فهرست مطالب

مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای - پیاپی 3 (زمستان 1388)
  • پیاپی 3 (زمستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1388/10/11
  • تعداد عناوین: 7
|
  • نعمت الله اکبری، شکوفه فرهمند، مائده نجارزادگان صفحات 1-20
    شهرهای بسیار بزرگ که بخش عمده ای از جمعیت و فعالیت های اقتصادی کشورها در آنها متمرکز شده است و اغلب پایتخت های این کشورها هستند، نخست شهر نامیده می شوند. در مدل های ایستا، نخست شهری بیشتر یا کمتر از حد باعث تخصیص ناکارایی منابع و کاهش بهره وری و تولید می شود. نخست شهری، توسط حاکمیت و دولت ملی کشورها که عمدتا در نخست شهرها مستقر هستند، تشویق می شود. زیرساخت های حمل و نقل (آماده کردن این زیرساخت ها از وظایف دولت است)، تاثیر زیادی بر نخست شهری دارند، بنابراین، تاثیر سیاست های دولت از طریق بخش حمل و نقل شهری، بر الگوی توسعه شهری واضح و آشکار است. در این مقاله، با استفاده از داده های سری زمانی 1385- 1347 و تکنیک حداقل مربعات معمولی به بررسی تاثیر پرداخت یارانه بنزین بر نخست شهری کل کشور پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان دهنده این است که پرداخت یارانه بنزین نتوانسته است موجب کاهش نخست شهری در ایران شود. البته این مساله که نشان دهنده عدم کارایی پرداخت یارانه حمل و نقل است، مساله ای است که اغلب کشورهای در حال توسعه با آن روبه رو هستند.
    کلیدواژگان: تمرکز شهری، نخست شهری، حمل و نقل شهری، یارانه بنزین
  • مصطفی قدمی، ناصر علیقلی زاده فیروزجایی، رحیم بردی آنامرادنژاد صفحات 21-42
    بررسی وضعیت کاربری زمین در مقاصد گردشگری، از اهمیت بالایی برخودار است، چرا که گردشگری یک فعالیت منبع پایه محسوب می شود، بنابراین، از نظر زیست- محیطی حساس است و حفاظت و صیانت از منابع برای ادامه حیات، رونق و پایداری نواحی گردشگری امری ضروری محسوب می شود. هدف این تحقیق، بررسی نقش گردشگری در بروز تغییرات کاربری زمین نواحی روستایی بخش مرکزی شهرستان نوشهر، در استان مازندران است. روش تحقیق، از نوع توصیفی و تحلیلی است که در آن از مصاحبه با ساکنان محلی و گردشگران، تجزیه و تحلیل نقشه های پایه و تصاویر ماهواره ای IRS، Landat ETM استفاده شده است. نتایج نشان می دهد، که؛ گردشگری در حوزه مورد مطالعه، با ایجاد تغییرات گسترده در کاربری های اراضی، بویژه اراضی زراعی، باغات، اراضی حریم ساحلی و جنگلی، تخریب منابع طبیعی و گردشگری در دهه های اخیر را به دنبال داشته است.
    کلیدواژگان: گردشگری، تغییرات کاربری زمین، تخریب منابع طبیعی و گردشگری، بخش مرکزی نوشهر
  • محمدحسین سرایی صفحات 43-70
    یکی از مسایلی که امروزه گریبانگیر اکثر شهرها، به خصوص شهرهای کوچک و میانی کشور است، موضوع گسترش پراکنده و انسجام نیافته آنهاست. در شهر یزد در ربع قرن اخیر و مخصوصا پس از ادغام سازمان های عمران اراضی شهری و تشکیل سازمان زمین شهری، در امر واگذاری زمین شتابزدگی هایی به چشم می خورد. در این میان، با وجود آماده سازی و واگذاری زمین در شهر یزد بعد از گذشت حدود 30 سال، هنوز بسیاری از متقاضیان پس از دریافت زمین اقدام به ساخت ننموده اند. به عنوان نمونه، در پروژه واگذاری 5/17 هکتاری ادامه سیلو، حدود 42% از زمین های واگذاری مسکونی سال 1374، پس از گذشت 13 سال از زمان واگذاری، همچنان به صورت ساخته نشده باقی مانده اند. این وضعیت، در پروژه های دیگری، همچون محدوده ذوزنقه ای امام شهر، جوادالائمه، کوی گلستان و... به وضوح دیده می شود. در همین راستا، با بررسی های میدانی و تکمیل پرسشنامه و در نهایت، بهره گیری از همبستگی پیرسون و معادلات رگرسیونی، مشخص شد که ضعف سیاست زمین حمایتی شامل گرانی مصالح و کارگر در درجه اول و آماده نبودن زمین در درجه دوم، در تاخیر ساخت اراضی واگذاری در سطح مناطق بسیار مؤثر بوده است. در مورد علل رهایی اراضی واگذاری نیز معادله رگرسیون ایجاد شده، حاکی از رابطه قویتر بین گرانی مصالح در درجه اول و عدم حمایت دولت در درجه دوم است. همچنین قیمت زمین آماده سازی شده در طول مدت واگذاری این دست اراضی، سالانه حدود 81 درصد رشد داشته است که خود عامل تقویت بلااستفاده ماندن زمین بوده است. شایان ذکر است که هیچ تلاش آگاهانه ای نیز توسط سازمان زمین و سیاستگذاران مسکن برای شناخت و مساعدت گروه کم درآمد در امر واگذاری زمین که هدف اصلی این اقدام بوده، صورت نگرفته است که این امر نشان از اجرای نادرست سیاست واگذاری زمین دارد.
    کلیدواژگان: واگذاری زمین، اراضی بلااستفاده، کاربری مسکونی، شهر یزد
  • سید حسن مطیعی لنگرودی، محمدرضا رضوانی، حسنعلی فرجی سبکبار، مرتضی نعمتی صفحات 71-90

    موج فراگیر فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی که تا نواحی روستایی نفوذ کرده است، شرایط تازه ای را بر این نواحی حاکم نموده است. پژوهش حاضر، با شیوه توصیفی و تحلیلی به بررسی الگوهای تاثیرپذیری حوزه های سه گانه اقتصادی- اجتماعی زندگی روستاییان (آگاهی knowledg؛ نگرش Approach؛ مهارت و فعالیت Skill & activity) از فناوری اطلاعات و ارتباطات پرداخته است. در واقع، این مطالعه در جستجوی پاسخ به این سوال است که تاثیرات اقتصادی اجتماعی ICT بر روی کاربران این فنآوری بر اساس چه الگوهایی صورت می پذیرد؟ و شیوه دسترسی به این فناوری ها چه تاثیری بر روی میزان استفاده از آنها و نیز وضعیت شاخص های اقتصادی اجتماعی دارد؟ این پژوهش که در روستاهای بخش مرکزی شهرستان گرگان انجام شده، نشان می دهد که سه حوزه مذکور ضمن تاثیرپذیری از فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی، دارای مدل خاصی از روابط در درون خود نیز هستند. از سوی دیگر، شیوه های دسترسی رابطه مستقیمی با میزان استفاده از ICT و نیز وضعیت شاخص های اقتصادی اجتماعی دارند. برای تحلیل داده های این پژوهش، آزمون های مختلفی، از جمله آزمون t، تحلیل رگرسیون، R2 (ضریب تعیین) و آزمون زوجی دانکن به شیوه تحلیل مسیر انجام شده است.

    کلیدواژگان: فناوری اطلاعات و ارتباطات، شیوه دسترسی به ICT، حوزه های اجتماعی و اقتصادی، شهرستان گرگان
  • علی زنگی آبادی، ابوذر وفایی صفحات 91-114
    بافت تاریخی کاشان به دلیل جایگاه خود در مرکزیت شهر، از مهم ترین محدوده ها برای تمرکز خدمات تجاری، اداری، سیاسی، اقتصادی به شمار می آید.گرچه محدوده بافت تاریخی، تنها بخشی از کل مساحت شهر کاشان را در بر می گیرد، اما بررسی چگونگی کاربرد اراضی در این محدوده از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا قلب کاشان (مجموعه بازار) هنوز در این قسمت می تپد و عناصر کالبدی،مشخص کننده هویت تاریخی شهر در این محدوده قرار دارد. این که چگونه می توان مساله حفظ میراث و ارزش های کالبدی بافت تاریخی را با مقتضیات کالبدی زندگی روزمره شهری برقرار ساخت، بخشی از پاسخ خود را در چگونگی کاربرد اراضی پیدا می کند که این امر، موجب اندیشیدن تدابیری خاص و برنامه ریزی منسجم برای تقسیم کاربردها و میزان وسعت و سران ه آنها با توجه به نقش و کارایی آنها در درون بافت می گردد. به طور کلی، هدف از انجام این پژوهش، مطالعه وضعیت موجود کاربردهای زمین در محدوده بافت تاریخی و بررسی وسعت، سرانه، تراکم، پراکندگی هر یک از کاربردهای بافت و شناسایی کمبودها و ایجاد تعادل در تشخیص کاربردها با توجه به اهمیت و کارایی آنها در محدوده بافت است. با نگرش به مبانی، مفاهیم و معیارهای کاربرد اراضی، بافت قدیم شهر کاشان، با مساحتی معادل 478 هکتار و جمعیتی برابر 45133 هزار نفر(در سال 1385)، بررسی و تحلیل گردید. بافت تاریخی شهر در وضع موجود، در کاربردهای فرهنگی، ورزشی، تفریحی و فضای سبز دارای کمبود است و این کمبود، مشکلاتی را در زمینه انحراف اجتماعی و عقب افتادگی فرهنگی- اجتماعی جوانان ساکن در بافت شهر سبب گردیده است. از نتایج این پژوهش می توان اشاره نمود که برخی کاربرد ها، مانند: کاربرد اداری، تجاری (بازار) در داخل بافت دارای عملکرد فرا شهری هستند؛ به طوری که نسبت به سایر کاربردها جذب و تولید سفر بیشتری دارند. ضمن اینکه یک سری کاربردها در داخل بافت وجود دارند که تاثیر مثبت بر سایر قطعات مجاور می گذارند.
    کلیدواژگان: بافت قدیم، کاربرد اراضی شهری، برنامه ریزی شهری، کاشان
  • رضا مختاری ملک آبادی صفحات 115-134
    عدم تعادل مناطق و بخش های مختلف شهری از خدمات و امکانات شهری و توزیع نامناسب کاربری های شهری، یکی از زمینه های عینی است که همواره ذهن برنامه ریزان و مدیران شهری را به خود مشغول نموده است. در شهر اصفهان نیز با توجه به رشد و گسترش شهرنشینی، مهاجرت های شهری و ضعف و کمبود امکانات و خدمات شهری، معضلات شهری بیش از پیش پیچیده تر شده و برنامه ریزی کاربری اراضی شهری را با چالش های جدی مواجه ساخته است. در میان کاربری های شهری، کاربری پارکینگ، از جمله کاربری هایی است که کلیه کاربری های شهری به وجود آن نیاز دارند و روشن است که در دنیای وابسته به اتومبیل، پارکینگ ها نیز به اندازه راه ها و پل ها اهمیت دارند، زیرا دسترسی آسان به محل کار، سکونت، خرید، تفریح و... را میسر ساخته، بخش لاینفکی از تاسیسات زیربنایی هستند. همچنین از آن جا که زمان توقف خودروها در شهرها به مراتب بیشتر از مدت زمان حرکت آنهاست، از این رو پیش بینی فضای مناسب پارکینگ برای اتومبیل ها، بویژه در مناطق پرتراکم و مرکزی شهر از اهمیت زیادی برخوردار است. اما به رغم همه برنامه ریزی هایی که در راستای ساماندهی کاربری پارکینگ در سطح شهر اصفهان صورت گرفته و با همه تمهیداتی که توسط مدیران شهری اندیشیده شده است، وضعیت کاربری پارکینگ در حال حاضر بسیار نگران کننده است و به عنوان یکی از معضلات پیچیده شهری از آن یاد می شود. از طرف دیگر، حجم ورود اتومبیل به شهر اصفهان، خرید و تملک آسان خودرو و علاقه شهروندان به استفاده از اتومبیل شخصی، به دلایل متعدد و افزایش روزافزون سفرهای شهری، به واسطه دسترسی نامناسب به خدمات شهری، از جمله علل دیگری است که بر اهمیت کاربری پارکینگ می افزاید. با این اوصاف، این مقاله می کوشد با نگاهی جغرافیایی، وضعیت کاربری پارکینگ را در سطح شهر اصفهان با استفاده از سه مدل کاربردی (تغییر سهم، آزمون موازنه سرانه و روش آزمون همبستگی اسپرمن) تجزیه و تحلیل نماید. نتایج به دست آمده از مدل های مذکور، نشان می دهد که سرانه کاربری پارکینگ در مناطق 1،3، 4،5 و 10 پایین تر و در مناطق 2، 6، 7، 8، 9 و 11 بالاتر از سرانه شهر اصفهان است. اما اختلاف میان مناطق یازده گانه و کل شهر اصفهان، از این نظر چندان زیاد نیست. از طرف دیگر سرانه پیشنهادی طرح تفصیلی مصوب برای این کاربری، در هیچ یک از مناطق یازده گانه تحقق نیافته، تمام مناطق شهری اصفهان از این لحاظ دارای کمبود هستند که در مناطق 3، 1 و 5 این مساله حادتر است. در پایان نیز راهکارها و پیشنهادهایی در راستای حل این معضل شهری ارایه شده است.
    کلیدواژگان: کاربری پارکینگ، شهر اصفهان، مناطق یازده گانه، روش تغییر سهم، مدل موازنه سرانه، آزمون همبستگی اسپرمن
  • محسن سقایی صفحات 135-150
    در قرن حاضر حمل و نقل هوایی در روابط کشورهای مختلف جهان، تبادل فرهنگ، نمایش قدرت های اقتصادی و نظامی و تسریع امورحیاتی یک کشور نقش حساسی بر عهده دارد، و در این بین فرودگاه ها بخش حیاتی و مهمی از سیستم حمل و نقل هوایی را تشکیل می دهند و در واقع زیربنایی ترین بخش در صنعت حمل و نقل هوایی محسوب می شوند. در حال حاضر با توجه به اهمیت فرودگاه ها در جابه جایی مسافران و درگیر بودن مسایل اقتصادی، صنعتی و گردشگری و... در این صنعت، لازم است به بررسی نقش فرودگاه در تسریع فعالیت های فوق پرداخته شود. بدین منظور در این مقاله فرودگاه مهرآباد، به عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است و با استفاده از اطلاعات مربوط به تعداد مسافران هوایی داخلی ورودی و خروجی ماهیانه فرودگاه مهرآباد، (از20 شهر)، طی سال های 85-1380، رتبه بندی فعالیت های اقتصادی و صنعتی شهرهای مذکور، تعداد گردشگران وارد شده به مهرآباد و با کاربرد مدل های جاذبه، رگرسیون و سری های زمانی و نرم افزار Spss و Itsm به تحلیل نقش عامل فاصله در تقاضای سفر هوایی به تهران (مدل جاذبه)، تاثیر فعالیت های اقتصادی، صنعتی و گردشگری در تقاضای سفر هوایی به تهران (مدل رگرسیون)، و پیش بینی تعداد مسافران ورودی و خروجی مهرآباد طی سال های 90- 1388 (مدل سری های زمانی) پرداخته شده است. نتیجه تحلیل فوق مشخص می کند عامل فاصله سایر شهرهای کشور تا تهران در تقاضای سفرهای هوایی به تهران طی سال های فوق 17% دخالت دارد (17% R2=) و بین عوامل اقتصادی، صنعتی و گردشگری، عامل فاصله و فعالیت صنعتی بیشترین تاثیر را در تقاضای سفرهای هوایی به فرودگاه مهرآباد داشته است. همچنین تعداد مسافران ورودی و خروجی فرودگاه مهرآباد در سال های آینده رو به افزایش است.
    کلیدواژگان: حمل و نقل هوایی، فرودگاه مهرآباد، مدل جاذبه، مدل رگرسیون، مدل سری های زمانی
|
  • Pages 1-20
    Big cities involving a considerable part of population and economic activities are known as primate city. In most of the cases, these cities are the capital cities. In static models, whenever the urban primacy index falls off the optimal point, it can negatively affects other economic performances such as resource allocation, productivity and production. Government’s settlements in primate cities can affect urban primacy and encourage the phenomena. One of the most effective ways with which the government can prevent primate cities competition with each other or with the other cities, is to put some limitation on the local transportation infrastructures. These infrastructures have a considerable effect on urban primacy in a way that a change in transportation, its infrastructures and rules can lead to a change in the location of economic factors. Therefore the effect of urban transportation and government policies on urban development pattern is obvious. In this regard the important thing is the government’s role in leading the urban primacy index to the optimal point using policy variables and the transportation sector. In this paper have been surveyed the impact of gas subsidies on Iran’s urban primacy using OLS regression during the period of 1968-2006.The results show that gas subsidies cannot reduce urban primacy in Iran. This result shows the problem of subsidy inefficiency in Iran which is one of the common problems in developing countries.
  • Pages 21-42
    Land use has main importance in tourism planning. So, tourism affected by environmental changes. Conservation of natural resources is necessary for tourism stability. The aim of this research is investigation of tourism influences on land use alteration in the Markazi District of Noshar County as an important destination for inbound and domestic tourism in the north of Iran. The methodological approach of research was descriptive and analytical - Satellite image, topographic map and interviews have been used. The results indicated that Tourism has been changed land use in the studied area deeply. Farmlands and beaches were more affected by tourism which due to natural and touristic resources.
  • Pages 43-70
    Nowadays leapfrog development of cities is one of the most problems in cities, which is significantly in small and middle towns of Iran. In Yazd city is seen precipitance's about land transferring in recent century quarter and especially after joining organizations of urban development and improvement and establishment of city land organization. After 30 years and in spite of transferring and organizing lands in Yazd city, many applicants forsook their lands. For example in sillo project with 17.5 ha area, after 13 year, 42% of transferred residential lands are forsake. Other projects such as Emam shahr, Javad AlAemeh and Golestan have same situations. In this research, with field study and completion of questionnaire, and ultimately using of Pierson correlation and linear regression analysis, was distinguished that weakness of land-supporting policy. Including material cost and labors in the first degree and not make ready land in the second degree. Have been influenced. The regression analysis about reasons of abandoning cession lands shows strong relation between material cost in the first stage and absence of government supporting in the second stage. Also the price of prepared lands has 81% increasing growth yearly, which are caves to abandon lands. It is important to mention that nothing activities have been done by land organization and housing policy makers for knowing and helping to low-income groups about land transferring that this problem indicate incorrect policy of cession lands.
  • Pages 71-90

    The pervasive wave of new Information and communication technologies which penetrate in rural areas, caused new conditions in these area. In this research, on analytical and descriptive method, have been focused on impression patterns of social and economic districts of rural life that reacted by ICTs in three aspects: knowledge, approach, and skill & activity. Two questions in this study are: what are the patterns of social and economic effects of ICTs on users? And what are influences of access to ICT on users and social - economic indicators? This study what was performed in central part of Gorgan Township indicated that Information and communication technologies impacts on social – economic aspects, they have specific correlations. In other hand the methods of access have a direct relation with use of ICTs and social and economic indicators. For data analyzing have been used, t test, variance analyzes, R2 and Duncan Test using SPSS.

  • Pages 91-114
    According to the location of historical Texture of Kashan in city center, it is one of the most significant areas to centralize trade, official, political and economical services. Although it covers a small part of Kashan city, studying land use in the area is an important issue. Because of the heart of the city (Bazaar) is still alive in this part and mould setting located in this area which identify individuality of city. Reply to this question that " how can it be possible to set up the heritage protection and the mould credits of the historical Texture with the mould exigencies of current civil life" is in relation to the land usewhich leads to contrive a special expedient and comprehensive planning for land divisions base on extent and portions ofusages regarding to their role and efficiency. Generally, the purpose of this research is investigation of present status of land use in the historical texture of Kashan. Also study of extent, portion, distribution, and compaction of land use to determaine the shortages and operate equilibrium for in identifying the usages regarding to their preference and efficiency. Base on principles concepts, and Land Use criteriahas been analyzed the old texture of Kashan with area of 478 ha and population of 45133 (in 2006). In present status, which have been historical texture of Kashan has shortages in cultural, sport, recreative and green spaces usages caused social anomy and social - cultural problems for young people. Result of, this research indicated that some usages such as official and trade inside texture of city, have vast extent productivity, so that have more production and attraction compare to the other usages. Besides there are some usages inside the texture with positive effects on another neibouring parts.
  • Pages 115-134
    Disequilibrium of urban different sectors in facilities, urban services and poor distribution of urban land use is an objective field which considered urban planners by urban managers. In Isfahan regarding growth and spread of urbanization, urban migration, weakness and lack of urban services, the urban problems are more complex than ever and urban land use planning has been faced with serious challenges. Among the urban land use, parking land use is one of the users that all urban users need it and it is clear that in a world dependent on car, parking as well as roads and bridges are important, because easy access to work, residence, shopping and entertainment are made possible with them. Therefore it is an integral part of the infrastructure sector. Since the time of car stops in cities is much longer than their departure time, therefore predicting the suitable space for parking cars, especially in crowded areas and downtown is very important. But despite all the organizational planning for parking in the city of Isfahan and the great help and assistance of city managers, parking user condition in the present situation is very worrying and it can be mentioned as a complex urban problem. On the other hand, volume of vehicle entry to the city of Isfahan, the ease of car buying and ownership interest of citizens to use personal vehicles for various reasons and the increase of urban travel because of poor access to municipal services, is one of the reasons that signify the importance of parking user. This article is trying to analyze the geographical situation in the city for the parking of three user’s models (shift share, per capita balance test and correlation test). The results from these models shows that per capita for parking in areas 1, 3, 4, 5 and 10 are lower and at the regions 2, 6, 7, 8, 9 and 11 are above per capita in Isfahan. But the difference between eleventh regions and the entire city of Isfahan in this respect is not too much. On the other hand, the proposed per capita of approved plan for this user, is not achieved in any of the eleventh regions, and all of these urban areas are deficient in this respect and in regions 1, 3 and 5 this issue has become excessively acute. At the end, analysis and recommendations in order to solve urban problems are presented.
  • Pages 135-150
    In present century the air transportation has had a very important role in relations between different countries of the world, as exchanging of culture, showing the economical and military power and speeding the vital affairs of a country and in this case airports form a very critical role in the Air Transportation system. In fact, airports are considered to have the most basic role in Air Transportation industry. At present,, regarding the importance of airport in transferring travelers and being busy with the economical, industrial, tourism and problems, it seems necessary to survey the role of airport in speeding the above activities. The reach at this target Mehrabad Airport has been chose as a model in this article, using the monthly information gotten from passengers coming in and out of Mehrabad Airport to (20 cities), Ranking the economical, industry activities in these cities years 2001 to 2006, the number of tourist entering in Mehrabad Airport and using the gravity model, regression model and time series model with the help of using Spss and Itsm soft wares, the interval request to travel to Tehran (Gravity Model) have been analyzed, and the market demands for economical, Industry and tourism (Regression Model) has been used and anticipating the number of travelers entering and going out of Mehrabad Airport during the years 2007 to 2009 (Time series Model). The consequence of the above analysis show that the distance of the cities Tehran has been an important factor to travel by air to Tehran and vice versa has an important effect with the rate 17% (R2 =17%), between economical, industry and tourism factors the distance and industrial activities have had the highest effect to demand for air traveling. It also should be noted that travelers coming in and out of Mehrabad Airport will be increased in future.