فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال سیزدهم شماره 1 (بهار 1389)
  • سال سیزدهم شماره 1 (بهار 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/02/01
  • تعداد عناوین: 9
|
  • قدیر فیروزنیا، محمد حسن ضیا توانا صفحات 1-20
    در پی تحولات اقتصادی و اجتماعی چند دهه اخیر، کم توجهی به روستا، تمرکز سرمایه و امکانات در شهر، و مهاجرت از روستا به شهر، الگویی نوین از بهره برداری اراضی روستایی پدید آمد. در این الگو، بهره برداری از منابع طبیعی روستا وابسته به جمعیت ساکن آن نیست، بلکه در گرو فعالیت کسانی است که از روستا مهاجرت کردهاند. با افزایش روند شکلگیری روستاهای در معرض تخلیه جمعیتی، این الگو با شتاب زیاد در حال گسترش است. بسیاری از عوامل در استمرار کارکرد اقتصادی روستاها، اعم از در حال رشد و در معرض تخلیه جمعیتی، نقش آفرینی می کنند. مقاله حاضر، که با استفاده از مطالعات اسنادی و میدانی انجام پذیرفته، به دنبال آن است که تاثیر ابعاد فضایی و مکانی را بر کارکرد اقتصادی روستاهای در معرض تخلیه جمعیتی شهرستان قزوین را مشخص کند. یافته های به دست آمده از سه پرسشنامه روستا، خانوار ساکن، و خانوار مهاجر روستاهای منتخب شهرستان قزوین نشان داد که میان ابعاد فضایی مکانی روستاها و استمرار کارکرد اقتصادی آنها رابطه ای معنی دار وجود دارد.
    کلیدواژگان: توسعه فضایی، مکانی، توسعه اقتصادی روستایی، تخلیه جمعیت روستایی، قزوین (شهرستان)
  • محمد مهدی فاضل بیگی، غلامرضا یاوری صفحات 21-41
    پژوهش حاضر با بهره گیری از روش دلفی اجرا شد. بر این اساس، طراحی یک مدل دوبخشی در رابطه با نقاط ضعف و تهدیدهای پیش روی صندوق بیمه محصولات کشاورزی صورت گرفت. جامعه آماری تحقیق 60 نفر از کارشناسان و متخصصان صنعت بیمه و توسعه کشاورزی و روستایی را شامل می شد که از آن میان، 79 درصد به بخش دولتی، 14 درصد به بخش تعاونی، و 7 درصد به بخش خصوصی اختصاص داشت. بر اساس نتایج به دست آمده، از جمله نقاط ضعف صندوق بیمه عبارت اند از: عدم پذیرش چارچوب های اقتصادی و اصول بنگاه داری، ضعف در نظام آمار، نبود رقابت در عرصه خدمات، و نبود نظام ارزشیابی و نظارت مستمر؛ همچنین، از جمله تهدیدهای فراروی صندوق بیمه می توان بدین موارد اشاره کرد: ساختار نامناسب واحدهای تولیدی، عدم یکپارچگی اراضی، نبود استاندارهای تولید، و نظام های بهره برداری معیشتی. افزون بر این، نتایج نشان داد که در بسیاری از موارد، نظر دو گروه کارشناسان و متخصصان صفی و ستادی یکسان است.
    کلیدواژگان: محصولات کشاورزی، صندوق بیمه، کشاورزی، بخش کشاورزی، ایران
  • عیسی ابراهیم زاده، فرامرز بریمانی، محمد اسکندری ثانی، صغری رمضان پور صفحات 43-62
    این پژوهش به سنجش و تطبیق میزان سرمایه اجتماعی در روستای تربقان به عنوان روستای در حال ادغام و روستای رزق آباد به عنوان روستای مستقل پرداخته است. روش تحقیق، تحلیلی توصیفی و بر استفاده از طیف پنج گزینه ای لیکرت استوار بوده است. نتایج تحلیل یافته ها نشان می دهد که سرمایه اجتماعی در روستاهای پیرامونی در حال ادغام در شهر نسبت به روستاهای مستقل در سطح پایین تری قرار دارد. نتیجه کلی آن است که ادغام این روستاها در شهر، به تهی شدن آنها از سرمایه اجتماعی و درون کوچی افراد غیر بومی که اغلب مستعد انجام فعالیت های غیر قانونی نیز هستند، منجر خواهد شد که برای این روستاها جز تبدیل شدن به نواحی حاشیه نشین شهری و در نتیجه شیوع ناهنجاری های اجتماعی، و به دور ماندن از فرایند توسعه، دستاورد دیگری نخواهد داشت.
    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، بررسی تطبیقی، روستاهای ادغام شده، رزق آباد (روستا)، تربقان (روستا)، کاشمر(شهرستان)
  • مصطفی تیموری، علیرضا جمشیدی، کوروش روستا، محمد حاضری صفحات 63-81
    پژوهش میدانی حاضر به بررسی عوامل مؤثر بر پراکنش اراضی زراعی شهرستان خمینی شهر اصفهان می پردازد. برای این منظور، عوامل مؤثر بر پراکنش اراضی در چهار گروه اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، زراعی، و کالبدی طبقه بندی و رابطه هر کدام با پراکنش اراضی بررسی شد. جامعه آماری شامل کشاورزان شهرستان خمینی شهر اصفهان است که از آن میان، با استفاده از رابطه کوکران، 115 کشاورز به عنوان نمونه آماری تعیین شدند. گردآوری اطلاعات مورد نیاز با استفاده از روش نمونه گیری کاملا تصادفی و از طریق پرسشنامه انجام پذیرفت. نتایج به دست آمده از تحلیل همبستگی نشان می دهد که رابطه میزان پراکنش اراضی با متغیرهای سن، سابقه کشاورزی، مساحت اراضی، سطح زیرکشت، تعداد محصولات مورد کشت، نوع نظام بهره برداری، و متوسط هزینه تولید مثبت و معنی دار و با متغیرهای متوسط درآمد هر هکتار، فاصله زمین تا منبع آب، و فاصله زمین تا روستا منفی و معنی دار است. همچنین، میان سطح سواد و جمعیت خانوار کشاورزان شهرستان خمینی شهر و پراکنش اراضی، رابطه معنی دار مشاهده نشد.
    کلیدواژگان: پراکنش زمین، اراضی زراعی، یکپارچه سازی زمین، خمینی شهر (استان اصفهان)، مطالعه موردی
  • فاطمه پاسبان، جواد پورمقیم، زهرا افشاری صفحات 83-109
    مقاله حاضر به بررسی آثار کاهش تعرفه بر متغیرهای مهم بخش کشاورزی بر اساس الگوی تعادل عمومی قابل محاسبه برای ایران و نیز به کارگیری ماتریس حسابداری اجتماعی سال 1380 در قالب دو سناریوی «کاهش تدریجی تعرفه» و «یکسان سازی تعرفه» بر واردات می پردازد. در سناریوی کاهش تدریجی نرخ تعرفه واردات بخش کشاورزی، به تدریج واردات، عرضه کالاها، و میزان مصرف کالاهای کشاورزی خانوار افزایش و نیز میزان صادرات و اشتغال کاهش می یابد؛ و برعکس، در سناریوی یکسان سازی نرخ تعرفه، واردات، عرضه کالاها، و میزان مصرف کالاهای کشاورزی خانوار کاهش و نیز میزان صادرات و اشتغال افزایش می یابد. با توجه به اطلاعات به دست آمده، همگام با قوانین و مقررات سازمان تجارت جهانی، لازم است قدرت رقابتی صادرات کالاهای کشاورزی از راه هایی گوناگون مانند کاهش قیمت تمام شده و رعایت استانداردهای بهداشتی، در قالب بسته-های سیاستی مناسب، تدوین و اجرا شود.
    کلیدواژگان: اقتصاد جهانی، نرخ تعرفه، بخش کشاورزی، توسعه پایدار روستایی، مدل تعادل عمومی قابل محاسبه
  • محمد خداوردی زاده، حسین راحلی، محمد کاووسی کلاشمی، علی رضازاده، شهروز خرمی صفحات 111-130
    در حال حاضر، گردشگری و اقتصاد گردشگری در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان اصلی اقتصاد تجاری جهان است، به گونه-ای که از آن به مثابه عامل شتاب دهنده بازسازی و توسعه اقتصادی و اجتماعی در نواحی روستایی نیز یاد می شود. ارزش گذاری مناطق گردشگری روستایی و کارکردهای زیست محیطی برای تصحیح تصمیمات اقتصادی که اغلب بر اساس آنها، منابع زیست-محیطی و مناطق گردشگری به منزله کالا و خدمات رایگان قلمداد می شوند، گامی درخور اهمیت به شمار می رود. هدف پژوهش حاضر تفکیک عوامل مؤثر بر تمایل به پرداخت گردشگران و عوامل مؤثر بر میزان تمایل به پرداخت آنها برای بازدید از روستای اشتبین و همچنین، برآورد ارزش تفریحی سالانه این روستا با استفاده از روش هکمن دومرحله ای است. نتایج پژوهش نشان می دهد که متغیرهای درآمد، میزان تحصیلات، تعداد اعضای خانواده، سن، سابقه سفر به روستا، و جنسیت بر تمایل به پرداخت بازدیدکنندگان، و متغیرهای درآمد، تعداد اعضای خانواده، میزان تحصیلات، و میزان رضایت گردشگران بر میزان تمایل به پرداخت بازدیدکنندگان مؤثرند. میانگین تمایل به پرداخت گردشگران و ارزش تفریحی سالانه این روستا در 1387، به-ترتیب، 6884 و 826080000 ریال برآورد شد.
    کلیدواژگان: گردشگری روستایی، اقتصاد روستایی، هکمن (روش)، اشتبین (روستا)
  • موسی عنبری، احسان حسنوند صفحات 131-153
    هدف این تحقیق، بررسی رابطه فرهنگ پدرسالاری و مشارک سازمان یافته زنان در مدیریت های روستایی است. برای اجرای پژوهش از دو روش اسنادی و پیمایشی استفاده شد. جامعه آماری این تحقیق شامل زنان بین 15 تا 65 ساله دهستان فیروزآباد، و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 256 نفر است. یافته های تحقیق نشان می دهد که مشارکت سازمان یافته زنان قبل از هر چیز تابعی از فرهنگ سنتی روستایی یا فرهنگ پدرسالاری است. این متغیر از متغیر های کلیدی است که با افزایش حضور آن، از مشارکت زنان کاسته می شود. با افزایش متغیرهای تحصیلات، پایگاه اجتماعی اقتصادی، میزان دسترسی و استفاده از رسانه های جمعی، میل به پیشرفت، و دسترسی به اماکن شهری، مشارکت سازمان یافته زنان در مدیریت های روستایی نیز افزایش می یابد.
    کلیدواژگان: پدر سالاری، مشارکت زنان، مدیریت روستایی، زنان روستایی، فیروز آباد (شهرستان)، سلسله(شهرستان)، لرستان(استان)
  • حمید شایان، علی اکبر تقیلو، رضا خسروبیگی صفحات 155-179
    در این مقاله رضایتمندی روستاییان از ابعاد مختلف محیط سکونتگاهی با روش توصیفی تحلیلی ارزیابی شده است. جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه با حجم نمونه 430 نفر در سطح 49 سکونتگاه روستایی شهرستان کمیجان انجام شده است. بر اساس نتایج به دست آمده سطح رضایت در 71 درصد سکونتگاه ها کمتر از حد انتظار است. آزمون کی دو بیانگر فاصله زیاد فراوانی رضایت های مشاهده شده از فراوانی های مورد انتظار است؛ زیرا نحوه توزیع میزان رضایتمندی متعادل نیست و میانگین رضایت هیچ کدام از روستاها در حد زیاد و خیلی زیاد قرار ندارد. آزمون t نشان می دهد با بالا رفتن میزان تحصیلات، رضایتمندی کاهش داشته است. بر اساس آزمون فریدمن، شاخص های 25گانه با درجات متفاوت در میزان رضایت مؤثر نیستند، ولی در رگرسیون گام به گام، ابعاد کالبدی، طبیعی و اقتصادی بیشترین تاثیر را بر متغیر وابسته داشته اند.
    کلیدواژگان: رضایتمندی روستاییان، سکونتگاه های روستایی، کمیجان (شهرستان)، مطالعه موردی
  • بررسی کتاب
    صفحات 181-189
|
  • Ghadir Firooznia, Mohammad Hassan Zia Tavana Pages 1-20
    Socio-economic transformation, insufficient attention to rural areas, concentration of capital and other facilities, and rural-urban migration have led to the emergence of a new pattern of land utilization in rural areas. In this pattern the utilization of rural natural resources was not dependent on the rural population, but on the migrants, and these migrants are those who manage the resources. With the growing number of depopulated villages this pattern expands rapidly. Several factors have contributed to the economic functionality of villages -- including both types, growing and exposed to depopulation. This field study attempted to examine the impact of spatial and location aspects on villages exposed to depopulation in Ghazvin county. The findings of three questionnaires including village level questionnaire, setteled households questionnaire and migrant households questionnaire from selected villages of Ghazvin county showed that a significant relationship existed between spatial-location aspect of villages and the sustainability of their economic functionality.
  • Mohammad Mehdi Fazelbeigi, Gholamreza Yavari Pages 21-41
    The present study used Delphi method. A two-part model was developed in relation to weaknesses and threats faced by Agricultural Insurance Fund. The statistical population of the study was 60 experts 79 percent of which were from government sector, 14 percent from cooperatives, and 7 percent from private sector, insurance industry and rural and agricultural development fields. The results indicated that non adoption of economic rules and firm management principles, weakness of statistical system, the lack of competition in service provision, and absence of a sustainable system of monitoring and evaluation were among the weak points of the Insurance Fund. The factors threatened the Fund included: inappropriate structure of production units, land fragmentation, lack of production standards, and subsistence farming systems. In addition, both groups of experts from staff and line had similar views.
  • Isa Ebrahimzadeh, Faramarz Barimani, Mohammad Eskandari Sani, Soghra Ramezanpour Pages 43-62
    This study evaluates and compares the level of social capital in Torbaghan - a village in the process of merging – and Rezghabad –as an independent village. The study method is descriptive –analytical and based on a five point Likert scale. The results indicated that social capital in peripheral villages merging into cities was lower in comparison to independent villages. The overall result showed that the merging of this type of villages in cities caused an erosion of social capital in the village and in-migration of non-natives who were prone to deviant bahaviors. The merged villages became yet another urban margins with consequent prevalence of social anomies and exclusion from development process.
  • Mostafa Teimouri, Alireza Jamshidi, Kourosh Rousta Pages 63-81
    The purpose of this study is to examine the factors affecting land fragmentation in Khomeinishahr County. These factors were classified into four categories: socio-cultural, economic, farming, and physical; then the relations of each factor to land fragmentation were examined. The statistical population of this study was the farmers of Khomainishahr county. Using random sampling and Cochran formula 115 farmers were selected and data were collected through a questionnaire. The result of correlation analysis indicated that age, agricultural record, the size of lands, the area under cultivation, number of products under cultivation, the type of farming system, and average cost of production had a positive and significant relationship with land fragmentation. The average income per hectare, the distance of land to water source, and the distance of land to village had a negative and significant relationship with land fragmentation. Also no relationship observed between the level of literacy and the number of farmer household members with land fragmentation.
  • Fatemeh Paseban, Seyyed Javad Pourmoghim, Zahra Afshari Pages 83-109
    In this paper, the impacts of tariff on key variables in the agricultural sector is examined, applying Computable General Equilibrium Model for Iran and using a Social Accounting Matrix in year 2001 in the form of two scenarios, that is, gradual reduction of tariffs, and unification of tariffs on imports. In the first scenario these steps will be followed: gradual increase of imports, reduction of exports, reduction of employment, increasing the supply of goods and consequent raise in the household consumption of agricultural products. In the second scenario these steps will be followed: import reduction, export increase, employment raise, and reduction in the supply of goods with a subsequent decline in households’ consumption. The findings of the study showed that in parallel with the regulations and rules of World Trade Organization it is necessary to raise the agricultural export competitiveness through the reduction of final price and observation of health standards which can be formulated and implemented through an appropriate policy package.
  • Mohammad Khodaverdizadeh, Hossein Raheli, Mohammad Kavousi Kalashami, Ali Rezazadeh, Shahrouz Khorrami Pages 111-130
    Tourism and tourism economy is becoming one of the pillars of the world trade economy, such that it is counted as a catalyst in the renovation and socio-economic development of rural areas. Valuating rural tourism areas and their environmental functions is an important step towards the correction of economic decisions based on this view that environment and tourism areas are free goods. The purpose of this study is to separate the factors affecting tourists’ willingness to pay and in particular the factors affecting tourist level of willingness to pay for their visit of Oshtbin, and also an estimation of the annual recreational value of this village by two stage Heckman method. The results indicated that income, the level of education, the number of household members, age, previous trips to village and gender variables influenced the visitors’ willingness to pay. Also income, the number of household members, and the level of satisfaction influenced the level of visitor's willingness to pay. The average willingness to pay and the annual recreational value of this village were respectively equal to 6884 and 826 080 000 Rials in 2008.
  • Mousa Anbari, Ehsan Hassanvand Pages 131-153
    The purpose of this study is to examine the relationship between patriarchal culture and organized participation of women in rural management. The study used survey method. The statistical population consisted of 15-65- year- old women in Firouzabad subdistrict, and the sample size is 256 according to Cochran’s formula. The study findings showed that women's organized participation depends on rural traditions and patriarchal culture. This variable is a key one and has an indirect relationship with women's participation, that is, the raising level of this variable leads to a decline in women's participation. Increasing level of the following variables associated with the increasing level of organized participation of women in rural management: education, socioeconomic status, access rate, application of mass media, willingness to progress, and accessibility of urban centers.
  • Hamid Shayan, Ali Akbar Taghilou, Reza Khosrobeigi Pages 155-179
    This study used an analytical- descriptive method to assess rural people's satisfaction of different aspects of their settlement environment. The data were collected by a questionnaire and the sample size was 430 from 49 rural settlements in Komijan county. The results indicated the level of satisfaction in 71% of settlement residents was less than expected. The Chi square test indicated a gap between observed and expected satisfaction frequency at 95% level of confidence. The distribution of the level of satisfaction was not balanced and the average satisfaction was not high in any villages. The t student test showed that increasing the level of education was associated with the lower level of satisfaction. Based on Friedman’s test, the 25 dimensional index with various degrees was not effective on the level of satisfaction. But in step by step regression, the physical, natural and economic dimensions had the highest influence on dependent variable.