فهرست مطالب

فضای جغرافیایی - پیاپی 31 (پاییز 1389)
  • پیاپی 31 (پاییز 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/08/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مهری اذانی، میلاد عبدیان راد، محمد ملکی صفحات 1-26
    برنامه ریزی و طراحی فضاها و مناظر شهری بدون توجه به مسایل، ضوابط، معیارها، استانداردها و الگوهای مطلوب و بهینه جهت گسترش، توسعه و طراحی های شهری ممکن نیست. یکی از این برنامه ریزی ها و طراحی ها برنامه ریزی فضای سبز شهری است. در هر فضای شهری بخشی از سیمای شهر به کاربری فضای سبز اختصاص می یابد. بنابراین باید متناسب با شرایط طبیعی هر منطقه از گونه های گیاهی متناسب و سازگار با آن منطقه در توسعه فضای سبز استفاده کرد. در مناطق گرم و خشک ایران به دلیل شرایط نامناسب طبیعی مانند دمای بالا، بارش کم، خاک های شور، گچی، آهکی و... باید نوع خاصی از گونه های گیاهی در طراحی فضای سبز این مناطق به کار گرفته شود.
    نوع پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی- موردی بوده و اطلاعاتی که ملزم به پژوهش بوده از روش های اسنادی– کتابخانه-ای گردآوری شده است. در این تحقیق سعی بر این بوده که ضمن بررسی اشکال فضای سبز شهری، اهمیت و ضرورت آن، اهداف معیارها و استانداردهای فضای سبز شهری به مطالعات اقلیمی در فضای سبز و همچنین به معرفی گونه های گیاهی مناسب جهت بکارگیری در فضای سبز شهری مناطق گرم و خشک (جنوب ایران) پرداخته شود. نتایج این پژوهش نشان دهنده این است که استفاده از گونه های گیاهی بومی مناطق گرم و خشک، علاوه بر ایجاد تنوع و زیبایی همچنین در کاهش آلودگی های هوا، صوتی و... به دلیل نیازهای کمتر و سازگاری بیشتر از نظر هزینه نگهداری موثر واقع می گردد.
    کلیدواژگان: فضای سبز شهری، برنامه ریزی، گونه های گیاهی، سازگاری، مناطق گرم و خشک جنوب ایران
  • لادن کاظمی راد، طوبی عابدی صفحات 27-38
    بامبو سریع الرشدترین گیاه سیاره زمین است. این الگوی رشد آن را در حداقل زمان قابل بهره برداری و دسترسی می کند. بامبوی موسو یکی از مهم ترین گونه بامبوهای چوبی در چین بوده و نقش اکولوژی مهمی دارد و جوانه های آن دارای ارزش خوراکی می باشد. این تحقیق به منظور شناخت مناطق مستعد کشت گیاه بامبوی موسو انجام شده است. عناصر اقلیمی و خصوصیات فیزیولوژیک این گیاه مورد ارزیابی قرار گرفته و نتایج به صورت نقشه مناطق مستعد و نامستعد ارائه شده است. روش تحقیق کاربردی، با استفاده از داده های توصیفی و تحلیل آن، به همراه عملیات میدانی با توجه به مبانی علم جغرافیای طبیعی است. نتیجه پژوهش نشان داد که از نظر اقلیمی تقریبا تمام مناطق جلگه ای شرق گیلان مستعد کشت بامبوی موسو می باشند اما از آنجا که این گیاه خاک های غرقابی را نمی پسندد و با توجه به غرقابی بودن خاک های بخش ساحلی، این مناطق برای کشت بامبو نامناسب می باشند.
    کلیدواژگان: جلگه شرق گیلان، بامبوی موسو، مناطق مستعد
  • مسعود تقوایی، سیدعلی موسوی، یونس غلامی بیمرغ صفحات 39-64
    امروز به دلیل اثرات چشم گیری که فعالیت های گردشگری در اقتصاد مناطق پذیرنده گردشگران بر جای می گذارد، توجه فراوانی به این زمینه از فعالیت معطوف می گردد. شهرستان ممسنی با وجود قابلیت ها و پتانسیل های گردشگری فراوان همچنان برای گردشگران ناآشناست، لذا شناخت جاذبه های گردشگری این شهرستان و برنامه ریزی متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی شهرستان ضروری به نظر می رسد. هدف از نگارش این مقاله «تحلیلی بر توسعه گردشگری مذهبی شهرستان ممسنی» است. روش تحقیق در این پژوهش از نوع (تحلیلی، توصیفی و پیمایشی) است. جامعه آماری در این تحقیق را کل گردشگران مکان های مذهبی شهرستان نورآباد ممسنی تشکیل می دهد که تعداد آنها در سال 1386 بر اساس اطلاعات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان ممسنی 40000 نفر برآورده گردید که از این تعداد بالغ بر 380 نفر را به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند و از طریق پرسشنامه در سال 1387 طراحی و اجرا شده است. برای نشان دادن پراکنش فضایی اماکن مذهبی شهرستان از نرم افزارArcGIS استفاده شده است، همچنین تکنیک های مورد استفاده در این تحقیق، می توان از x2 (کی دو یا کای اسکور)، همبستگی اسپیرمن و کندال نام برد.
    نتایج تحقیق نشان می دهد که با توجه به اهمیت صنعت گردشگری در جهان امروز و نقش مکان های مذهبی در جذب گردشگران و تاثیر آن بر توسعه مناطق مختلف که یک نمونه از آن شهرستان ممسنی در استان فارس است که دارای امامزاده های بسیاری می باشد که با نگاه مدیریتی به این منطقه و برنامه ریزی صحیح برای این خطه از کشورمان، شاهد احیای مکان این امامزاده ها و محیط پیرامون آن می باشیم و در نهایت محیطی مناسب جهت جذب گردشگران مذهبی و رفع بخشی از مسایل شهرستان نورآباد ممسنی باشیم.
    کلیدواژگان: گردشگری مذهبی، قابلیت های توسعه گردشگری، نورآباد ممسنی، پراکنش فضایی
  • محمود خسروی، حمید نظری پور صفحات 65-90
    در این مقاله داده های بارش روزانه خاش از اول فروردین 1365 تا آخر بهمن 1386 خورشیدی برای شناسایی ویژگی های روزهای بارشی بررسی شد. ابتدا روزهای بارشی استخراج شده و چندین پارامتر بارشی برای آنها تعریف گردید. سپس بر اساس پارامترهای تعریف شده برای 567 روز بارشی، یک ماتریس 11×425 تشکیل شد. تحلیل خوشه ای پایگانی با روش ادغام وارد روی ماتریس 11×425 اعمال گردید و بر اساس آن در خاش شش نوع متفاوت تیپ روزهای بارشی شناسایی شد.
    کلیدواژگان: بارش، تحلیل خوشه ی، تیپ های روزهای بارشی، خاش
  • محمدرضا پورمحمدی، فیروز جمالی، علی اکبر تقی پور صفحات 91-118
    ارزیابی فضاهای آموزشی ابتدایی شهر شاهرود نشان از ناسازگاری زیاد با کاربری های اطراف خود، عدم وجود مدارس در برخی از محلات که با توجه به جمعیت نیاز به این کاربری دارند و در کل عدم توزیع فضایی مناسب در شهر دارد. برای رسیدن به وضعیت مطلوب پخش و جابجایی و ایجاد مدارس جدید در شهر ضروری است. وجود معیارها و ضوابط گوناگون در انتخاب مکان جدید، استفاده از روش های تحلیل تصمیم چند معیاری را ضروری می کند. یکی از پرکاربردترین و رایج-ترین این روش ها فرایند تحلیل سلسله مراتبی یا AHP می باشد. در این پژوهش معیارهای مورد نظر برای ایجاد مدارس جدید با استفاده از مدل AHP وزن دهی شده و آنها در GIS با هم ترکیب گردیده اند تا مکان-های مناسب برای ایجاد مدارس جدید مشخص شود
    کلیدواژگان: مکانیابی، سیستم اطلاعات جغرافیایی، فرایند تحلیل سلسله مراتبی
  • سید محمود حسینی، محمد رضا اختصاصی، خدارحم بزی صفحات 119-136
    بیابان زایی پدیده ای است که در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه خشک مرطوب رخ داده و موجب کاهش پتانسیل و توان اراضی می گردد. جهت بررسی نوع و شدت عوامل موثر در بیابان زایی مدل های مختلفی ارایه شده است که با توجه به تطابق و سازگاری مدل برآورد شدت بیابان زایی اراضی ایران، با شرایط بیوم کشور ایران و بالاخص منطقه مورد نظر و همچنین جامع و گام به گام بودن آن، جهت بررسی نوع و شدت عوامل موثر در بیابان زایی منطقه نیاتک سیستان انتخاب گردید. برای این منظور واحدهای کاری موجود در منطقه به عنوان نقشه پایه برای ارزش دهی به عوامل و شاخص های مورد نظر، به روش ژئومورفولوژی تهیه گردید. سپس با ارزش دهی به شاخص های ارزیابی شدت بیابان زایی و جمع امتیازات مربوط به آنها در هر واحد کاری و بر اساس جداول مبنا، شدت تخریب سرزمین و بیابان زایی برای کاربری های مختلف تعیین شد. در نهایت با بهره گیری از نرم افزارArcView 3.2 نقشه های مربوط به وضعیت فعلی شدت بیابان زایی هر یک از کاربری های مذکور ترسیم شد. بر اساس نتایج حاصله از این تحقیق شدت بیابان زایی منطقه در سه کلاس متوسط (42/2857 هکتار)، زیاد (13/1503 هکتار) و خیلی زیاد (1/459) بوده و عامل اصلی تشدید پدیده بیابان زایی و تغییر اقلیم در منطقه نیاتک سیستان عوامل محیطی (خشکسالی) عنوان گردید.
    کلیدواژگان: شدت بیابان زایی، واحدکاری، منطقه سیستان
  • محسن پورخسروانی، عباسعلی ولی، سعید موحدی صفحات 137-158
    نبکاها یکی از چشم اندازهای رایج مناطق بیابانی و نیمه بیابانی می-باشند. ارتباطات اکوژئومورفولوژیکی حاکم بر چشم انداز باعث شکل گیری نبکا می شود. در حقیقت نبکا یک انعکاس طبیعی از حیات در بیابان است. بنابراین نقش پوشش گیاهی در ایجاد و توسعه نبکا از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. در این پژوهش ضمن بررسی و مطالعه سه نوع نبکا از نبکاهای منطقه خیرآباد سیرجان اختلاف موجود بین پارامترهای مختلف نبکا به صورت کمی اندازه گیری و مورد مقایسه قرار گرفته است. پارامترهای مورد مقایسه شامل: ارتفاع گیاه، قطر تاج پوشش، ارتفاع نبکا، قطر قاعده، حجم نبکا و حجم گیاه می باشد. نتایج آنالیز واریانس اختلاف معنی دار در بین پارامترهای نبکاهای مختلف را نشان می دهد. نتایج آزمون مقایسه میانگین ها برای هر یک از عوامل ذکر شده، نبکاها را در گروه های متمایز تفکیک می کند. در سطح احتمال خطای کمتر از 5 درصد (05/0α<) نبکاهای گونه های مختلف براساس فاکتورهای ارتفاع گیاه، ارتفاع نبکا، قطر قاعده، حجم گیاه و حجم نبکا در دو گروه متمایز می شوند. گروه اول شامل الحاجی مانیفرا، روماریاتورکستانیکا، و گروه دوم شامل نبکای سیدلیتزیا فلوریدا می باشد. همچنین از مقایسه میانگین فاکتور قطر تاج پوشش در نبکاهای مختلف سه گروه قابل تفکیک می باشد. در سطح احتمال خطای 5 درصد گروه اول شامل نبکاهای الحاجی مانیفرا، گروه دوم شامل نبکاهای گونه روماریاتورکستانیکا و گروه سوم شامل نبکاهای گونه سیدلیتزیا فلوریدا می باشد. در مجموع می توان چنین استنباط کرد که فاکتور حجم نبکا متاثر از فرم رویشی و حجم گونه تشکیل دهنده آن می باشد. بنابراین شکل رویشی و حجم گیاهان نقش مهمی در ایجاد مورفولوژی چشم انداز ناهمواری نبکاها ایفا می کند.
    کلیدواژگان: شکل رویشی، مورفولوژی، مورفومتری، نبکاء سیرجان
  • مسعود جلالی، یدالله بلیانی صفحات 159-186
    در این پژوهش دو پایگاه داده یکی مربوط به میانگین بارش ماهانه از سال آماری 2005- 1982 و دیگری مربوط به مقدار ماهانه ارتفاع فشار 500 هکتو پاسکال و سطح زمین در عرض جغرافیایی 60-0 درجه شمالی و طول 60-0 درجه شرقی، مورد بررسی قرار گرفته است. بر روی پایگاه داده های بارش ماهانه استان فارس با استفاده از روش میان یابی (گریجینگ) اقدام به ترسیم نقشه های ماهانه طی دوره آماری مذکور گریده است. نقشه های ترسیم شده پس از واسنجی های لازم و بهترین ارزیابی به روش گریجینگ ترسیم شده که در نهایت در ارتباط با سامانه های جوی گردشی به محیطی و محیطی به گردشی در قیاس و به صورت همدید با میانگین نقشه های ماهانه سطوح فوقانی جو و سطح زمین مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج همدید حاصل بر روی بارش استان فارس طی دوره آماری مذکور نشان می دهد که در فصل گرم سال در سطوح بالای جو حاکمیت با شرایط پر فشار و در سطح زمین نیز شرایط کم فشار حاکم است و رفته رفته از میزان بارش کاسته می شود. در فصل سرد سال عکس این حالت در سامانه های ورودی به گستره استان فارس رخ می دهد و بارش روندی متضاد نسبت به فصل گرم سال پیدا کرده و این میزان در سه ماه فصل سرد سال (زمستان) بیشتر از ماه های دیگر و تحت تاثیر حاکمیت سیستم های کم فشار سطح زمین و سطوح بالاتر قرار می گیرند. به طور کلی شرایطی که بر این استان حاکم است، وجود سامانه های متفاوت 500 هکتوپاسکالی و تراز دریا است و در سطح زمین نیز به صورت موج های غربی و کم فشار سودانی شرایط انگیزش بارش را در استان فارس به وجود می آورند.
    کلیدواژگان: تحلیل همدید، بارش ماهانه و فصلی، استان فارس
|
  • Pages 1-26
    Planning and designing of the urban spaces and landscapes is not possible without considering the issues, criteria, rules, standards, suitable and premium patterns regarding the development. One of the planning and designing schemes is the urban greenbelt planning. In each urban space some of the views of the city are allocated to the green spaces. Accordingly, the herbaceous species congruent and adaptable with the region should be used in urban greenbelt developments that are based on the environmental and natural conditions. In warm and dry regions of southern Iran, due to some unfavorable natural and/or environmental conditions such as high temperature, low rainfall, salinity, gypsum and calcareous soil, some special herbaceous specious should be used in greenbelt planning. Therefore, in order to use urban green spaces of warm and dry regions (southern Iran) something will be done in the field of urban green space. This can be achieved by considering through management styles and proper urban green space planning selecting the suitable herbaceous species, along with rating the effective nesses in reaching the targeted goals.This study is based on the applicable purposes and according to a case-descriptive method. The required data for the study are collected through document-library method. We have attempted to review and examine the styles and models of urban green space planning, their importance and necessity, the goals of the criteria and the standards of urban green space, while considering the climatic and regional patterns in the green space, and introducing the favorable herbaceous species to be used in the urban green spaces of warm and dry regions of southern Iran. Results of the study reveal that using native and local herbaceous species of warm and dry regions provide variety and beauty, and are influential in reducing sound, air and other pollutions and are also effective because of the fact that they need less maintenance, are more congruent and are more economically sound.
  • Pages 27-38
    Bamboo is the fastest growing plant on this planet. This growth pattern makes it easily accessible. Phylostachys pubescence (moso bamboo) is the most important commercial bamboo species in China and it has an important ecological role in the area. The aim of this research is feasibility study of moso bamboo in east lowlands of Guilan. The method of research is an applied method using descriptive data and their analysis with attention to principles of physical geography. At first, scientific investigations were done for understanding the physiological properties that were determined. Climatic thresholds and the soil preference of moso bamboo were also specified. Then the statistics and long-term meteorological information were collected and finally analysis of the data was performed based on iso-parameter method via overlapping the maps made through ArcGIS based on the physiological characteristics of moso bamboo. Results show that most lowlands in the east of Guilan, except coastal swampy soil areas are the best places for planting moso bamboo and the results were illustrated on maps.
  • Pages 39-64
    Nowadays, great attention has been directed toward tourism activities due to outstanding effects of tourism activities on the economy of areas. Nurabad Mamasani town, however, is unknown in spite of its several tourism potentials and capabilities. Thus, recognizing tourist attractions, and programming in accordance with social and cultural condition of this town seem necessary. The goal of this article is to "investigate the development of religious tourism". The methodology includes analytical, descriptive and survey ones. The statistical population, here, contains all tourists visiting religious sites of Nurabad Mamasani town. In 2007, their number was estimated at 40000 individuals based on the information distributed by Tourism and Cultural Heritage Organization. 380 individuals were chosen as sample size in 2008 and the study was carried out through filling out questionnaires. ArcGIS software was utilized to show the spatial distribution of Nurabad Mamasani religious sites. Among the techniques used in this article, Spearman and Kendall correlation can be mentioned.The findings show that paying attention to the importance of tourism industry in our present world, the role of the religious sites in attracting tourists and its effects on developing different areas, Nurabad Mamasani in Fars Province, which includes several holy religious sites, can finally turn into appropriate environment for attracting religious tourists and removing some parts of Nurabad Mamasani problems, if managerial viewpoint toward this area and correct programming lead to reorganizing these holy religious sites and their surrounding environments.
  • Pages 65-90
    In this paper daily precipitation data from 1.1.1966 to 31.12.2005 were examined for identification of precipitation types. Firstly we extracted precipitation days and defined various parameters. This was followed by the creation of matrix 616×11 for 901 precipitation days. A hierarchical cluster analysis by Ward method was applied on this matrix and six different precipitation types were detected.
  • Pages 91-118
    Land use pattern of primary educational areas in the city of Shahroud shows radical incompatibility regarding to next and surrounding uses. Moreover, there is lack of educational land in some densely populated areas. In other words there are problems in term of spatial distribution of educational uses of land. Therefore, planning for proper distribution and location of educational areas in the city is among essential needs. In this sense the employment of multi-criteria approaches to deal with location patterns are necessary. One of the privileged and most used approaches if hierarchal analysis is using AHP. Attempts are made in this study to combine AHP with GIS to underline the existing shortcomings and propose appropriable locations for new schools to be built in the future.
  • Pages 119-136
    Desertification is a distractive process in arid and semi arid regions. This feature reduces land potential capability. In order to map desertification, several models are recommended. ICD model considers biome condition of Iran especially this region. It is a comprehensive and step by step model, and has four stages. Therefore, removing this phenomenon and identification of its effective factors is clear for reaching the goals. The purposes of the units of this region were determinated as the base plan for evaluating the considered factors and indexes. In addition, because of the similarities of the region in the point of view of geology and geomorphology, profiles were considered as the basis of unit determination. Therefore, by allocating values to desertification intensity and evaluating indexes and adding up of scores relevant to these units of work and base table, the intensity of land degradation was determinated for several usages. Finally, we used the ArcView 3.2 software, and plotted maps related to current and future positions of all unit works. Subsequently, results show that desertification intensities can be classified into moderate, high and very high in the region and the major factor of climatic change and exacerbation of desertification phenomenon are main influential environmental factors.
  • Pages 137-158
    Nebkha is a current landscape in arid and semi arid environment. Ecogeomorphological relationships establish nebkha. Nebkha is a natural reflection of life in desert. Vegetation plays an important role in shaping and developing the morphology of nebkhas. In this paper we have tried to study and compare quantitative parameters of 3 types of nebkhas in Khair Abad in Sirjan. These parameters contain plant length, canopy cover, elevation, diameter and volume of the nebkhas. Analysis of variance showed the significant difference between slope, elevation, area and volume of numerous nebkhas. Applying Duncan test for multiple comparisons for each factor could divide nebkhas to two groups. For elevation, plant length, diameter and volume factors nebkhas were divided to 2 groups. In the first group Alhagi persarum and Reaumeria turcestanica are situated and in theother group Seidlitzia Florida. Also comparison of canopy cover factor between nebkhas showed 3 separate groups. The first is Alhagi persarum, the second is fixed by Reaumeria turcestanica and the third group contains Seidlitzia Florida. Generally, it can be concluded that elevation, area and volume factors follow species growth form. Therefore, vegetation plays an important role in shaping nebkha landscapes.
  • Pages 159-186
    In present research two databases were created, and the mean monthly precipitation was studied for period of 1982-2005 at 500 hp and the surface pressure of 0-60 N latitudes and 0-60 E longitudes. By using of interpolation method (Kriging), the monthly precipitation maps were created and then were plotted after evaluating. The maps were evaluated in relation to the atmospheric systems and mean monthly maps of upper atmospheric surfaces and earth surface. Results indicate that precipitation in Fars Province season affected the high pressure in upper atmosphere in warm and the low pressure at earth surface causes rainfall. In cold season the situation was reversed as by the precipitation increase in cold season this is because the low pressure systems dominated the earth surface and upper atmosphere. In general, the systems of 500 hp and sea level and westerly waves and Sudani low pressure at earth surface had the triggering action rainfall in Fars Province.