography, hydrology, soil, vegetation and analysis of influent factors in making forms and processes and the existing landforms in the basin. The role of human being as an intensifying figure of erosion and development of new forms such as land slide and gully erosion is also important. The influential function of running water on the structure of drainage basin shows the important effect of the paleoclimate. The destruction of agricultural lands, the development of gullies, and the increasing destructive power of floods are some examples of the factors affecting the life of people in this area.
  • Hamid Reza Dr.Vaaresi, Jamaal Dr.Mohammadi, Ahmad Shaahivandi Page 83
    The distribution and dispersion of urban green spaces are of great importance. Khorram Aabaad is a city which lacks an appropriate distribution of green spaces and this is far from the standards of UNEP which is 20-25 m2 of green space per capita. The green space in this city is 11.3 m2. Some regions in this city are without any kind of green spaces but some other regions have more green spaces. To compensate this bioenvironmental and recreational loss, an evaluation of the regional lands is needed. The following criteria are used for the evaluation of the lands: being located in barren fields, proximity to educational, cultural and population centers, proximity to urban establishments, access to communication network and the distance from parks and green spaces. To locate the appropriate places for parks and green spaces, GIS Model is used. The results show that the best quality lands were located near river sides, in empty regions inside the city, lands owned by the government or where there is no concentration of buildings.
  • Mohammad Dr.Saligheh, Majid Dr. Habibi Nowkhandaa, Bohloul Dr.Alijani, Manije Dr.Ghahroudi, Soleimaan Saadeghi Page 105
    Khorasan Province has a dry and semi-arid climate. This condition is the result of lack of annual rain in the long term. The three models of synoptics are very important in the formation of this drought in Khorasan Province; among them, anticyclones are the most important ones. 61/6% of the drought in Khorasan Province is the result of the activity of anticyclones. The writer of this article studies the effect of this phenomenon on the continuous drought in Khorasan Province.
  • Seyyed Hasan Dr. Motiee Langroodi, Sadollah Dr.Velaayati, Majid Dr.Yaasouri, Farahnaaz Akbaroghli Page 119
    The purpose of this article is to arrange the inappropriate network of rural housings; in order to stabilize the rural population. To do this, the writers of the article have used the factor and cluster analysis methods. They have also used place allocation model in the environment of GIS. The statistical analysis shows that the area does not have an appropriate applicative structure. In order to create an applicative hierarchical arrangement of rural housings, information layers were analyzed in GIS environment and the place allocating model were used based on the criteria of distance and accessibility. Based on the above mentioned analysis, rural housings were divided into four levels of systems, collections, areas and series.
  • Mohammad Jafar Dr. Zomorrodiyaan Page 137
    Cheshmeh Gerow (The spring of Gerow) is one of the exceptional and interesting hydro-morphotectonic and hydro-geomorphic phenomenon, which is located 33 Km. south of Mashhad. Because of its activity during the Quaternary, large piles of travertine have deposited which morphologically; have formed very beautiful and interesting land forms. Some of these forms are the cones that are very similar to volcanic cones, miniature forms and others. There are different suggestions about the origin of this spring; and the present article has found a reasonable answer for the creation of the spring and the different landforms resulted from it.
  • Mojtaba Dr.Rafiiyaan, Vahidr Taajdaar Page 163
    It is a serious point to put sustainability into effect with the intention of healthy environment. Health, according to the United Nation Development Program (UNDP) is one of the important indicators which shows development level in each country. Health is extremely meaningful and is associated with a great part of urban and regional planning policies as a main aspiration. It also contains many factors like quality parameters and healthy environment for cities or rural regions. This paper tries to clarify the definition of health in urban and regional planning literature. The results of the study show that the northern zone of Mashhad, Ghorghi village in Tabadkaan, some parts in Mayamey and around Jim Aabaad and Narimany villages are in a great danger from health view point. Some other places are Toos village and peripheral lands of Mashhad-Chenaaraan highway, Main Velaayat, Bizaky and Chenaaraan. In the future programs of development in these areas, health status should be considered.